srebrenica: spelers en toeschouwers

Download Srebrenica: spelers en toeschouwers

Post on 14-Mar-2016

216 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van Srebrenica.

TRANSCRIPT

  • 1Schiet niet op de pianospeler

    Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van de enclave Srebrenica

  • Schiet niet op de pianospeler

    Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van de enclave Srebrenica

    Stichting Literaire Activiteiten Utrecht

  • Schiet niet op de pianospeler is verschenen ter gelegenheid van de vijftiende herdenking van de val van de enclave Srebrenica. Het programma Srebrenica: spelers en toeschouwers vond plaats op 11 juni 2010 en werd georganiseerd door SLAU & IKV Pax Christi i.s.m. het Bosni platform.

    www.slau.nl030 231 83 76

    Copyright 2010 Stichting Literaire Activiteiten UtrechtSamenstelling: Nadine Ancher, Dion van den Berg, Michal StokerRedactie: Nadine AncherOmslagontwerp, typografie en uitgave: Stichting Poziecircus

    Het auteursrecht van de gedichten is voorbehouden aan de verschillende dichters.Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden.

    ISBN 978-90-814450-2-3

    LSLAULAULAUsSlauLITERAIRE ACTIVITEITENUTRECHT

    STICHTING

  • Tussen de angst dat er iets kan gebeuren en de hoop dat het niet gebeurt, zit veel meer ruimte dan men denkt.

    In die nauwe, harde, kale en duistere ruimte brengen velen van ons hun leven door.

    Ivo Andri (1872-1975)

  • INHOUD Michal Stoker / Voorwoord 9 Ingmar Heytze / Schiet niet op de pianospeler 13

    Lucas Hirsch / De dichter 14

    Jolies Heij / Miss Srebrenica 16

    Halil Dzananovi / Sinko 17

    Jim Keulemans / Weet je t nog? 18

    Ko de Laat / Een menselijke keten in de nacht 19

    Danny Danker / Omdat als 20

    Goran Sari / Het postmodernistische tijdperk 21

    Gerard Scharn / Na de val van Srebrenica 22

    Mustafa Hadzi Ibrahimovic / Luister 23

    Marein Baas / Oprechte deelneming 24

    Dion van den Berg / Meer dan zwijgen 25

    Rob Stroeks / Betrokken 26

    Nadine Ancher / Vooral de ogen 27

    M.S. Zehra ehi - Zanai / Majka Srebrenianka (kasida) 28

    Abdulah Sidran / Srebrenica 30

    Erika de Stercke / Bloemen zonder kelken 32

    Nanne Nauta / Vertelling 34

    Merijn Schipper / Dit schrijven is er nooit geweest 35

    Ellen Deckwitz / Al die kisten gepoetst tot de neuzen glimmen 36

    Alexis de Roode / Bij de lintjesuitreiking aan Dutchbat III 36

    Gerrit Komrij / Vijf jaar na Srebrenica 38

  • 9In juli 2010 is het vijftien jaar geleden dat de VN-enclave in Srebrenica is gevallen. Ruim achtduizend mensen kwamen destijds om door radi-cale nationalistische Servische en Bosnisch-Servische agressie. Velen van hen zijn nog altijd niet teruggevonden. Voor Nederland leek dit pijnlijke hoofdstuk met het rapport Srebrenica en het aftreden van de regering Kok afgesloten. Voor velen echter, zowel in Bosni als in Nederland, grijpt de ramp nog altijd diep in op het dagelijkse leven. Dit jaar alleen al worden nog circa achthonderd recent gedentificeerde lichamen begraven.

    Een tijdje terug woedde in Nederland een verhit debat onder dichters en pozielezers of pozie er nog toe doet. Waren dichters wel betrokken ge-noeg bij de samenleving en de (politieke) actualiteit? In de aanloop naar de Srebrenica-herdenking, riepen SLAU en IKV Pax Christi dichters op om een gedicht over de ramp te schrijven. We hadden een handjevol in-zendingen verwacht, maar binnen een paar weken tijd kwamen er meer dan veertig gedichten binnen. Een deel daarvan is verzameld in deze ge-legenheidsuitgave Schiet niet op de pianospeler. Er zijn gedichten bij in de Bosnische taal, bijdragen van poetry slammers, debutanten en ervaren rotten, er zijn korte vrije verzen en rijmende kwatrijnen, varirend van een gedicht in de traditie van Ginsberg en Bukowksi tot een traditionele Bosnische Kasida.

    Er zijn vele bloedige en minder bloedige reacties denkbaar op de genocide van vijftien jaar geleden. Pozie lijkt de minst effectieve, de minst bevredi-gende misschien. Welk weerwoord moet je geven op de brute afslachting van achtduizend mannen en het verdriet van de tienduizenden moeders, echtgenotes, dochters, familieleden en vrienden die achterbleven? Natuur-lijk, mee herdenken / De neus op de feiten drukken / Met zn allen ervoor zorgen / dat zoiets nooit meer gebeurt, zoals de 86-jarige Jim Keulemans in zijn bijdrage schrijft. Maar kunnen we dat wel? vraagt hij zich terecht af. We hoeven slechts te denken aan Darfur, Rwanda en Congo, waar de massaslachtingen en oorlogen tot op de dag van vandaag levens eisen, om het antwoord op die vraag te weten. Politieke en diplomatieke middelen, massacommunicatie, de economische en technologische vooruitgang zijn allemaal onmachtig gebleken om dit soort horror te voorkomen. Wat moe-ten we dan met een gedicht?

    Voorwoord

  • 10

    Ten eerste: niet vergeten, opmerkzaam blijven, ook vijftien jaar na dato. Want we zijn het bijna vergeten: heeft u er ook maar n lijsttrekker tij-dens de recente verkiezingscampagne naar horen verwijzen? Srebrenica is geweest, het boek is dicht. In het gedicht van Nanne Nauta is herinneren duidelijk een taak van de dichter: dit veld met bloemen verdient eigenlijk / Ovidius voor een bloedstollende vertelling. Hij is ook heel expliciet over de rol van de Nederlanders, het falende Dutchbat: als ze eindelijk de be-tekenis vinden / worden ze door het woord geworteld. Wij hebben daar een rol gespeeld, de leiding van de Nederlandse militairen is van directe invloed geweest op de fatale loop van de gebeurtenissen: de blauwhelmen pakken een woordenboek / ze bladeren en horen de schoten niet. Nauta keert in het slot van zijn gedicht treffend weer naar het veld met bloemen uit het begin: (myosotis arvensis). Wanneer u nu net als onze Dutchbat-ters naar een woordenboek of plantengidsje grijpt: myosotis arvensis is de Latijnse benaming van het vergeet-me-nietje. De kracht van pozie zit echter niet alleen (of misschien wel: vooral niet) in de documentaire waarde. Krantenberichten, fotoseries, documentaires en reportages zijn veel beter in staat de werkelijkheid vast te leggen. Pozie moet het hebben van een juist gekozen beeld, het ritme waarin die beelden zijn opgenomen en vooral ook van alles wat er niet staat. Pozie is een uitsnede, een omkering en indikking van de werkelijkheid in n. Marein Baas heeft het over Lucht als staal, Erika De Stercke over Metalen eie-ren en Nadine Ancher schrijft: alsof je op de zon mikt / met vijfhonderd kogels. Metaforen schuren langs de werkelijkheid. Ze stapelen stukjes van de feiten in steeds andere volgorde op elkaar, net zo lang totdat er iets ont-staat wat lijkt op de werkelijkheid, maar het nt niet is. Deze talige instrumenten die de dichter hanteert, stellen hem uitstekend in staat stelling te nemen, een appl te doen, een keuze te maken. Dich-ters zijn de ware wetgevers van de wereld, schreef Shelley al. De dich-ter kan met ironie, humor, confronterende beelden en scherpe taal zeer doeltreffend zeggen waar het op staat, zonder dogmas te verkondigen. Hij kan woedend zijn zonder eindeloos te stampvoeten. Dion van den Berg: wentelend tussen wanhoop / en waarheid - of berusting / of onmetelijk / verdriet? / nee woede godverdomme . Er zit nogal wat woede in de gedichten in deze bundel, soms met hele heldere aanbevelingen: Dat ze verdomme nu hun hoofd eens buigen. / Dat ze de blik zien van wie sterven gaat, maant Gerrit Komrij. Of Alexis de Roode: officier Snorremans / die 8000 moslims liet vermoorden kreeg vandaag een lintje. (...) Misschien wordt het weer tijd voor oorlog.

  • 11

    Dit boekje kreeg de titel Niet schieten op de pianospeler, zoals ook de bijdrage van Ingmar Heytze heet. Heytze heeft die zin op zijn beurt weer van Dutchbat-officier Karremans, die bij de inmiddels befaamde, op film vastgelegde ontmoeting met Mladi bedremmeld precies die woorden uitbracht: I always say I am the piano player. Dont shoot the piano player. Er werd nog wat gebibberd, een glas geheven, een cadeautje van Mladi voor mevrouw Karremans in ontvangst genomen. Daarna was het toekijken geblazen. Alleen het menselijk tekort komt in de buurt van een verklaring voor de verbijsterende inertie die zich meester maakte van niet alleen Karremans en zijn Dutchbat, maar ook van de gehele internationale rechtsorde. Schiet niet op de pianospeler / hij speelt alleen verzoekjes / en u heeft hem zelf geboekt, aldus Heytze. De Nederlandse regering stelde een onderzoek in, er kwam een vuistdik rapport op tafel en een regering trad af. So far so good. Anno 2010 gaat het politieke debat weer gewoon over de hypotheekrenteaftrek en de kilometerheffing. Ook belangrijk, zul-len we maar zeggen. Wanneer de politiek klaar is met zon drama en de media er schoon genoeg van hebben, blijft de dichter over. Wanneer een van de schurken achter de genocide, Mladi compaan Karadi, ook nog eens bij schijnt te beunen als schrijver van nationalistische gedichtjes, dan is het helemaal zaak dat dichters zich in de frontlinie opstellen om - woord tegen woord - de menselijkheid te verdedigen. De meest radicale en opmerkelijke stellingname van de dichters in dit boekje, komt dan ook van Lucas Hirsch. Hij toont aan dat de dichter het lef en misschien wel de plicht heeft om zich met stuntelende pianospelers te bemoeien: Een advies van een dichter aan een generaal / Dont shoot the piano player, kill him! Wie de pianospeler in kwestie dan ook moge zijn.

    Michal Stoker,Stichting Literaire Activiteiten Utrecht

    Met grote dank aan:IKV Pax Christi, het Bosni-Platform, theater RASA, Manon Uphoff, Ralph Rousseau Meulenbroeks, Merijn Schipper en uiteraard alle participerende dichters. De Bosnische ge-dichten zijn in de oorspronkelijke taal afgedrukt. Voor de Nederlandse lezer zijn letterlijke vertalingen bijgevoegd, met dank aan M