sakarya œn°vers°tes° iso 14000 tez †ali‍masi mayis 2011

Download SAKARYA œN°VERS°TES° ISO 14000 TEZ ‡ALI‍MASI MAYIS 2011

Post on 10-Jul-2015

466 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

T.C. SAKARYA NVERSTES KTSAD DAR BLMLER FAKLTES ALIMA EKONOMS ENDSTR LKLER BLM

ISO 14000 EVRE YNETM SSTEM

TOPLAM KALTE YNETM DERS DEV Hanifi YILDIZ B0703.06034 Fatma Beyza ARSLAN G0803.06046

dev Danman: Yrd. Do. Dr. Hayrettin ZENGN

SAKARYA 2011

ii

NDEKLER Sayfa KISALTMALAR......................................................................................................... VI EKL LSTES..... VII TABLO LSTES.............. VIII ZET........ IX GR...... 1 BLM 1: EVRE VE EVRE LE LGL ALIMALAR... 3 1.1. evre. 3 1.2. evre in Tehlikeler.... 3 1.3. evre Mevzuat. 4 1.4. evre Mevzuatndaki Baz Ynetmelikler... 5 1.5. Yeni evre Kanunu.. 6 1.6. ve evre... 7 1.7. retim Sreci ve evre likisi.... 7 1.8. letmeler in evre Ynetimi.... 8 1.9. evresel Maliyetler ve evre Muhasebesi... 9 1.10. letmeler Asndan evre Sorunlar... 10 1.10.1. Hava Kirlilii......... 11 1.10.2. Su Kirlilii..... 11 1.10.3. Toprak Kirlilii...... 12 1.10.4. Grlt Kirlilii..... 12

ii

1.10.5. Atklar 12 1.10.6. nlemler.... 12 BLM 2: ISO ve ISO 14001 EVRE YNETM SSTEM...... 14 2.1. Uluslararas Standardizasyon Organizasyonu (ISO).. 14 2.2. ISO 14000 evre Ynetim Sistemleri: Uygulama Aamalar ve Uygulayanlara Salad Faydalar 16 2.3. ISO 14000 Faaliyet Plan 17 2.4. ISO 14000 Uygulamalarnn Faydalar... 22 2.5. evre Ynetim Sistemi... 24 2.6. evre Standartlarnn Geliimi... 25 2.7. ISO 14000 Standartlar Serisi.. 25 2.8. ISO 14000 Serisi. 26 2.8.1. ISO 14000 evre Ynetim Sistemin Oluturulmas.... 27 2.9. ISO 14001... 28 2.10. ISO 14001 evre Ynetim Sisteminin Yaps.. 31 2.11. Balang Mahiyetinde Gzden Geirme.... 32 2.12. evre Politikas.... 33 2.13. evre Boyutlar 33 2.14. Yasal ve Dier Gereklilikler..... 34 2.15. Ama ve Hedefler........ 35 2.16. evre Ynetim Program..... 35 2.17. Bnye ve Sorumluluk....... 35 2.18. Eitim, Bilin ve Ehliyet..... 36iii

2.19. letiim..... 36 2.20. YS le lgili Belgeye Balama ve Belge Kontrol 36 2.21. lem Kontrol...... 37 2.22. Acil Hal Hazrl ve Bu Hallerde Yaplmas Gereken ler.... 38 2.23. zleme ve lme... 38 2.24. Uygunsuzluk Dzeltici ve nleyici Faaliyet... 38 2.25. Kayt..... 39 2.26. YS Denetimi... 39 2.27. YS Denetiminin Amac.. 39 2.28. Ynetimce Gzden Geirme.... 40 BLM 3: ISO 14000 FAYDALARI ALMA AAMASI VE SONU...... 41 3.1. ISO 14000 Alma Aamalar... 41 3.2. Belgelendirme Sreci. 42 3.3. evre Ynetim Sisteminin Temel Prensipleri.... 42 3.3.1. evre Politikas.... 42 3.3.2. Planlama.. 44 3.3.3. Uygulama ve lem.. 44 3.3.4. Kontrol ve Dzeltici Faaliyetler.. 44 3.3.5. Ynetimce Yrtlen Gzden Geirme.. 44 3.4. evre Etkileri.. 44 3.5. Yasal ve Dier Gereklilikler... 45 3.6. evresel Ama ve Hedefler.... 45 3.6.1. Amalar ve Hedefler.... 45iv

3.7. evre Ynetim Program.... 46 3.8. Uygulama ve letme.. 46 3.9. Kontrol ve Dzeltici Faaliyetler..... 47 3.9.1. zleme ve lm.. 47 3.9.2.Uygunsuzluk ve Dzeltici Faaliyetler.. 47 3.9.3. evre Kaytlarnn Tutulmas.. 47 3.9.4. Ynetimin Gzden Geirilmesi... 47 3.10. letmelerin ISO 14001 evre Ynetim Sistemine Bavurma Nedenleri. 48 3.11. Yeil Ynetim... 51 3.12. ISO 14001 evre Ynetim Sistemi Standardnn evre Koruma ve Ticaret Noktalarnda Kurulular Tarafndan Nasl Alglandn Belirlemeye Ynelik Analizler... 52 BLM 4: ISO 14000 YS ASSAN ALMNYUM ALAN ALIMASI... 56 SONU..... 57 KAYNAKA.... 58

v

KISALTMALAR BSI : ngiliz Standartlar Enstits

BVQI : ngiliz Belgelendirme Kuruluu YS DE DB : evre Ynetim Sistemi : Devlet statistik Enstits : Desibel

EMAS : evre Ynetim ve Denetim Program ISO IEC : Uluslararas Standardizasyon Organizasyonu : Uluslararas Elektroteknik Komisyonu

SAGE : Savunma Sanayii Aratrma ve Gelitirme Enstits TSE : Trk Standartlar Enstits

WHO : Dnya Salk rgt DDT BS : Dikloro Difenol Trikloroethan : ngiliz Standartlar

GATT : Gmrk Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlamas

vi

EKL LSTES ekil 1: ISO 14000 evre Ynetim Sistemi Elemanlar... 20 ekil 2: ISO 14001 Standard in evre Ynetim Sistemi Modeli......... 32

vii

TABLO LSTES Tablo 1: ISO 14001, Avrupa Birlii lkeleriyle Yaplan Ticareti Kolaylatrmada nemli Bir Aratr.... 52 Tablo 2: evreye Duyarl retime ve evre Korumaya Verilen nemin Artt Uluslararas Alanda, ISO 14001, Rekabet Avantaj Yaratmaktadr.. 53 Tablo 3: ISO 14001, D Ticarette evreye likin Tarife D Engelleri Amada Ekolojik Pasaport Olarak Deerlendirilebilir... 54 Tablo 4: Yllar tibari le Trkiye de ISO 14000 YSnin Art Hz...... 55

viii

ZET evre yalnzca insanlarn iinde yaad ve hayatlarn devam ettirmeleri iin kaynaklar sunan bir ortam deil, iletmeler iin de ekonomik bir kaynaktr. retim, evreden elde edilen kaynaklar ile gerekletirilmektedir. Bu durumda kaynaklarn tkenmesi ve evrenin kirlenmesi toplum salnn bozulmasnn yan sra iletmeler iin de yeni kaynak bulunamamas anlamna gelmektedir. 1972 ylnda yaplan Stockholm Konferans'yla tm dnyada evre bilincinin oluturulmas hedeflenmi, lkelerin ve toplumlarn evre koruma konusunda gelitirilen ilkeler dorultusunda davranmas gerektii savunulmutur. Stockholm Konferans'ndan 20 yl sonra gerekletirilen Rio Zirvesi'nde de Srdrlebilir Kalknma kavramnn nemi ve nasl uygulanmas gerektii zerinde durulmutur. evreyi kirletmeden kalknmann salanabilmesi iin hem toplumda yaayan insanlara hem de retim faaliyetinde bulunan iletmelere byk grevler dmektedir. evre Koruma ve Srdrlebilir Kalknma, sanayi iin nemli konularn banda gelmektedir. Sanayi bu iki kavram ncelikleri arasnda kabul etmek, politika ve programlarn buna gre biimlendirmek ve uygulamalarnda evreye duyarl olmak durumundadr. evre konusundaki sorunlarn zm byk lde evreye duyarl bir yaklamn benimsenmesine baldr. zel sektrdeki firmalarda, "evre Koruma ve evre Ynetimi anlaynn yaygnlamas, firmalarn ksa ve uzun vadeli karlarna hizmet edecektir. evreye duyarl iletmecilik, iletmelerin tm faaliyetlerinde evreyi dikkate alan, evreye verilen zarar minimuma indiren, retim srelerini deitiren, alanlarn evre duyarll konusunda eiten, temiz teknolojileri kullanan, ekolojik evrenin korunmas iin yeni projeler gerekletirmeyi n planda tutan bir anlaytr. Firma ynetimi ile entegre olan evre Ynetimi sistemi; iyerinde alnacak kararlarda evrenin srekli gz nnde bulundurulmas, kararlarn uygulanmas iin uygun sistem ve prosesler gelitirilmesini salamaktadr. evre Ynetimi, sadece bir kontrol sistemi deil; firmann evre konusundaki sorumluluklarna cevap verici ve ayn zamanda riskleri azaltc, pazar imknlarn artrc ilevlere sahiptir. ok sayda firmann faaliyet raporlarnda, evre ynetim sisteminin, evre koruma yannda, ekonomik baarlar da getirdii belirtilmektedir. Enerji, su ve dier hammadde kaynaklarnn retimde etkin ve verimli kullanm,

ix

iletmelerde, zellikle de kk ve orta lekli iletmelerde maliyetleri drecek, evre kaynaklarnn daha duyarl kullanlmasn salayacaktr. Tketiciler, bugn satn ald rn ve hizmetin daha az atk retmesini, daha fazla geri dnm salamasn istemekte, yenilenebilir kaynaklarn daha fazla kullanmn ve rnlerin ekosistem iin daha gvenli olmasn talep etmektedirler. letmeler de deiimin gerisinde kalmamak iin bu yndeki talepleri stratejik kararlarda dikkate almak ve evreye kar daha duyarl bir ynetim anlay gelitirmek durumundadrlar(http://www.iso.org.tr).

x

GR evre sorunlarnn 1960l yllardan itibaren global olduunun anlalmaya baland grlmektedir. Birlemi Milletlerin de evre sorunlaryla ilgilenmeye bu tarihlerde baladn ifade etmek mmkndr. O yllarda ortaya kan evre kirlilii krizlerinin arpc rnekleri bunun nedenini gstermektedir. Londra ve New Yorkta 1952 ve 1966 yllar arasnda yaanan hava kirlilii, 1953 ve 1965 yllar arasnda Japonyada Minamata ve Nigatadaki ldrc cva zehirlenmeleri, Kuzey Amerikadaki baz gllerde yaayan kularn toplu olarak lmeleri ya da DDT ve dier pestisitlerin neden olduu hastalk ve lmler ... 1970li ve 1980li yllarda iyice artan sanayi faaliyetleri ve teknolojik hareketlilik, evre sorunlar ve kalknma ikileminin artk kabul edilemez bir noktaya ulatn gstermitir. 1983 ylnda BM Genel Sekreteri tarafndan deimenin kresel gndemini oluturmak zere grevlendirilen Dnya evre ve Gelime Komisyonunun raporunu hazrlamaya balad Ekim 1984ten Nisan 1987ye kadar olan srete evre krizlerinin boyutu gittike artmtr. Hindistann Bhopal yresindeki zirai mcadele ila fabrikasndaki bir szma 2000den fazla insann lmne sebebiyet vermi, ayrca 200 000 veya daha fazla kiinin kr olmasna veya zarar grmesine yol amtr. ernobil nkleer reaktrndeki patlama, nkleer radyasyonu tm Avrupaya yaym, gelecekte insanlarda kanser ihtimalini byk lde ykseltmitir. Endstriyel kazalarn etkileri, kazadaki tehlikeli maddenin younluuna ve

dayankllna bal olarak byk deiiklik gsterebilir. Yalnzca yangn ve patlamalarn bulunduu kazalarn corafi ve iklimsel etkileri snrl olabilir, ancak 2001 ylnn Eyll aynda Fransann Toulouse ehrinde bir amonyum nitrat gbre fabrikasndaki patlamada olduu gibi zehirli maddelerin havaya, suya ya da topraa yaylmasyla oluan domino etkisi sonucunda, bu etkiler ok byk boyutlara ulaabilir. Bu balamda evre sorunlar, uluslararas alanda sadece kirlilik olarak dar bir ekilde ele alnrken, gelimilik ve az gelimilik sorunlaryla btnsel bir ekilde

1

srdrlebilir kalknma temelinde deerlendirilmesi gereksinimi ortaya kmtr. Bunun yannda byk evre krizleri, evre sorunlarnn snr tanmad gereini de ortaya kararak uluslararas i birliinin ve dayanmann nemi anlalm ve evre korumada en gl unsur olmasna karn ulus devletin, snrlarnn dna taan evre kirlilikleri noktasnda yine de yetersiz kald gereiyle karlalmtr. Ortaya kan yetersizlik, uluslararas ibirliinin geliimini hzlandrarak sanayi alannda doal kaynaklarn ekonomik kullanmn ve bu faaliyetler sonucu oluan evre kirliliklerinin kaynanda nlenmesini ya da etkisinin azaltlmasn salamaya ynelik evre ynetim sistemleri gelitirilmi ve sistemler birer standart olarak ilan edilmitir(http://fbe.emu.edu.tr).

2

BLM 1: EVRE VE EVRE LE LL ALIMALAR1.1. evre Nedir? Bu soruyu ok farkl ekilde cevaplamak mmkn. Bu yzden gndelik hayatta eitli evre tanmlaryla karlayoruz. rnein evreyi, iinde ya