opca historija

Download Opca historija

Post on 18-Jul-2015

729 views

Category:

Documents

10 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

OPA HISTORIJA DRAVE I PRAVA

1

2

1.1.PREDMET IZUAVANJA OPE HISTORIJE DRAVE I PRAVASpada u grupu drutvenih nauka jer izuava dravu i pravo kao drutvene fenomene. Ona je i historijska disciplina jer ove fenomene izuava kroz historiju. HISTORIJA kao pojam je porijeklom iz starogrkog jezika, gdje "histor" znai onaj koji zna (svjedok), a "historeo" znai istraivati, saznati. Grci su pod historijom podrazumijevali izlaganje dogaaja iz prolosti. Historija kao nauka, pored toga to opisuje dogaaje koji su se desili u prolosti, ustanovljava uzroke i utvruje zakonitosti odreenog drutveno-ekonomskog razvitka. DRAVA je politika organizacija itave klase datog teritorija i drutva. PRAVO je skup normi koje sankcionie drava. Drava i pravo su drutvene, historijske i klasne kategorije. Drutvene su jer su svojstvene samo ljudskom drutvu. Historijske su po svom nastanku, jer su se pojavile na odreenom stepenu razvoja drutva, mijenjaju se i nisu neke vjene kategorije. Klasne su jer se javljaju u vezi sa podjelom drutva na klase. OPA HISTORIJA DRAVE I PRAVA bavi se prouavanjem svih drava i svih pravnih sistema u prolosti, odnosno barem onih najkarakteristinijih u svakoj drutveno-ekonomskoj formaciji.

1.2. ODNOS IZMEU OPE HISTORIJE DRAVE I PRAVA I DRUGIH NAUNIH DISCIPLINAOpa historija drave i prava je od drutvenih nauka u najtjenjoj vezi sa naukom o drutvu, a od pravnih sa teorijom o dravi i pravu. Nauka o drutvu prouava sve aspekte ljudskog drutva, tj.drutvenog stanja i procese u njihovoj drutvenoj manifestaciji, zahvatajui i period prije nastanka drave i prava, a naroito savremeno stanje. Opa historija drave i prava naroito koristi rezultate sociolokih istraivanja iz oblasti klasnih odnosa. Teorija drave i prava prouava ope principe drave i prava, njihove najbitnije funkcije i odnose, njihove najosnovnije institucije. Svoje postavke temelji na injenicama iz razvitka drave i prava u prolosti, to joj prua opa historija drave i prava. Opa historija od teorije uzima ope postavke i pojmove, te sistematizaciju, to primjenjuje pri prouavanju konkretnih dravno-pravnih sistema u prolosti. Opa historija drave i prava tijesno je povezana i sa svim pravnim disciplinama (pozitivnim pravom), kao i sa nizom historijskih pomonih nauka: paleografijom, arheologijom, diplomatikom, hronologijom itd.

1.3.PERIODIZACIJAVri se po 2 kriterija: TIPOLOKA periodizacija vri se prema razvoju proizvodnih snaga i proizvodnih odnosa. HRONOLOKA periodizacija vri se na osnovu vremenskog redoslijeda dogaaja. U praksi se koristi kombinacija tipoloke i hronoloke periodizacije. Historija ljudskog drutva moe se podijeliti na 5 drutveno-ekonomskih formacija. Ova podjela zasniva se na stanovitu da postoje formacije drutva u kojima nain proizvodnje sa proizvodnim odnosima, drutvenom strukturom i nizom prateih pojava ini jednu cjelinu. S tim u vezi drutvo se dijeli na: PRVOBITNA ZAJEDNICA, traje najmanje 500.000 godina, a u pojedinim vidovima do danas. Smatra se da je njena gornja granica IV milenij, odnosno 3200.godina p.n.e, kada su postale prve robovlasnike drave. Dijeli se na dvije glavne etape: divljatvo i barbarstvo, a svaka od etapa na nekoliko stupnjeva.

3

ROBOVLASNITVO traje od IV milenija p.n.e. do V vijeka n.e, odnosno 476.godine (pad zapadnog rimskog carstva). Drave se u robovlasnitvu dijele na starije (orijentalne despotije) i mlae (antike drave). FEUDALIZAM traje od V do XVIII vijeka, odnosno francuske buroaske revolucije 1789.godine. Dijeli se na ranofeudalne razvijene, odnosno staleke drave i kasnofeudalne ili apsolutne monarhije. KAPITALIZAM zapoinje buroaskim revolucijama i jo uvijek traje. U ovom periodu razlikujemo fazu industrijskog kapitalizma (liberalizam) i fazu finansijskog kapitala (imperijalizam). SOCIJALIZAM jo uvijek postoji uporedo s kapitalizmom. Poinje prvim socijalistikim revolucijama, pariskom komunom 1871 i Oktobarskom revolucijom 1917.godine.

1.4. HISTORIJSKI IZVORITo su sve injenice i materijali koji nam pomau da prikupimo podatke o predmetu izuavanja. Ako je predmet izuavanja prolost, izvore nazivamo historijskim. Izvore koji direktno donose pravne norme nazivamo pravnim spomenicima ili normativnim izvorima. Najvaniji su ZAKONI, obzirom da ih donosi najvia dravna vlast i da direktno izraavaju volju vladajue klase. STATUTI su akti koje donosi lokalna vlast na dijelu dravne teritorije. Najvaniji su statuti srednjevjekovnih gradova i opina. U njima su regulisani svi pravni odnosi. URBARI su zbirke pravila kojima se ureuju odnosi izmeu kmetova i feudalaca. Donosili su ih feudalci za svoj feud i uglavnom sadre obaveze kmeta prema feudalcu, mada esto sadre i niz drugih vanih pravnih normi. ISPRAVE sadre podatke o dogaajima pravnorelevantne prirode. Mogu biti dokazne, poslovne, subjektivne, objektivne, javne i privatne. Poslovne su one bez kojih ne postoji pravni posao. Dokazne su one koje slue samo za lake dokazivanje okolnosti pravnog posla. JAVNE ISPRAVE su prema jednima one koje se odnose na javnopravne odnose, prema drugima one koje izdaju osobe s javnopravnom vlau (npr.kralj), a prema treima one koje imaju javnu vjeru, odnosno one koje predstavljaju vjerodostojan dokaz i protiv kojih se ne doputa dokazivanje drugim dokaznim sredstvima (npr.srednjevjekovne isprave koje su izdavali kaptoli s javnom vjerom). SUBJEKTIVNE isprave su one u kojima autor govori u prvom, a OBJEKTIVNE u treem licu. ANALI predstavljaju hronoloko zapisivanje dogaaja, obino po godinama, bez neke vee povezanosti. esto su nepotpuni, ali obino vjerodostojni. Poznati su anali franakih samostana. HRONIKE su djela koja tretiraju historijska zbivanja na cjelovit nain, obino od postanka svijeta. Nisu pouzdane kao izvor. Za historiju drave i prava od posebnog su znaaja izvori nastali iz raznih poslovnih odnosa, meu kojima su najvaniji POVELJE i AKTA. Povelje su obino po sadraju darovnice kojima neko lice drugom poklanja posjed ili privilegije. Akta su sastavljana u slobodnijim formama. Osim pisanih postoje i usmeni izvori koji se koriste u nedostatku pisanih izvora i samo za bliu prolost. To su sjeanja, narodne pjesme, legende, pripovijetke i poslovice. SPOMENICI MATERIJALNE KULTURE se takoe koriste kao izvori (oruja i orua, novac, kipovi, zidine gradova itd), mada za pravnu historiju imaju sekundaran karakter.

4

1.5. POSTANAK I RAZVOJ OPE HISTORIJE DRAVE I PRAVA KAO NAUNE DISCIPLINEKao posebna nauna disciplina nastaje tek poetkom XIX vijeka, meutim izuavanje pozitivnih pravnih propisa poinje jo od antikog razdoblja. 1.5.1. ANTIKO RAZDOBLJE Najstarije podatke o dravi i pravu daju nam LOGOGRAFI i PERIJEGETI. HERODOT (484.-424.pne); "otac historije", ostavio je vane podatke o persijskoj i egipatskoj dravi, kao i grkim polisima. TUKIDID (460.-395.pne), dao je uvid u dinamiku politike borbe meu grkim polisima. POLIBIJE (201.-120.pne), grko-rimski historiar u djelu "Opa historija" opisuje razdoblje od 266.146.godine p.n.e, gdje daje analizu rimskog ustava. KSENOFONT (198.-117.pne) ostavio je djela "Helenika" i "Anabaza" u kojima daje prikaz helenskog svijeta i Perzije. MANETON, egipatski svetenik je u III vijeku p.n.e. dao cjelovit pregled razvoja egipatske drave. Autor je periodizacije egipta, koja se i danas koristi. Pored historiara, pitanjima drave i prava bavili su se i FILOZOFI: PLATON (428.-347.pne) razvio je idealistiko-utopijsku teoriju o dravi. ARISTOTEL (384.-322.pne) se smatra prvim historiarem drave i prava. Svoje stavove o dravi zasnovao je na prouavanjima 158 polisa. Najznaajnije za historiju drave i prava je njegovo djelo "Ustav atinski" u kome se daje pregled razvoja i ureenja atinske drave. Grki svijet, izuzev Aristotela, nije dao znaajniji prilog izuavanju historije drave i prava. Ovo se odnosi i na Rim, iji pristup pravu nije imao historijski, ve dogmatski karakter. 1.5.2. RANO HRIANSTVO Temelj hrianskog pogleda na dravu tokom srednjeg vijeka bilo je djelo AURELIJA AUGUSTINA (334.-430) "O Boijoj dravi" (De Civitate Dei). Svjetovnoj dravi, koja je "carstvo avola, grijeha i zla" AUGUSTIN suprotstavlja duhovnu dravu - "carstvo Boije na zemlji", nastojei ojaati autoritet crkve prema svjetovnoj vlasti. Po AUGUSTINU, prisiljavanje na "istinu", odnosno vjerske dogme nije nasilje ve briga o onome nad kojim se vri, to je imalo kobne posljedice kada se poelo primjenjivati u praksi (inkvizicija). 1.5.3. GLOSATORI I POSTGLOSATORI Pojavom gradova u Evropi, od XI vijeka, javlja se potreba za odgovarajuim pravnim sistemom, te se ponovo poinje primjenjivati rimsko pravo kao sistem zasnovan na robnonovanoj privredi i privatnoj svojini. U Bolonji je osnovana pravna kola, iji su pravnici u svrhu praktine primjene tumaili odredbe rimskog prava. Svoja tumaenja i objanjenja (GLOSSA) pisali su izmeu redova rimskog teksta (GLOSSA INTERLINEALIS) ili sa strane (GLOSSA MARGINALIS). Njihova tumaenja nisu imala historijski karakter ve su bila DOGMATSKA (tekst se samo tumaio), KAZUISTIKA (pojedine odredbe su se tumaile prema konkretnom sluaju) i FRAGMENTARNA (u odlomcima). 5

POSTGLOSATORI ili komentatori su od sredine XIII vijeka nastojali ukloniti protivrjenosti koje su se nagomilale radom glosatora. Kao osnova je koritena zbirka glosa koju je sainio glosator FRANCISKUS AKURZIUS krajem XIII vijeka. Njihov rad bio je dogmatski, a ne historijski. Znaaj njihovog rada je u tome to su uz rimsko pravo spojili razmatranja o statutarnom pravu italijanskih gradova, prilagoavajui rimsko pravo praktinim potrebama ime su stvoreni preduslovi za razvoj rimskog prava. Rad glosatora i postglosatora bio je dogmatski i pragmatiki, te se ne mogu smatrati historiarima, niti njihova djela pravnom historijom. Veliki doprinos su dali recepciji rimskog prava u zapadnoevropskim zemljama. 1.5.4. FRANCUSKA (ELEGANTNA) PRAVNA KOLA Nastala je pod uticajem humanizma i renesanse u XVI vijeku. Centar kole bio je Univerzitet u Buru, gdje su predavali uveni pravnici KUJACIJUS i DONELIS. Bavili su se ispitivanjem klasinog rimskog prava k