Bilten minority news br 5

Download Bilten minority news br 5

Post on 30-Mar-2016

218 views

Category:

Documents

6 download

DESCRIPTION

Bilten minority news br 5

TRANSCRIPT

  • besplatan meseni bilten o ivotu manjinskih zajednica u Srbiji

    Broj 5 | OKTOBAR 2013

    Minority NewsKakav Zakon o Nacionalnim

    savetima nacionalnih manjina je potreban Srbiji?

    STAVSerijal tekstova

    prof dr Zorana Ivoevia

    AKTUELNO

    Minority REPORT

    Kratak pregled manjinskih prava 2

    www.minoritynews.rs

    Program stairanja za mlade pripadnike manjina udravnim institucijama

    u Srbiji

    Festival jevrejske kulture u Beogradu

    Koncert za Grke u svetu

    GRKA ZAJEDNICA BUGARSKA ZAJEDNICAJEVREJSKA ZAJEDNICA

    NEZAUSTAVLJIVI PROCES OSTVARIVANJA PRAVASANDAKIH BONJAKA U REPUBLICI SRBIJI

    10 GODINA BONJAKOG NACIONALNOG VIJEA

    PredstvniciDimitrovgrd

    n srpsko-bugrskom forumu

  • Reenje za medije, na alost, nije jednostavnoPoslednjih meseci se esto i sve glasnije u naem drutvu govori o medijima i o tome da konano treba regulisati tu vanu oblast, kojasprovodi Ustavom garantovano pravo graana na informisanje.

    Govorilo se o medijima i ranije, pre svega o slobodi i nezavisnosti medijaod politike, zatim o nansijskoj odrivosti, da bi se konano govorilo omedijskoj strategiji koja treba da prui jasne smernice kuda e se medijikretati u narednom periodu.

    Da je problem neregulisanosti medijske sfere vie pogodio nacionalnemanjine, pitanje je na koje se ne moe dati jednostavan odgovor, posebnoukoliko smo svesni da svaki odgovorni i profesionalni medij kao presuduisekuje odgovor drave na trenutno stanje, koje je za mnoge postaloneizdrivo.

    Opti zakljuak bi mogao biti da je vreme za medije loe i nepovoljno, aliono to posebno pogaa medije na jezicima nacionalnih manjina ili onemedije koji se bave nacionalnim manjinama jeste neizvesnost i strah dadrava ponovo nee imati oseaja za posebne potrebe pripadnika nacionalnih manjina u Srbiji. Primer za Radio televizijom Vojvodineukazuje i na tu mogunost.

    Prostor izmeu namere drave da strateki rei pitanje medija u Srbiji iposebnih potreba nacionalnih manjina u Srbiji jeste prostor u kome trebapromai reenje koje je odrivo. Isto tako i prostor izmeu komercijalnogposlovanja, zakonske obaveze i zatite prava nacionalnih manjina jetakoe prostor u okviru kog treba osmisliti model kako bi strategija bilasprovodiva i odriva na dui rok.

    Naravno, sve bi bilo jednostavnije kada bi bilo mogue primeniti uniformno reenje i jedinstven model, ali realnost i kompleksnost drutvau Srbiji zahteva posebnu kreativnost i posveenost nosilaca javnih funkcijai predstavnika nacionalnih manjina. Pronalaenje takvog modela je proces i zahteva vreme, ali vie od svega zahteva otvoren i kontinuirandijalog. Moda su upravo mediji najrelevantniji uesnici tog dijaloga, alisvakako su najadekvatniji kanal za informisanje o tom dijalogu. Sve jespremno, eka se samo poetak dijaloga.

    eki otvoreni muziki internacionalni festival

    Odran osmi Hosanafest

    Nacionalni savet bugarske nacionalne manjine preuzimapredsedavanje KoordinacijomNacionalnih saveta manjina u Srbiji

    Iz hrvatske zajednice

    Iz bugarske zajednice

    Drutva koja neguju ukrajinskukulturu nastupila u Ukrajini

    Iz ukrajinske zajednice

    kola u Ruskom Krsturu uvarnacionalnog identiteta

    Iz rusinske zajednice

    Izdvajamo iz manjinskih

    zajednica

    U Srbiji ive pripadnici 30 razliitih nacionalnih zajednica!

    Iz eke zajednice

  • Aktuelno

    ZAKON O NACIONALNIM SAVETIMA NACIONALNIH MANJINA PRED USTAVNIM SUDOM

    stavnom sudu Srbije je podneto devet inicijativa za ocenu Ustavnosti vie odredabaZakona o nacionalnim savetima nacionalnih

    manjina. Na sednici tog suda 17. januara 2013. godine doneto jereenje I 882/2010, kojim je odlueno:

    1) da se pokrene postupak za utvrivanje neustavnosti: lana 2. stav 2, lana 10. ta: 6, 10, 11, 12, 13. i 15, lana 11. stav 3, stava 12, lana 13. taka 3, lana 14, lana 15. taka 7, lana 19. stav 2 i lana 20. ta 1 do 4, l. 23 do 27;

    2) da se odbace inicijative za ocenu ustavnosti: lana 5, lana 15. ta. 5 i 6, lana 16. stav 3, lana 17, lana 18, lana 19. stav 1, lana 21, lana 22. taka 1, ana 29, lana 31, lana 32, lana 33, lana 41. stav 2 taka 7, lana 44. st. 1. i 2, lana 47, lana 48, lana 52, lana 54, lana 56. stav 1, lana 57, lana 115, lana 134; lana 137.

    Ovde e biti rei samo o odredbama povodom kojih jeUstavni sud pokrenuo postupak za ocenu neustavnosti.

    lan 2. Stav 2. ovog lana otvara pitanje da li nacionalnisavet moe osnovati privredna drutva, ustanove ilidruge orgnaizacije u domenu njhovog rada, po svomnahoenju ili u skladu sa odgovarajuim sistemskim za-konima. Poto zakoni koji ureuju obrazovanje i kulturu,uopte pa i u odnosu na pripadnike nacionalnih manjina,predviaju da u tim oblastima deluju ustanove, ostajeda se oceni da li nacionalni savet moe biti osnivaprivrednih drutava i drugih organizacija.

    lan 10. Povodom ovog lana otvoreno je jednonaelno pitanje i vie supstancionih pitanja.Naelno pitanje je da li termin nadlenost oznaavasamo prava i obaveze organa drave, autonomne pokra-jine i jedinice lokalne samouprave ili i prava i obaveze or-gana i organizacija koje vre javna ovlaenja? S obzirom

    U

    Naelno pitanje je da li termin nadlenost oznaava samo prava i obaveze organa drave, autonomnepokrajine i jedinice lokalne samouprave ili i prava i obaveze organa i organizacija koje vre javna ovlaenja?

    3 Minority News

    Prof dr Zoran Ivoeviredovni profesor Pravnog fakulteta Univerziteta Union

  • Aktuelno

    da se taj termin koristi i u Zakonu o nacionalnim save-tima nacionalnih manjina, Ustavni sud hoe da oceni joi da li je zakonodavac ustanovljenjem nadlenosti na-cionalnih saveta izaao iz ustavnih okvira ili je re o ter-minolokoj greci. Smatramo da termin nadlenostnije rezervisan samo za organe drave, autonomnepokrajine i jedinice lokalne samouprave. Njega Ustav izakoni koriste u irem znaenju. Evo primera: Vojska Sr-bije nije organ ve oruana sila, a Ustav njena prava idunosti podvodi pod termin nadlenost (naslov lana139). Visoki Savet sudstva je nezavisan i samostalanorgan (bez preksa dravni, za razliku od Zatitnikagraana, koji je nezavisni organ sa preksom dravni),a Ustav njegova prava i dunosti podvodi pod terminnadlenost (lan 153. stav 1). Republika radiodifuznaagencija je samostalna i nezavisna organizacija koja vrijavna ovlaenja, a Zakon o radiodifuziji njena prava idunosti podvodi pod termin nadlenost (lan 6).Komisija za zatitu konkurencije je samostalna i nezav-isna organizacija koja vri javna ovlaenja, a Zakon o za-titi konkurencije njena prava i dunosti podvodi podtermin nadlenost (lan 35). Savet visokokolske us-tanove je organ upravljanja ustanove a Zakon o visokomobrazovanju njegova prava i dunosti podvodi pod ter-min nadlenost (lan 53). Upravni odbor ustanove kul-ture je organ upravljanja ustanove, a lan 44. Zakona okulturi njegova prava i obaveze podvodi pod terminnadlenost (lan 44). Arbitraa nije dravni organ, aZakon o arbitrai njegova prava i obaveze podvodi podtermin nadlenost (l. 27 do 31). I tako dalje.

    Supstanciona pitanja tiu se ta. 6, 10, 11, 12, 13. i 15.lana 10. Taka 6. iziskuje da se oceni da li osnivakaprava nacionalnog saveta koja se odnose na drugeoblasti od znaaja za ouvanje identiteta manjine iskauiz okvira lana 79. Ustava, koji oblasti njegovog delovanjaodreuje striktno (numerus clausus). Ta. 10 i 11.iziskuju da se ispita da li uee nacionalnog saveta upredlaganju i pripremi propisa iskae iz okvira lana 107.Ustava, koji striktno odreuje ko ima pravo predlaganjazakona i drugih propisa, kao i iz okvira lana 19. stav 9.Zakona o zatiti prava i sloboda nacionalnih manjina, kojipredvia pravo obraanja nacionalnog saveta nadlenimorganima u vezi sa pitanjima od znaaja za nacionalnemanjine, a ne i pravo uea u pripremi propisa. Ta.12. i 13. iziskuje da se oceni da li ovlaenje nacionalnogsaveta da pokree postupak pred Ustavnim sudom kadsu ugroena prava pripadnika nacionalne manjine, iskaeiz okvira lana 168. stav 1. Ustava, koji predvia da pos-tupak pred tim sudom mogu pokrenuti samo dravni or-gani, organi autonomne pokrajine, organi jedinicelokalne samouprave, skupina od najmanje 25 narodnihposlanika kao i sm sud. Taka 15. iziskuje da se ocenida li nacionalni savet moe da odluuje i o pitanjima kojasu mu poverena aktima autonomne pokrajine ili jedinicelokalne samouoprave, ako je lanom 137. stav 2. Ustavapredvieno da se javna ovlaenja mogu poveravati

    samo zakonom.

    lan 11. Stav 3. ovog lana otvara pitanje, moe li Republika, autonomna pokrajina i jedinica lokalnesamouprave preneti, u celini ili delimino, na nacionalnisavet osnivaka prava nad ustanovama vaspitanja, obrazovanja uenikog i studentskog standarda, sobzirom da lan 79. stav 1. Ustava, pri nabrajanju pravana ouvanje posebnosti pripadnika nacionalne manjine,ne navodi vrenje osnivakih prava na pomenutim us-tanovama u javnoj svojini, ve samo na privatnim obrazovnim ustanovama.

    lan 12. Ovaj lan otvara pitanje moe li nacionalnisavet uestvovati u upravljanju ustanovama predkol-skog, osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja, ustanovama visokog obrazovanja i ustanovamauenikog i studentskog standarda, u kojima se obra-zovni i vaspitni rad ne izvodi na jeziku nacionalne man-jine, s obzirom da se u tim ustanovama ne ostvarujusamo prava pripadnika nacionalne manjine, ve svihgraana, a oni su, po lanu 21. stav 1. Ustava, jednaki ipred Ustavom i pred zakonom. Povreda ove odredbeugrozila bi jedinstvo pravnog poretka zajemeno stavom4. lan 1. Ustava.

    lan 13. Ovaj lan u stavu 3. predvia da nacionalnisavet daje miljenje Nacionalnom prosvetnom savetu nanastavne programe srpskog jezika kao nematernjeg. Us-tavni sud treba da oceni da li ova nadlenost nacionalnogsaveta prekorauje prava pripadnika nacionalne manjineda uestvuju u odluivanju o pitanjima njihove kulture,obrazovanja, informisanja i slubene upotrebe jezika ipisma, kako je to predvieno lanom 75. stav 2. Ustava.

    lan 14. Ovaj lan odreuje da Nacionalni prosvetnisavet predlae resornom ministru davanje odobrenja zakorienje udbenika i nastavnih sredstava koji izraavajuposebnosti nacionalne manjine uz prethodnu saglas-nost nacionalnog sveta (stav 1), a da resorni ministardaje odobrenje za korienje domaih ili uvezenihudbenika na jeziku nacionalne manjine u obrazovno-vaspitnom radu na predlog nacionalnog saveta (stav2). Ustavni sud treba da oceni da li ovaj lan menjapostupak odobravanja udbenika, koji je ureen Za-konom o udbenicima i drugim nastavnim sredstvima, aon predvia da je u oba sluaja potrebno da nacionalnisavet d samo pozitivno miljenje (lan 19)

    lan 19. Stav 2. ovog lana predvia da Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprava,kao osniva javnih preduzea i ustanova u oblasti javnog informisanja koje u celini ili preteno informiu na jezikunacionalne manjine, mogu sporazumom sa nacionalnimsavetom preneti, u celini ili delimino, osnivaka pravana nacionalni savet. Pitanje da li vaei pravni poredakdoputa da drava bude osniva radio i televizijske stan-

    4 Minority News

  • Aktuelno

    ice izuzev javnog servisa koji je osnovan zakonom, ve jeotvoreno u predmetu I 27/2011 koji se odnosi naocenu ustavnosti lana 17. Zakona o zatiti prava i sloboda nacionalnih manjina. To pitanje ini aktuelnim iodredba lana 17. stav 3. Zakona o javnom informisanju,po kojoj Republika i autonomna pokrajina ne mogu bitiosnivai tampanih javnih glasila, a onaj ko osnivakaprava ne moe imati ne bi mogao ni da ih prenese.

    lan 20. Po st. 1. do 4. ovog lana, nacionalni savet:daje miljenje u postupku imenovanja lanova upravnogodbora, programskog odbora i generalnog direktora Ra-diodifuzne ustanove Srbije i Vojvodine, ako te ustanoveemituju program na jeziku nacionalne manjine; utvrujekriterijume za izbor odgovornog urednika programa najeziku nacionalne manjine u ustanovi javnog servisa;predlae upravnom odboru radiodifuzne ustanoveimenovanje odgovornog urednika programa na jeziku nacionalne manjine iz reda kandidata koji se prijave i ispunjavaju kriterijume. Poto su radiodifuzne us-tanove Zakonom o radiodifuziji osnovane radi ostvari-vanja opteg interesa u javnom informisanju putemradija i televizije, pomenute odredbe iziskuju da se ocenida li pripadnici nacionalnim manjina, s pozivom na lan75. stav 2. Ustava, mogu imati vea prava od ostalihgraana u postupku izbora, odnosno imenovanja ogranai urednika u ustanovama javnog radiodifuznog servisa,kao i da li se Zakonom o nacionalnim savetima nacional-nih manjina moe menjati postupak izbora i imenovanja organa i urednika ureen Zakonom o radiodifuziji.

    lan 23. Ovaj lan predvia da su odreenipojedinani akti nadlenih organa doneti bezodgovarajueg predloga ili miljenja nacionalnog savetaprotivzakoniti, odnosno nitavi (stav 1), ali da su puno-vani ako nacionalni savet ne dostavi predlog ili miljenjeu roku od 30 dana od uredno dostavljenog zahteva (stav2). Ovaj lan iziskuje da se ispita da li ograniava izvrnuvlast i imaoce javnih ovlaenja pri odluivanju u up-ravnom postupku, a ukoliko ih ne ograniava, da li rok zaanuliranje tog ogranienja treba da bude isti kao i rok zaokonanje itavog prvostepenog upravnog postupka,pogotovu to je u nekim zakonima taj rok samo 15 dana.

    lan 24. Ovaj lan ureuje prenoenje osnivakih pravaRepublike, autonomne pokrajine i jedinice lokalnesamouprave nad ustanovama koje se bave obrazovno-vaspitnim radom, informisanjem iskljuivo na jeziku nacionalne manjine i ouvanjem i razvijanjem kulturenacionalne manjine, ali tako da ono zavisi iskljuivo odvolje (inicijative) nacionalnog saveta. Navedenoiziskuje da se oceni da li volja nacionalnog saveta uvekmoe biti dovoljna za prenoenje osnivakih prava, daklei onda kad se ne tiu samo pripadnika nacionalne

    manjine ve svih graana.

    lan 25. Ovaj lan predvia da nacionalni savet moepodneti Narodnoj skuptini, Vladi i drugim dravnim organima i posebnim organizacijama predloge, inicijativei miljenja o pitanjima iz svoje nadlenosti, a ako to neuini pomenuti organi i organizacije su duni da preodluivanja sami zatrae miljenje od nacionalnih saveta,pri emu zbog nepostupanja po ovoj obavezi nacionalnisavet moe traiti od Vlade da stavi van snage doneteakte. Ovakav odnos prema Narodnoj skuptini i Vladiotvara pitanje meanja nacionalnog saveta u vrenje zakonodavne i izvrne vlast, ali i meanja u rad drugihdravnih organa i posebnih organizacija, to bi mogloda znai i u rad sudova, javnih tuilatva, Ustavnog suda, organa uprave i drugih organa koji su nezavisni, odnosnosamostalni u radu.

    lan 26. Ovaj lan ima istu matricu kao i prethodni,samo se odnosi na organe autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouoprave. Reeno za lan 25. vai iovde, s napomenom da ovi organi ne vre zakonodavnuvlast ve normativnu funkciju u pitanjima njihove izvornenadlenosti.

    lan 27. Ovaj lan predvia da nacionalni savetsarauje sa meunarodnim i regionalnim organizaci-jama, sa dravnim organima, organizacijama i us-tanovama matinih drava, sa nacionalnim savetimadrugih drava, kao i da njegovi predstavnici uestvuju upregovorima ili se konsultuju povodom pregovora o bilateralnim sporazumima sa matinim dravama u pitanjima iz sfere prava nacionalnih manjina. Ovaodredba iziskuje da se oceni da li nacionalni savetuestvuje u utvrivanju i voenju spoljne politike, to jepo lanu 123. Ustava u nadlenosti Vlade, kao i da lisaradnja sa sunarodnicima u matinim dravama moeda obuhvati i saradnju sa organima tih drava, odnosnosaradnju sa meunarodnim i regionalnim organizaci-jama, te da li je u toj saradnji nacionalni savet vezanspoljnom politikom koju utvruje Vlada, uz obavezu potovanja teritorijalnog integriteta i pravnog poretka.

    Delom reenja I 882/2010 kojim je odbacio inicija-tive, Ustavni sud je izrazio i stav da navedene odredbeZakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjinanisu neustavne.

    Delom reenja I 882/2010 kojim je pokrenuo pos-tupak za ocenu neustavnosti, Ustavni sud je izrazio stavda postoje razlozi da se ispita i oceni ustavnost nave-denih odredaba. A da li su one ustavne ili neustavne, reie u odluci kojom se pokrenuti postupak okonava.

    5 Minority News

  • Kancelarija za ljudska i manjinska prava

    ancelarija za ljudska i manjinska prava pozivamlade pripadnike albanske, bonjake iromske nacionalne manjine da se prijave na

    konkurs za Program stairanja za mlade pripadnikemanjina u dravnim institucijama u Srbiji.

    estomeseni Program stairanja e se realizovati od no-vembra 2013. do kraja aprila 2014. godine u Beogradu uest dravnih institucija, uz podrku ambasada Velike Britanije i Holandije, Organizacije za evropsku bezbednosti saradnju (OEBS) i vedske agencije za meunarodnirazvoj (SIDA).

    Rok za prijavu na konkurs i podnoenje neophodne dokumentacije je 23. oktobar 2013. godine.

    Prijavni formular i tekst oglasa sa svim neophodnim informacijama zainteresovani kandidati mogu pronai na

    veb stranicama Kancelarije za ljudska i manjinska pravawww.ljudskaprava.gov.rs i Koordinacionog tela Vlade Republike Srbije za optine Preevo, Bujanovac iMedvea www.kt.gov.rs (formular e biti dostupan i uodeljenju Kancelarije za ljudska i manjinska prava u Bujanovcu, kao i u kancelarijama Koordinacionog tela zajug Srbije u Preevu i Bujanovcu).

    Izabrani kandidati e potpisati ugovore sa Kancelarijomza ljudska i manjinska prava u kojima e biti naznaenanjihova prava i obaveze. Svi izabrani staisti e dobijatimesenu nadoknadu za svoj rad.

    Konkurs za pripadnike nacionalnih manjina

    Program stairanja za mlade pripadnike manjina u dravnim institucijama u Srbiji

    K

    6 Minority News estomeseni Program stairanja e se realizovati od novembra 2013.

    do kraja aprila 2014. godine u Beogradu

    Program stairanja za mlade pripadnike manjina udravnim institucijama Srbije podravaju Britanska ambasada u Beogradu, Holandska ambasada u Beogradu, vedska agencijaza meunarodni razvoj (SIDA) i Organizacije za evropsku bezbednost i saradnju (OEBS)

    Podstiu se kandidati enskog pola da se prijave na konkurs

    Sve dodatne informacije u vezi sa Programom stairanja moete dobiti pozivom na telefon

    011 311 17 50; 062 80 55 096

    ili elektronskom potom: olga.milosavljevic@ljudskaprava.gov.rs.

    Program stairanja na romskom i albanskom jezikumoete pronai na stranicama Kancelarije za ljudskai manjinska prava

    www. ljudskaprava.gov.rs

  • d 16. do 21. septembra u Medulinu odranaje etvrta Regionalna kola manjinskih pravau organizaciji Centra za meunarodne i sigur-nosne studije Fakulteta politikih znanosti

    Sveuilita u Zagrebu.

    U sedmodnevnom radu vie od 40 studenata i profesoraFakulteta politikih znanosti iz Beograda i Zagreba,Pravnog fakulteta iz Zagreba, predstavnika lokalnih,regionalnih i dravne vlasti, kao i mladih pripadnikamanjinskih zajednica u Republici Hrvatskoj, rezultirao jepreporukama koje e u formi zakljuaka biti upuenipolitikim institucijama zaduenim za zatitu nacionalnih

    manjina drava uesnica. Tokom seminara izloeno je iraspravljeno mnogo tema koje su od vitalnoga znaaja zaopstanak nacionalnih manjina od zakonodavnih okvirakoji reguliu raziliite politike prema manjinama, prekomodela politikog predstavnitva do razliitih oblikakulturne autonomije, kako u regionalnom tako i u iremevropskom kontekstu.

    Naglaena je vanost daljeg unapreenja regionalnesaradnje, a posebno u podruju ljudskih prava i zatiteprava nacionalnih manjina. Uesnicima Regionalne kolepredstavljena su i pozitivna iskustva zatite nacionalnihmanjina u Istarskoj upaniji.

    AKTUELNO

    O

    Naglaena je vanost daljeg unapreenja regionalne saradnje, a posebno u podruju ljudskih prava i zatite prava nacionalnih manjina

    Regionalna kola manjinskih prava

    47 Minority News

  • Minority Report

    ve zapadne demokratije, a i veina dravadanas, u svom sastavu ima odreen procenatpripadnika nacionalnih manjina. S toga pitanje

    ureenja prava pripadnika nacionalnih manjina danasimaju karakter univerzalnog i globalnog pitanja, a nainna koji drave to pitanje reavaju u mnogome otkriva ikarakter demokratije.

    U dananjem svetu, prema podacima Ujedinjenih nacijapostoji 206 suverenih drava i nekoliko hiljada nacional-nih i etnikih grupa. U nekim dravama ivi i nekolikostotina razliitih etnikih grupa, koje imaju sopstveni jezik,kulturu, tradiciju. Ukoliko se uzme u obzir i to da velikaveina drava ima u sastavu svog stanovnitva i pripad-nice nacionalnih manjina, potpuno je jasno zbog ega pi-tanje prava nacionalnih manjina u sve veoj meri postajeglobalno pitanje i sve vie pitanje sa kojim se bavemeunarodne organizacije, od kojih su najznaajnijeUjedinjene nacije i Organizacija za evropsku bezbednosti saradnju.

    Za razumevanje evolucije prava nacionalnih manjinaneophodno je znati ishodite tog pitanja u istoriji i

    situacije koje su doprinele da se prava pripadnika nacionalnih manjina posebno reguliu.

    Evropski centar za pitanja manjina (European Center forMinorities Issues - ECMI) nudi kratak i jasan pregled tretiranja pitanja nacionalnih manjina kroz istoriju,poevi od Augzburkog mira iz 1555. godine, pa do De-jtonskog sporazuma iz 2005. godine.

    Opti zakljuak, posmatrajui istoriju prava nacionalnihmanjina, jeste da su prava nacionalnih manjina kroz istoriju postajala predmet pregovora i sporazumauglavnom nakon meudravnih i meuetnikih konikata.

    Poloaj nacionalnih manjina - od bilateralnog pitanja donadnacionalnog pitanja

    Mirom iz Augzburga, religijske manjine su postale tema ideo bilateralnih ugovora izmeu evropskih drava. Mirom iz Vestfalije iz 1648. godine meudravnim ugov-orima su se prepoznavala i titila prava pripadnika nacionalnih manjina.

    Koliko smo napredovali u potovanju manjinskih prava?

    Kratak pregled manjinskih prava - 2

    S

    8 Minority News Za razumevanje evolucije prava nacionalnih manjina neophodno je znati ishodite tog pitanja

    u istoriji

    Demokratija poslednjih decenija, a posebno nakon sloma komunizma u zemljama Istone Evrope, biva jedan odnajee korienih pojmova. esto se pojam demokratije koristi nekritiki, pristrasno i sa eljom da se odreena

    politika odredi kao bolja, savremenija ili naprednija. Pojednostavljivanja pojma demokratije ili ak svoenje njenogznaenja na puku vladavinu veine, obesmiljavaju civilizacijske tekovine i evoluciju savremene drave.

    Bez mehanizama zatite i uslova za opstanak i razvoj manjine, teko moemo govoriti o modernoj demokratiji.

  • Beki kongres je pitanje nacionalnih manjina uinio multilateralnim pitanjem u Evropi, a Pariskim mirom iz1919. pitanje nacionalnih manjina postaje meunarodno pitanje. Takav trend se zadrao tokom itavog 20. veka,da bi konano 1993. godine Kopenhakim kriterijumimaEvropske unije, pitanje nacionalnih manjina postalo nadnacionalno pitanje.

    Nacionalne manjine - bezbedonosno pitanje ili pitanjepotovanja posebnog prava

    Pre 20. veka pitanje nacionalnih manjina je tretiranouglavnom kao deo sigurnosne politike jer se smatralo danacionalne manjine predstavljaju opasnost za dravu.

    Za pretpostavku se uzimala teza da manjina ima drugaije interese od veine i da zbog toga esto ima interesu podsticanju konikta. Meutim, istorija je pokazala dasu upravo pripadnici nacionalnih manjina esto i najveertve konikta i da u najveem broju situacija ne predstavljaju opasnost po dravu. Tako je u 20. veku pi-tanje nacionalnih manjina polako postajalo deo poglavljaintegracija nacionalnih manjina, a sve manje se tretiralokao bezbedonosno dravno pitanje.

    Posebno pogubno za zatitu poloaja nacionalnih manjina su delovali odreeni istorijski periodi u kojima jedominirao koncept nacionalne drave. Po pravilu takvadrava je imala negativan odnos prema nacionalnimmanjinama verujui da multietninost drutva naruavaprirodna prava naroda da imaju sopstvenu dravu. Naalost, i danas odreene okolnosti dovode do toga da nacionalna drava jaa i da i dalje pitanje zatite nacional-nih manjina ne tretira kao vano dravno pitanje ve kaopitanje o kome se razmilja iskljuivo pod politikim pri-tiskom drugih drava ili meunarodnih organizacija.

    Rasudi, predrasude i realnost u ishoditima ugroavanjaprava nacionalnih manjina

    Konikti iz prolosti ili nekad ak i projekcija moguih konikata za subjekte deniu etniku grupu. Povod zaratove su nekada bili pojedinani izgredi ili aktivnostiodreene organizovane grupe, to je za posledicu imalougroavanje egzistencije itave etnike grupe.

    U nekim podruijima odreene radikalne organizacije saveoma skromnim brojem pristalica ve vie decenijaodreuju meuetnike odnose u dravama koje imajunacionalne manjine. Dobar primer za takvu situaciju je

    Bliski Istok gde se u gotovo svim dravama tog dela svetakre prava nacionalnih manjina pod izgovorom zatitebezbednosti drave jer se odreene teroristike akcije ureiji ekstremistikih organizacija uzimaju kao izgovor zakreiranje odnosa prema nacionalnim manjinama.

    Profesor Rogers Brubaker, sa Kalifornijskog univerzitetaskree panju na injenicu da nisu svi sukobi koji na nekinain ukljuuju nacionalne manjine, u isto vreme i meuetniki sukobi. Meutim, da bi objasnio situacije koje postoje u savremenom svetu meuetnikih odnosa, profesor Brubaker koristi pojmove organizacija ideifrovanje.

    Organizacija i stepen legitimiteta predstavljanja nacionalne manjine

    Kao kljuno pitanje, profesor Brubaker postavlja pitanjereprezentativnosti odreene organizacije koja zastupa interese nacionalne manjine. U tom smislu upozorava

    da drave koje nisu omoguile da se predstavnici nacionalnih manjina izaberu kroz proceduru koja e po-drazumevati da izabrani predstavnici predstavljaju i zastupaju interese svoje etnike grupe, mogu imati problem jer se mogu pojaviti odreene organizacije kojemogu pretendovati da zastupaju interese itave etnikegrupe.

    Profesor Brubaker navodi kao primer Irsku republikanskuarmiju, Oslobodilaku vojsku Kosova i Radniku partijuKurdinstana, kao organizacije koje ni na koji nain ne zastupaju interese, niti imaju ili su imale legitimitet da zastupaju - sve katolike u Irskoj, sve Albance na Kosovu ilisve Kurde u Turskoj. Ipak, aktivnosti tih organizacija estovode tome da se dolazi do zakljuka da postoji problemsa nacionalnom manjinom i da su interesi nacionalnemanjine suprotni interesima drave.

    Pre 20. veka pitanje nacionalnih manjina je tretirano uglavnom kao deo sigurnosne politike jer sesmatralo da nacionalne manjine predstavljaju opasnost za dravu

    U nekim podruijima odreene radikalne organizacije sa veoma skromnim brojem pristalica vevie decenija odreuju meuetnike odnose

    9 Minority News

    Minority Report

  • Deifrovanje umesto razjanjavanja esto vodi do joveih nesporazuma

    Pojam deifrovanje odnosno tumaenje je prema profesoru Brubakeru kljuan za razumevanje situacijakoje vode ugroavanju prava nacionalnih manjina.Tumaenje svoje teze, on zasniva na tome da jetumaenje odnosno deifrovanje postupak koji za rezul-tat ima konano i denitivno objanjenje irokoj publici,a nekad i itavoj etnikoj grupi, te kao takvo ima velikumo na zakljuivanje i donoenje odluka o odreenimsituacijama.

    Najee, oni koji su direktni uesnici u koniktu, nemajumogunost da prue objanjenje ve u njihovo ime toine politiari, zvaninici, novinari, radnici humanitarnihorganizacija, itd.

    Opasnost koja lei u tumaenju meuetnikih koniktaje u tome to denicija brutalnog nasilja kao nehumanogponaanja nije dovoljna i uglavnom se tumaenje nezaustavlja na tome ve se nudi tumaenje koje denienasilje kao strukturalnu ili kulturnu karakteristiku.

    Svako stavljanje u etniki okvir nasilja ili verbalno

    tumaenje nasilja najee dovodi do toga da se stvarajuuslovi za krenje prava nacionalnih manjina, koje u takvojsituaciji i atmosferi nije i ne moe biti prioritetno u dravi.

    Posebnu ulogu igraju analitiari, ije analize mogu dautiu na donoenje odluka jer upravo oni mogu daizmene tok situacije i utiu na racionalizaciju situacije.Veoma je vano da oni svoje analize pokreu sa injeniceda organizacije koje uestvuju u koniktu uglavnom nisu

    legitimni predstavnici niti zastupnici nacionalne manjine.

    Univerzalna deklaracija o zatiti ljudskih prava

    Nakon Drugog svetskog rata nastaje posebna epoha u zatiti ljudskih prava i prava nacionalnih manjina. Brigupreuzimaju Ujedinjene nacije, ali i Savet Evrope.

    Ideal pravde u tom vremenu bio je u uspostavljanjuravnotee izmeu prava i moi. Za pripadnike nacionalnihmanjina u Evropi to je pre svega znailo uspostavljanje mehanizama zatite jezike, kulture, vere, obrazovanja.

    Uprkos jasnom ishodu Drugog svetskog rata, nacionalnemanjine su ekale na ekasan meunarodni mehanizamzatite svojih prava i uspostavljanje sistema koji bi imomoguio razvoj i napredak.

    Ujedinjene nacije su 1948. godine donele Univerzalnudeklaraciju o zatiti ljudskih prava, koja je iskljuivo tretirala individualna prava koja su po prvi put postalaopta i sve drave lanice su se imale pridravati pravila iprincipa iz Deklaracije.

    Pripadnici nacionalnih manjina nisu posebno tretirani uovoj deklaraciji, a odreene opte denicije u deklaracijisu dravama ostavljale prostor da ogranie odreenaprava nacionalnih manjina - na primer Deklaracija govorida svako ima pravo na slobodno obrazovanje, ali ne govori o tome da svako ima pravo na obrazovanje namaternjem jeziku.

    10 Minority News

    Minority Report

    nastavie se...

    Poslednjih godina se Alister Kempbel uzima kaoklasian primer koji govori o moi pojedinca koji nijean ni nosilac politike odgovornosti, a koji je ustanju da izazove rat

  • Jedan nesvakidanji kulturni dogaajobeleio je predhodni mesec kada jeu pitanju eka nacionalna zajednica.Po trei put odran je eki otvorenimuziki internacionalni festival OMI.Ova dvodnevna manifestacija okupilaje veliki broj uesnika, kao i brojnupubliku svih generacija. Festival jespecian po zastupljenosti svih anrova muzike: prvo vee bilo jeposveeno klasinoj, akustinoj itradicionalnoj muzici, a drugo pop,rock, jazz i elektronskoj muzici.Ovakva koncepcija zahteva dobru or-ganizaciju ali i senzibilitet posetilacana iroku paletu izvedenih kompozi-cija, naroito imajui u vidu da suizvoai bili kako amateri tako i pro-fesionalni muziari. Da je ostvarenjeovakve ideje mogue, pokazala jeizuzetna poseenost i neskrivenozadovoljstvo svih prisutnih. Organizator OMI Festivala je Nacionalni savet eke nacionalnemanjine, a ove godine podran je i odstrane Ministarstva kulture RepublikeSrbije. Festival se odvijao u BelojCrkvi, na otvorenoj pozornici ekogDoma, koji pripada ekoj BesediBela Crkva, najveem udruenjueha u Srbiji.Jo jedna karakteristika ovog

    muzikog dogaaja je otvorenost usvakom smislu. Pored pripadnikaeke manjine, u programu suuestvovali izvoai raznih nacional-nosti, izvodile su se kompozicije navie jezika, a muziari su se trudili da

    u svoj repertoar uvrste i ekepesme. Slina situacija bila je i sapublikom, koju su inili graani BeleCrkve svih nacionalnosti, kao i pri-padnici eke zajednice iz Beograda,Bele Crkve, Kruice, ekog Sela,gosti iz eke Republike, kao i gosti izRumunije. I da se ulaz naplaivao, anije, traila bi se karta vie!Dvorini prostor ekog Doma za ovupriliku oplemenjen je muralom samotivom grada Praga i njegovim zatitnim znakom Karlovimmostom, radom akademske slikarkeTereze Stamenkovi, koja je u istojzgradi vie puta prireivala izlobe

    radova svojih uenika. Oslikana jecela zidna povrina, a ovako ureenprostor posluie kao budua letnjaitaonica, ali i igraonica, pozorite naotvorenom, koncertni prostor, zadruenje i puno toga. Festival OMI prevaziao je granicelokalnog i svojim kvalitetom se moeuvrstiti u manifestacije na visokomnivou, kakve se obino odvijaju umnogo veim sredinama. Za sadanije takmiarskog karaktera, to zbogneujednaenog nivoa muzikezrelosti i iskustva uesnika, to zbograznovrsnosti anrova. Kada sejednog dana na Festivalu nau autorske kompozicije i vrhunskimuziari u elji da osvoje priznanje zauspeh na njegovoj sceni, OMI epostati brend poznat domaoj i stranoj javnosti.Do tada, za malu zajednicu, kakva jeeka, ova manifestacija je prilika dase uiva u muzici koja se retko moeuti na jednom mestu. Ona je u najlepem svetlu predstavila ekumanjinu, a zadovoljni uesnici i pub-lika potvrdili su da kulturni dogaajiovakve vrste oplemenjuju duu. Bioje ovo divan zavretak letnje kulturnesezone u organizaciji Nacionalnogsaveta i ekih udruenja.Naredni Festival, etvrti po redu,odrae se poetkom leta 2014. godine. Pozivamo vas da odvojite parveeri za uivanje u muzici i odlinojatmosferi koja ovde uvek vlada!

    OMI 2013

    organizaciji Nacionalnog saveta i uz podrku Ministarstva kultureRepublike Srbije, odran je III Festival svih anrova muzike. Ovajjedinstveni dogaaj svojim kvalitetom stvara novi muziki brend,kakav imaju samo mnogo vei festivali.U

    eki otvoreni muziki internacionalni festival

    Iz eke zajednice

    11 Minority News

    Jaroslav Bodnar

  • a eku nacionalnu zajednicu, koja spada ujednu od najmanjih manjinskih grupacija uRepublici Srbiji, odranje maternjeg jezika jeod presudne vanosti. Veliki doprinos tome

    daje Ministarstvo inostranih poslova eke Republike,koje svake godine obezbeuje uitelja ekog jezika ipokriva sve trokove njegovog boravka i rada sa decomi odraslima. Osim uenja jezika, zadatak uitelja je ipomo zajednici u organizovanju kulturnih deavanja,saradnja na projektima, pomo oko medija novina,radio emisija...U protekloj kolskoj godini u optini Bela Crkva boravioje Jan Jicha, uitelj koji je osim dobre volje za ueem umanifestacijama eke zajednice i sam ostvario nekolikosvojih zamisli, na zadovoljstvo pripadnika eke manjine,ali i svih graana u Beloj Crkvi. Izuzetno uspeno je reiraopozorinu predstavu "No na Karltajnu", mjuzikl -komediju u tri ina, u kojoj osim mladih glumaca iz ekihporodica nastupaju i omladinci drugih nacionalnosti kojisu u meuvremenu nauili da govore i pevaju na ekomjeziku. Predstava je nakon pre-mijere doivela nekoliko us-penih repriza, a izvoena je i uRumuniji, gde takoe postojenaseljena mesta sa ekompopulacijom.Svojim radom vratio je nekestare obiaje iz zaborava, a utoku leta osmislio je i sportskidogaaj "Trku Srpsko ekog prijateljstva". Za stazuje, za prvi put, izabran putKruica Bela Crkva, u duinioko 5 kilometara. Uestvovalisu graani generacija od 10-akdo 70-ak godina, a uee suuzela i sportska drutva i nevla-dine organizacije, kao i Sportskisavez Bele Crkve. Iakosimbolina, trka je ostavilaznaajan trag o aktivnostimaeke zajednice i promovisala interkulturalnost i sportskiduh, to joj je i bio cilj.Za vreme svog jednogodinjeg mandata iveo je saporodicom u ekom Selu. Svira na gitari, i u vie navrataje skupovima u ekom Selu i svim drugim mestima gdeje pozvan ili se ukazala prilika svirao i pevao popularneeke pesme. Supruga Klara, takoe muziar, pridruilabi se svirajui violinu, kad god bi joj to obaveze premadeci dozvolile. Kvalitet njenog izvoenja, i pored njeneskromnosti i nenametljivosti, nije mogao proineprimeen, te je pred sam njihov odlazak gospodinVencl MIzera, predsednik eke besede Bela Crkva,

    predloio oprotajni koncert, koji bi seodrao u rimokatolikoj crkvi "Sv. Ana".U vrlo kratkom roku, g-a Klara Jichovapripremila je repertoar klasine muzike, usaradnji sa mladom Kristinom Matijaevi,pijanistkinjom iz Vrca, takoe pripadni-com eke zajednice.Program je bio posveen Johanu Sebas-tianu Bahu, uz izvanrednu priu o ovomumetniku, koju je nadahnuto i duhovitovodio g-din Jan Jicha. Crkva je bila ispun-jena publikom koja je odlino prihvatila

    kamerni program, inae retko zastupljen u Beloj Crkvi.Prava je teta to nije bilo vremena da se bolje medijskiproprati, ve zvuci ovog divnog muzikog performansaostaju samo u uima onih koji su bili lino prisutni i kojisu za njega saznali sa nekoliko plakata ili lino od svojihprijatelja.Septembar i nova kolska godina doveli su novu uiteljicuekog jezika, koja upravo poinje sa radom. Pripadnicieke zajednice oekuju dobar nastavak nakon uspenepredhodne sezone, kako na obrazovnom, tako i na kulturnom planu.

    12 Minority News

    Iz eke zajednice

    KULTURA NAS SPAJA

    Uspean rad uitelja ekog jezika

    Z

  • smi po redu Hosanafest pod geslom Vjera tetvoja spasila odran je 22. rujna u Dvoranisportova u Subotici, a dodijeljeno je petnagrada. Prvu i glavu nagradu, koju dodjeljuju

    sami izvoai meu sobom, kako je ve reeno, primilisu mladi iz skupine Familias iz Osijeka.

    Nagrada strunoga irija pripala je VIS-u Imakulata izGromiljaka kraj Sarajeva za pjesmu Otisci u pijesku, dokje publika putem SMS glasovanja za najbolju skladbuodabrala pjesmu Otvori Mu svoje srce koju je izvelaskupina Kri ivota iz Osijeka. Marina Gabri nagraenaje za najbolji tekst, za pjesmu Croce damore, koju jeizveo VIS Apostola Radio Marije iz Subotice. tieniciHumanitarno terapijske zajednice za pomo ovisnicima

    Hosana svoju su nagradu dali Tajani ari iz Zagrebakoja je nastupila s pjesmom U Tvom emo znaku pobjediti .

    REKORDAN BROJ IZVOAA Kao i svake godine do sada na Hosanafestu je ne-zaobilazna scenograja koja je uvijek posebna i vezanaza moto susreta, konkretno ovoga puta za Godinu vjereu kojoj se jo uvijek nalazimo. Improvizirana barka (bina)prevezla je svih 15 skladbi i brojne izvoae do samogacilja slaviti Gospodina pjesmom. Voditelji programa bilisu Bernardica Vojni Mijatov i Petar Pifat. U razgovoru spredsjednikom organizacijskog odbora Hosanafesta i idejnim tvorcem ovoga festivala vl. MarinkomStantiem, doznali smo kako je na festival prijavljeno 28

    13 Minority News

    Iz hrvatske zajednice

    ODRAN OSMI PO REDUHOSANAFEST

    O

  • pjesama. Mislim da broj prijavljenih pjesama dovoljnogovori o zainteresiranosti za ovaj festival. Pobjednici su izOsijeka i imamo lijepu puruku u Godini vjere Ti si naBog. Budui da pratim evo osam godina broj sudionika,mogu rei kako ove godine brojano imamo najvie su-dionika, njih 139, to je rekordno. Ove smo godine imalisudionike iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i naravno izVojvodine. Istina, malo se slabije javljaju sastavi iz Vojvo-dine, ali nekako mislim da e kvaliteta organizacije privuimlade, kazao je Stanti. U subotu 21. rujna mladi su podolasku u Suboticu imali i kratku duhovnu pripravu zaHosanafest, koja je odrana u Zajednici Hosana uStarom edniku. Juer je bilo predivno duhovno posli-jepodne, jer su svi sudionici imali priliku biti na jednojemocionalnoj svijesti kontroliranja osjeaja. Radionica sesastojala iz triju dijelova: prvi dio je bio na razini psi-hologije, kada smo otkrivali svoje osjeaje koji su modapotisnuti. Drugi dio je bio upoznavanje s nainima kakose ti osjeaji mogu potisnuti na pogrenan nain (krozdrogu, alkohol...). U treem dijelu je svjedoio bivitienik Hosane, koji je govorio o ivotu u zajednici, te jena taj nain upozorio mlade na opasnost, gdje je onskrenuo i kako je doao na put izlaska iz svega toga, po-jasnio je vl. Marinko Stanti. Susret u Zajednici Hosanazavrio je euharistijskim slavljem. Hosanafest je human-itarnog karatera, te sav prikupljen novac od ulaznica i pro-daje CD-a ide za potrebe tienika Zajednice.

    DOJMOVI NAGRAENIH Dodjela nagrada je ipak najvanija samim izvoaima, osobito to glavnu nagradu mladi dodjeluju meusobno.Za vrijeme glasovanja nazonu publiku zabavljao je tamburaki sastava Zlatni zvuci iz Sombora koji su setakoer predstavili duhovnom glazbom. Marina Gabri,dobitnica nagrade za najbolji tekst za pjesmu Crocedamore, kae: Zahvaljujem svima koji su odluili da jeba moj tekst najbolji na ovogodinjem Hosanafestu. Venekoliko godina piem tekstove za VIS Apostoli RadioMarije, ali nikada do sada nisam dobila nikakvo priz-nanje. Jako sam ponosna i zahvalna Bogu to me inspiri-rao da napiem jedan takav tekst, rekla je Marina. VISApostoli Radio Marije ine mladi volonteri iz raznih

    upa u Subotici, a sastav postoji od 2009. godine. Struniiri nagradu je dodijelio VIS-u Imakulata. Tim smopovodom razgovarali sa sestrom Marinelom Zeko,Sluavkom Malog Isusa, koja je ujedno i voditeljica ovogasastava. Ovo nam je druga godina i doista je lijepo bitiovdje. Sprijateljili smo se s ljudima i ovdje smo ve kaona svome terenu. Ove smo se godine predstavili pjesmom Otisci u pijesku i dobili nagradu strunog irija.Presretni smo!, rekla je s. Marinela. Ovaj sastav inedjevojke koje pohaaju srednju kolu, a ujedno su laniceDrutva Prijatelji Maloga Isusa, koje djeluje na upi ImenaMarijina u Gromiljaku blizu Sarajeva odakle i dolaze. VISFamilias, pobjednici Hosanafesta 2013, svoju radostnisu skrivali. Razgovarali smo s predstavnicom oveskupine Mijom Zoraja, koja je rekla: Sve je prekrasno,organizacija, grad, ljudi kod kojih smo bili smjeteni, jouvijek ne mogu vjerovati da smo pobijedili, jer se iskrenoreeno, nisam nadala pobjedi. Ovdje smo drugu godinuzaredom i presretni smo! Tekst, kao i glazbu za pjemu Tisi na Bog koju smo izveli potpisuje Tajana ari, koja jetakoer nagraena, dok obradu potpisuje Grgur Sesar.Na pitanje je li duhovna glazba potrebna mladimadananjice, Mia je rekla: Miljenja sam da je duhovnaglazba vie nego potrebna mladima. To mogu rei iz osobnog iskustva, jer i mi sami volimo kada doemo nafestival duhovne glazbe, jer je tu prisutno zajednitvo.Duhovno okruenje nas zbliava i ini sretnima. Sudionici Hosanafesta 2013: Naa si pjesma Damjan

    Vukovar, Tvoj me kri uva Ljubo Vukovi iDavor Terzi (Zagreb i Rovinj), Ti si na Bog Familias (Osijek), Croce dAmore ApostoliRadio Marije (Subotica), Dok nebo jubizemlju Dalija Grahovac Fedein (Zagreb), Bitiovjek Sliryc 33 (Dugo Selo), Otisci u pi-jesku Imakulata (Gromiljak-Sarajevo),Tvoje rijei ivjeti Ana Ivankovi Radak (Sub-otica), Krist nad svime vlada Tobija (Za-greb), Pogled ljubavi Matheus(Bizovac-Osijek), Blues posrnulih NovoNebo (Zenica), U Tvom emo znaku pobi-jediti Tajana ari (Zagreb), Uslii mi molitve Antonia Perak (Zagreb), Otvori Mu svoje srce Kri ivota (Osijek) i Boe moj, vodi me Leonora i Juraj Sui (Selena-Ba).

    14 Minority News

    Iz hrvatske zajednice

  • ostav slika akademskog slikara KristijanaSekulia iz Novoga Sada otvoren je 27. rujna2013. godine u prostorijama Zavoda za

    kulturu vojvoanskih Hrvata. Rije je o viestrukonagraivanom likovnom umjetniku, koji je svoja djelaprikazao na 18 samostalnih izloaba, a po prvi su putanjegove slike sada predstavljene i pripadnicima hrvatskezajednice u Subotici. Kristijan Sekuli jedan je od osnivaa Hrvatske likovneudruge Cro Art u Subotici, za koju je, kako kae, vrlovezan: Kao Novosaanin, vrlo sam vezan uz Suboticu, menijedan drag grad, s jakom hrvatskom zajednicom. Svojedobno sam sudjelovao na likovnim kolonijama HKC-a 'Bunjevako kolo', meutim sada sam u udruzi 'Cro Art',iji sam jedan od osnivaa, a ovim samostalnimpostavom slika se po prvi puta prezentiram javnosti kulturne scene Subotice. Kristijan Sekuli trenutano ivi i radi u Novom Sadu, a izasebe ima bogato iskustvo, koje je stekao radei u Poljskoj,Maarskoj, Austriji, Njemakoj, te u vicarskoj, gdje 2003.dobiva nagradu za slikarstvo grada Berna. Na izlobi postavljenoj u Zavodu za kulturu vojvoanskihHrvata mogu se vidjeti njegove slike u tehnici kombinira-nog ulja i razliite tematike, ali najdrai su mu, istie,vojvoanski motivi: Nisam ogranien na odreenu tehniku, nego je to uvijekneka kombinirana varijanta, dakle obino je to crte kojiprati ulje, pakla i tako dalje. Glede tematike, to je stvarmog raspoloenja ili trenutanog zanimanja, koje je dostairoko. Dakle, od antike, preko grko-rimske istaroslavenske civilizacije, do klasine varijante portreta,akta, pejzaa, a osobito mi je drago slikati

    Vojvodinu i divlje konje.Izlobu je otvorila povjesniarka umjetnosti LjubicaVukovi Duli, koja je tom prigodom rekla da se ovaj odabir Sekulievih slika, nastalih u razdoblju od 2005. do2013., moe vezati uz etiri razine ljudskosti: Oito je rije o autoru koji prua mogunost slojevitog i vieznaenjskog sagledavanja svojeg djela.Odabrao je slike koje je razvrstao u etiri ciklusa, kojeimenuje nazivima simbola zemlje, vode, zraka i vatre.Sagledavajui ove cikluse, njihova se simbolika moevezati uz etiri razine ljudskosti, i to tjelesnost, intelekt,emocionalnost i duhovnost, ali i uz etiri razine ljudskesvijesti - objektivno, subjektivno, podsvjesno i kozmiko.

    Povratkom u domovinu, Sekuli je svoje slikarsko umijeepokazao i u sakralnoj tem-atici, te je tako izradio serijal slika u svetituGospe Snjene na Tekijama, u cijelosti jeoslikao unutarnje zidovedviju pravoslavnih crkava,te sudjelovao u obnovi un-utranjosti crkve sv. IvanaNepomuka u Gibarcu, a2000. dobiva zvanjepoasnog sakralnogslikara pri akovako-srijemskoj biskupiji.Izloba slika KristijanaSekulia postavljena je uprostorijama Zavoda, uHarambaievoj 14 u Subotici, do konca prosinca 2013. godine.

    U ZKVH-u otvorena izloba slika Kristijana Sekulia

    P

    Kao Novosaanin, vrlo sam vezan uz Suboticu, meni jedan drag grad, s jakom hrvatskom zajednicom

    Iz hrvatske zajednice

    15 Minority News

  • njievni asopis Nova rije predstavljen je11. rujna 2013. godine u organizaciji izdavaa- Zavoda za kulturu vojvoanskih Hrvata.

    Ukoliko je zajednici stalo razvijati vlastite kulturne potencijale i ne ostaviti ih marginaliziranim i zatvorenimu sebe, mora oivjeti kulturne asopise i dati im ujavnosti mjesto koje im pripada, kako bi bili stoernatoka okupljanja kreativnih potencijala, istaknuto jeovom prigodom u Pastoralnom centu Augustinianum.asopis su predstavili lan Savjeta Nove rijei te urednikasopisa za kulturu Nova misao Mirko Sebi, suradnicaNevena Mlinko, glavni i odgovorni urednik Tomislav igmanov i moderatorica Katarina elikovi.asopisna periodika koja se bavi kulturom je iznimnoznaajna za razvitak i zajednice i njezine kulture, istaknuoje Mirko Sebi.Ovakav asopis potie kulturnu komunikaciju, i upravoju ne eli zatvoriti, ve ju nastoji otvoriti spram inicijativei u matinoj kulturi, ali i spram okruja u kojem nastaje, unekakvom vojvoanskom, ali i irem kontekstu. No, neeli to initi na provincijalan nain, dakle ne obraajui sesamoj sebi, ve otvoriti dijalog kojim se onda mogu razvijati daljnji kreativni potencijali.Uravnoteen je informativni sadraj lista u kojem se pratisve to je bitno u razdoblju koje svaki broj obuhvaa,raspravlja se o pogledima i zastupljenim anrovima, a zauzet je i vrst stav spram tradicije i batine, dodao jeSebi.U Savjetu asopisa su ve renomirani knjievnici, knjievnikritiari i ljudi koji se bave umjetnou, ali u stvaranju listasudjeluju, pored predstavnika zrelijih narataja, veinommlae snage, dodaju iz urednitva.U sadraju Nove rijei moe se pronai izbor prozeodnosno kratke pripovijetke, zastupljeni su autori izHrvatske, sainjen je i izbor poezije, a takoer se da zamijetiti i da je ujednaen odnos mukih i enskih autora, istaknula je ovom prilikom jedna od mlaihsuradnica Nove rijei Nevena Mlinko. Osvrui se na poglavlje koje obuhvaa pjesnitvohrvatskih pjesnikinja iz Vojvodine, Mlinko je istaknula:Bilo bi lijepo vidjeti da se u sljedeim brojevima 'Nove

    rijei' sretnemo sa 'enskim pismom' koje nije iskljuivopoetske naravi, te dodala: Vjerujem da sliku zapoetuu ovom broju treba kompletirati i da ona u Vojvodini postoji. U ovome broju nalazimo, naalost samo jedanesej, a trebalo bi ih biti vie. Vodilja 'Nove rijei' bi moglabiti povezivanje, umreavanje, gradnja mostova koji nasmeusobno povezuju. Ostvariti i produbiti komunikacijui obogatiti se razmjenom kulturnih dobara, stavova,razmiljanja, iskustava...Potrebno je pruiti mogunost autorima koji spadaju usam vrh nae intelektualne, ne samo knjievne elite, anisu gotovo desetljee nita objavili, kau u Zavodu. Trebaim pruiti slobodu za oitovanje zbog toga to su ili marginalizirani ili zatomljeni, a imaju to priopiti, kaeurednik asopisa Tomislav igmanov.Prikazivat e se i predstavljati ne samo knjievno stvaralatvo nego e se knjievnost i umjetnost tematizirati u esejistikim i znanstvenim oblicima. eljanam je, da osim prikazivanja aktualne knjievne produk-cije, potiemo stvaralatvo napose mladih autora,ohrabrujemo ljude, promoviramo ih i prezentiramo, dapotiemo ve etablirane autore na sustavnije predstavljanje i unutar vlastitog kulturnog prostora, ali iunutar prostora cjelokupne hrvatske knjievnosti, a ondai multikulturne scene u Vojvodini.Urednitvo u ovome asopisu, koji e izlaziti dva putagodinje, eli imati i suradnike iz drugih kulturnih okruja,iz Hrvatske ili Maarske, i ele veu pozornost posvetitiprikazima knjievnih djela, dodaje Tomislav igmanov.asopis Nova rije moe se kupiti po cijeni od 300,00dinara, u prostorijama Zavoda za kulturu vojvoanskihHrvata (Harambaieva 14, Subotica) ili naruiti putemtelefona ili elektronike pote. Za dostavu izvan Suboticeobraunavaju se manipulativni i potanski trokovi uiznosu od 50,00 dinara.

    K

    Iz hrvatske zajednice

    16 Minority News

    Nova rije za novo vrijeme i nove autore

  • ulturna dogaanja u selu Ljutovo nadonakSubotice, koje broji neto malo iznad tisuustanovnika, odvijaju se uglavnom okomjesnog HKUD-a Ljutovo. Kako u drugim

    selima tako i u Ljutovu, nekoliko entuzijasta za ovu vrstuaktivnosti animira druge mjetane, osobito one mlae.

    Poznatije aktivnosti u kojima ljutovaka udruga sudjelujejesu tamonja Duijanca te Smotra hrvatskih tamburakihsastava, koja je ove godine obiljeila i skromni jubilej pet godina postojanja.

    Ovogodinja smotra, inae jedna od manifestacija uhrvatskoj zajednici koja ima pokrajinski karakter, odranaje u nedjelju 8. rujna, na ljetnoj pozornici u Ljutovu,okupivi lijep broj mjetana koji vole ovu vrstu glazbe.

    Na smotri su nastupili sastavi sa sjevera Bake, po jedaniz Podunavlja i Srijema, ali iz Maarske:

    enska tamburaka skupina Golubice iz Subotice,

    Kulturnoprosvjetna zajednica Hrvata okadijaiz Sonte,

    Hrvatsko kulturno-prosvjetno drutvo Matija Gubec iz Rume,

    Tamburaki sastav okadija iz Mohaa,

    domaini Hrvatsko kulturno-umjetniko drutvo Ljutovo iz Ljutova,

    te kao specijalni gosti Tamburaki sastav Hajo iz Subotice, koji ove godine slavi 25 godina rada.

    Inae, HKUD Ljutovo trenutano radi samo s tambu-rakom sekcijom, ali imaju i skupinu mlaih polaznika,koja se s nekoliko numera takoer predstavila na smotri.Nakon pet godina postojanja ove smotre organizacija jesve bolja, imamo odreeno iskustvo pa neke problememoemo predvidjeti i samim tim im pravovremenodoskoiti.

    U ovom organizacijskom sastavu smotra u iduih pet godina zasigurno ima svoj potencijal i snagu. Smatram dahrvatska zajednica u Vojvodini zasluuje jednu ozbiljnusmotru tamburakih sastava na vioj razini, ali ta potporamora stii i s drugih strana u zajednici, izjavio je Marinkoimi, voditelj tamburake sekcije ljutovakog drutva.

    Organizatori planiraju u budunosti uvesti i odreenenovine u ovu manifestaciju, kao to je ocjenjivanje nastupa sudionika, za to bi bio angairan ocjenjivaki iri.Glavni nancijski pokrovitelj ove tamburake smotre biloje Pokrajinsko tajnitvo za kulturu.

    Iz hrvatske zajednice

    17 Minority News

    Smotra hrvatskih tamburakih sastava u Ljutovu

    K

    n

    n

    n

    n

    n

    n

  • 18 Minority News

    Otvorili smo svoja srca

    Rabin Asiel: Nema nita bolje za dobrosusedske odnose od meusobnog poznavanja suseda

    nedelju 15. septembraodran je drugi Festivaljevrejske kulture u organizaciji Jevrejske

    optine Beograd. Dogaaj se zbio udvoritu Beogradske sinagoge i uulici Marala Birjuzova, koja je timpovodom bila zatvorena zasaobraaj.Sa eljom da sa sugraanima podelimo po neto od svoje kulture,tradicije i religije, na tandovima smopredstavili dela naih likovnih umet-nika, izdavatvo sa jevrejskom tematikom, jevrejske simbole i nezaobilazne specijalitete jevrejskekuhinje.

    Na sveanom otvaranju prisutnimase obratio rabin Isak Asiel i tom prilikom objasnio da je ulica MaralaBirjuzva zatvorena u cilju odravanjafestivala, naglasivi:"Ponekad neto morate za zatvoriteda biste neto drugo otvorili, vanoje da smo otvorili svoja srca, ovo jedan kada moete da podelite sanama radost i da upoznate nau kulturu, a nema nita bolje za dobrosusedske odnose od meu-sobnog poznavanja.Brojnim posetiocma se obratio i am-basador Izraela Josif Levi istakavidobru saradnju sa Jevrejskom zajed-nicom u Beogradu, posebno na polju

    kulture. Ambasada Izraela nam jeove godine ustupila izlobu Instagram Izrael, koja je ovom prilikom premijerno postavljena.Na nae veliko zadovoljstvo ove godine su nam se pridruile i drugejevrejske optine.Jevrejska optina Panevo predstavila se izlobom Duh jevrejskog humora koju je prationastup Milovana uia uleta,Bogu hvala to sam Lala. Kao i samaizloba, izazvao je oduevljenje publike.Jevrejska optina Zemun je predstavila izlobu Jevrejski logorZemun, kao deo festivala

    FESTIVAL JEVREJSKE KULTURE

    U

    Ivona Beker-Albahari

    Ovo je dan kada moete da podelite sa nama radost i da upoznate nau kulturu, a nema nita bolje za dobrosusedske odnose od meusobnog poznavanja

    Iz jevrejske zajednice

  • 19 Minority News

    posveenog seanju, kako je istakaosekretar Jevrejske optine Beograd,Miroslav Rajevi, prilikom obraanjaprisutnima.Vrata sinagoge bila su otvorenatokom celog dana za sve posetioce.O istorijatu i aktivnostima hrama, kojije kao i sama manifestacija, bioveoma poseen, govorio je njegovdomain, rabin Asiel.

    Panju mnogobrojnih posetilacaprivukli su i ostali uesnici festivala:izdavaka kua "Laguna" koja je pred-stavila naslove na temu jevrejske kul-ture, ivota i tradicije, umetnikDraen Pekui sa izlobom digitalnefotograje kao i slikarka MirjanaLehner, izlobom Pejzai u akvareltehnici, zatim Marko Dragi saizlobom Simboli, digitalna fotograja, Judita Kampos saizlobom Impresija. Sneana Gaonje predstavila svoje radove na temuSimboli - Davidova Zvezda.Festival je propraen kulturno umetnikim programom. StefanSabli je predstavio sefardsku muzikuBalkana. Takoe su nastupili podmladak pozorita Kralj David iNikola Salaanin sa sefardskim i jidikompozicijama. Plesom su nas krozIzrael provele Ana Mari i Olga Cogokoje su osvojile simpatije publikeveoma interesantnim nastupom.Ovom prilikom se zahvaljujemo svimuesnicima festivala i volonterima. Festival jevrejske kulture je mani-festacija kojom se Jevrejska zajednicaotvara prema sredini sa eljom dasugraanima pribliimo jevrejsku kulturu I tradiciju u cilju boljeg upoznavanja.

    Rabin Isak Asiel i ambasador IzraelaJosif Levi

    Iz jevrejske zajednice

  • 20 Minority News

    a Jevrejskom groblju uKikindi, pored spomenikapodignutog u astseanja i trajne uspo-

    mena na 360 Jevreja sreza Vel.Kikindskog, postradalih uHolokaustu okupila se 14. avgusta,neto pre podneva, mala grupa njihovih sunarodnika i sugraana daim oda potu.Nakon polaganja venaca, prisutnimase obratila Jasna Grbi, zamenicapredsednika Jevrejske optineKikinda. Na dananji dan, 1941.godine,kikindski Jevreji su deportovani u lo-gore u Novom Beeju, a potom kaBanjici i Starom Sajmitu. Odvedenisu iz svojih domova, ostavljeni beziega, obespravljeni i ponieni, samozato to su bili Jevreji podsetila jeGrbi dodavi:Pre Drugog svetskog rata, u Kikindije ivelo vie od 500 Jevreja. Nakonzavretka, iz koncentracionih logoraih se vratilo samo 16. Svi ostali kojisu odvedeni, postali su rtveHolokausta. Spomen ploa sa imenima rtava,postavljena u centru Kikinde, kao iobeleje ispred kojeg stojimopodseaju nas na tragediju, patnju,ali predstavljaju i upozorenje da ne

    dozvolimo da se istorija ponovi. Nena ovakav nain, i nikad vie.Oni su bili rtve, ali e ostatiupameni kao heroji, jer su dosto-janstveno i svesno poli u smrt.Stradali su samo zato to su biliJevreji.Govor je zavrila navodei rei prijatelja Jevrejske optine Kikinda:"Seajui se naih rtava, uz dunopotovanje i na isti nain, seamo sei svih drugih nevinih rtava faizma,bez obzira na to kom narodu pripadali, koju veru ispovedali ili kogpolitikog opredeljenja bili."Nakon nje, prisutnima su se obratiliuro Dotli, potpredsednik optin-skog odbora SUBNOR-a, a onda iImre Kabok, predstavnik lokalnesamouprave.U ime Jevrejske zajednice Srbije, govorila je Danijela Danon, generalnisekretar Saveza jevrejskih optina.Na ovom svetom mestu zamolilabih vas da se zajedno podsetimo nanekoliko lekcija kojima nas ue naatradicija i Holokaust.Prva je ona o vanosti Zahor, seanjapo sebi. Jer danas, seajui se estmiliona Jevreja rtava Holokausta,oklevetanih, demonizovanih i dehu-manizovanih, kao prolog ili oprav-danje za genocid koji je potom

    usledio, moramo razumeti da njihovo masovno ubijanje, kao i miliona nejevreja nije stvar apstrak-tne statistike. Jer kao to svi znamo,za svaku osobu postoji ime i svakaosoba je univerzum za sebe. I naimudraci nas ue da ko god spasijedan ivot kao da je spasao ceosvet. Ali isto tako i da ko god ubijejednu osobu kao da je ubio ceo svet.U skladu sa ovim, tradicija naspoduava da se moramo ponaatitako kao da je svako od nas, gde godda se nalazi, jemac za sudbinu onogdrugog i sudbinu celog sveta reklaje, nastavljajui - Druga lekcija je daje genocid evropskog jevrejstvauspeo ne samo zbog razraene in-dustrije smrti i tehnologije teroranego i zbog dravnog uenja i ide-ologije mrnje. Uenje preziru, de-monizaciji i dehumanizaciji drugoga,to je taka od koje je sve poelo.Holokaust nije poeo gasnim ko-morama, on je poeo reima. Up-ravo iz tog razloga je toliko vanodanas da svaka moderna evropskadrava ima i primenjuje zakon koji esankcionisati izlive mrnje ksenofo-bije i rasizma.

    kola u est lekcija

    N

    Komemoracija u Kikindi

    Pre Drugog svetskog rata, u Kikindi je ivelo vie od 500 Jevreja. Nakon zavretka, iz koncentracionih logora ih se vratilo samo 16, izjavila je Jasna Grbi

    Iz jevrejske zajednice

  • 21 Minority News

    Trea nam govori da su ravno-dunost i zavera utanja biliprethodnica nedelovanja, i da su onipomogli genocid evropskog Jevrejstva. Posmatrai i gledaoci bili su isuizvrioci, oni, takoe, nose odgov-ornost da su uinili Holokaustmoguim.Knjievnik i nobelovac Eli Vizel naspodsea: Ravnodunost i nedelo-vanje uvek znae pristajanje nastranu muitelja, nikada na stranurtve. Nemojmo sumnjati u to daravnodunost pred licem zla nijesamo pristajanje i mirenje sa njim,ravnodunost je sauesnitvo usamom zlu.etvrta lekcija nas ui da je 20. vek,u kojem se desio Holokaust, bio ivek izbegavanja krivice i odgovornosti za ono to je uinjeno.Isuvie malo zloinaca je privedenopravdi, i kao to ne sme biti utoitaza mrnju niti zaklona za netrpeljivost, tako ne sme postojatini sklonite za one koji su poinilizloin svrstavajui se u neprijateljeljudskog roda. Peta lekcija je da je Holokaustpostao mogu ne samo zbogbirokratske mainerije koja jesprovodila genocid, nego i zbogsauesnitva elite nemakogdrutva, lekara, crkvenih lidera,sudija, advokata, inenjera,

    arhitekata, uitelja.esta nas, najzad, ui o ranjivostibespomonih i bespomonost najranjivijih lanova jednog drutva,koju najbolje oslikavaju Nirnberkirasni zakon, Zakon o sterilizaciji iProgram Eutanazije onih iji ivotinisu bili vredni ivljenja.Naa je odgovornost kao graanasveta da danas pozajmimo glas

    onima koji glasa nemaju, osposo-bimo one koji moi nemaju, bilo dasu to stari, siromani, hendikepirani,ene rtve nasilja, ili zlostavljanadeca, kao najranjivija meu najranjivijima podsetila je Danon,zakljuivi: Na ovom mestu trebalo bi da svizajedno ponovimo zavet da: nikadaneemo biti ravnoduni prema podstrekivanju na mrnju, utatipred licem zla, nikada povlaivatirasizmu i antisemitizmu, ignorisatinesreu najranjivijih lanova drutvai biti ravnoduni pred nasiljem ijismo svedoci!

    Zihronam Livraha (Neka jeblagoslovena uspomena na njih)!

    Nakon ovih rei, u tiini koja je zavladala, snano i bolno odjeknulesu rei molitve koju su izgovoriliTomislav Halbror i Robert Kova,lanovi JO Subotica.Seanju na kikindske rtveHolokausta, pored pomenutih, pris-ustvovali su i gosti iz jevrejskihoptina Zrenjanin i Novi Sad.

    Trebalo bi da ovde svi zajedno ponovimo zavet da nikada neemo biti ravnoduni prema podstrekivanju na mrnju niti utati pred licem zla, rei su Danijele Danon

    Iz jevrejske zajednice

  • U ast onih koji su proslavili Grku

    Koncert za "Grke u Svetu" na Irodiumu

    Iz grke zajednice

    22 Minority News

    oslednje 23 godine grka dijaspora proslavljacrkveni praznik Svetog Jovana, poetkom avgusta meseca. Ove godine , tradicionalnoje praznik obeleen u Irodiumu u ponedeljak

    9. septembra.

    Koncertu na kojem su prisustvoli kompozitori, pesnici,slikari, pevai i glumci, a pod pokroviteljstvom ministarstva kulture i spoljnih poslova , odata je poast"Grcima u svetu": Teu Angelopulosu, Odiseju Elitisu,Konstantinu Kavasu, Nikosu Kazandzakisu, Mariji Kalas,Melini Merkuri, Jorgosu Seferisu, Mikisu Teodorakisu,Nani Miskuri, Vangelisu i mnogim drugima.

    Ovaj vodei kulturni dogaaj organizovan je u cilju osni-vanja "Muzeja Grka u Dijaspori" , a u okviru kojeg e sejo i napraviti skulptura od strane jednog od vodeihgrkih vajara dananjice Teodorosa Papajanisa. Umetnikom doivljaju predstavljanja ove veeri dopri-neo je i tekstopisac Don Tzanopulos, jedan od inicijatoraove proslave .

    Predsednik, dr. med Christos G. Alexopoulos, povodomdogaaja, je potvrdio u Atini, da e i Grci iz Srbije pruitisvoj doprinos za osnivanje jednog takvog muzeja.

    P Teodoros Angelopulos (- ), (27. april 1935. 24. januar2012.) bio je grki lmskireiser, scenarista, producenti dobitnik brojnih lmskihnagrada na festivalima iromsveta. Bio je klasik grkog intelektualnog lma koji jezahvaljujui njemu postao poznat i svetskoj javnosti.

    Marija Kalas ( -), pravo ime joj jebilo Marija Ana Soja SesilijaKalogeropulos. Roena je uNjujorku, 2. decembar 1923.,a preminula je u Parizu, 16.septembra 1977. Bila je operska pevaica kojaje, uprkos svojoj relativnokratkoj karijeri, ostala upam-ena kao jedan od najveihsoprana u istoriji opere.

  • onjako nacionalno vijee je najviepredstavniko tijelo sandakih Bonjaka uRepublici Srbiji. Osnovano je 11. maja 1991.godine, pod imenom Muslimansko

    nacionalno vijee Sandaka. Za predsjednika Vijea izabran je dr. Sulejman Ugljanin. Do 2003. godine Vijeedjeluje i radi pod nazivom Bonjako nacionalno vijeeSandaka, a nakon 2003. godine kao Bonjako nacionalno vijee.U vrijeme svog osnivanja Bonjako nacionalno vijee biloje odgovor na etniko ienje i teror kojeg je reim Slobodana Miloevia sprovodio nad bonjakim naro-dom na podruju Sandaka i ire.U periodu od osnivanja do 2003. godine, Bonjako nacionalno vijee Sandaka i njegovi predstavniciuestvovali su na velikom broju meunarodnih konferencija i drugih skupova posveenih rjeavanju krizeu bivoj Jugoslaviji. Zahvaljujui aktivnostima Bonjakognacionalnog vijea i njegovih predstavnika u tom periodupitanje ostvarenja nacionalnih prava sandakih Bonjakai statusa Sandaka internacionalizovano je na najviemevropskom i svjetskom nivou.Tokom ratnih devedesetih godina XX stoljea, Bonjakonacionalno vijee Sandaka bilo je kljuni faktor mira i stabilnosti na podruju Sandaka. Zahvaljujui politici miraBNVS, sandaki Bonjaci u tom periodu nisu uestvovaliu ratnim sukobima na prostoru bive Jugoslavije ne odazivajui se na vojne pozive tadanje Jugoslavenske narodne armije .U organizaciji BNVS tih godina preko hiljadu mladih Bon-jaka iz Sandaka upueno je na univerzitete u Tursku idruge zemlje i tamo steklo fakultetsko obrazovanje.BNVS je izradilo i, 6. juna 1993. godine, usvojilo Memorandum o specijalnom statusu Sandaka. Osnovaza donoenje tog dokumenta bio je referendum za au-tonomiju Sandaka, sproveden u periodu od 25. do 27.oktobra 1991. godine. Od ukupno 264.156 biraa, na tomreferendumu je uestvovalo njih 187.473, odnosno 70,19posto ukupnog birakog tijela, od ega se 183.302 biraa(ili 98,90 posto glasalih) izjasnilo za politiku i teritorijalnuautonomiju Sandaka s pravom prikljuenja nekoj od re-publika tadanje Socijalistike Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ).U skladu sa novim politikim i drutvenim okolnostima,uspostavljenim krajem prologa stoljea, i u duhu Dejton-

    skog sporazuma, kojim je okonan rat u Bosni i Hercegovini, i drugih domaih i meunarodnih dokumenata i njihovih odredaba o specijalnim odnosimadijelova naroda sa svojim maticama, Bonjako nacionalno vijee Sandaka, 19. jula 1999. godine, usvojilo je Memorandum o autonomiji Sandaka i specijalnim odnosima sa Bosnom i Hercegovinom, kaoplatformu za rjeenje statusa Sandaka i statusa Bonjakau SRJ, na osnovu dijaloga i mirnim putem.U novonastalim drutvenim okolnostima, a nakon zakonskog regulisanja poloaja manjinskih nacionalnih za-jednica u tadanjoj Saveznoj Republici Jugoslaviji, kasnije Srbiji i Crnoj Gori, 6. septembra 2003. godine, uNovom Pazaru, odrana je Elektorska skuptina za izborBonjakog nacionalnog vijea u Srbiji i Crnoj Gori, nakonega prestaje sa radom Bonjako nacionalno vijeeSandaka (BNVS). Za predsjednika Bonjakog nacionalnog vijea izabran je dr. Sulejman Ugljanin, a zapredsjednika Izvrnog odbora Esad Dudevi. Istovremeno, za potpredsjednike Vijea izabrani su: Bajram Omeragi, Vasvija Gusinac, dr. Izudin Hadagi i dr.Amer Halilovi. Konstitutivnim aktima Vijea formirani suresori, kao operativna tijela Izvrnog odbora, i odbori zapojedine oblasti djelovanja i rada.Statutom Bonjakog nacionalnog vijea, koji je usvojenna konstitutivnoj sjednici odranoj 2003. godine,Bonjako nacionalno vijee odreeno je kao najviezastupniko tijelo bonjake nacionalne zajednice u Srbiji,u podrujima slubene upotrebe jezika i pisma,

    NEZAUSTAVLJIVI PROCES OSTVARIVANJA PRAVA SANDAKIHBONJAKA U REPUBLICI SRBIJI

    10 godina uspenog rada Vijea

    Iz bonjake zajednice

    23 Minority News

    Bonjaci u Republici Srbiji obiljeavaju i 22 godine borbe za ostvarivanje svojih prava. Na sveanosti povodom10 godina uspjenog rada Vijea, 6. septembra 2013. godine u Glavnom uredu Vijea odrana je prigodna

    sveanost.

    B

    Tokom ratnih devedesetih godina XX stoljea, Bonjako nacionalno vijee Sandaka bilo jekljuni faktor mira i stabilnosti na podruju Sandaka

  • obrazovanja, kulture i informisanja nabosanskom jeziku.U skladu sa Statutom, i Zakonomodreenim nadlenostima, Bonja-ko nacionalno vijee je, u periodu od2003. do danas, donijelo niz znaajnihdokumenata deklaracija, odluka,rjeenja i drugih akata, u cilju ostvari-vanja prava pripadnika bonjakognaroda u Republici Srbiji, njihovogdaljeg razvoja i unaprjeenja. Predstavnici Bonjakog nacionalnogvijea uestvovali su u radu mnogihdomaih i meunarodnih konferen-cija o poloaju i pravima manjina kodnas i u svijetu.Znaajan doprinos predstavniciBonjakog nacionalnog vijea dali suu izradi prijedloga novog Zakona o na-cionalnim savjetima nacionalnihmanjina, na osnovu kojeg je znaajnounaprijeen sistem zatite manjinskih prava i znatno pojaanaovlaenja nacionalnih vijea manjinskih naroda u Republici Srbiji.Pozivajui se na Povelju Ujedinjenihnacija, Univerzalnu deklaraciju o ljud-skim pravima, Okvirnu Konvenciju zazatitu nacionalnih manjina, Evropskupovelju o manjinskim ili regionalnimjezicima, Ustav Republike Srbije,Zakon o zatiti prava i sloboda na-cionalnih manjina, Zakon o nacional-nim savjetima nacionalnih manjina idruga domaa i meunarodna doku-menta u oblasti zatite ljudskih i man-jinskih prava, Bonjako nacionalno vijee kao najviipredstavniki organ i legitimni zastupnik interesa bonjake nacionalne zajednice u Republici Srbiji, na sjednici Izvrnog odboraVijea, 2009. godine, donijelo jeDeklaraciju o poloaju sandakihBonjaka u Republici Srbiji.Bonjako nacionalno vijee, usvojiloje, 2012. godine, Rezoluciju o poloajui ostvarivanju prava i slobodabonjakog naroda u Srbiji. Simbolikausvajanja Rezolucije na Dan nezavis-nosti Bosne i Hercegovine lei uinjenici da su sandaki Bonjaci diobonjakog nacionalnog korpusa, saBosnom i Hercegovinom kaomatinom dravom i svojom

    otadbinom.Ovim dokumentima utvreni su os-novni principi i smjernice za bolje,ekasnije i djelotvornije ostvarenjenacionalnih prava sandakih Bon-jaka u Republici Srbiji u svim segmen-tima i oblastima drutvenog ivota irada.U skladu sa zakonskim odredbama,na zahtjev Bonjakog nacionalnogvijea bosanski jezik uveden je uslubenu upotrebu u etiri sandakeoptine - u Novom Pazaru, Tutinu iSjenici, od marta 2002. godine, a uPrijepolju od aprila 2009. godine. Iakoispunjavaju zakonski uslov,sandakim Bonjacima u Pribojuuskraeno je pravo slubeneupotrebe i korienja svog maternjegbosanskog jezika.Nacionalni simboli sandakih Bon-jaka su: Nacionalni grb i Bonjaka na-cionalna zastava.Za nacionalne simbole sandakihBonjaka utvrena su rjeenja koja suusvojena 1991. godine i koja suopteprihvaena kod sandakihBonjaka.Nacionalni simboli sandakih Bonjaka utvreni su OdlukomBonjakog nacionalnog vijea o na-cionalnim simbolima, od 2004. go-dine, a potvreni su Odlukom Savjeta

    Republike Srbije za nacionalne manjine, 2005. godineNacionalni blagdani sandakih Bon-jaka su: Dan bonjake nacionalne zastave, Dan Sandaka iDan sjeanja. Osim ovih, kao tradicionalni vjerski i kulturni blagdani obiljeavaju se i Ramazanskii Kurbanski bajram.Nacionalni blagdani sandakih Bon-jaka potvreni su Odlukom Savjeta Republike Srbije za nacionalne manjine od 2005. godine.Dan bonjake nacionalne zastave(11. maj) je najvei nacionalni prazniksandakih Bonjaka. Obiljeava se11. maja, na dan kada je, 1991. godine u Novom Pazaru, osnovanoBonjako nacionalno vijeeSandaka (bive Muslimansko nacionalno vijee Sandaka).Dan Sandaka (20. novembar)obiljeava se 20. novembra, u znaksjeanja na osnivanje Zemaljskogantifaistikog vijea narodnogosloboenja Sandaka (ZAVNOS), uPljevljima 1943. godine.Dan sjeanja (11. jul) je nacionalniblagdan sandakih Bonjaka u znaksjeanja na genocid izvren nad Bon-jacima, u Srebrenici 1995. godine. Odluka o proglaenju ovogdana za nacionalni blagdan donijeta

    24 Minority News

    Iz bonjake zajednice

    Bonjako nacionalno vijee, 2009. godine, donijelo je Deklaraciju o poloaju sandakih Bonjaka u Republici Srbiji

  • je na III vanrednoj sjednici Bonjakognacionalnog vijea, odranoj 10. jula2005. godine, a povodom deseto-godinjice genocida nad Bonjacimau Srebrenici.Najvee nacionalne nagrade i priznanja sandakih Bonjaka su:Povelja Kulina bana, Dukat Isa-begaIshakovia, Medalja Rifat BurdoviTro, Pero amila Sijaria i PlaketaBonjakog nacionalnog vijea.Ovom odlukom se utvruju i sljedeemanifestacije od posebnog znaaja zaouvanje, unaprijeenje i razvojposebnosti i nacionalnog identitetabonjake nacionalne zajednice u Republici Srbiji:Centralne tradicionalne kulturnemanifestacije sandakih Bonjaka su:Festival sandake sevdalinke-FESS,Smotra bonjakih narodnih igara-SBONI, Sandaki knjievni susreti-SAKS. Manifestacije imaju zacilj ouvanje, armaciju i popular-izaciju bonjake kulturne batine ibosanskog jezika i knjievnostisandakih Bonjaka.Bonjako nacionalno vijee je 2012.godine, donijelo Odluku oproglaenju Himne sandakih Bonjaka.Na zajednikom sastanku predsjed-nika nacionalnih vijea Maara, Bon-

    jaka, Roma, Hrvata, Slovaka, Rumuna, Bugara, Rusina, Grka i Albanaca, odranom 21. juna 2004.godine u Novom Pazaru, potpisan jeProtokol o saradnji nacionalnih vijeana osnovu kojeg je institucionalizo-vana saradnja nacionalnih manjina uoblastima slubene upotrebe jezika ipisma, obrazovanja i informisanja nanjihovim maternjim jezicima, te zatite i armacije kulturne batine idjelotvornog uea u javnom ivotu.Na incijativu Bonjakog nacionalnogvijea, 9. marta u Beogradu, potpisanje Protokol o saradnji nacionalnihvijea bonjake, bugarske i vlake na-cionalne zajednice u Republici Srbiji. Cilj protokola je uspostavljanjesaradnje i zajedniko djelovanje naplanu ekasnijeg i djelotvornijeg ost-varenja manjinskih prava Bonjaka,Bugara i Vlaha u Republici Srbiji.Pripadnici nacionalnih manjina u Republici Srbiji, u skladu sa zakonom,imaju pravo na vaspitanje i obrazo-vanje na svom jeziku u institucijamapredkolskog, osnovnog i srednjegvaspitanja i obrazovanja. Prvi asbosanskog jezika na podrujuSandaka, nakon punih 97 godina,odran je u Osnovnoj koli Dr.Ibrahim Baki u Tutinu, 20. oktobra2004. godine. Nakon toga, bosanskijezik uveden je u nastavu i u drugimosnovnim kolama u Novom Pazaru,Sjenici i Tutinu i Prijepolju. Do kolske2009/10. godine Bosanski jezik sa elementima nacionalne kulture kaoizborni nastavni predmet zastupljenje u nastavi od prvog do osmograzreda osnovne kole.U oblasti obrazovanja, od historijskevanosti je otvaranje Dravnog univerziteta u Novom Pazaru. Ovajuniverzitet osnovan je na sjedniciVlade Srbije, 2006. godine. Uni-verzitet je otvoren te 2006. godine, au okviru Univerziteta ustanovljena jei posebna studijska grupa za bosanskijezik i knjievnost, koja je umeuvremenu ukinuta, a koja e usaradnji Bonjakog nacionalnog

    vijea, uprave Dravnog univerzietetau Novom Pazaru i nadlenih institucijaponovo biti uspostavljena.Izraavanje, uvanje, njegovanje,razvijanje, prenoenje i javno ispolja-vanje nacionalne i etnike, kulturne,vjerske i jezike posebnosti kao dijelatradicije graana, nacionalnih manjina i njihovih pripadnika, u Re-publici Srbiji zakonom je utvrenokao njihovo neotuivo individualno ikolektivno pravo.U periodu od 2003. do danas,Bonjako nacionalno vijee je orga-nizovalo i nansijski podralo niz kul-turnih i drugih manifestacija koje suodrane irom Sandaka i uestvovalou sunansiranju mnogih projekata uoblasti kulture.U organizaciji Bonjakog na-cionalnog vijea je odran niz kul-turno-zabavnih i drugih manifesta-cija, pozorinih predstava, bajramskihakademija, koncerata, likovnih izlobi,knjievnih susreta, okruglih stolova,naunih simpozijuma, promocija kn-jiga i asopisa i dr.Kao jedne od znaajnijih projekata uokviru Bonjakog nacionalnog vijeatreba izdvojiti projekte rekonstrukcijei konzervacije Isa-begovog hamama,Novopazarske tvrave sa posebnimosvrtom na Kulu Motrilju u NovomPazaru, te rekonstrukcije nekadanjestare tvrave - grada sa damijom uSjenici.Na planu informisanja na bosanskomjeziku, Bonjako nacionalno vijee uperiodu od 2003. do 2013. godinedalo je prioritet aktivnostima usmjerenim ka promociji bonjakihnacionalnih i drugih vrijednosti, i realizaciji informisanja na bosanskomjeziku, u skladu sa zakonom imeunarodnim standardima.Godine 2006. Bonjako nacionalnovijee pokrenulo je Bonjaku rije,asopis za kulturu i drutveni ivotsandakih Bonjaka. asopis je izda-van uz podrku Ministarstva kultureRepublike Srbije, u izdanju Centra zabonjake studije.Do danas je izdato

    25 Minority News

    Iz bonjake zajednice

    Bonjako nacionalno vijee, 2009. godine, donijelo je Deklaraciju o poloaju sandakih Bonjaka u Republici Srbiji

    Prvi as bosanskog jezika na podruju Sandaka, nakon punih 97 godina, odran je u Osnovnojkoli Dr. Ibrahim Baki u Tutinu, 20. oktobra 2004. godine

  • 28 izdanja.Sa ciljem informisanja javnosti nabosanskom jeziku, 13. februara 2008.godine, obnovljene su i ponovopokrenute Sandake novine, jediniheftinik (nedjeljnik) na bosanskomjeziku u Republici Srbiji uopte. Ministarstvo kulture Republike Srbijeje prestalo da ih nansira krajem2011. godine.Zbog neadekvatne zastupljenostisandakih Bonjaka na Javnomservisu RTS, Bonjako nacionalnovijee uputilo je, poetkom 2008. godine, zvanian zahtjev nadlenimdravnim organima sa zahtjevom dase iz procesa privatizacije, poredmanjinskih medija u Vojvodini,izuzmu i dvije sandake televizije -Regionalna televizija u Novom Pazarui Televizija Tutin, koje svoj program ucjelini ili djelimino emituju na bosan-skom jeziku.2011. godine, podnijet je Elaborat izahtjev za formiranje redakcije za pro-grame na bosanskom i drugimjezicima nacionalnih manjina priRadio-televiziji Srbije.Najvii predstavnici Bonjakog nacionalnog vijea ostvarili su dobrusaradnju i komunikaciju sa svimznaajnijim meunarodnim organi-zacijama i institucijama, stranimdiplomatskim predstavnitvima uBeogradu, kao i mnogim drugimmeunarodnim diplomatskim misi-jama i njihovim zvaninicima.U saradnji sa drugim nacionalnim za-jednicama u Srbiji, Bonjako na-cionalno vijee je sprovelo nizaktivnosti usmjerenih ka promocijiprava nacionalnih zajednica i njihovojzatiti i daljem unaprjeenju.U skladu sa novim Zakonom o na-cionalnim savjetima nacionalnihmanjina, Bonjako nacionalnovijee, 2009. godine, usvojilo je Odluku o utvrivanju tradicionalnihnaziva jedinica lokalne samouprave,naseljenih mjesta i drugih geografskihnaziva na bosanskom jeziku na

    podruju Novog Pazara, Tutina,Sjenice i Prijepolja. Na osnovu te od-luke, mnogim naseljenim mjestima igeografskim pojmovima na podrujuovih optina vraeni su njihovi tradicionalni nazivi na bosanskomjeziku. 2009. godine, Bonjako nacionalno vijee pozvalo je pripadnike bonjake nacionalne zajednice da se upiu u posebanbiraki spisak. Izbori za Bonjako nacionalno vijee su odrani 6.juna2010. godine. Na izborima za novisaziv Bonjakog nacionalnog vijeani jedna izborna lista nije uspjela daosvoji veinu, a u postizbornom periodu, koji je trajao est mjeseci no-sioci lista nisu uspjeli da se dogo-vore da zajedno od predstavnika svetri liste konstituiu novi sazivBonjakog nacionalnog vijea. Ovomsazivu Bonjakog nacionalnog vijeaproduen je mandat do odravanjaredovnih izbora 2014. godine.Tokom 2011. godine, Bonjako nacionalno vijee je podnijelo dvijepritube Slubi zatitnika graana Republike Srbije i povjerniku za zatitu ravnopravnosti, ime jeodblokiran zaustavljeni proces ostvarivanja prava Bonjaka u Republici Srbiji, prije svega zaslugomzamjenika zatitnika graana za pravanacionalnih manjina.Bonjako nacionalno vijee donijeloje Odluku 2012. godine o utvrivanjuustanova i manifestacija od posebnogznaaja za ouvanje, unaprijeenje irzvoj posebnosti nacionalnog identiteta Bonjake nacionalne zajednice. Ovom odlukom se utvruju sljedeeustanove od posebnog znaaja zaouvanje, unaprijeenje i razvojposebnosti i nacionalnog identitetabonjake nacionalne zajednice u Republici Srbiji: Centar za bonjakestudije, Zavod za kulturu sandakihBonjaka u Republici Srbiji, Muzej,,Ras, Muzej u Prijepolju, Istorijskiarhiv ,,Ras, Narodna biblioteka

    ,,Dositej Obradovi, Narodna biblioteka ,,Dr. Ejup Muovi, Biblioteka ,,Muhamed Abdagi,Matina biblioteka ,,Vuk Karadi,Kulturni centar Novi Pazar, Multi-medijalni centar Tutin, Ustanova zakulturu, Sjenica, Dom kulture, Prijepolje.Bonjako nacionalno vijee ponovoje 2009. godine, trailo i predalo Ministarstvu prosvjete Republike Srbije, poseban dokument o modeluobrazovanja za sandake Bonjake uRepublici Srbiji, kojim se predvia dau institucijama predkolskog, osnovnog i srednjeg obrazovanja ivaspitanja obezbijedi i organizujevaspitanje i obrazovanje pripadnicimabonjake nacionalne zajednice nasvom maternjem bosanskom jeziku. Od 2009 do 2012.godine trajale supripreme za poetak nastave nabosanskom jeziku. Pune etiri godineje Bonjako nacionalno vijee usp-jeno saraivalo sa Ministarstvomprosvjete, nauke i tehnolokograzvoja, nastavnicima i direktorimaobrazovno-vaspitnih ustanova.Pripreme za poetak nastave namaternjem jeziku je krunisanapoetkom pripremne nastave nabosanskom jeziku , 21. februara ove2013. godine, u 12 obrazovno-vaspit-nih ustanova u Novom Pazaru, Sjenici,Tutinu i Prijepolju. Bonjako na-cionalno vijee proglasilo je 21. feb-ruar Danom kolstva na bosnskomjeziku u Sandaku, povodom poetkapripremne nastave na bosanskomjeziku u kolama u Sandaku. Ovajdatum se u svijetu obiljeava kaoMeunarodni dan maternjeg jezika sciljem promoviranja jezike kulture iraznovrsnosti, kao i viejezinosti.2. septembra 2013. godine, poela jenastava na bosanskom jeziku u 40obrazovno-vaspitnih ustanova uNovom Pazaru, Tutinu, Sjenici i Prijepolju.

    26 Minority News

    Iz bonjake zajednice

    13. februara 2008. godine, obnovljene su i ponovo pokrenute Sandake novine, jedini heftinik (nedjeljnik) na bosanskom jeziku u Republici Srbiji

    Bonjako nacionalno vijee, 2009. godine, usvojilo je Odluku o utvrivanju tradicionalnihnaziva jedinica lokalne samouprave, naseljenih mjesta i drugih geografskih naziva na

    bosanskom jeziku na podruju Novog Pazara, Tutina, Sjenice i Prijepolja

  • Bonjako-turski koled u Novom Pazaru, kao model bilingvalne nastave

    a sastanku je bilo rijei o povezivanju narodaiz Sandaka koji ive u Republici Turskoj sadomovinom. Predsjednik Vijea, Esad Du-devi, upoznao je Jurtnaa sa poetkom

    nastave na bosanskom jeziku u obrazovno-vaspitnimustanovama u Sanaku i tom prilikom zatraio podrkuod Kancelarije Vlade Republike Turske za nansiranjeudbenikih kompleta za uenike prvog i petog razredaosnovne kole i prvog razreda srednje kole, koji od ovekolske godine nastavu pohaaju na bosanskom jeziku.

    Predsjednik Vijea je zatraio podrku od Juntraa za realizaciju projekta da se za uenike osnovnih i srednjihkola na listi obaveznih stranih jezika uvrsti i turski jezik.Dudevi je zatraio od Kancelarije Vlade RepublikeTurske za dijasporu da nansira otvaranje bonjako-turskog Koleda u Novom Pazaru, kao model bilingvalnenastave.

    Predsjednik Vijea je takoer zatraio podrku u otvaranju Studijskog programa za Turski jezik i knjievnostna Dravnom univerzitetu u Novom Pazaru.

    Na sastanku su prisustvovali i Muhedin Fijuljanin, dravnisekretar u Ministarstvu prosvjete, nauke i tehnolokog

    razvoja, Mevljuda Melajac, ef Resora za slubenuupotrebu bosanskog jezika i pisma, Redep krijelj, efResora za visoko obrazovanje na bosanskom jeziku iHasna Ziljki, ef Resora za informisanje na bosanskomjeziku.

    27 Minority News

    Iz bonjake zajednice

    Kemal Jurtna, predsjednik Kancelarije Vlade Republike Turske za dijasporu, posjetio je sa svojom delegacijom,Glavni ured Bonjakog nacionalnog vijea, gdje se sastao sa predsjednikom Vijea, Esadom Dudeviem.

    N

    Na program Stipendije Turske, putem kojega Uprava za Turke van Turske i srodne zajednice

    dodijeljuje stipendije stranim studentima koji elestudirati u Turskoj, ove godine je aplicirala 51 hiljada

    studenata, to je najvei broj prijava u posljednjih20 godina

  • a poziv Borivske dravne administracijeTernopoljske oblasti, Kulturno-umetnikodrutvo Ivan Senjuk iz Kule i Kulturno-prosvetno drutvo Karpati iz Vrbasa,

    drutva koja neguju ukrajinsku kulturu, uestvovali suna sveukrajinskom etnofestivalu U Borivskomkraju cveta vez koji se odravao od 7. do 9. septem-bra u mestu Boriv.Ovaj festival se odrao po sedmi put i pokazao je najbolje primere jedinstvenog crnog borivskog veza,narodne nonje, predmete dekorativno-zanatskeumetnosti, pesmu i igru Ternopiljene i drugih regiona.KUD Ivan Senjuk su na festivalu predstavili pevakiansambl, kvartet Strune srca, folklorni ansambl iorkestar, u sastavu kojih je brojalo 43 amatera. Tokomfestivala orani su i zvanini sastanci sa delegacijomlokalnih vlasti u Kuli i predstavnicima Borivske iZbaraske dravne administracije Ternopoljske oblasti.KPD Karpati su na festival otputovali sa 40 amatera kojisu lanovi izvorne vokalne grupe, folklornog ansamblai orkestra koji su prezentovali drutvo.Sa koncertnim programom oba drutva su nastupili naproslavi Dana Boriva a dan kasnije i na festivalu UBorivskom kraju cveta vezU selu ernihivci, Zbarakog reona Ternopoljske oblasti,KUD Ivan Senjuk je nastupio sa celoveernjim koncer-tom povodom obeleavanja 550 godina od osnivanjasela. U programu su se ule ukrajinske narodne pesmekao to su: ,

    , , , - i , , u izvoenjupevake grupe uz pratnju orkestra, dok je vokalno-instrumentalni kvartet Strune srca izveo -, , , , , , , , i . Melodiju Srpske igre iz umadije na fruli jeizveo Petar Maleevi, dok je folklorni ansamb uz prat-nju orkestra izveo , , , Bake igrei i i . Program ovog drutva su pripremili struni rukovodioci:Nadija Vorotnjak, Jaroslav Kuleba i Jozo Sapun, dok jekonferansu koju je vodila Ana Kljukovski napisao VasiljDaceen.Amateri KPD Karpati su takoe priredili celoveernjikoncert u mestu Bua Ternopoljske oblasti. Izvornavokalna grupa je otpevala ukrajinske narodne pesme: i, i, , i, , ,, . Pesme: , , i , izvela je Dijana Muenskidok je Folklorni ansambl odigrao ii ,-, i . Sve take ovogkoncerta pratio je orkestar pod rukovodstvom Nikoleizmara, dok je izvornu grupu pevaa pripremila NadijaVorotnjak a folklorni ansambl Slavko Mikitiin.

    Jaroslav Kuleba

    28 Minority News

    Drutva koja neguju ukrajinsku kulturu nastupila u Ukrajini

    N

    Iz ukrajinske zajednice

  • belevnje Dn optine poelo jeodrvnjem rdnog del sednice Skuptineoptine i ulinom trkom z uenike sedmog iosmog rzred osnovne kole i gimnzijlce.

    N predlog Optinskog ve i predsednik optine,Skuptin optine je u rdnom delu sednice donel od-luku d novnu ngrdu od 500 evr u dinrskoj pro-tivvrednosti ove godine dodeli Cvetku Ivnovu, utorui koutoru knjig o selim, crkvm i mnstirim udimitrovgrdskoj optini. Tkoe je donet odluk d optinsk priznnj ponesuMirjn Aleksi, dugogodinji profesor mtemtike ugimnziji, Neboj Rngelov trener mlih ktegorijfudblskog klub Blknski, privredno drutvo In-tertekst d.o.o Dimitrovgrd i Crinsk ispostvGrdin. Ngrd i priznnj urueni su n Svenojsednici SO u sli Centr z kulturu. Prisutnim gostimobrtio se predsednik optine Neboj Ivnov, koji jeistko d e lokln smouprv i ubudue rditi npodiznju stndrd ivot grn.N Smilovskim jezerim je odrn 10. jubilrni Sjmblknskog grobiodiverzitet i seoskog nsle, ko itrdicionlno tkmienje u ribolovu Plovkom protivdroge. U centru pnje je bil izlob utohtonih rsdomih ivotinj, trdicionlnih jel i strih znt isbor izvo n nrodnim instrumentim. Pokroviteljmnifestcije jebil optin Dimitrovgrd.Drugi dn prznik poeo je obelevnjem Roenjpresvete Bogorodice, przninom liturgijom i noenjemlitij grdskim ulicm.Uvee je Kulturno - umetniko drutvo Centr z kul-turu izvelo svoj progrm n pltou ispred Centr z kul-turu. Publici se predstvio prvi i drugi folklorni nsmbli orkestr, ko i cribrodski duvki orkestr DOC. Istikoncert mogli su d vide i posetioci Blknskog sjmgrobiodiverzitet.Revijom borilkih sportov, u subotu 21.septembr,pred oko 1.500 gledlc u Sportskoj hli, sputen jezves n proslvu prznik optine Dimitrovgrd. Revijje poel predstvljnjem Krte klub Cribrod ipobedom domeg kikbokser Aleksndr Rngelov. Ucentrlnim MMA meevim veeri Bugrin KmenGeorgijev je u 1. rundi klsinim nokutom svldoBeogrnin Mrk Rdulovi, dok je dimitrovgrdski

    borc Toni Mrkulev sudijskim prekidom, tkoe u 1.rundi pobedio Sojnc Drgomir Ilijev. Turnir suorgnizovli Optin Dimitrovgrd, Sportsko turistikicentr, Krte klub Cribrod i Kik boks klub Crn Kobr,uz medijsku podrku Rdio-televizije Cribrod.

    Obeleen Dan optine Dimitrovgrad

    O

    Iz bugarske zajednice

    29 Minority News

  • redsednik Srbije, Tomislv Nikoli, rzgovroje krjem septembr s bugrskim kolegom,Rosenom Plevnelijevim, u Soji o odnosimdve zemlje, ekonomskoj srdnji i evropskoj

    budunosti Srbije. N zjednikoj konferenciji z novinre, Nikoli i Plevneli-jev su dobrosusedske odnose istkli ko preduslovekonomskog rzvoj, ocenivi d su Srbij i Bugrskzemlje evropskih princip i nzor i d obe imju zcrtnevropski put. Predsednici Nikoli i Plevnelijev otvorili suekonomski biznis forum u Soji, koji su orgnizovlePrivredne komore dveju zemlj. N biznis forumu suuestvovli i predsednik optine Dimitrovgrd i njegovzmenik, Neboj Ivnov i Zorn Petrov, ko i direktorpreduze Intertekst iz Dimitrovgrd Todor Georgijev.

    Predstvnici Dimitrovgrd n srpsko-bugrskom forumu

    imitrovgrd su poetkom septembr posetilipredstvnici hrvtske optine Kutin zmenik grdonelnik Josip Mri ipredsednik grdskog ve Nikol Domitrovi.

    Tokom susret s optinskim rukovodstvom ninjeni suprvi korci k uspostvljnju zvnine srdnje dvejuoptin. Posetu su inicirli predsednik i zmenikpredsednik optine Dimitrovgrd, Neboj Ivnov iZorn Petrov, nkon nedvnog zjednikog borvk ubugrskom grdu Dimitrovgrdu, s kojim hrvtskoptin srdjuje ve dve godine.

    Delegcij Kutine u poseti Dimitrovgrdu

    P

    D

    ko bi iniciro ostnk mldihn ovom podruju, predsednikoptine Bosilegrd VldimirZhriev doneo je Odluku d

    svi osnovci, koji se odlue d kolovnjenstve u Bosilegrdu, dobijju mesenustipendiju od 3.000 dinr.Ovoj odluci prethodil su istrivnj, kojsu pokzl d, u listi elj, dec i njihoviroditelji z nstvk kolovnj birju nekuod srednjih kol u susednoj Bugrskoj iliVrnju, te je broj uenik smnjen, p pretiopsnost od ztvrnj nekih odeljenj. Ovkv inicijtiv ve je dl prverezultte, p je ov Odluk proiren i nsrednjokolce, koji su prvu godinu srednjekole upisli u nekom drugom grdu, sd ele d kolovnje nstve uBosilegrdu.

    Bosilegrd stipendir srednjokolce

    K

    30 Minority News

    Iz bugarske zajednice

  • dlukom Optinskog ve osnovcim isrednjokolcim iz Dimitrovgrd, obezbeenje bespltn prevoz od 1. Septembr.Dimitrovgrdski uenici, koji se koluju u

    Pirotu, ije porodice su korisnici mterijlnogobezbeenj, imju prvo n bespltn prevoz, ostlimsrednjokolcim koji se koluju u Pirotu, Optin esunnsirti deo mesene krte.Uenici koji se koluju u unutrnjosti, imju prvo n4 bespltne vikend krte tokom kolske godine, sredstv z prevoz dimitrovgrdskih uenik e bitiobezbeen iz loklnog budet.

    osnovu poziv Ministrstvunutrnjih poslov Bugrske i Aus-trije, Evropske komisije i SekretrijtKonvecije o policijskoj srdnji u

    Jugoistonoj Evropi, slubenici Policijske uprvePirot u utork 10.septembr, relizovli sumeunrodnu vebu hitne potere.

    Simulciju meunrodne potere s pnjom suprtili eksperti iz Austrije, koj je jedn od 11potpisnic Konvencije o policijskoj srdnji uJugoistonoj Evropi. Tim interncionlnihstrunjk predvodio je ln Sekretrijt Kon-vencije gospodin Toms Peper.

    Kriminlcim e biti mnogo tee d izbegnuzkon, zto to Srbij, poput ostlih zemljregion Zpdnog Blkn, im odlin prvniokvir, koji ispunjv engenski stndrd iomoguv dobru policijsku prekogrninusrnju, kkvu mi ve immo u EU, reko jePeper, ocenivi pri tom zjedniki rd srpskih ibugrskih opertivc odlinom ocenom.

    O N

    31 Minority News

    Iz bugarske zajednice

    Bespltn prevoz zdimitrovgrdske uenike

    subotu 7.septembr itelji Dimitrovgrdmogli su d vide pozorini projekt Evropskekomisije Krvn- glumci n putu. Projektse relizuje uz multidisciplinrno prtnerstvo

    11 kulturnih orgnizcij iz 9 evropskih zemlj.N svom putu glumki Krvn im 40 stnic u 11evropskih zemlj, seriju nstup u Srbiji poo je uprvou Dimitrovgrdu. Krvn- glumci n putu, nsto koprojektn idej Albert Pljirin, potpuno je bespltnz grne, trje ukupno 42 mesec i im budet od oko3 milion evr.

    Putujui umetnici uDimitrovgrdu

    Nem nikog u kui nzivje multimedijlne izlobeBrnk Nikolov, koju suitelji Dimitrovgrd ugleriji Metodi MetPetrov mogli d pogledju.Nkon Ni i SojeDimitrovgrd je trei grd,iji ljubitelji likovne umet-nosti mogu d uivju u ovojneobinoj postvci. Ovomizlobom Nikolov je eleo d

    uke n problem migrcije stnovnitv iz sel u grdove,koji je veom izren i u dimitrovgrdskoj optini.

    Otvoren izlob rdovBrnk Nikolov

    U

    Meunrodn policijskveb

  • odelom ngrd i priznnj njboljim n-smblim i pojedincim, zvren je estiMeunrodni festivl mterskih pozoritu bugrskom grdu Lom. Dve rvnoprvne

    prve ngrde z njbolju ensku ulogu dobile sudimitrovgrdske glumice Borjn Lzrov i Sonj Videnov.Glumci pozorit Hristo Botev predstvili su sebugrskoj publici predstvom Kuk, Teodore Dimoveu reiji Slobodn Aleksi. Dimitrovgrdski tetr po treiput uestvuje n ovom prestinom tkmienju, n kojemje poslednjih godin osvojio ngrde s predstvmNin i Nem dde, nem bte.

    lnovi Kulturno-umetnikog drutv Centrz kulturu uestvovli su n meunrodnomfolklornom festivlu, koji je od 27. do 30.septembr odrn u pozntom grkom

    letovlitu Kterini. N festivlu su nstupili prvi i drugifolklorni nsmbl i nrodni orkestr, poreddimitrovgrdskog KUD-, Srbiju je predstvljlo jo

    nekoliko nsbl. Ovo gostovnje u Grkoj, poreim rukovodstv, predstvljjedn vid ngrde z uspenusezonu.

    D

    32 Minority News

    Iz bugarske zajednice

    Dve prve ngrde z dimitrovgrdske glumice

    KUD se vratio sa gostovanja u Grkoj

    rjem septembr Ncionlni svet Bugrpreuzeo je predsedvnje Koordincijomncionlnih svet mnjin u Srbiji.

    To donosi veliku odgovornost i obvezu, li s drugestrne, tein predlog, koji dobije podrku svihncionlnih svet, je mnogo ve, to z bugrskuzjednicu moe biti smo pozitivno, nglsio je ZornPetrov, predsednik Ncionlnog svet bugrskencionlne mnjine, koj njvee probleme im u oblstiobrzovnj i informisnj. Ovu funkciju Petrov e

    obvljti godinu dn.

    Zorn Petrov je poetkom mesec prisustvovosvenosti povodom 10 godin rd Bonjkogncionlnog vije. Z doprinos u rdu posredovnjemu reevnju problem i dobru srdnju dv ncionlnsvet, Petrov je dobio zhvlnicu.

    Desetogodinjicu od osnivnj, Ncionlni svetbugrske mnjine obeleie pril nredne godine.

    NACIONALNI SAVET BUGARSKE NACIONALNE MANJINE PREUZIMA PREDSEDAVANJE KOORDINACIJOM

    NACIONALNIH SAVETA MANJINA U SRBIJI

    K

  • 33 Minority News

    organizaciji Bunjevake matice, u okviru man-ifestacije Veeri utorkom 10. septembrauprilien je program povodom obeleavanja100 godina od roenja Marka Peia, prvog

    predsednika Bunjevake matice.Tokom programa, referate o ovom, za Bunjevce, ali i zaSuboticu znaajne linosti, itali su predsednik MaticeIvan Sedlak i mr Suzana Kujundi Ostoji, predsednicaOdbora za jezik u Bunjevakoj matici, dok je o zbircimolitvenika i knjiga koje je Marko Pei poklonioZaviajnom odeljenju Gradske biblioteke u Subotici, gov-orio bibliotekar Mile Tasi.Svoj udeo u ovoj veeri dala je islikarka Sneana Kujundi, pok-lonivi portret Marka Peia, koji eod sad, pored ostalih istaknutihbunjevakih linosti, krasiti pros-torije Bunjevake matice.Marko Pei roen je 4. jula 1913. go-dine u Ljutovu. Bio je tree dete ocaGabora i majke Veronike. Iako je det-injstvo proveo u siromatvu, uvek gase rado seao, kao i porodinih vred-nosti koje su uticale na formiranjenjegove linosti. Voleo je bunjevakeobiaje, kulturu, jezik. Osnovnukolu zavrio je u Ljutovu, aGraansku i Dravnu trgovakuakademiju u Subotici, da bi posleDrugog svetskog rata stekaodiplomu bankarsko nansijskestruke. Tokom kolovanja izmeudva rata pripadao je obrazovnom inaprednom krugu mladihbunjevakih intelektualaca, jugoslovenski opredeljenih,zajedno sa Balintom Vujkovim, Stipanom areviem,Josom okiem, Mladenom Bonjakom, a saraivao je isa Marom orevi Malagurskom i to na organizacijipredstavljanja Bunjevaca na kraljevskom dvoru uBeogradu...Posle gotovo pedeset godina od gubitka prava na na-cionalno izjanjavanje, devedesetih godina XX veka dolazido nacionalnog buenja Bunjevaca. Taj ponovni pre-porod, doprineo je da pojedinci iniciraju formiranjeudruenja, institucija kulture i politikih stranaka sabunjevakim predznakom, koja bi se bavila pitanjemidentiteta i zatite nacionalnih prava. Jedan od inicijatoraosnivanja institucija, bio je i ika Marko Pei. Osnivanjetakve institucije koja bi povezivala bunjevake centre idrutva, poela je oktobra 1994. godine. Marko Pei jebio vrstog stava da ta nova institucija mora bitiBunjevaka matica, imajui pri tom u vidu da je Maticapostojala izmeu dva svetska rata. Sainio je platformuorganizovanja i rada, a Bunjevaku maticu denie kao

    drutvenu i kulturnu instituciju za okupljanje, priznavanjei ouvanje kolektivnih interesa Bunjevaca. Na osnovu teplatforme, koja je postala i sastavni deo Statuta, 1995.godine je osnovana Bunjevaka matica, gde je Marko Peiizabran za prvog predsednika Matice.Uloga Marka Peia bila je presudna u pokretanju pitanjakoja su se odnosila na denisanje statusa Bunjevaca sapozicije konstitutivnog naroda. Iako se drao teze da suna osnovu istorijskih injenica Bunjevci konstitutivninarod na ovim prostorima, prihvatio je da osnivanjemBunjevakog nacionalnog saveta 2003. godine, Bunjevci

    dobiju status nacionalne manjine, jerje u izmenjenim drutvenim okolnos-tima to omoguavalo opstanak Bun-jevaca i ravnopravni odnos s drugimnacionalnim manjinama.Pored Bunjevaca zaduio je i svoj grad.Bio je vrsni bankar, preko dvadesetgodina direktor lijale u Subotici,osniva je i manifestacije Duijancaod 1968.-1970. godine, koja je kaogradska manifestacija ostalaneprevaziena. Bio je pozorinikritiar, dugogodinji lan Saveta Nar-odnog pozorita u Subotici, a u jed-nom mandatu i potpredsednikSkuptine optine Subotice.Svoju ljubav ka bunjevakom jezikunegovao je od ranih dana. Pisao jeprozu i poeziju, a svoje stvaralatvokrunisao je Renikom baki Bunje-vaca, na kojem je radio 15 godina.Znaajan je i njegov Imenoslov bakiBunjevaca. Tokom ivota sakupljao je

    narodne pesme, pripovetke, novele koje je i sam pisao iobjavljivao u raznim asopisima, listovima i kalendarima.Bio je urednik asopisa Bunjevako kolo, izdao je knjiguHiljadu bearaca 1943. godine, bio je u rukovodstvulista Slobodna Vojvodina (kasnije Hrvatska rije iSubotike novine). Dobitnik je nagrade SIZ-a kultureSubotica i priznanja za ureenje informativne delatnosti1969. godine i zbog dugogodinje saradanje u listuSubotike novine. Na inicijativu Bunjevake matice,koja ga je 2010. godine predloila za kandidata, te iste go-dine prilikom proslave Dana grada Subotice, uruena muje Povelja poasnog graanina Subotice. Samo mesecdana po dobijanju zvanja Poasni graanin, Marko Peije preminuo 6. oktobra, u 97. godini ivota ispunjenogljubavi prema svom narodu, ime je obeleio drugupolovinu XX veka i u mnogome zaduio bunjevaki rod.U okviru obeleavanja 100 godina od roenja MarkaPeia, prvog predsednika Bunjevake matice, pred-stavnici Bunjevake matice poloili su vence na njegovgrob.

    UObeleeno 100 godina od roenja Marka Peia

    Iz bunjevake zajednice

  • 34 Minority News

    osle sedam godina od kako se u osnovnimkolama Subotice sa okolinom i u Somborupredaje izborni predmet bunjevaki govor saelementima nacionalne kulture, broj dece se

    poveao pet puta, tanije ima 358.Ovom rezultatu mnogo je doprineo rad ljudi uBunjevakom nacionalnom savetu, rad uitelja, ali iBunjevakog informativnog centra, koji svaki svojim do-prinosom uva svoj nacionalni identitet. Jedna od ak-tivnosti koja se sprovodi odnosi se i na javni as, koji jeove godine odran u Osnovnoj koli Sonja Marinkoviu Subotici, kojem su prisustvovali kako uenici iji jeizborni predmet bunjevaki govor sa elementima na-cionalne kulture, tako i njihovi roditelji, ali i deca koja jone idu na ovaj predmet, ali bi to elela u budunosti. Bilaje to prilika da se vidi jedan deo onog to se inae ui naasovima, da se uje tamburaka muzika, naui neto obunjevakoj nonji, igrama, da se uje bunjevaka re, alii da se proba poneto od tradicionalnih jela. asu je poreduenika i roditelja, prisustvovao i direktor kole, arkoOtovi, koji je tom prilikom istakao da su iskustva te kole,kad je bunjevaki govor u pitanju, pozitivna. U ovoj koli se od uvoenja bunjevakog govora sa el-ementima nacionalne kulture, kao izbornog predmeta,on i izuava, a cilj je da se i uenici, kroz usmena preda-vanja i izlaganja upoznaju, kako sa govorom, tako i sa kul-turom i istorijom svog naroda dodao je Otovi.Posle uvodne rei uiteljice koja bunjevaki predaje uniim razredima, Rue Josi i Branke Marki, koja jezaduena za rad sa starijom decom, usledelo je upozna-vanje, a ubrzo i ono to deca najvie vole, darivanje. I ovegodine BNS pobrinuo se da svako dete koje u svojoj kolipohaa bunjevaki, dobije i paketi koji e mu olakatinastavu.

    Svakom od 358 dece, koliko je ove godine upisano nabunjevaki, podeljeni su paketi u kojima se nalazi sve onoto im je potrebno da bi se ovaj predmet uio, a uz to imalo slatkia kako bi im godina slatko poela. Ovo nije ikonaan broj upisane dece, jer se ona jo uvek opre-deljuju, to nas posebno raduje, jer je broj dece iz godineu godinu sve vei rekla je mr Suzana Kujundi Ostoji,predsednica POUBNS, koja je takoe prisustvovala asui koja je kao urednica deijeg lista Tandrak, za poetaknove kolske godine u O Sonja Marinkovi podelilanov broj ovog lista deci koja e u ovoj kolskoj godini iina asove bunjevakog.Rad sa decom iziskuje mnogo strpljenja, ljubavi i dobrevolje da se znanje i dobre navike prenesu na decu, da seona oblikuju u jedno razumno i dobro eljade, koje esutra na svoje dete prenositi sve ono to smatra da jedobro i moralno.Vaan deo odrastanja dece je svakako kola, a u koli ve-liku ulogu igraju uitelji. Meu uiteljicama koje predajubunjevaki govor sa elementima nacionalne kulture je iRua Josi , koja ve sedam godina uspeno predajebunjevaki. Ove godine od prvog do etvrtog razreda radiu sa 16uenika. Dosadanje iskustvo pokazalo je da deca voleovaj predmet, rado dolaze na asove, vole muziku,stvaranje, a posebno vole Tandrak, u kojem prvopogledaju strane gde se nalaze mozgalice, a kad je re otekstovima vole da itaju pesmice, obiaje, zanimljivosti,ali i vesti koje se odnose na njih kazala je Rua Josi, tena pitanje koliko im deiji list znai rekla: Mnogo, jer mi jo uvek nemamo udbenike, pa nam jeon osnovni nastavni materijal. Pored toga imamo nas-tavne listove, a svaki uitelj se potrudi da i sam nabavimaterijala za rad, ali Tandak nam je najbolji oslonac.Tokom kolske godine ovaj list besplatno dobijaju svadeca koja idu na asove bunjevakog govora sa elemen-tima nacionalne kulture. Tako ono to se ui u koli videi roditelji, koji kako smo saznali, takoe vole prelistatistrane Tandrka, a jedan od tih roditelja bio je i naprvom, javnom, asu. Re je o Bojanu Mihajloviu , ijedete od prvog razreda ide na bunjevaki i koji nam jerekao par rei o tome koliko je on kao roditelj zadovoljannainom na koji se radi na ovim asovima, te znanjemkoje dete na njima stie. Veoma sam zadovoljan, prvenstveno panjom inainom rada. Na poetku smo zamiljali da e se asoviiskljuivo bazirati na upoznavanju sa bunjevakimjezikom, ali ima tu jo mnogo toga to treba znati o jed-nom narodu, a upravo se ue i takve stvari, poput obiaja,istorije. Samo tako sauvaemo svoje korene od zabo-rava. Smatram da bi svi koji se oseaju Bunjevcima, gdeposebno apelujem na roditelje, trebali svoju decu upisatina bunjevaki, jer je ovo lep nain da se sauva tradicijai jezik jednog naroda rekao je na kraju Bojan Mihajlovi.

    P

    Mesto i vreme posveeno deci

    Iz bunjevake zajednice

  • 35 Minority News

    acionalni savet egipatske nacionalne manjineje u proteklom periodu realizovao nekoliko ak-tivnosti relevantnih za pripadnike, kako svojezajednice, tako i sve ostale graane. Ukazano

    je na vanost bavljenja odreenim temama iukljuivanje pripadnika egipatske nacionalne manjineu tekue aktivnosti nacionalnog saveta, kako bi sepoveala informisanost i drutvena odgovornost.

    Prva aktivnost je vezana za Meunarodni dan borbe protiv rasne diskriminacije, koga su ustanovile Ujedinjenenacije 1966. godine. Rasnu diskriminaciju ine mere i postupci kojima se ograniavaju prava jedne etnikegrupe ili celog naroda i postavlja vidna razlika u tretiranjunjih u odnosu na druge. Povodom obeleavanja ovogznaajnog datuma u prostorijama kulturnog centra uZemun Polju organizovan je zajedniki skup mladih izNovog Sada (naselje Adice) i Zemun Polja, na kome suuee uzeli i lan Optinskog vea Zemuna, VladimirKosti, kao i predstavnik Kancelarije za mlade, OgnjenOrli. Ukazano je na problem diskriminacije i vanost potovanja svakog lana naeg drutva, nevezano za nacionalnu pripadnost, boju koe, jezik i ostalo.

    Druga tema kojoj je takoe posveena velika panja jeProgram opismenjavanja odraslih. U naselju Ledine je os-novan jo jedan Kulturni centar Nacionalnog saveta egi-patske nacionalne manjine, sa ulogom da se omoguiprostor za obrazovanje, proslave i razna druenja. Centarima za cilj da sprovodi program opismenjavanja odraslih,kao i da vri pripremnu nastavu za decu.Veliku ulogu unastanku ovog Centra imali su organizacija Church WorldService, O Branko Pei i Centar za humanost, kulturu ipravoslavlje Alfa.

    U sklopu aktivnosti saveta poseban znaaj ima odra-vanje velikog broja radionica, kojima se pomae mladimada prepoznaju koja su im interesovanja, da se bave nekimdodatnim aktivnostima pored kole, kao to su: likovnaradionica, folklorna sekcija Mladi Egipani, uenje Ku-rana, arapskog pisma, nemakog jezika i sl.

    Shvatajui znaaj ulaganja u dananju omladinu i njihovoukljuivanje u sve segmente drutva, kako bi se razvijalina pravi nain i izrasli u obrazovane i kulturne ljude, kojie doprineti razvoju svoje zajednice, Nacionalni savet egi-patske nacionalne manjine redovno organizuje razna kul-turna druenja. esto se ova druenja organizuju zajednosa ostalim nacionalnim savetima, kako bi se omladinadruila i razmenjivala iskustva. U proteklom periodu suorganizovane posete pozoritu lutaka Pinokio u Ze-munu (u saradnji sa Nacionalnim savetom Slovenake na-cionalne manjine), Pozoritu Boko Buha u Beogradu,ekskurzije upoznavanja Srbije (Novi Sad i okolna mesta),i slino.

    U organizaciji saveta su odrane tribine u Kulturnimcentrima saveta, u mestima Adice, Ledine i Zemun Polje,na temu higijene prostora i line higijene. Specijalistaopte medicine, dr Dragica Nikoli drala je predavanja.

    Savet se bavi jo velikim nizom aktivnosti, usmerenihpreteno na svakodnevni ivot lanova njegove zajednice.Organizuju se humanitarne akcije davanja krvi, podelahumanitarne pomoi u vidu odee deci i starijima u mes-tima Adice i Ledine, reavanje problema abrozije uZemun Polju, pomo u reavanju infrastrukturnih prob-lema (u naselju Zemun Polje - nasipanje ulica, povezi-vanje na elektrinu mreu) i sl.

    N

    Zajednikim radom za bolju zajednicu

  • Rusini u Srbiji, posebno u Ruskom Krsturu, ove godine obeleavaju poseban jubilej - 260-godina obrazovanja na rusinskom jeziku. U Srbiji nema nepismenih Rusina, a procentualno

    broju, vae za najobrazovaniju nacionalnu zajednicu

    Slavica FejsaMihajlo Zazuljak

    eposredno posle doseljenja Rusina izseveroistone Ugarske u Baku, odnosno udananji Ruski Krstur, u selu je osnovanagrkokatolika parohija, a dve godine posle,

    1753. godine, siromani doseljenici su osnovali i kolu,ime je prenesena tradicija kolstva Rusina iz Gornjihkrajeva (Hornjice) u svoju novu postojbinu. Prvi uiteljse pominje 1756. godine, bio je to Janko Paljinar/Paljinkas, a posle njega uiteljsku dunost obavljajuNikola Kozubski, Ferko Kirda, Janko Nadj i drugi. Mnogiuitelji su dolazili iz Gornjih krajeva (iz mesta odakle suse Rusini doselili) i pored uiteljske, najee su obavljalii dunost pevca u crkvi.

    Iz 70-tih godina XVIII veka su sauvani opirniji izvetaji oradu kole, iz kojih doznajemo da ju je pohaao samomanji broj dece spremne za kolu. Deca su uila da itaju,piu, a veronauka je bila obavezna. Matematiku nisu uili,

    jer po reima jednog tadanjeg uitelja, matematiku sene moe uiti na rusinskom jeziku, to svedoi o obrazo-vanosti samih ondanjih uitelja. kola je od samogpoetka radila u skromnim uslovima, ali je i pored togapostizala rezultate, jer je kasnije veliki broj dece nauioda ita i pie, to potvruju sauvani potpisi Krsturanaiz tog vremena.

    Krsturska optina se 1771. godine obraa kaloskomarhiepiskopu i carici Mariji Tereziji sa molbom da se zakolu obezbede najneophodniji crkvene i kolske knjige:rusinski bukvari, rusinski katehizmi, asoslovi, Psaltiri iApostoli.

    Naalost, te knjige nisu stigle u krstursku kolu, a u tovreme tampane knjige su bile veoma skupe, pa su ihnajee imali samo uitelji. Rusini su u Ugarskoj nabavl-jali crkvene i kolske knjige iz Galicije, ili Rusije, ali su

    N

    260-GODINJICA OBRAZOVANJA RUSINA I 100-GODINJICA KOLSKE ZGRADE ZAMAK

    KOLA U RUSKOM KRSTURU UVAR NACIONALNOG IDENTITETA

    Iz rusinske zajednice

    36 Minority News kola je od samog poetka radila u skromnim uslovima, ali je i pored toga postizala rezultate

  • dravne vlasti strogo pazile da se u dravu ne unoseiriline knjige iz drugih drava.

    Meu Rusinima u Bakoj i Sremu u XVIII i XIX veku bilesu rairene rukopisne knjige, koje su oni sami prepisivalii na taj naim nadoknaivali nedostatak tampanih knjiga.

    Prvih skoro 150 godina pod patronatom crkvekola je od samog poetka bila podpatronatom crkve, a izdravala ju jesama optina. U prvoj polovini XIXveka krsturska kola postie sve boljerezultate - vei deo dece koja sustasala za kolu su je i pohaala, a ukoli su bila dva razreda - prvi, ukojem je bilo 200-250 mlae dece, i drugi, u kojem je bilo100-150 starije dece. kola je imala dva uitelja: glavnoguitelja magistra, koji je uio decu, i pomonog pre-ceptora, koji je samo ponavljao naueno. Direktor koleje bio mesni paroh, koji je redovno slao izvetaje o radukole u kolsku direkciju, tada u eru, u Maarskoj. Ukoli se uila veronauka, biblijska istorija, itanje, rusinskijezik, maarski jezik, srpski jezik, aritmetika, pisanje icrkveno pevanje. Deca su po zakonu bila obavezna da iduu kolu, ali u sezoni poljskih radova, stariji aci su estoizostajali iz kole.

    Pre revolucije 1848. god., zbog nedostatka kvalikovanihuitelja, u koli su jedno vreme radili mladi svetenici Janko Sani i Andri Labo, kasnije i dugoroni krsturkiparoh. To su bili i najobrazovanjiji krsturski uitelji u XIXveku - imali su zavrene studije lozoje i teologije.

    U maju 1855. godine u kolu uKrsturu na dunost glavnog uiteljadolazi Petro Kuzmjak iz Gornjih kra-jeva (mesto Stranjani u dananjojSlovakoj, optina Stara Ljubovnja),kao prvi kolovani uitelj i tu provodiskoro etiri decenije. On je svojomsposobnou i istrajnim pedagokimradom podigao nivo obrazovanja iobeleio novi period u prosvetnomivotu u mestu, ime je i zasluio da kola u Krsturu od 1953.

    godine nosi njegovo ime.

    U drugoj polovini XIX veka kola nailazi na sve vee probleme - uenika je bilo sve vie, prostora malo, selonije imalo dovoljno sredstava za izgradnju nove kolskezgrade i za angaovanje potrebnog broja kvalikovanihuitelja, a drava je kolama postavljala sve stroije zahteve. I u konfesionalnim kolama, u kojima se uilo najezicima nacionalnih manjina, moralo se potovatipropisane kolske programe, meutim, zbog nedostatkasredstava i kadrova, mnogo toga nije ispotovano, paposle neprekidnih pritisaka dravne administracija, 1899.

    37 Minority News

    Iz rusinske zajednice

    100-GODINJICA ZAMKAPre 100 godina u Ruskom Krsturu je izgraen kolskiobjekat koji Krsturani i danas nazivaju Zamak, zbognjegovog specinog izgleda. Kada je 1913. godineizgraen, objekat je nazvan Nova kola, a imao je 5prostorija i tada je bio drugi kolski objekat u tommestu.

    U renoviranom objektu, pored nastave za prvi i drugirazred osnovne kole, u njemu je danas glavna kance-larije Nacionalnog saveta rusinske nacionalne manjineu Srbiji, Muzejna zbirka i Odeljenje Narodne bibliotekeKula.

    Meu Rusinima u Bakoj i Sremu u XVIII i XIX veku bile su rairene rukopisne knjige, koje su oni sami prepisivali i na taj naim nadoknaivali nedostatak tampanih knjiga

  • godine krsturska kola postaje dravna. U njoj se sve uilona maarskom, a rusinski jezik, koji je skoro 150 godinabio nastavni, postao je fakultativni.

    Dravna kola formalno je ispunjavala predviene zahteve, ali je teko mogla postii znaajnije rezultate, jerdeca nisu razumela ono ta su uila. Pune dve decenijeodgajane su generacije uenika u maarskom duhu, anajvei deo te dece nije umeo ni da se potpie na rusinskom jeziku.

    Kada je 1918. godine osnovana Kraljevina Srba, Hrvata iSlovenaca, poloaj Rusina se korenito promenio. kola jeponovo poela da radi na rusinskom jeziku, a na elu togrusinskog nacionalnog preporoda i sa odreenom vizijom, bilo je Rusinsko narodno prosvetno drutvo, kojeje iz dotacija samih Rusina tampalo udbenike na rusinskom jeziku (Bukvare i itanke), drava je za sve todavala samo moralnu, ali ne i nansijsku podrku, ali nijeodmagala.

    Iako je kola izmeu dva svetska rata redovno radila,najvee potekoe su bile sa nedostatkom kvalikovanihuitelja na rusinskom jeziku, kao i obezbeivanjeudbenika.

    U Drugom svetskom ratu, za vreme maarske okupacijeBake (1941-1944) kola u Krsturu je ponovo radila namaarskom jeziku. Uenici i uitelji su se teko sporazumevali, uenje je bio veliki problem i sve sesvodilo na najjednostavnije reprodukovanje onog tonajee nije bilo razumljivo. Sva srea da taj period nijepotrajao.

    Jedina Gimnazija na svetu na rusinskom jezikuPosle osloboenja 1945. godine kola opet poinje saradom na rusinskom jeziku, ali sada i uz podrku drave.

    Te godine je osnovana i prva gimnazija na rusinskomjeziku sa internatom, od tog vremena svi potrebniudbenici se tampaju na rusinskom jeziku. Drava jepreuzela brigu o koli i formalno ispotovala sve zahteveza njeno normalno funkcionisanje, ali naalost, tadanjiaci iz tih udbenika nisu mogli saznati i najosnovnijaznanja o svom narodu, o njegovoj prolosti, kulturi iidentitetu, to e uiti tek mnogo godina kasnije. Pored osnovne skole, 1945. godine otvorena je dravnarealna nia gimnazija, prva u istoriji Rusina. Ona je radilasamo do 1949. godine, a zatim je transformisana u osnovnu kolu, da bi Gimnazija ponovo nastavila rad1970. godine kao istureno odeljenje Gimnazije arkoZrenjanin u Vrbasu. Bio je to revolucionaran zahvat ne

    samo u oblasti kolstva jugoslovenskih Rusina, nego i unjihovom ivotu i pogledima na svet. Broj kolovanihRusina naglo je porastao, a posle vremena pozivno-usmerenog obrazovanja, koje je takoe bilo i na rusinskom jeziku, 1990. godine opet je osnovana Gimnazija.

    Najnovija zgrada kole u Ruskom Krsturu sveano jeotvorena 22. decembra 1977. godine, sa savremenimkabinetima, meu kojima i za informatiku, sa kuhinjom,skulturnom salom, otvorenim sportskim terenima

    Dom uenika (internat) je od 1978/79. godine takoe usklopu najnovije kolske zgrade, danas sa preko 70 mesta.kola i internat su vremenom dograivani, i sa Domomuenika danas predstavlja modernu savremeno

    Pune dve decenije odgajane su generacije uenika u maarskom duhu, a najvei deo te decenije umeo ni da se potpie na rusinskom jeziku

    Najnovija zgrada kole u Ruskom Krsturu sveano je otvorena 22. decembra 1977. godine

    38 Minority News

    Iz rusinske zajednice

    Posle krsturske kole iz 1753. godine, kola na rusin-skom jeziku u Kucuri je osnovana 1756, u idu 1818, uNovom Sadu 1823, u Baincima (optina id) 1847, uurevu 1880. godine

    Rusini ive u veem broju u sedam vojvoanskihoptina, a nastava na maternjem jeziku redovno seizvodi u tri osnovne kole Ruskom Krsturu, Kucuri iurevu. Fakultativna nastava rusinskog jezika seizvodi u 14 vojvoanskih mesta (u 40 kola), a samo uNovom Sadu rusinski jezik se fakultrativno ui i negujeu 18 osnovnih kola.

    Dugu tradiciju kod Rusina ima i predkolsko vaspitanjei obrazovanje, jer je prvo zabavite u Ruskom Krsturuosnovano pre vie od 100 godina. Redovna nastava narusinskom jeziku na predkolkom nivou odvija se uKrsturu, Kucuri i urevu, kao i fakultativna u poje-dinim mestima.

    Od 1945. godine do danas, NIU Ruske slovo, Zavodza izdavanje udbenika Odeljenje u Novom Sadu,Drutvo za rusinski jezik, knjievnost i kulturu, kao iGrkokatolika crkva, izdali su preko 600 naslova narusinskom jeziku.

    U odnosu na broj stanovnika, Rusini u Vojvodini imajunajvei procenat obrazovanih kada je re o sred-njokolskom, viem i visokom stupnju obrazovanja, ai prema rezultatima poslednjeg popisa u Srbiji nemanepismenih Rusina!

    U Srbiji nema nepismenih Rusina

  • opremljenu zgradu u kojoj se obrazuju uenici osnovnokolskog i srednjokolskog uzrasta. U okviru koleu Ruskom Krsturu je jedina Gimnazija na svetu sa nastavom na rusinskom jeziku, a pri kraju je i izgradnjavee kolsko-sportske hale, koja se gradi sredstvima APVojvodine.

    Danas slobodno moemo rei da su upravo kadrovi sa zavrenom srednjom kolom na rusinskom jeziku do-prineli kulturnom razvoju i napretku Rusina u naoj

    zemlji. Tom razvojudoprinela je i itavadrutvena zajednicai svi pojedinci, bezobzira na nacio-nalnu pripadnost ilijezik na kome su zavrili odgovarajueobrazovanje, a tak-vih je zaista mnogo.

    kola u Krsturu jeimala vie naziva, uzavisnosti od re-formi kolstva, pa jetako bila i Obrazovni

    centar, ali uvek u svom nazivu nosila ime Petra Kuzmjaka.Od 1994. do 2010. godine kola ima naziv Osnovna kolai Gimnazija Petro Kuzmjak, a 26. jula 2010. godine do-bija sadanji naziv Osnovna i srednja kola sa domomuenika Petro Kuzmjak. Pored redovne nastave narusinskom jeziku u osnovnoj i u srednjoj koli se nastava odvija i na srpskom jeziku.

    Danas se u Osnovnoj i srednjoj koli sa domom uenikaPetro Kuzmjak koluje 577 uenika. U osnovnoj koliima 334 uenika koji su organizovani u 17 odeljenja, 16redovnih i jednom specijalnom. Srednju kolu pohaa243 uenika, koji su rasporeeni u 12 odeljenja od I doIV razreda. etiri odeljenja su klasine gimnazije sa rusinskom nastavnom jeziku, etiri na srpskom, a 2009.godine u ovoj srednjoj koli otvoren je i Turistiki smer,na srpskom jeziku. kola ima 97 zaposlenih, najvieprosvetnih radnika, danas sa visokim obrazovanjem, jersu i nekadanji uitelji danas profesori razredne nastave.

    Za postignute rezultate u nastavnim i vannastavnim aktivnostina kola u Ruskom Krsturu dobila je viedrutvenih priznanja i nagrada meu kojima su Iskre kul-ture Kulturno-prosvetne zajednice Srbije, republikanagrada 25. maj, Iskre kulture Kulturno-prosvetne za-jednice Optine Kula i mnoge druge.

    kola u Ruskom Krsturu je od svog osnivanja do danasbila, a to je i dalje - stoer asimilacije rusinske nacionalnezajednice. Odolevajui mnogim izazovima, radila je i razvijala se sve vreme. Mnoge uticajne javne linosti izrusinske zajednice bili su aci i profesori krsturske kole,koja je ujedno i najvea vaspitno-obrazovna institucijakod Rusina u Srbiji.

    Pored redovne nastave na rusinskom jeziku, u osnovnoj i u srednjoj koli, se nastava odvija i na srpskom jeziku

    Mnoge uticajne javne linosti iz rusinske zajednice bili su aci i profesori krsturske kole

    39 Minority News

    Iz rusinske zajednice

    KRSTURSKA KOLA JE IZNEDRILAVELIKI BROJ UITELJA

    Ve godinama nastava na rusinskom jeziku jezaokruena od predkolskog po visoko obrazovanje,jer od 1981. god. na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu prvo radi Katedra zarusinski jezik i knjievnost, a danas je to Odsek zarusinistiku.

    Jedno vreme, od 1980. do 1990. god., u koli uKrsturu je radilo i Odeljenje Pedagoke akademije izSombora, koje je kolovalo uitelje na rusinskomjeziku, ne samo iz Srbije, ve i Rusine iz Hrvatske.Danas oni rade kao uitelji, sada ve profesorirazredne nastave, u kolama gde se u Srbiji iHrvatskoj odvija redovna, ili fakultativna nastava narusinskom jeziku.

    Kao i profesori rusinskog jezika sa Odseka za rusinistiku, upravo su ti uitelji dali i daju znaajan doprinos u ouvanju maternjeg jezika, rusinske kulture i nacionalnog identiteta.

  • inistar prosvete, nauke i tehnolokog razvojau Vladi Republike Srbije, dr TomislavJovanovi, na rusinskom jeziku lino jeestitao veliki jubilej Rusina u Srbiji.

    Ministar Jovanovi je 11. oktobra posetio kolu u RuskomKrsturu, a istog dana je odrana i Centralna sveanostpovodom obeleavanja 260-godinjice obrazovanja narusinskom jeziku i 100-godinjice kolskog objektaZamak.

    Ministar prosvete je u Krstur stigao uvee, posle prethod-nih poseta dvema kolama u Srbiji.

    Oduevljen sam sa ovim to sam video ne samo izgle-dom, ureenou, higijenom i brigom o koli i njenogprostora, ve i meusobnom tolerancijom i razumevan-jem, to nam je danas i najpotrebnije. Na osnovu toga mi moemo u Evropu. Ovo kod vas je zaista zadivljujue imoram da priznam, u odnosu na prethodne dve kolekoje sam danas posetio postoji i kvantitativna i kvalita-tivna razlika, koju moraju da sustignu kole u Srbiji rekao je ministar Jovanovi.

    260 godina postojanja je neverovatno za nae uslove ielim vam da i dalje negujete toleranciju i prave, trajne

    vrednosti, da pored obrazovanja i vaspitavate decu, jerjedno bez drugog ne ide. A upravo i te umetnike slikekoje sam video u uionicama u Zamku, a koje nisu nimalosline slikama koje sam video u prethodne dve kole,predstavljaju najbolje pozitivne primere negovanjapravih vrednosti i meusobnog uvaavanja. Sadanjostinema bez prolosti, ali i budunosti bez sadanjosti. Viimate i prolost, i sadanjost i neka vam je srenabudunost!,rekao je dr Tomislav Jovanovi u koliRuskom Krsturu.

    M

    40 Minority News

    Iz rusinske zajednice

    MINISTAR PROSVETE JOVANOVI:IMATE PROLOST, SADANJOST,

    NEKA VAM JE SRENA BUDUNOST

  • Publikaciju nansijski podrava Ambasada Sjedinjenih Amerikih Drava iz Beograda i misija OEBS u Srbiji. Miljenja objavljena u biltenu ne predstavljaju nuno zvanine stavove Vlada i organizacija

    koje nansiraju ovaj projekat.