destan dönemi türk edebiyati

Click here to load reader

Post on 25-Dec-2014

72.292 views

Category:

Entertainment & Humor

5 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • 1. DESTAN DNEM TRK EDEBYATI
  • 2. Destan
    • Kahramanlarnn olaanst eylemlerini cokulu, trensel bir slupla anlatan ve genellikle birka blmden oluan manzum yaptlardr. Bilinen en eski edebiyat trlerinden biridir. Yunanca "espos" szcnden gelmektedir. Mitoloji, efsane, folklor ve tarihi eler ierir. Destanlar ve destans ykler ilkalardan beri dnyann her yerinde gelenekleri sonraki kuaklara aktarmak iin kollektif olarak yaratlm edebi biimlerdir.
  • 3. Destanlarn ortak zellikleri:
    • Hepsinde yar tanrsal nitelikler tayan bir ya da birok kahramandan sz edilir.
    • Destan bu kahramann eylemleri zerine kurulmutur. Olaylar ok geni bir kozmik corafya zerinde geer. Bir destann dnyas ortaya kt zaman iinde dnebilecek her eyi barndran btnsel, ok ynl bir dnyadr. Hemen btn destanlarda uzun yolculuklar anlatlr. ou destanda olaylara doast yaratklar da katlr. Kiiler, olaylar, doal varlklar hep gerek yaamdaki boyutlarndan daha byk, daha zengindir. zellikle szl destanlarda uzun anlat, betimleme (tanmlama) ve konuma blmleri bulunur. yk iinde ykye yer verilir.Trensel syleyiler ve kamusal duyarllk hakimdir.
  • 4. Destanlar temel olarak iki gruba ayrlr.
    • Szl destanlar
    • Yaznn henz bulunmad ve yaygnlamad bir kltrde doan ve kuaktan kuaa szl olarak aktarldktan sonra yazya geirilen destanlardr. Ozan ve arkclarn deiik zamanlarda syledii ark ve iirlerin btnlemesi ve ilenmesiyle oluturulurlar. rnekler:
    • Glgame: M 3000 yllarnda Mezopotamyada ortaya kmtr. Bilinen en eski destandr. Babil ve Akad toplumlarnca da benimsenmitir. Ama bugne kalan en eksiksiz biimi Smer toplumunda ortaya kmtr. Zalim Uruk kral Glgamein lmszlk arayn anlatr. Glgame ve arkada Enkidu ile birlikte uzun araylardan sonra lmszlk otunu bulur, ama bir ylana kaptrr.
    • Ilyada ve Odysseia: M 11-12nci yzyllarda getii sanlmaktadr. Homeros destanlar olarak bilinirler. Yunan Yarmadasndaki Akhalarn, Anadoludaki on krallklarna saldrs ve Akha kral ve prenslerinin daha sonraki servenleri anlatlr. zellikle Odysseia, Yunan Tragedyas ve Bat edebiyatnn nemli bir kaynadr.
    • Dierleri: Eski ngilizce halk destan Beowulf, Eski Almanca Heldenlieder (kahramanlk trkleri), Almanca Nibelungenlied , Kudrunlied, Fransa'da Chanson de Geste (kahramanlk arks), Chanson de Roland (Frank kral Charlemagnen savalarn anlatr), spanyada El Cantar de Mio Cid, Hindistan'da Mahabharata, Ramayana, Japonyada Heike Monogatari.
  • 5. Edebi destanlar
    • Belirli bir yazar tarafndan eski rneklere uygun olarak ve okunmak zere kaleme alnm destanlardr. rnekler:
    • Vergiliusun Aeneisi: M 29-19uncu yzyllar kapsar. Troyal Aeneiasin uzun ve zorlu bir yolculuktan sonra Latin lkesine gelerek Lavinium kentini kurmas anlatlr. Lavinium sonradan Alba Langa ve Roma kentlerinin yerine kurulan ilk kenttir.
    • Miltonun Paradise Lostu: nsann cennetten kovuluu ve tanrnn eytanla mcadelesini anlatr.
    • Dantenin La Divina Commedias (lahi Komedya) MS 1310-1321, Ariostonun Orlando Furiososu (lgn Orlando) 1532, Camoesin Os Lusidas 1572.
  • 6. Trk edebiyatnda destan
    • Asya ktasnn eitli blgelerinde yaayan Trk boylar arasnda zengin bir destan gelenei vardr. Bilinen Trk destanlar arasnda en eskisi Yaratl Destan dr. Altay Trkleri arasnda sylenmektedir. V. Radlov tarafndan saptanp yazya geirilmitir. Saka Destan , skit Trklerine aittir. Bu destan zinciri iinde Alp Er Tunga ve u paralar bulunur. Bunlar Kagarl Mahmudu Divan Lugati-t-Trk adl eserinde yer almtr. Ouz Kaan Destan 14nc yzylda derlenmi zet nitelikte bir metindir. Ouz Kaann doumu ve stn nitelikleri, askeri baarlar ve lkeyi oullar arasnda pay edii anlatlr. Ouz Trklerinden gnmze gelen tek destan metni ise Dede Korkut Kitab dr. Bayndr Han soyundan geldikleri sanlan Akkoyunlularn egemen olduu Kuzeydou Anadoludaki olaylar ve Mslman Ouzlarn yaam anlatlr. Gktrk Destanlar eitli paralardan olumutur. Bozkurt parasnda Gktrklerin bir boz kurdun soyundan geldikleri, Ergenekon parasnda ise Ergenkona snmalar, oalp buraya smaynca da eriterek d dnyaya kmalar anlatlr. Krolu parasnda, gebe Ouzlarn Horasan ve Hazarda ranllarla savalarndan szedilir. Manas Destan nda Krgz Trkleri'nin putperest Kalmuk ve inlilerle savalar vardr. Cengiz Han Destan , Mool istilasndan sonra Kpak bozkrlarnda ve eski Uygurlarn yaad blgelerdeki olaylar anlatr. Timur Destan , Timurun savalar ve kiiliine yer verir. Danimend Gazi Destannda Trklerin Anadoluyu ele geirmeleri anlatlr. Battal Gazi Destan nda da Anadoludaki Trk-Bizans savalar yer alr.
  • 7. TRK ad, TRKYE ad
        • Trk ad: "Trk" sz, Trk soyundan olan toplumlarn genel ad olarak kullanlmadan nce, Trk dilinde bugnk anlamndan baka, "g-kuvvet" anlamna da geliyordu. Eski Uygur metinlerinde "Trk" sz bazen "Erkler-Trkler" eklinde kullanlyor ve bu sz cins isim olarak "g-kuvvet" , sfat halinde ise "gl-kuvvetli" anlamlarn tayordu. Belgeler, "Trk" sznn Uygurlar ve Gk-Trk'lerden ok nce de var olduunu gsteriyor. V. yzyla ait Pers yazlarnda Turanllardan, yani Trklerden, "Trk" diye sz edilir. VI. yzyla ait bir Bizans kaydnda ise Hun Trklerine Hunlarn dilinden alnm sfatla 'Trk Hun' (kuvvetli Hun) denilmitir. VI. yzyla ait in kaynaklarnda "Trk" sz, Trk milletinin ad olarak gemektedir. Hunlarn devrinde "Trk" sznn bugnk anlamn karlayan kelime "Hun", (daha dorusu Kun) idi. Byk Hun mparatorluu'nun egemenlii altnda bulunan Trk boylar da bu ad, yani Kun adn almlard. Onlara da bir sre Trk Kun (kuvvetli Hun) denmitir. Trk' sz bazen "olgun, bilgili" anlamlarnda da kullanlmtr. Ouz Destannn uygurca anlatmnda Ouz Han'n danmanndan "Ulu Trk" diye sz edilir.
        • "Trk" kelimesi Trk milletinin ve Trk devletinin resm ad olarak ilk defa Gk-Trk mparatorluu tarafndan kullanlmtr. Daha sonra bu imparatorlua bal ama kendi kabile adlar ile anlan dier Trklerin ortak ad olmutur. "Trk" kelimesi en eski zamanlarda "Trk" eklinde syleniyordu. Zamanla "Trk" , en sonunda "Trk" eklini almtr. Gk-Trk antlarnda hem "Trk", hem de "Trk" eklinde yazlmtr.
  • 8.
  • 9.
  • 10. Ergenekon destan ,
    • Gktrkler 'in treyiini anlatan bir Trk destand r. Genel olarak, dman tarafndan hile ile yenilgiye uratlan Trklerin , Ergenekon Ovas 'nda yeniden treyip tekrar eski yurtlarna dnerek dmanlaryla arpmalarn anlatr.
  • 11. nsan balktan yaratlmt
    • Altay efsanelerinde, byk bir okyanusun ve suyun esas olmasna ramen, onlara gre insanolu, sudan yaratlmamt: nsanolu asl yine toprakt
    • ran mitolojisinde de ilk insan , kil dediimiz yapkan topraktan yaplmt. Onun iin ran'llar ilk insana Kil ah adn veriyorlard. Trkler ise daha ok, balk zerinde durmulard.
      • Yine gnlerden bir gn , Tanr lgen denize,
      • Bakarak duruyordu, ard birdenbire.
      • Bir toprak parac, sularda yzyordu,
      • Topran zerinde, bir kil grnyordu
      • Toprak zerinde, bir kil grnyordu.
      • nsanolu bu olsun, insana olsun baba".
      • Grnmeye balad, insan gibi bir ekil,
      • Birden insan olmutu, toprak stndeki kil.
      • nsanolu bu olsun, insana olsun baba .
      • Bu iki insann ise, ad olmutu Erlik .
  • 12. Szl Edebiyat
    • Her toplumda olduu gibi Trklerde de kendine zg szl edebiyat rnleri vardr. Bu rnler eski Trk topluluklarnn sr,len ve yu adn verdikleri trenlerden doan rnlerdir.
    • Sr: Av trenlerine denir.
    • len: Kurban trenlerine denir.
    • Yu: Yas,lm trenlerine denir.
    • Bu trenler aman,kam,baks ve ozan adn alan kiiler tarafndan ynetilir.Bunlar sazlaryla bu trenlerde baz destan paralarn veya kouk,sagu ad verilen iirleri sylerlerdi.
    • slamiyet ncesi Trk iirinin zellikleri:
    • *Hece lsyle sylenmitir.(7li,8li,12li)
    • *Yarm kafiye kullanlmtr.
    • *Nazm birimi drtlktr.
    • *Dildeki kelime says snrl kalmtr.,yabanc dillerin etkisi yoktur
    • *Tabiatla i ie olduklar iin sanatlar benzetmelerde tabiattan yararlanmlardr.

View more