halk edebİyati

Click here to load reader

Post on 07-Jan-2016

75 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

HALK EDEBİYATI. HALK EDEBİYATI. 1. Dil sade ve özentisizdir. 2. Nazım birimi dörtlük, ölçü hece ölçüsüdür. 3. Çoğunlukla yarım uyak ve redif kullanılır. 4. Halk şairleri okur-yazar değildir. Şiirler meraklılar tara- fından yazıya geçirilmiştir. Bunlara “cönk” denir. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • NEML ZELLKLER1. Dil sade ve zentisizdir.2. Nazm birimi drtlk, l hece lsdr.3. ounlukla yarm uyak ve redif kullanlr.4. Halk airleri okur-yazar deildir. iirler merakllar tara- fndan yazya geirilmitir. Bunlara cnk denir.5. iirler saz eliinde doalama sylenir. Yaamla i iedir. Hayalden ok gzlem vardr.6. Ak, zlem, gurbet, lm, doa, yurt gzellikleri, yiitlik, din, zgrlk konular ilenir.7. iirlerin son drtlnde airin ad geer.8. 18.yydan sonra aruzu ve dolaysyla Arapa, Farsa szck- leri kullananlarda olmutur.(Dertli, Erzurumlu Emrah, Zihni)

  • Yaratcs bilinmeyen edebiyattr.

    Anonim ekilde oluan rnler:

    Destanlar, Masallar, Maniler, Trkler, Ninniler, Bilmeceler, Halk ykleri(Dede Korkut), Karagz,Orta oyunu gibi halkn ortak mal haline gelmi rnlerdir.

  • 4 msradan oluur. 7li hece lsyle yazlr. Kafiye dzeni: a,a,x,a Asl anlatlmak istenen duygu/dnce genellikle son iki msradadr. Hemen her konuda yazlr. Cinasl (Ayakl) manilerde msra says fazla olabilir. ki kiinin karlkl syledikleri manilere deyi denir. Dou Anadoluda Bayat, Urfada Hoyrat denir.

    MANTRKGenellikle; ak,doa,gzellik,kahramanlk,sosyal olaylar konu alr.Kendine zg bir ezgiyle sylenir.(Bozlak,Barak)Yap bakmndan iki blmden oluur;1. BLM;Trknn asl szlerinin sylendii blmdr.Bu blme bent denir.2. BLM;Bentlerin sonunda tekrarlanan nakarat blmdr. Bu blme kavutak denir.Trkler baz zelliklerine gre 3 gruba ayrlr;a) Ezgilerine gre:1) Usull Ezgiler:Oyun Havalar2) Usulsz Ezgiler:Uzun Havab) Konularna gre: Ak trks, kahramanlk trksYaplarna gre: Manilerden kurulanlar,drtlklerden kurulanlar.Trkler kavutaklarna gre kafiyelenir

  • AIT Sevilen bir kiinin lmnden duyulan acy dile getiren ve her zaman ezgiyle sylenen iirlerdir. Aslnda bir trk eididir. NNN Kk ocuklar uyutmak iin zel bir ezgiyle sylenen iirdir. Aslnda trknn bir eididir.ATASZ Uzun deneyim ve gzlem rn olan, topluma t vererek doru yolu gstermeye alan ksa zl szlerdir.BLMECE Bir varlk ya da nesnenin adn anmadan niteliklerini st kapal bir biimde o varl buldurmay ama- layan szlerdir.FIKRA Gldrrken dndrmeyi amalayan ksa, nkteli szler.

  • HALKHKAYELER(DEDE KORKUT) Ouz Trklerinin geleneklerini, greneklerini, tarihi ve corafi konumlarn, savalarn Ouz Trkesiyle anlatr. 12 yk ve bir nszden oluur. Bunlar destan geleneinden halk hikayeciliine gei d- neminin rnleridir. Nazm nesir karktr. slamiyetin izlerini tar. Tabiat ve hayvanlar n planda tutulmu, canl bir ekilde ilenmitir. Aliterasyonlara yer verilmi. Yazma nshalar DRESTEN VE VATKAN dadrHALKTYATROSU Karagz, ortaoyunu ve meddah gibi seyirlik oyun- lardr.

    Geleneksel szl tiyatronun rneidir.

    Hem gze hem kulaa seslenir. ive taklidinden yararlanr.

    Oyunlar doalama oynanr.

  • KARAGZ Bir kukla oyunudur, elendirme amac tar.

    Oyunun bel kemiini Karagz adl cahil biriyle , Hacivat adl bilgili geinen biri arasndaki diyaloga dayanr.

    Klielemi blmleri vardr.

    Kuklay oynatan kii , konumalar tek bana yapar. ORTAOYUNU ehir meydanlarnda ya da kendileri iin hazrlanan yerlerde Piekar ,Kavuklu ,Zenne gibi sabit tiplerle oynanan gldr amal seyirlik oyundur.

    Oyunun bel kemiini ive taklitleri oluturur.

    Metinsiz ,suflrsz bir oyundur.MEDDAH Tek kiilik bir oyundur.ykseke bir yere kan meddah, deiik ivelerle konuarak anlatt bir olayla gldr oluturur.

  • Ak, Ozan denilen saz airlerinin; gurbet, ak, ayrlk, sevgili, doa, yiitlik, eletiri gibi konularda saz eliinde syledikleri rnlerdir.

    Dil sadedir, hece ls kullanlmtr.(Aruzu kulla- nanlar da olmutur.)

    Aklar, usta-rak ilikisiyle yetien gezginlerdir.

    Yarm uyak ve cinaslara yer verilmi.

    iirlerin son drtlnde airin ad geer.

    iirler doalama yazlr.

    Bu iirler CNK ad verilen defterlere yazlr.

  • AIK EDEBYATI NAZIM EKLLER 11li hece lsyle oluturulur.

    Drtlklerden oluur, drtlk says ile be arasnda deiir.

    Halk ve Ak edebiyatnn en ok kullanlan nazm biimidir.

    Divan edebiyatndaki gazele benzer.

    Dili sade ,anlatm yaln ve itendir.

    Son drtlkte ozann ad geer.(Taprma)K O M A

  • Konular Bakmndan yle ncelenir:TALAMA Kiilerin ve toplumun kt yanlarn yeren eletiren iirlerdir. Divan edebiyat;Hicviye Bat edebiyat;Satir Gnmz edebiyat;Yergi Dertli, Seyrani, Kazak Abdal, Ak Veysel bu trde eser veren en nl ozanlardr.KOAKLAMA Yiit anlamna gelen koak sz- cnden tretilmitir.

    Bu trde yiitlik, kahramanlk ve sava konular ilenir.

    Krolu ve Dadalolu bu trde en gzel rnekleri vermitir.GZELLEME Sevgilinin ve doann gzelliklerini konu edinen iir trdr.

    Bu trn en nemli airleri: Karacaolan ve Noksani dir. Sevilen bir kiinin lmnden duyu- lan znty dile getirmek iin sylenir.

    slamiyet nceki Trk Edb.-Sagu

    Divan Edebiyatnda-Mersiye

    En nemli airleri: Kazmanl Hfz Bayburtlu Zihnidir.AIT

  • VARSAI Toroslardaki Varsak boyu ozanlarnca sylenmi. ok yaygn deildir. 8li hece lsyle, abab/cccb/dddb uyak dzeninde yazlmtr. zel bir ezgiyle sylenir. bre, hey, behey gibi nlemler kullanlarak yiite sylenir. Konu bakmndan Komaya benzer.

    SEMA Btn zellikleriyle komaya benzer.

    8li hece lsyle yazlr.(Bu ynyle komadan ayrlr.DESTAN Ak edebiyatnn en uzun nazm biimidir. 11li hece lsyle yazlr. Nazm birimi drtlktr. Sava, kahramanlk, ayaklanma, ktlk, hastalk, doal afet gibi konular ilenir. Bu trn en nemli airleri: Kayk Kul Mustafa, Selimi, Seyrani

  • AIK EDEBYATI SANATILARI Osmanl topraklarn kar kar gezmi grd her gzeli iirletirmitir.

    iirlerinde ak gzellik bata olmak zere; ayrlk, yoksulluk, yiitlik, gurbet ve lm temalarn ilemitir. Sevgili onun iirlerinde sevgili somuttur hatta bazen vuslat mmkndr.

    Blge dilini baaryla kullanmtr, eserlerinde benzetme ve canl tasvirlere yer vermitir. Doa her eyiyle eserlerine girmitir.

    Halk iiri geleneine olduka baldr. iirlerini 11li hece lsyle yazm, semai ve koma- laryla hret kazanmtr.

    rticalen iir sylemesi, eserlerinde daha ok yarm ve tam kafiyeye yer vermesine yol amtr.

    Btn ak edebiyat airlerini etkilemitir.KARACAOLANKaracolan syler szn baarrAkn deryasn boydan arrSeni bir mecliste hacil drrKtlerle konup gc olma

  • KROLU Gelenei iyi bilen bir airdir.

    iirleri arasnda yiite, cokun bir seslenile sylenmi koaklamalar nemli bir yer tutar. Aruzun tesirinde kalmam, iirlerini hece vezni ile yazmtr.

    Tabiata dayanan benzetmeleri ve sade bir dili vardr.

    Ak, tabiat gibi konular iledii iirleri de vardr.

    Bolu Beyi ile yapt mcadele ile tannan Krolu ile kartrlmamal.Krolu der ki nolacakTakdir yerini bulacakMavilim kald alacaklle mavili mavilim

  • III. Murat zamannda yaad iirlerinden anlalmaktadr.

    8li ve 11li hece lsyle yazd iirleri vardr.

    Biim bakmndan ilk Trk metnini 16.yyda ksz Dede vermitir.

    iirlerine bakarak canl tasvir ve benzetmeleriyle devrinin nde gelen airlerinden olduunu syleyebiliriz.KSZ DEDEAcemi yutmakta kasdAbdallarn giyer postuksz Dede der Hak dostuAllahtan korktun mu geldinAIK MERAk mer geldi iseHak inayet kld iseFerhat da deldi iseBen koyam da da zre Asl ad mer olup bir ara Adli mahlasn da kullanmtr. Saz airleri arasnda stat bilinen k mer Klasik air- ler arasnda da tannmaktadr. Asl hretini halk zevkine uygun olarak hece vezni ile syledii iirleriyle kazanmtr. iirini bilgi daarcn ald medrese eitimiyle zengin- letirmitir. En ok bilinen iiri; 38 drtlkten oluan ve iinde 105 airin ad geen airnamesidir. k mauk ilikisini diyalog yoluyla iirine katmtr. Dedim dedi iiri bunun en gzel rneidir.

  • KAYIKI KUL MUSTAFA Yenieri airlerinin en tannmdr.

    Halk zevkine bal doal bir syleyii vardr.

    Gen Osman iin yazd destan nemlidir.

    Kul Mustafam daim syler zndenGaziler de cenk eylemi yolundanKoyverin Trk bilek demirindenBoyuna kffar ururun demiERCL EMRAH Hem bir halk hikyesi kahraman (Emrah ile Selvihan) hem de gl bir saz airidir.

    Dilinin mahalli kelimelerle rtl olmas belirli bir tahsilinin olmadn ortaya koy- maktadr.

    Hece vezni ile yazm, tasavvuf konula- rna iirlerinde yer vermemitir. Bu da onu Erzurumlu Emrahtan ayrr.

    iirlerinde benzetme ve tabiat gzellikle- rinden yararlanmtr.

    Aklk geleneini srdrmtr.Bugn men bir gzel grdmBahar cennet saraynnanKamat gzmn nuruOnun hsn-i cemalnnan

  • GEVHER iirlerinde yabanc kelimelere ve divan edebiyat mazmun- larna yer vermitir.

    iirlerinden ama, Arabistana gittiini bir kaynaktan da Rumeli de bulunduunu ve bir paann yannda ktiplik yaptn reniyoruz.

    iirlerinde divan edebiyatnn etkisi vardr. Aruz veznini kullanmtr. Fakat hece ile yazd iirlerinde daha baar- ldr.

    Ak, gurbet, firkat lemesi ile Trkenin retiminde nemli admlar atmtr.Ela gzl nazl dilberSeni kandan saknurumKandan deil hey efendimSeni candan saknurumBAYBURTLU ZHN iirlerinin incelenmesinden, onun iyi bir tahsil grd anlalmaktadr.

    Srgnlerle geen memuriyet hayat lmne kadar srer. nat mizac, isyankr ruhu, msralarnda yer aldka huzu- ru kaacaktr.

    Hece vezni ile yazd iirleri ve asl hretini salayan des- tanlar Sergzetnamesinin sonunda yer almaktadr. Semgtl Gafura gider hrlarm Kapsnda eek gibi zrlarm Hakim efendiye varr zorlarm Ykarm bana halk- cihan

  • DADALOLU(Ferman Padiahn, Dalar Bizimdir)

    Toroslardaki gebe Trkmenlerin Avar boyundan olan Dadalolu nun hayat hakknda fazla bilgimiz yoktur.

    iirlerinde yiite bir sesleni olduu gibi ili syleyi de vardr.inde bulunduu tarih ve toplum olaylarn iirlerine yanstmtr.

    Tipik bir airet adr. Airetine duyduu hayranl dile getirmitir.

    Yayla hayat, Avar gzelleri ve iskn iirlerinin konusunu oluturmutur.

    Koma ,trk, varsa, Semai ve destanlar kudretli bir sanat ifadesi tar.DERTL lk mahlas Ltfi dir. Yaamnn glklerinden dolay Dertli mahlasn almtr. Hem aruz hem hece lleri

View more