İslamİyet öncesİ türk edebİyati

Click here to load reader

Post on 18-Mar-2016

172 views

Category:

Documents

7 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI. SÖZLÜ EDEBİYAT(..-8.YY.). YAZILI EDEBİYAT(8.YY.)-10.YY. SÖZLÜ EDEBİYAT DÖNEMİ(..-8YY). Türklerin henüz yazıyı kullanmadaıkları dönemdeki edebiyattır. Genel Özellikleri 1.Şiirler müzik eşliğinde (kopuz adı verilen sazla)söylenmiştir. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • SLAMYET NCES TRK EDEBYATISZL EDEBYAT(..-8.YY.)YAZILI EDEBYAT(8.YY.)-10.YY.

  • SZL EDEBYAT DNEM(..-8YY)Trklerin henz yazy kullanmadaklar dnemdeki edebiyattr.Genel zellikleri1.iirler mzik eliinde (kopuz ad verilen sazla)sylenmitir.2.Dnemin ok ynl sanatlar ozan,kam,baks,aman gibi adlarla anlmaktadr.3.Hece ls kullanlmtr.4.Nazm birimi drtlktr.,5.Ar ve sade bir dili vardr.6.Genel olarak yarm uyak hakimdir.7.Daha ok doa,ak,lm konular ilenmitir.8.Bu dneme ynelik elimizdeki en nemli ve eski kaynak Kagarl Mahmutun Divan- Lgat-it Trk adl eseridir.9.Kouk,sav,sagu,destan trlerini barndrr.

  • KOUKSr denilen av trenlerinden sonra dzenlenen lenismi verilen ziyafet trenlerinde , daha ok doa,ak,sava ve yiitlik konulu iirlerdir.Kouk Halk edebiyatnda koma adyla srmtr.

    pkem kelip ogradmArslanlayu kkredimAlplar ban togradmEmdi meni kim tutar

    Kan akp youlduKab kamug deildilg birle koulduTogmu kni u batar

    GNMZ TRKESYLEfkelenip dar ktm Arslan gibi kkredim Yiitler ban doradm imdi beni kim turarm

    Kan akp boand Derisi batan baa deildi llerle bir oldu Doan gne ite batyor

  • SAV

    zl szlerdir.Bugn bile atasz olarak kullanmaya devam ettiimiz savlar bulunmaktadr.

    Tag tagga kavumaz, kii kiige kavuur.(Da daa kavumaz insan insana kavuur.)

    Kang kan birle yumas (Kan kan ile temizlenmez)

    Ylan kend erisin bilmes tevi boynun eri tir.(Ylan kendi erisini bilmez deve boynun eri der.)

  • SAGUYu denilen lm trenlerinde,len kiilerin erdemlerini ve duyulan aclar dile getiren iirlerdir.Sagu Halk edebiyatnda at Divan edebiyatnda mersiye adlaryla srmtr.

    Alp Er Tunga ldi m Issz ajun kald mu

    dlek in ald mu .....

    mdi yrek yrtlr

    GNMZ TRKESYLE

    Alp Er Tunga ld m

    Dnya sahipsiz kald m

    Felek cn ald m

    imdi yrek yrtlr

  • DESTANLARTrk milletinin bandan geen ve etkileri yllar boyu sren nemli hadiselerin kulaktan kulaa aktarld anlatlardr.Destanlar ou zaman manzum olur.

    slamiyet'ten nceki Destanlar 1. Altay - Yakut Yaratl destan2.Sakalar Dnemia.Alp Er Tunga Destan (Trk ran savalarn ve Alp Er Tunga nn kahramanln anlatr.)b.u Destan (Trklerin Byk skender ile savan ve Trk Hakan unun kahramanlklarn anlatr)3.Hun Dnemi a)Ouz Kaan Destan (Hun hkmdar Meteyi ve onun hayatn anlatr.)b)Atilla Destan (Avrupa Hun hkmdar Atillann kahramanlklar anlatlr.)4.Gktrk Dnemi a.Bozkurt Destan (Trklerin dii bir kurttan treyiini anlatr.)b.Ergenekon Destan (Bir yenilgi sonras Ergenekonda kalan Trklerin orada bir demir da eritip kurtulularn anlatr.)5.Uygur Dnemi a.Treyi destan (Uygurlarn bir erkek kurttan treyileri anlatlr.)b.G destan (Uygur Trklerinin anayurtlarndan gn anlatr.)

  • SLAMYET SONRASI TRK DESTANLARI

    SALTUK BURA HAN (KARAHANLI)MANAS DESTANI (KIRGIZ)CENGZ HAN DESTANI (MOOL)BATTAL GAZ DESTANI (SELUKLU)KROLU DESTANI (OSMANLI)

    BAKA MLLETLERE AT DOAL DESTANLARGILGAMI (SMER DESTANI)LLADA,ODYSSEA(YUNAN DESTANI)KALEVELA(FN DESTANI)NBELUNGEN(ALMAN DESTANI)RAMAYANA,MAHABARATA(HNT DESTANI)CD(SPANYOL)CHANSON DE ROLAND (FRANSIZ)GOR (RUS)

  • YAPMA DESTANLARairi ya da yazar belli olan ve ne zaman yazld bilinen destanlardr.

    ehitler Destan Fazl Hsn Dalarca(Trk Destan)Aeneis Virgilius (ngiliz Destan)Kaybolmu Cennet Milton (ngiliz Destan)lahi Komedi Dante (talyan Destan)Kurtarlm kuds Tasso (talyan Destan)lgn Orlando Ariosto(talyan Destan)Henriade Voltaire (Fransz Destan)Lusus Oullar Luis De Camoes(Portekiz Destan)

  • YAZILI EDEBYAT(8-10.YY.)

    GKTRK(ORHUN)YAZITLARI(8.YY)

    1.Bugnk Moolistan snrlar iinde bulunan Trklerin ilk yaztlardr. 2.Trk adnn getii ilk kaynaktr.3.Yollu Tigin tarafndan yazlmtr.4.Edebiyatmzda hitabetin ilk rnekleri saylrlar.5.Zoolog Strahlanberg tarafndan bulunmu ve Danimarkal Trkolog Thomsen tarafndan zlmlerdir.

    a.Bilge(Vezir) Tonyukuk Yazt(720)b.Kl Tigin (732)c.Bilge Kaan Yazt(735)

  • YAZILI EDEBYATUYGUR DNEM

    lk kez yerleik hayata geen Uygurlarn yazl eserleri daha ok dini ieriklidir.Budizm ve Maniheizm dininin esaslarn anlatan ya da dua larn ieren bu eserler Turfan yresinde yaplan kazlarda ortaya karlmtr.Taalara kaznarak yazlan Gktrk metinlerinden farkl olarak Uygur metinleri kitap halindedir.

    *Altun Yaruk*Sekiz Ykmek*Irg Bitig*estani Bey Hikayesi*Yenisey YaztlarBu dneme ait eserlerdir.

  • SLAMYET ETKSNDEK TRK EDEBYATIGE DNEM(11. 12.YY.)DVAN EDEBYATI(13.-19.YY) HALK EDEBYATI(13.YY.- ...)

  • GE DNEM ESERLER VE ZELLKLERKutadgu Bilig (Mutluluk Veren Bilgi) (1069)Yusuf Has Hacip1.Karahanl hkmdar Tabga Bura Hana sunulmutur.2.Mesnevi 6645 beyit ve 173 drtlkten oluur.3.Aruz ve hece ls kullanlmtr.4.Alegorik bir eserdir.Drt kahraman Adaleti temsil eden Hkmdar Kn TogdSaadeti temsil eden Vezir Ay ToldAkl temsil eden Vezirin olu gdilmiAkbeti temsil eden Vezirin kardei Ogdurmu arasnda geen konumalar araclyla toplumun,devleti ynetenlerin ve ynetilenlerin nasl olmas gerektii anlatlan bir siyasetnamedir.Hakaniye(aatay)Trkesi ile yazlmtr.slamiyet sonras ilk eserdir.Trk edebiyatndaki ilk mesnevidir.lk alegorik , didaktik mesnevi olarak kabul edilir.

  • GE DNEM ESERLER VE ZELLKLERDivan- Lgatit Trk(Trk Dilinin Szl)(1072-1074)Kagarl Mahmut1.Halife Ebulkasm Abdullaha sunulmutur.2.Szckleri rneklendirmek iin szl dnem iir rnekleri ierir.3.7500 maddelik bir Trke Arapa szlktr.4.Szl dnem rnlerini de iermesi nemini arttrmaktadr.Zengin folklorik malzeme ierir.5.Araplara Trkeyi retmek ve Trkenin zenginliini gstermek amacyla yazlmtr.6.Hakaniye Trkesinden derlenen szcklerin anlamlar Arapa yazlmtr.7.Trk edebiyatnda ilk szlk,ilk antoloji,ilk dil bilgisi kitab ve ilk ansiklopedi niteliindedir.

  • GE DNEM ESERLER VE ZELLKLER

    Atabetl Hakayk(Gereklerin Eii) (1101-1150)Edip Ahmet Ykneki

    1.Emir Muhammede sunulmutur.2.Didaktik ahlak ve t kitabdr.3.102 drtlk ve 40 beyitten oluur.4.Aruz ve hece ls kullanlmtr.5.Ayet ve hadislerden yararlanlarak ahlakl olmann yollarn anlatan bir t kitabdr.6.Hakaniye Trkesi ile yazlmtr.7.lk yazl eserlerimizden biridir.

  • GE DNEM ESERLER VE ZELLKLERDivan- Hikmet(Hikmetler Kitab)(12.yy.)Hoca Ahmet Yesevi (Yesevilik tarikatnn kurucusudur.)

    1.Dini tasavvufi didaktik bir eserdir.2.Hece ile yazlm koma biiminde drtlklerden olumaktadr.3.Yarm uyak ve redifler kullanlmtr.4.Dini-tasavvufi konular ileyen eser,sade dili ile halkn slamiyeti daha iyi anlamas iin etkili bir ara olmutur.5.Hakaniye Trkesi ile yazlmtr.Yaln bir dili vardr.6.Anadoluda yaayan Yunus Emre ve Hac Bekta Veli gibi mutasavvflarn yetitii ortam hazrlamtr.

  • GE DNEM ESERLER VE ZELLKLER

    Manas Destan(11.-12.yy.)

    Krgz Trkleri arasnda doan Manas destan Kazak-Krgz Trk kltr diresi iinde bugn de btn canll ile yaamaktadr. Bu destann XI ile XII. yzyllarda meydana geldii dnlmektedir. Destann kahraman Manas da, Satuk Bura Han gibi islmiyeti yaymak iin mcadele eden bir kahramandr. Byle olmakla beraber Manas destannda islmiyet ncesi Trk kltr , inan ve kabullerinin tamamn grmek mmkndr. Manas destan Trk-Bozkr medeniyetinin Kazak -Krgz diresinin kltr belgeseli niteliindedir. *400.000 msra ile dnyann en uzun destandr.

  • HALK EDEBYATI

    GENEL ZELLKLER

    1.slamiyetten nceki Trk Edebiyat geleneini srdren bir edebiyattr.2.Yaygn olarak iir kullanlr.3.iirler biimleriyle adlandrlr.4.Nazm biimleri drtlk,ls hece lsdr.5.Genel olarak yar uyak kullanlmtr.6.Dil halkn konutuu gnlk konuma dilidir.7.Gereklere dayal somut konular ilenir.8.Kullanlan l hece lsdr.18. yy. dan itibaren baz ozanlar(Gevheri,Ak mer) aruz lsn kullanmlardr.9.Ozanlarn iirleri cnk(danadili) ismi verilen defterlere kayt edilirdi.

  • HALK EDEBYATI NAZIM BMLERANONM HALKEDEBYATI

    1.TRK2.MAN 3.NNN

    AIK EDEBYATI

    1.KOMA2.SEMA3.VARSAI4.DESTAN

    TEKKE EDEBYATI

    1.LAH2.NEFES3.ATHYE4.NUTUK5.DEME6.DEVRYE

  • ANONM HALK EDEBYATI Syleyeni belli olmayan,toplumun ortak rn niteliindeki eserlerdir.Dilden dile aktarlarak yaylr.MAN 1. 7li hece ls ile yazlr.2. aaba eklinde oluur.Tek drtlktr.3. Her konuda yazlabilir.Genelde ak,ayrlk,gzellik,doa,vg,yergi,sevgi gibi konular ilenmitir.4. 1. ve 2. dize hazrlk,3. ve 4. dize asl blmdr.

    NOT:Birinci dizesi yedi heceden olan manilere kesik mani ayakl mani ya da cinasl mani denir.

    Uzunsun srk gibi Kalarn karasnaEkisin koruk gibi Gl koydum arasna Sokak sokak gezersin Seni merhem diyorlar Yolunmu tavuk gibi. Sinemin yarasna.Bu dala Blbl konar bu dalaNe kadar aklm olsaYine derler budala

    Alma yanYanan alma yanki gz kr olsunSevip de almayan

  • ANONM HALK EDEBYATI

    Dz maninin sonuna ayn uyaklan dzeni iinde birka dize daha eklenirse,bu tr manilere de artk mani veya yedekli mani denir. Artk mani aabaca eklinde uyaklanr.

    Alarm alar gibiDerdim var dalar gibiCierden yaralymGlerim salar gibiHer gelen bir gl isterSahipsiz balar gibi

    lkbahara yaz derleririn sze naz derler Kime derdim sylesemBu dert bana az derlerKendin ettin kendineYana yana gez derler

  • ANONM HALK EDEBYATI TRK

    1. 2-4 dizelik asl szlerin bulunduu(konuya dair) bent ve tekrarlanan kavutak(balama) blmlerinin bulunduu anonim halk edebiyat rnleridir.2.Genellikle 7li,8li ve 11li hece kalplar kullanlr.3.Her konuda trk yazlabilir.Genellikle ak, kahramanlk, gurbet, lm, doa konular tercih edilmitir.4. aaa xx bbb xx ccc xx ddd xx yaygn kullanlan biimidir.5.Trkler bestelenip dilden dile dolar ve deiik biimler kazanr.

    Aam stanbulu mesken mi tuttun Aamn giydii ketenden gmlekGrdn gzelleri beni unuttun Youmu dnyada ksze glmekSlaya gelmeye yemin mi ettin Gurbet ellerinde kimsesiz lmek

    Gayr dayanacak zm kamad Gayr dayanacak zm kamadMektuba yazacak szm kalmad

View more