laboratuvar †ali‍masi ders notlari

Download LABORATUVAR ‡ALI‍MASI DERS NOTLARI

Post on 08-Feb-2017

262 views

Category:

Documents

11 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • HACETTEPE NVERSTES JEOLOJ MHENDSL BLM

    JEO 152 FZKSEL JEOLOJ

    LABORATUVAR ALIMASI DERS NOTLARI

    2013

  • 2

    1. HARTA BLGS ve TOPORAFK HARTALAR

    Harita nedir? Yeryznn veya bir parasnn belli bir orana gre kltlerek ve belirli iaretler kullanlarak yatay dzlem zerinde gsterilmesine harita ad verilir.

    Deiik amalara ynelik haritalar bulunmaktadr. Bunlardan bazlar; - Corafik haritalar; Fiziki, Siyasi, Nfus, Sanayi v.s. - Meteorolojik haritalar - Toporafik haritalar - Jeolojik haritalar v.s.

    lek nedir? Bir yeryz parasnn (veya bir cismin) plan, maket veya harita gibi yntemlerle gsterilmesi iin kullanlan byltme veya kltme oranna lek denir. rnein: 1/5000. lei ifade etmek iin kullanlan bu oranda, paydann deeri ne kadar bykse lek o kadar kktr.

    lein anlam nedir? Paydaki deer, paydadaki deerin harita zerindeki ayn birimden karldr. Yani, Pay=harita zerindeki uzunluk, Payda=arazi zerindeki uzunluk.

    lek=Harita Uzunluu

    Gerek (Arazideki) Uzunluk rnek: 1/25000 lekli bir haritada harita zerindeki 1 birimlik (cm) uzunluk, gerekte yani arazide 25000 birim (cm)e karlk gelir.

    Byk lekli haritalarda Kk lekli haritalarda Ayrnt fazladr Ayrnt azdr Dar alanlar gsterir Geni alanlar gsterir Bozulma oran azdr Bozulma oran fazladr Kltme oran azdr Kltme oran fazladr Payda kktr Payda byktr Eykseklik erileri arasndaki ykseklik fark azdr

    Eykseklik erileri arasndaki ykseklik fark fazladr

    1: 100.000 1:500.000 1:1.000.000

  • 3

    Haritalarda iki eit lek kullanlabilir. Bunlar; - izgisel lek - Kesir lek rnek: rnek: 1 / 25.000 0 2 km

    Bir haritada bulunmas gereken elemanlar: - Haritann ad (r: Kullanm amac, pafta ad vb.)

    - Corafik yn ve kuzey iareti

    - lek

    - Lejand (Simgeler ve aklamalar)

    - Enlem/boylam deerleri

    Sorular

    1. Gerekte 900 km olan A-B kentleri aras, lei bilinmeyen bir haritada 10 cm olarak

    llmtr. Buna gre haritann lei nedir?

    2. 1/1.200.000 lekli bir haritada 17 cm olarak llen uzunluk gerekte ka km dir?

    3. 1/500.000 lekli bir harita zerinde, arazide 20 km olarak llen bir mesafe ka cm ile

    gsterilir?

    4. Gerekte 900 km2 olan bir gl 1/300.000 lekli bir haritada ka cm2 ile gsterilir?

    5. 1/500.000 lekli bir haritada 10 cm olarak gsterilen iki merkez arasndaki uzaklk baka bir

    haritada 20 cm olarak gsterilmitir. Buna gre, ikinci haritann lei nedir?

    6. Van Gl, aada verilen leklerden hangisiyle izilecek haritada daha az yer kaplar?

    a) 1:50.000 b) 1:100.000 c) 1:200.000 d) 1:500.000 e) 1:1.000.000

    7. Aadaki haritaya gre;

    - yol ile bulunduunuz yer arasndaki uzaklk gerekte ka mdir? m

    - ky ile bulunduunuz yer arasndaki uzaklk gerekte ka mdir? m

    - Haritann kesir lei nedir?

    K

    0 150 m

    Yol

    Beytepe ky

  • 4

    Toporafik haritalar: Yeryznn veya bir parasnn morfolojik (ekilsel) yapsnn belli bir lek iinde e ykseklik erileri

    yardmyla yatay dzlem zerinde gsterilmesiyle elde edilen haritalara toporafik haritalar denir.

    Toporafik haritalar zerinde, yeryznde bulunan tm unsurlar kendilerine zg simgelerle

    iaretlenmilerdir. rnein: yollar, yerleim yerleri, emeler, enerji nakil hatlar, ... v.s.

    Toporafik haritalar leklerine gre; - Kk lekli toporafik haritalar 1/600.000 ve daha kk lekliler

    - Orta lekli toporafik haritalar 1/600.000 ile 1/75.000 aras

    - Byk lekli toporafik haritalar 1/75.000 ve daha byk lekliler

  • 5

    0o

    0o

    1o

    1o

    2o

    2o

    3o

    3o 4o5o

    6oenlem

    boylam

    Kutup

    1 30o

    1/250.000lik paftalar

    PAFTA BLMLEMES

    1/100.000lik paftalar

    1/50.000lik paftalar

    1/25.000lik paftalar

    1 30o

    30

    15

    7,5

    30

    30

    30

    30 30 30

    15

    7,5

    1 30o

    1 30o

    1 30o

    1o

    1o

    1o

    1o

    1/250.000

    1/250.000

    1/100.000

    1/50.000

    1/25.000

    1/100.000

    1/50.000

    1/25.000

  • 6

    zmir

    Ankara

    Uak Afyon

    Isparta Adana

    Sivas

    Van

    KonyaDenizli

    27o

    27o

    24o

    24o

    30o

    30o

    33o

    33o

    36o

    36o

    39o

    39o

    42o

    42o

    42o42o 45o

    45o

    40o40o

    38o38o

    36o36o

    Trkiye Pafta Blmlemesi

    J

    K

    K

    L

    L

    M

    N

    O

    P

    13 14 15 16 17 18 19 20

    18 19 20

    21 22 23

    ZMR

    K

    1/250.000lik ZMR paftas

    1/100.000lik pafta blmlemesi

    1/25.000lik pafta blmlemesi

    1/50.000lik pafta blmlemesi

    ZMR L20 b1

    ZMR L20 b

    ZMR K18

    a

    1

    b

    2

    c

    3

    d

    4

    b

  • 7

    Nokta tarif sistemleri / UTM Grid sistemine gre yer tarifi Arazide herhangi bir lokasyonun haritaya iaretlenmesi ve bu noktann yazyla ifade edilmesi

    gerekmektedir. Arazide genellikle UTM (Universal Transverse Mercator) Grid sistemiyle yer tarifi

    yaparz.

    UYGULAMA:

    UTM Grid sistemiyle bir noktann tarifi:

    rnek - 1 : 1/25.000lik bir toporafik haritada bulunan A noktasnn tarifi : K / 15 44 D400 725

    44

    23

    15

    51

    16

    52

    45

    24

    A

    B

    C

    4 cm=1000 m

    4 cm=1000 m2,9 cm=725 m

    Dou

    Kuz

    ey

    1,1 cm=275 m

    1,6

    cm=4

    00 m

    rnek - 2 : B noktasnn tarifi : 51 K / 23 D000 275

    rnek - 2 : C noktasnn tarifi : 52 K / 24 D000 000

  • 8

    a) Aadaki noktalar UTM Grid sistemine gre tarif ediniz.

    b) UTM Grid Sistemine gre tarif edilmi aadaki noktalar Grid a zerine iaretleyiniz.

    A noktas: 19500 K / 33250 D

    B noktas: 19475 K / 34250 D

    C noktas: 19750 K / 34000 D

    D noktas: 19575 K / 33200 D

    E noktas: 19200 K / 34950 D

    F noktas: 19000 K / 33250 D

    16

    32

    33

    17

    B

    A

    E

    C

    F

    D

    33

    19

    20

    34 35

    A noktas:. B noktas:. C noktas:. D noktas:. E noktas: F noktas:

  • 9

    1. a) Aadaki isimleri verilmi paftalarn leklerini karlarna yaznz.

    zmir L19 .. Ankara K29 a4 .. Van L50 c .. Konya .. b) Aadaki paftalarn ayn lekli belirtilen komusunu yaznz. Yozgat J35 a4 paftasnn doudaki komusu . paftasdr. Adana N34 a1 paftasnn batdaki komusu . paftasdr. Trabzon H43 b paftasnn kuzeyindeki komusu . paftasdr. Eskiehir 25 d3 paftasnn gneyindeki komusu . paftasdr. Denizli M23 paftasnn batdaki komusu . paftasdr. Ankara 28 b4 paftasnn gneyindeki komusu . paftasdr.

    2. 1/25.000lekli bir haritada iki tepe arasndaki uzaklk 6 cm ile gsterilmitir. Ayn uzaklk

    1/50.000 lekli bir haritada ka cm ile gsterilir?

    3. izgisel lein kullanm yararlar sizce nelerdir?

    4. 1/10.000 lekli bir haritann izgisel leini iziniz.

    5. 1/25.000 lekli bir toporafik haritada A, B, ve C tepeleri arasndaki ilikiler u ekildedir.

    - C tepesinin UTM Grid sistemine gre tarifi: 51250 K / 5750 D dir.

    - A tepesi C tepesinin 750 m batsndadr.

    - B tepesi 52 nolu grid enlemi ile 5 nolu grid boylamnn kesiim noktasndadr.

    Buna gre;

    a) A ve B noktalarnn UTM Grid sistemiyle tarifini yapnz.

    b) ABC geninin alan ka m2 dir?

    5

    51

    52

    6

  • 10

    2. TOPORAFK HARTALARDAN KEST IKARTILMASI E ykseklik erisi nedir? Denizden ykseklikleri eit noktalarn birletirilmeleriyle oluan kapal erilere e ykseklik erileri (izohips) ad verilir. E ykseklik erileri;

    - Yatay dzlemleri ifade ederler. - Birbirlerine paraleldirler. Birbirlerini kesmezler. - Her birinin bir ykseklik deeri vardr. - Aralarndaki dey ykseklik fark daima eittir, deimez. - E ykseklik erileri arasndaki yatay mesafe deiebilir. Bu durum toporafya eiminden

    kaynaklanr. Yama eimi fazla ise e ykseklik erileri arasndaki mesafe az, Yama eimi az ise e ykseklik erileri arasndaki mesafe fazladr.

    Tepe

    100200

    300400

    500600

    700Az eimli yama

    Dik yama

    - Eykseklik erileri zerinden geen kesik izgiler mevsimlik akarsular, dz izgiler ise devaml akarsular gsterir (a). Akarsularn her iki yanndaki eykseklik erilerinin ykseklik deeri ayndr (b).

    (a) (b)

    Srt ve Vadi kavramlar E ykseklik erileri srt ve vadilerde v harfine benzer ekiller olutururlar.

    Vadilerde, e ykseklik erilerinin deeri ieri doru azalr. (a) Srtlarda, e ykseklik erilerinin deeri ieri doru artar. (b)

    (a) (b)

    -1/25.000 lekli toporafik haritalarda eykseklik erileri 10ar m aralklarla geer. -1/100.000 lekli toporafik haritalarda eykseklik erileri 50er m aralklarla geer.

  • 11

    VAD SIRT

    100

    100

    200200300

    300

    400

    400

    eri doru azalyor. eri doru artyor.

    Not: Srt ile vadi daima birbirlerini takip ederler. Ynler ve Kuzey kavram Drt ana yn vardr. Bunlar, Kuzey (K), Dou (D), Gney (G) ve Bat (B)dr.

    K

    KKD

    DKD

    KD

    D

    DGD

    GDGGD

    G

    GGBGB

    BGB

    B

    BKB

    KB KKB

    Not: Bir haritann kuzeyi daima yazlarnn dz okunduu tarafa dorudur. eit kuzey vardr.Bunlar;

    1) Corafik kuzey: Yerin dnme ekseninin kuzey yarmkreyi kestii nokta. Dier bir deyile kuzey kutup noktas.

    2) Magnetik kuzey: Pusulann kuzey ibresinin gsterdii yn. 3) Grid kuzeyi: Grid erilerinin Kuzey yarm kred