türk halk edebİyati

Click here to load reader

Download TÜRK HALK EDEBİYATI

Post on 12-Jan-2016

161 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

TÜRK HALK EDEBİYATI. HALK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ. Nazım birimi dörtlüktür. Çoğunlukla hece ölçüsü kullanılmıştır. Şiir müzikten ayrılmamıştır. Şiir, saz şairi (ozan) ya da âşık denen kişilerce bağlama adı verilen bir sazla söylenir. Söz kadar ezgi de önemlidir. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • TRK HALK EDEBYATI

  • HALK EDEBYATININ GENEL ZELLKLER

    Nazm birimi drtlktr. ounlukla hece ls kullanlmtr.iir mzikten ayrlmamtr. iir, saz airi (ozan) ya da k denen kiilerce balama ad verilen bir sazla sylenir. Sz kadar ezgi de nemlidir.iirlerdeki dil halkn kulland, konutuu dildir. Bu nedenle sk sk deyimlere ve gzel halk syleyilerine yer verilir.Genellikle hece lsnn 7 li, 8 li, 11 li kalplar kullanlr.ou kez yarm uyak kullanlr. Zaman zaman rediften yararlanlr.Ak, tabiat, yiitlik, ayrlk, hasret, lm, toplum, din, zamandan ikayet sk sk ilenen temalardr.Sanatlar arasnda az da olsa mecaz ve benzetmeler kullanlr. Boy serviye, ka kaleme, yz ay a, di inciye, yanak gle benzetilir. Halk edebiyat iir alannda gelimitir. Dzyaz rnekleri geri planda kalmtr. Dzyaz trleri arasnda halk hikayeleri, masallar, ataszleri ve halk tiyatrosunu sayabiliriz.

  • Ak Tarz EdebiyatA. Biim zellikleri Nazm birimi drtlktr.Hece lsnn 7'li 8'li 11'li kalplar kullanlr.Yarm, Cinasl Uyak ve Redif kullanlr.Dili halkn kulland gndelik dildir. Kendiliinden bir dildir, iinde halk tarafndan benimsenmi az sayda yabanc szck vardr.slup yaln, ak ve doaldr. Sz sanatlaryla sslenmemitir.Nazm ekilleri Koma, Semai, Varsa, Destan, Trk.Nazm trleri Gzelleme, Koaklama, Talama, At, Muamma, Nasihat

  • B. erik zellikleriKendiliinden bir edebiyattr. Amac nceden belirlenmemitir. Szl gelenee dayanr. iirler doatan (irticalen) sylenir. iirlerin zgn adlar yoktur. Somut bir edebiyattr.iirle mzik i iedir. iir saz eliinde sylenir. Sazn eksiini sz; szn eksiini saz giderir. klar ayn zamanda ky ky, kasaba kasaba dolar, iirlerini gittii yerlerde saz eliinde okurlar. klar kylerden, kasaba ve ehirlerden bir de asker ocaklarndan yetiirlerdi. Konular gnlk yaamdan, halkn sevin ve aclarndan alnmtr.iirlerin ortak temas: ak, ayrlk, zlem, yiitlik, doa gzellikleri, lm, yoksulluk, doal ve sosyal sorunlar...Halk edebiyat rnlerinin ok az cnk ad verilen defterlerde toplanmtr. Az da olsa mazmun kullanlmtr.

  • k Edebiyat Nazm Biimleri1. KOMA

    Ak edebiyatmzda doa, ak, lm, ayrlk, yiitlik, toplumsal olaylar gibi konularn ilendii en sk kullanlan iir trdr. Drder dizelik bentlerden oluur. Bent says genellikle 3, 5 arasndadr. Hece lsnn 6+5 veya 4+4+3 durakl 11li kalbyla yazlr. Uyak dzeni genellikle yle olur: baba ccca ddda...air komann son bendinde ismini ya da mahlasn syler. Komalar dile getirilen duygular ve sylenilerine gre koaklama, gzelleme, talama, at gibi isimler alr. Karlkl konuma eklinde yani "dedim" "dedi" diye balayan dizelerle de sylenebilir. Bu tr komalara "mrcaa" ismi verilir. Btn uyaklar cinasl olan komalara "tecnis" denir.Komalar konular ynnden kendi iinde adlandrlmtr:

  • a) Gzelleme:Doa gzelliklerini anlatmak ya da at, silah, kadn gibi sevilen varlklar vmek iin yazlan iirlerdir.

    Seni terk eylesem kalar keman Vefas olmayan yrdan nem kald Cefalm yok mudur gsnde iman Divane eyledin arda nem kald.

    Ayrlasn bencileyin einden Bir dem sevda gitmez olsun bandan Bu ayrlk kld beni iimden Arayp gezerim krda nem kald. (Kayk Kul Mustafa)

  • b) Talama: Bir kiiyi ya da grubu yermek ya da toplumun aksayan, bozulan ya da yozlaan ynlerini dile getirmek amacyla yazlan iirlerdir.

    Deil imdi ara ilePadiahlk para ileSikke ile tura ileMuhta sanma sze beni

    Seyraniye syle byle Ne suu var ise syle anna deni eyle Ayna etme yze beni (Seyrani)

  • c) Koaklama Kahramanlk, yiitlik konularn cokulu bir slupla sava ve dvleri anlatan iirlerdir. Kalkt g eyledi Avar elleri Ar ar giden eller bizimdir Arap atlar yakn eyler ra Yce dadan aan yollar bizimdir Belimizde klcmz kirmani Ta deler mzramn temreni Hakkmzda devlet etmi ferman Ferman padiahn, dalar bizimdir Dadalolum yarn kavga kurulur ter tfek davlumbazlar vurulur Nice koyiitler yere serilir len lr, kalan salar bizimdir (Dadalolu)

  • d) At Genellikle len kiilerin arkasndan sylenen iirlerdir. Atn slam ncesi Trk edebiyatndaki karl sagu dur. Divan edebiyatnda da mersiyeler ayn amala sylenen iirlerdir.

    Yetim kalm idin emzik tavnda Gamnla kardetin genlik anda Bir gl yeertmedi vuslat banda Gnl yaralarn hep berat gtr

    De ki Kadir Mevlm bize ilime Dnyada szyan ban deme Celli Babadan sorma, syleme Bu dertli obandan bir selam gtr (Celali)

  • MUAMMA: Kapal bir biimde anlatlan bir olayn ya da bilginin okuyucu tarafndan anlalmasn, bunlarla ilgili sorularn cevaplandrlmasn isteyen bir tr manzum bilmecedir. Bu aacn tam on iki dal varDallarnda meyvesi, gl varHer dalnda otuz yaprak dal varDalndaki o yapra bil nedir? (yl - gn)Bir ipim var yedi kaza baladmDn gdkladka o inledi ben aladm (saz)NASHAT: Bir ey retmek,bir dncenin yaylmasna almak gibi amalarla sylenen didaktik iirlerdir.Ne kadar nasihat etsen ktye O kiide namus ar olmaynca rm meyveler gelmez satya Yaz kymetli olmaz k olmayncak Derdiderya Akln yetmedii ie karma Sz gelir altndan kamazsn ha Varp bir bilmeze kelam danma Sner ras yakamazsn hak Selman Albay

  • 2. SEMA

    Hece lsnn 8li kalbyla sylenir, uyak dzeni komaya benzer. Drtlk says en az 3, en ok 5-6 dr. Kendine zg bir ezgisi vardr. Komada ilenilen temalarn ve konularn hepsi, semaide de kullanlr. (Ak,sevgi,doa,gzellik, ayrlk aclar ve lm.) Semai nin komadan ayrlan ynleri; bestesi, ls ve drtlk saysdr.

    ncecikten bir kar yaarTozar Elif Elif diyeDeli gnl abdal olmuGezer Elif Elif diye

    Elifin uru naklYavru balaban baklYayla iei kokuluKokar Elif Elif diye (Karacaolan)

  • 3. VARSAI Ak edebiyatnn ok yaygn olmayan bir nazm biimidir. lk olarak Toroslar da yaayan Varsak boyundan ozanlar tarafndan kullanlmtr. Kendine zg bir bestesi vardr. Mziinde ve szlerinde, meydan okuyan, yiitlik sezilen, babacan, erkeke bir hava sezilir. Hece lsnn 8 li kalbyla sylenir. Varsann dier nazm ekillerinden fark, bestesi ve bre, hey, behey gibi nlemlere yer verilmesidir. Konu olarak hayattan ve talihten ikayet, kahramanlk, yiite yaama ilenir. Bre aalar bre beyler lmeden bir dem srelim Gzmze kara toprak Dolmadan bir dem srelim Amen hey Allahm aman Ne aman bilir ne zaman stmzde ayr emenBitmeden bir dem srelim (Karacaolan)

  • 4. DESTANDestan, drtlk eklinde dzenlenen, ekil bakmndan koma gibi, fakat ondan daha uzun bir nazm biimidir. Drtlk says snrl deildir. Hece lsnn 11 li kalbyla sylenir. Konu olarak toplumu etkileyen olaylar anlatlr. Yine soylu savalarla, hkmdarlarn kahramanlklarn arbal, yce, dramatik bir slupla, belirli biimsel kurallara bal kalarak anlatan iirlerdir Kayk Kul Mustafa nn Gen Osman Destan tannm bir iirdir: btida Badat a sefer olanda Atlad hendei geti Gen Osman Vuruldu sancaklar, kapt sancaletti hendee dikti Gen Osman

  • HALK ARLERNN GRUPLANDIRILMASIHalk airleri, halk iirinin yerlemi kurallarna bal kalmakla birlikte, trl kltrel nedenlerle dil, anlatm, l kullanm bakmndan farkl yneliler iine girebilmektedirler. Ayrca yaadklar evre de onlarn sanat anlaylarn farkllatran bir etmen olarak karmz kmaktadr. Halk airlerini, ite bu gibi noktalar dikkate alarak yle ayryoruz:1. GEBE(GEZGN) ARLER Bir yere bal kalmadan gezerler. Genellikle eitim grmedikleri iin, Divan Edebiyatndan etkilenmezler. Dilleri sadedir. Hece lsne baldrlar. Geleneksel iir anlayn srdrrler.2. YENER ARLER Osmanllar zamannda askerlik, hayat boyu sren bir meslekti. Orduda grev arasnda airler yetimitir. Bunlar, katldklar savalarla ilgili yiitlik iirleriyle dikkati ekerler. Dil, anlatm, l bakmndan, gebe airler gibi geleneksel iir anlayna baldrlar.

  • 3. KYL ARLERHayatlar kylerde, kasabalarda geer. Byk kentlerle ilgileri olmad iin, kent kltrnden, Divan Edebiyatndan etkilenmeden, halk iiri geleneklerine bal kalmlardr.4.KENTL ARLERGenellikle Divan Edebiyatnn etkisinde kalrlar. Hem Halk, hem de Divan Edebiyat tarznda iirler sylerler. Dillerinde Arapa ve Farsa szcklerin oran yksektir. Hece lsyle birlikte aruza da yer verirler.5. TASAVVUF (TEKKE ) ARLERTekkelerde yetitikleri, din ve tasavvuf konusunda eitim grdkleri iin, dilleri, gebe, yenieri ve kyl airlere gre bazen daha ardr. Zaman zaman Divan Edebiyatnn dil, anlatm, biim, l zelliklerini tayan iirler sylerler. rnein Yunus Emre bile, aruz ls ve mesnevi dzeniyle Risaletn-Nushiyye adl bir eser vermitir.

  • Ak edebiyatnn en byk airleri 16 ve 17nci yzylda yetiti. Bunlar arasnda Ak mer, Gevheri, Katibi, Kayk Kul Mustafa, Katip Ali, Karacaolan, skdari, Ak Halil, Ak Ali, Ak Mehmed saylabilir. 18inci yzyln ak airleri arasnda ise Kabasakal Mehmed, Levni, Kymeti, Mecnuni ve Nuri saylabilir. Bayburtlu Zihni, Dertli, Seyrani, Tokatl Nuri, Erzurumlu Emrah, Ruhsati, Smmani, Celali, Muhibbi, Dadalolu, Beyolu, Seyyit Osman 19uncu yzylan ak airleridir. 20'nci yzylda ise snmeye yz tutan ak edebiyat Mazlumi, Kahraman, radi, Mesleki, Talibi, Karamanl Gufrani, Ak Ali zzet ve Ak Veysel gibi airlerle bir gelenek olarak varln srdrd.

  • AIK EDEBYATININ TEMSLCLER KROLU

    Kimliiyle ilgili birok sylenti var. Birincisi, 16 ve 17nci yzylda yaad. Yenieri ocandan yetien bir air. 1578-1590 arasndaki Osmanl-ran savalarna katld. Bir tr ordu airidir. kinci savunmaya gre, Balkanlardan Orta Asyaya kadar geni bir alana yaylm destans ve trkl halk yksndeki kahraman Krolu. kinci Krolu, Bolu Gerede evresinde yaad. Asl ad Ruen. Devlete kar ayakland. Sivas-Tokat yolu zerindeki amlbele yerleip ekyalk yapt. Ama adil bir ekya idi. Bir baka sylentiye gre de, Bolu Beyinin seyisi Yusufun olu Ruen Ali asl Kroludur. Bolu Beyi, babas Yusufun gzlerine mil ektirdi. Ruen Ali, babasn saaltmak iin Aras Irmana gtrd. Ama ila olacak kpkleri ke

View more