jezik, knjiŽevnost, diskurs jeziČkaistraŽivanja

Click here to load reader

Post on 14-Nov-2021

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

JEZIK, KNJIEVNOST, DISKURS
Urednice: Prof. dr Biljana Miši Ili Prof. dr Vesna Lopii
Glavni i odgovorni urednik: Prof. dr Bojana Dimitrijevi
Akademski i recenzentski odbor: Prof. dr Vesna Lopii Prof. dr Biljana Miši Ili Prof. dr ore Vidanovi Prof. dr Dragana Mašovi Prof. dr Mihailo Antovi Prof. dr Miloš Kovaevi Prof. dr Sneana Bilbija Prof. dr Marija Kneevi Prof. dr Yunichi Toyota Prof. Colin Nicholson Prof. dr Walter Epp Prof. dr Sofija Miloradovi Prof. dr Savka Blagojevi Prof. dr Anelka Pejovi Prof. dr Violeta Stojii Dr Biljana Sikimi Doc. dr Dušan Stamenkovi Doc. dr Olga Pani-Kavgi
Sekretari konferencije: Mr Ljiljana Jankovi
Recenzenti: Prof. dr ore Vidanovi Prof. dr Vidan Nikoli \ Prof. dr Igor Laki
SADRAJ
JEZIK, KNJIEVNOST, DISKURS: JEZIKAISTRAIVANJA
UVOD Biljana Miši Ili i Vesna Lopii DISKURS KAO TEKST, KONTEKSTI OBLIK DRUŠTVENE PR A K SE.................. 9
Plenamo izlaganje Slavica Perovi ANALIZA DISKURSAI KNJIEVNO D JE L O ................................................................. 31
I SPECIFINI DISKURSI - TEKST, STILI REGISTAR
Mhjioui M. KoBaneBHh AHCKYPC JEflHE IJJECME AJIEKA ByKA/J,HHOBHTiA Y /JHCKyPCHOJ AHAJIH3H.......................................................................................... 49
HjrajaHa Hyrypa, MapHHa Jaitnfi (DJIEKCHEHJIHOCT H TEXHOJIOrH3AIJHJA ^HCKyPCA y BPE/JHOBAH.y H AyHHOr PA/],A................................................................................. 63
EpaHKa MimeHKOBHh h T a i ta PycHMOBHh PENTEPAmi.JA KAO KOXE3HBHO CPE/JCTBO y yCMEHOJ PEAJIH3AHHJH A K A flE M C K O r flH C K y P C A ......................................................... 79
Jelena Mati DISCOURSE SYSTEM OF TWO UNIVERSITY W EBSITES........................................ 91
Pafloje CHMHh, JeneHa JoBaHOBHh ChmhIi PEH,EnTyPHH CTHJI TACTPOHOMCKOr ^HCKVPCA............................................ 105
Maja Stevanovi POJMOVNE METAFORE TAJNOG GOSTA U OBLASTI RESTORANSKE K RITIKE................................................................................................... 119
HBaH IJ,BeTanoBHh, Bjia^eTa PaaoBi-iti CTHJICKH H3PA3H HArOBAPAFbA y flHCKYPCy TB PEKJIAME...................... 129
Mirjana Filipovi THE LANGUAGE OF FLESH AND ROSES IN FRAGRANCE ADVERTISING-DISCOURSE ANALYSIS OF FRAGRANCE WRITTEN A D S ........ 139
Maja Stanojevi Goci METAFORE U PRAVNOM DISKURSU EVROPSKE U N IJE ........................................ 151
Andrej Blagojevi PRAVNI DISKURS U FUNKCIJI ZAŠTITE KNJIEVNOG D ELA ............................. 165
Mnjnma KoHoiHifi, CTe(})aH ToaopoBHh A H A JIH 3A JE3HKA Y nY TC T A B A 3A ynO TPEBY JIEKOBA HA CPnCKO M H EHEJIECKOM JE3H K Y ................................................................ 179
Jliiflnja Mhpkob flHCKYPC nPHnOBEAABA y h h o o p m a t h b h h m h o b h h a p c k h m >KAHPOBHMA flHEBHOr JTHCTA170J1HTHKA........................................................ 193
Dušan Stamenkovi, Miloš Tasi ANALIZA DISKURSA U VIZUELNOM JEZIKU STRIPA............................................ 203
Kapima ABarjaH ETHHHKH BHH KAO nO CEBAH TH n XyK4OPHC1T1MKOT flH C K V P C A .......... 219
II DISKURS , POLITIKA, KOMUNIKACIJA
Vladimir Figar, Mihailo Antovi METAPHOR CLUSTERS IN THE NEW YORK TIMES PRESS REPORTS OF THE 2012 PRESIDENTIAL ELECTIONS IN THE U.S............................................. 233
Anrijana Anii MODALITYIN POLITICAL DISCOURSE: MODALISED UTTERANCES 1N THE OBAMA-ROMNEY ELECTION DEBATE......................................................... 259
Milena Podolšak PUTKABOLJOJ BUDUNOSTI: KRITIKO-KOGNITIVISTIKA ANALIZA TEMPORALNIH METAFORA U SRPSKOM POLITIKOM DISKURSU.............. . 271
Tatjana Durovi COGNITIVE LINGUISTICS MEETS CRITICAL DISCOURSE ANALYS1S: THE REPRESENTATION OF ASYLUM SEEKERS IN SERBIAN MEDIA DISCOURSE.............................................................................................................. 283
Strahinja Stepanov SERBIAN PRESIDENTIAL (PRE-)ELECTION SLOGANS: TEXTUAL AND ILLOCUTIONARY ASPECT................................................................. 295
I'opflaiia BeKapnh, rop,uana Jejinft JE3H qKH H3PA3H rO BO PHO F HHHA H3BHH>EH>A y CPnCKO M IIAPJIAM EHTAPHO M flH C K y P C y .......................................................................... 315
Melina Nikoli METALINGUISTIC MEANS FOR EXPRESSING POWER IN DISCOURSE........... 327
Rene Lacroix METACOMMUNICATING ON ONE’S OWN SOCIALLY DEVALUATED BEHAVIOR.................................................................................................. 339
Marija Kusevska MITIGATING DISAGREEMENT: CROSS-CULTURAL PERSPECTIVE................... 351
Saša Treni USE OF ANGLICISMS, CODE-SWITCHING AND GRAMMAR MISTAKES IN SPOKEN DISCOURSE OF THE FIRST GENERATION OF SERBIAN IMMIGRANTS IN C A N A D A ................................................................................................ 363
Cafta ByjrcTHti CTABOBH TOBOPHHKA CPnCKOr JE3HKA O JABHOM H nPHBATHOM flHCKyPCY.......................................................................................... 377
III DISKURSNA VREDNOST ELEMENATA JEZICKOG SISTEMA
JoBaHKa ManomeBiih KBAJIHOHKATHBHE AflBEPEHJAJIHE flOnyHE y nOJJHTHHKOM flH C K y P C y .......................................................................................... 393
Vladimir . Jovanovi, Savka Blagojevi THE ROLE OF TAG QUESTIONS IN ENGLISH AND SERBIAN INTERVIEW DISCOURSE.................................................................................................... 405
Aleksandar Peji PAUSES AND SPEECH RATE AS CORRELATES OF PERSUASIVENESS IN SERBIAN AND ENGLISH POLITICAL DISCOURSE.................................................... 423
Predrag Novakov MODALNI GLAGOLI U ENGLESKOM I SRPSKOM NAUNOM DISKURSU.... 435
/Iparana Bajnh MOflAJIHOCT flHCKyPCA H y flH C K yPC y............................................................. 449
eljka Babi EXPL0R1NG TOPICALISATION IN DISCOURSE......................................................... 463
Vladan Pavlovi I'M AFRAID THERE ’S NO SUBORDINATE CLAUSE HERE - ON THE STATUS OF SOME ‘ADJECTIVE COMPLEMENT’ CLAUSES FROM DISCOURSE PERSPECTIVE......................................................................................................................... 473
Sofija Bilandija, Zorica Kovaevi STRUKTURISANJE UZRONO-POSLEDINIH ODNOSA U DISKURSU NORVEŠKIH NOVINSKIH V E ST I...................................................................................... 485
Miloš D. Duri NEKIASPEKTI ENGLESKOG DISKURSA ELEKTROTEHNIKE.............................. 495
Jelica Toši COLLOCATIONS IN ENVIRONMENTAL PROTECTION DISCOURSE.................. 511
CHe>KaHa PynypHti XJIEE y OPAHHyCKOM H CPnCKOM JE3HKy - KPATAK yBOfl y ETHorPAOHjy t o b o p a ................................................................... 523
JoBaHa JoEsaHOBHft JIEKCEMA CTPAXY KH>H)KEBHOM H PA3rOBOPHOM flHCKYPCy CPnCKOr JE3HKA.......................................................................................... 535
Hpe,apar MyTaBijHti - AHa CnBanKH BAJIKAHCKH JE3HHH H OHCHEHH flHCKYPC......................................................... 551
HBaH H. JoBaHOBHli AHCKYP3HBHA BPEflHOCT OnCHEHE JTEKCHKE y OPAHUVCKOM H CPnCKOM JE 3H K y........................................................................................................... 567
IV DISKURSNA PERSPEKTIVA U NASTAVI STRANIH JEZIKA
Marija Stojkovi USING THE SINCLAIR AND COULTHARD MODEL OF DISCOURSE ANALYSIS FOR EXAMINING CLASSROOM COMMUNICATION IN UN1VERSITY LEVEL E L T .............................................................................................. 591
Jasmina Djordjevic THE NEGATIVE TRANSFER OF SOCIAL MEDIA DISCOURSE 1N FORMAL EMAIL CORRESPONDENCE BETWEEN STUDENTS AND THEIR TEACHERS...................................................................................................... 605
Sabina Halupka-Rešetar EFL LEARNERS’ PRAGMATIC COMPETENCE IN ADDRESSING THE INTERLOCUTOR........................................................................................................... 523
Daniela Kirovska-Simjanoska ESP STUDENTS AS SPOKEN DISCOURSE ANALYSTS - TAKING THE LANGUAGE FROM THE TEXTBOOK AND MAKING IT R E A L .................... 639
Marijana Marjanovikj Apostolovski DISCOURSE PERSPECTIVE IN ENGLISH FOR SPECIFIC PURPOSES COURSE D ESIG N ................................................................................................................... 649
Milica Jotov NEOPHODNOST UKLJUIVANJAI KULTUROLOŠKIH KOMPONENATA U ANALIZU DISKURSA........................................................................................................ 659
JEZIK, KNJIEVNOST, DISKURS Jezika istraivanja
april 2014
Cirila i Metodija 2
Lektura Marija Šapi (srpski)
CIP - KaTajiorraaunja y ny6;iHKauMjn I [apo/uia 6H6nHOTeKa CpoMje, Beorpaa
81’42(082) 8 r 27(082) 81’23(082) 81’362(082) 371.3: :811 (082)
JEZIK, knjievnost, diskurs : zbornik radova. Jezika istraivanja / urednice Biljana Miši Ili, Vesna Lopii. - Niš : Filozofski fakultet, 2015 (Niš : Scero print). - 674 str. : ilustr.; 24 cm. - (Biblioteka Nauni skupovi / [Filozofski fakultet, Niš])
•'Zbornik :Jezik, knjievnost, diskurs: jezika istraivanja’ jedan je od dva toma radova sa osme multidiscipliname konferencije Jezik, knjievnost, diskurs, odrane na Filozofskom fakultetu u Nišu 25. i 26. aprila 2014. godine str. 9. - Radovi na srp. i engl. jeziku. - Tekst lat. i ir. - Tira 150. - Str. 9-30: Diskurs kao tekst, kontekst i oblik dmštvene prakse / Biljana Miši lli i Vesna Lopii. - Napomene i bibliografske reference uz tekst. - Bibliografija uz svaki rad. - Rezimei na višejezika.
ISBN 978-86-7379-369-6 1. Mmunh MjimH, EmtaHa [ype,amiK] [avTop ZUMaTHOr TeKCTa] 2. JloriMHMh, Becna [ype/iHMK] [ayTop jioflaTHorTeKCTa] a) ) HCKypc anaiM3a - 36opHMHM b) Je3MK - KOMyHMKaTMBHa (]iyHKHMja - 36opHMUM c) CoUHOJIMHrBMCTIlKa - 36opHHHM d) KoMnapaTMBHa rpaMaTMKa - 36ophmum e) CrpaHM je3HUM - HacTaBa - 36ophmhm COBISS.SR-ID 214594060
UDK 81 ‘42:741.5 Dušan Stamenkovi Univerzitet u Nišu Filozofski fakultet Miloš Tasi Univerzitet u Nišu Mašinski fakultet
A N A L IZ A D ISK U R SA U V IZ U E L N O M JE Z IK U ST R IP A
Saetak: Osnovni zadatak ovog rada jeste da ispita mogunosti primene analize diskursa na medij stripa, sa polazištem u dvema veim analizama ovog tipa. Prvo polazište jeste doktorska disertacija E. Stejnbruka (Stainbrook, 2003), koja se bazira na Kinivijevoj teoriji diskursa (Kinneavy, 1971) i koja nastoji da ispita kako kroz analizu diskursa moe da se pristupi (1) odnosu vizuelne i tekstualne komponente u stripu, (2) modalitetima izraavanja u okviru stripova (naraciji, opisu, klasifikaciji, itd.) i (3) ciljevima koji mogu da se ostvare kroz ovaj medij. S druge strane, M. Saraseni (Saraceni, 2000) dotie problem analize diskursana više mesta u sveobuhvatnoj analizi jezika u stripu i bavi se problemima kakvi su semiotika slinost rei i slika u stripu, njihova kohezija, naratologija stripa i pedagoška primena stripova. Kroz odreeni broj ilustracija, u radu e se prikazati kako se date teorijske postavke mogu primeniti na analizu nekoliko vrsta stripa, što moe doprineti rasvetljavanju nekih elemenata komunikacije kroz ovaj medij.
Kljune rei: diskurs, vizuelni jezik, strip, naracija, modalitet
1. Uvodne napomene - studije stripa
Kako je osnovni cilj ovog rada primena elemenata analize diskursa na istraivanje stripa. najpre emo se osvmuti na opšte pravce naunog prouavanja stripa, kao i na veze izmeu lingvistike i analize stripa. Poetke prouavanja stripa nalazimo u nekoliko analiza iz sedamdesetih godina prošlog veka (npr. Koch, 1971; Gubem, 1972; Hiinig, 1974) i ove su studije u prirodi strukturalistike i strip posmatraju iz semiotike perspektive. lako se radi o formatu koji je stariji of filma i drugih oblika vizuelne umetnosti, strip se dugo zanemarivao i smatrao za ništa drugo do razbibrigu, tako da pravo istraivanje stripa poinje tek sredinom osamdesetih godina dvadesetog veka. Na osnovu nekoliko ranijih analiza stripa kao forme umetnosti (Seldes, 1957; Kunzle, 1973; Sheridan, 1973), Vil Ajzner ini prve korake ka onome što danas nazivamo studijama stripa. Kroz svoju trilogiju primnika za crtanje i pisanje stripova (Eisner, 1985/2008, 1996/2008, 2008), iji je prvi deo pod nazivom Comics cmd Sequential Art izašao 1985. godine, Ajzner akademsku zajednicu usmerava ka prouavanju stripa, pri emu se implicitno zahteva pristup mnogo ozbiljniji od onog koji je tada postojao. On u stripu vidi ne samo formu umetnosti i itanja, ve i medij koji komunicira uz pomo sopstvene vrste jezika, što je odmah skrenulo panju lingvistima
203
Jezik, knjievnost, diskurs 'Jfcsl' Jezika istraivanja
i ukazalo im na to da bi bilo dobro istraiti gde ova vrsta jezika stoji u odnosu na verbalne ili znakovne jezike. Sledei bitan korak bila je knjiga Skota Meklauda Understanding Comics: The Invisible Art (McCIoud, 1993/2004). U njoj Meklaud definiše strip kao sekvencijalnu umetnost i analizira aspekte vokabulara i pravila koje strip kao medijum koristi u komunikaciji sa itaocem, sa posebnim osvrtom na vanost ideje o povezanosti slike i teksta i balansu koji se u ovom mediju izmeu njih stvara.
Kada je re o daljim koracima, od 1993. do danas kognitivna lingvistika bila je naroito aktivna kada je u pitanju lingvistiki pristup stripu. Najpre je tu niz radova Nila Kona (npr. Cohn, 2005,2010,2011,2012a, 2012b), koji uvodi ideju vizuelnog jezika stripa, pri emu povezane slike fonkcionišu na identian nain kao povezani zvukovi ili znakovi u verbalnim ili znakovnim jezicima, što on nazivaprincipom ekvivalencije. Kon pronalazi nain da tradicionalne nivoe lingvistikih istraivanja primeni na studije stripa, a naziva ih grafetikom, fotologijom, morfologijom, gramatikom i semantikom. Istina je da vizuelni jezik ima dmgaiji modalitet izraavanja, ali nam postojanje gramatike i znaenja ukazuje na to da on ima puno zajednikih svojstava sa dmgim, poznatijim jezikim modalitetima. Na kraju svoje knjige The VisualLanguage o f Comics (2013), Kon predstavlja tri vizuelna jezika (ameriki, japanski i centralnoaustralijski), i daje pravce za budua istraivanja. Dmgo vano ime u lingvistikom pristupu stripu jeste ime Carlsa Forsvila (Forceville). Dok su Konove studije bazirane na prethodnom radu Reja Dekendofa (Jackendoff), Forsvil sa svojim saradnicima funkcioniše u kognitivnosemantikom okvim, zasnovanom pre svega na leoriji pojmovne metafore (Lakolf and Johnson, 1980, 1999). Glavni cilj Forsvilovih istraivanja bio je da pokae kako vizuelne manifestacije pojmovne metafore i metonimije nisu samo doslovni prevodi njihovih jezikih pandana. On smatra da „[...] ukoliko istraivanje neverbalnih i ne isto verbalnih metafora ne dovede do znaajnih rezultata, takav bi ishod ugrozio Lejkofovu i Donsonovu pretpostavku da mi razmišljamo oslanjajui se na metaforu“ (Forceville & Urios-Aparisi, 2009: 4), kao i da „[...] dalja ispitivanja [u okvim TPM] zahtevaju proširenje analize sa isto verbalnog diskursa [...] na polje slikovnog i multimodalnog diskursa [...]. Vano je usmeriti takvu analizu na diskurs specifinih anrova jer je sam anr kljuni element u tumaenju metafore“ (Bounegm & Forceville, 2011:209-210). Kako bi ispunila svoj puni potencijal, teorija pojmovne metafore jednostavno mora da se dokae i u okvirima drugih vidova komunikacije, pored ve elaborisanog verbalnog domena (Tasi i Stamenkovi, 2013: 195). Pored ovih istraivanja, povremeno se jave i ona koja nastoje da obrade dmgaijejezike elemente stripa, atakva su i istraivanja Erika Stejnbmka (Stainbrook, 2003) i Marija Sarasenija (Saraceni, 2000), koja emo iskoristiti kako bismo pokazali mogunost primene analize diskursa na istraivanja stripa. U naredna dva odeljka, postojee teorijske postavke kombinovae se sa analizom autentinog materijala iz stripova kako bi se što bolje ilustrovali pravci primene analize diskursa na strip.
2. Stejnbrukovo itanje stripa
Doktorska disertacija Erika Stejnbruka pod nazivom Reading Comics: A Theoretical Analysis ofTextuality and Discourse in the Comics Medium (Stainbrook
204
Dušan Stamenkovi, Miloš Tasi
2003) predstavlja dosad najsveobuhvatniji pokušaj da se elementi jednog pristupa analizi diskursa primene na izuavanje stripa. U svojoj osnovi, Stejnbrukov pristup bazira se, pre svega, na Kinivijevoj teoriji diskursa (Kinneavy, 1971) i na pojedinim postavkama Lia i Šorta (Leech and Short, 1981). Imajui u vidu specifinost stripa i injenicu da su u veini sluajeva autori vizuelne i tekstualne komponente razliiti, Stejnbruk izdvaja one elemente koji su najrelevantniji za analizu diskursa u stripu i predstavlja ih uz pomo sledeeg dijagrama:
Writer Readcr ArUst \ . / \ /
> . . /' \ /Lmguisttc 1 Piclonal Texl
Coinics Text
Kao što vidimo na dijagramu, elementi vani za itanje teksta stripa, koji se sastoji iz jezikog teksta tj. pisanog teksta i vizuelnog teksta tj. slika, tiu se autora teksta i implicitnog adresanta, autora grafike i takoe implicitnog adresanta, i, na kraju, itaoca, koji je istovremeno implicitni adresant i jezikog i vizuelnog teksta. Upravo ovaj specifini odnos izmeu ,,dve vrste teksta“ predstavlja prvu temu u Stejnbrukovoj analizi diskursa stripa.
2 .1 . Nivoi izraavanja
Strip predstavlja sloeni tekst sa najmanje dve komponente, slikovnom (grafiki tekst) i tekstualnom (pisani tekst). Kako bi uestvovao u diskursu stripa, Stejnbruk tvrdi da italac mora da pristane da ,,miri“ ova dva tekstualna nivoa (Stainbrook, 2013: 135). Pored ovoga, svedoci smo injenice da esto dolazi do svojevrsnog dispariteta u ovim nivoima, a jedan od razloga je to što su autori ova dva nivoa razliiti. Priroda kohezije izmeu tekstualnog i grafikog nivoa moe biti razliita: uzrona, posledina, repetitivna, kolokaciona, aditivna, itd. Ne samo da italac mora da razume znakove iz tekstualne i vizuelne površine teksta stripa, ve on konstantno vezuje dva modaliteta diskursa. Kroz tekst u stripu, autor jezike komponente dobija mogunost naracije, a injenica da odnos teksta i slike moe da varira, zahteva od itaoca da ovakav odnos prepozna i shvati bez nekih dodatnih uputstava. Komunikacija izmeu crtaa i itaoca i scenariste i itaoca naješe tee paralelno. U najveem broju sluajeva su tekst i slika prepleteni, kao i u primeru sa slike 2, gde vidimo svojevrsnu komplementamost u naraciji koja se tie Tarzanovog obrauna sa tigrom - ovde slika prati tekst (ili obrnuto) i ovakva sprega nam omoguava bolji doivljaj poruke koju nam autori prenose:
205
Slika 2. Tarzanov obraun s tigrom
iua mmsea# ia«e* »cm f ms c sm u n iu
Tarzan: Tarzan meu majmunima © 2010 Darkwood
Odnos dva kanala je u prethodnom primeru u najmanju ruku kolokacioni, a na trenutke i uzrono-posledini, jer je stepen ,,prepletenosti“ prilino visok. Komplementamost dve vrste teksta moe i da varira, odnosno da se vei deo poruke koja se prenosi do itaoca kree du jednog od dva kanala. U primeru iz Propovednika (Preacher) na slici 3 vidimo situaciju u kojoj se poruka u veoj meri prenosi tekstualnim putem, dok slika, naroito na levoj strani table, slui kao propratni, aditivni element:
206
Slika 3. Propovednik
U m M U ? A Xfm h& šr$ m &trzmtšk> & \ M M U A /M m & M M \ xslq i*nim $m* u HX&m I mmt w mm x izmspim. I
iz j m m x s m & K A ; m š m a uamcšim&a,
w m * to £ z m < x *w m rš $ s rg .,g A & i j£ &.&&& rtsim xm &mts pa m zmm. n m m A s m m ’m m a m s rm .
iM PQ&u?m i -^ r? m š& m i i& m h a * a m wmj»w*, $a vm:mmKxrw mšm# m m ® M iš m t m m & M M m m >- *
X 'Mt M&& ttttf« &TALA.~.
Propovednik 4: Drevna istorija © 2013 Darkwood
Moe se govoriti i o konzistentnosti perspektive naracije - u najveem broju sluajeva dolazi do poklapanja perspektive u dva diskursna kanala - u prethodna dva primera imamo situacije u kojima je i tekstualno i vizuelno kazivanje u treem licu. U stripu još nalazimo naraciju iz prvog lica, a na slici 4 moemo videti situaciju u kojoj je glavna junakinja i narator u stripu Habibi, Dodola, zatoena, pa tekst i slika iz prvog lica imaju zadatak da prenesu poruku koja bi nam omoguila da stvari sagledamo iz njene perspektive:
207
Slika 4. Habibi - zatoena Dodola i naracija iz prvog lica
Habibi © 2011 Craig Thompson
Tekstualna naracija u prvom licu, naravno, moe biti praena vizuelnom naracijom u treem licu i ovakav sluaj je veoma est. Znatno ree sreemo primere višestruke naracije, pri emu, na primer, na tekstualnom planu moemo imati naraciju iz prvog ili treeg lica, a na vizuelnom planu samo jednu od te dve perspektive. Na primeru sa slike 5 iz stripa Hulk, vidimo sluaj u kome imamo kombinovanu tekstualnu naraciju iz prvog i treeg lica i vizuelnu naraciju iz treeg lica, koja zbog specifine perspektive na trenutak moe da se shvati i kao vrlo bliska prvom licu:
208
Slika 5. Kombinovana perspektiva u Hulku
Hulk: The End. © 2002 Marvel Comics
ak i pod pretpostavkom da se u diskursu stripa radi o objedinjenom tekstu, tj. jedinstvenom elementu diskursa (što je naroito sluaj onda kada imamo istog autora teksta i slike) i dalje bi trebalo razmotriti osobine takvog elementa. Prema Kinivijevoj postavci, koju Stejnbruk u potpunosti prihvata, trebalo bi razmotriti modalitete i ciljeve stripa.
209
Jezik, knjievnost, diskurs Jezika istraivanja
2.2. Modaliteti diskursa u stripu
Prema Stejnbruku (Stainbrook, 2003: 149), definisanje konanog modela klasifikacije modaliteta stripa bilo bi pogrešno, jer bi u narednim analizama bilo ograniavajui faktor - zato on dozvoljava da se modaliteti odreuju u zavisnosti od materije koja se prouava. Zbog toga e ovde biti rei o etiri modaliteta koji su deo veine klasifikacija. Osnovni modalitet u stripu je svakako modalitet naracije, koja, kako smo videli, moe biti iz prvog ili treeg lica. Tipian primer modaliteta naracije nalazimo na slici 6, koja prikazuje panel iz stripa Julia, sa tekstualnom naracijom u prvom i vizuelnom naracijom iz perspektive treeg lica:
Slika 6. Naracija u stripu Julia
£?» *.&£& izete v pehvtotc J * 2 a
sm/tšt f&t&jit: t&tt. v J k z
Julia 1: Oi ponora © 2010 Darkwood
Naravno, u stripu moemo da naemo i elemente koji su po prirodi nenarativni, a naješi su oni koji iskazuju opisni ili klasifikaciono-evaluativni modalitet. Elementi koji pripadaju opisnom modalitetu ponekad imaju isto estetsku funkciju, ali su i neretko povezani sa nekim elementima naracije, pa pruaju bolji uvid u namere naratora. Takav je prikaz devetomesenog ciklusa trudnoe iz stripa Habibi, koji vidimo na slici 7:
210
Habibi © 2011 Craig Thompson
U sluaju klasifikacionog modaliteta, nalazimo elemente koji lie na podatke iz enciklopedije - Stejnbrukov primer za ovu vrstu modaliteta jeste Kirbijevo delo Our Fighting Forces (Kirby, 1974), gde u formi stripa nalazimo popis automatskog oruja koje je korišeno u Drugom svetskom ratu - slike oruja prikazane su uz detaljan opis svakog komada. Na slian nain, Krejg Tompson u stripu Habibi, koji je ovoj analizi ve dao nekoliko primera, daje pojašnjenje elemenata arapskog pisma, a samo pismo slui kao vaan element za razumevanje nekih aspekata naracije koja ovom opisu prethodi i sledi nakon njega - ovaj nenarativni segment vidimo na slici 8:
Slika 8. Objašnjenje arapskog pisma u stripu Habibi
AfoS Arabic /eers b/ertJ -ocj&her- in 3 cursi^ -f/ouz.
/ft&- Lt/ji-AJA/ LtsUi/jotAatf' /i^
Habibi © 2011 Craig Thompson
2.3. Ciljevi diskursa stripa
Dok modaliteti diskursa u stripu imaju za zadatak da odgovore na pitanje kako stripovi komuniciraju sa itaocem, ciljevi diskursa stripa odgovaraju na pitanje zašto se odreeni sadraj prenosi do itaoca. Tekst i slika se u ovom sluaju sagledavaju kao svojevrsni ,,artefakt“ koji tek u procesu itanja ostvaruje svoju diskurzivnu svrhu. Ta svrha se po Kiniviju (Kinneavy,…