monografie bieszczadzkie monografie bieszczadzkie tom xv. 2 15 2014. ustrzyki dolne 2014 monografie

Download MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE Tom XV. 2 15 2014. Ustrzyki Dolne 2014 MONOGRAFIE

Post on 22-Jan-2020

2 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE

    Tom XV

  • 2 MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE 15 (2014)

  • Ustrzyki Dolne 2014

    MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE

    TOM XV

    GRAŻYNA HOLLY

    PRZEKSZTAŁCENIA KRAJOBRAZU SAKRALNEGO NA POGRANICZU POLSKO-SŁOWACKO-UKRAIŃSKIM

    (XIX–XXI WIEK)

  • 4 MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE 15 (2014)

    Rada Redakcyjna Zbigniew Głowaciński, Adam Leń, Stefan Michalik, Zbigniew Myczkowski,

    Piotr Patoczka, Jerzy Pawłowski, Krystyna Przybylska, Stefan Skiba, Tomasz Winnicki, Bogdan Zemanek

    Redakcja Redaktor naczelny – Tomasz Winnicki

    Sekretarz redakcji – Adam Leń

    Adres Redakcji 38-700 Ustrzyki Dolne, ul. Bełska 7

    tel.: 13-461-10-91; 13-461-30-62

    Recenzenci: Prof. dr hab. Antoni Jackowski – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

    Ks. Prof. dr hab. Stanisław Nabywaniec – Uniwersytet Rzeszowski

    Tłumaczenia na język angielski – Przemysław Wasiak Korekta – Barbara Ćwikowska, Robert Kościelniak

    Skład – Halina Wolska-Leń, Adam Leń Zdjęcie na okładce – Smolnik. Dawna cerkiew greckokatolicka z 1791 r. pw. św. Michała

    Archanioła, obecnie kościół rzymskokatolicki pw. Wniebowzięcia NMP, Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO (2013 r.), fot. G. Holly.

    © Copyright by Bieszczadzki Park Narodowy

    Praca naukowa finansowana ze środków budżetowych na naukę w latach 2010–2014 jako projekt badawczy pt.: „Czynniki i procesy kształtowania krajobrazu sakralnego na

    przykładzie obszaru Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie” (N N306 388939).

    ISBN 978-83-903209-2-2 (całość) ISBN 978-83-88505-48-5 (tom XV)

    Wydanie I, 2014 Druk: PPHU Drukpol sp.j.

    ul. Kochanowskiego 27, 42-600 Tarnowskie Góry Nakład 500 egz.

  • 1. Wstęp......................................................................................................................11

    1.1. Wprowadzenie i zarysowanie problemu ……………………………................11

    1.2. Obszar badań ……………………………………………………….................12

    1.3. Problemy badawcze pracy..................................................................................34

    1.4. Metody badań.....................................................................................................36

    1.5. Stan badań i literatura przedmiotu......................................................................39

    2. Podstawowe pojęcia dotyczące przedmiotu badań................................................49

    2.1. Człowiek religijny (homo religiosus).................................................................49

    2.2. Religia – definicje, podział, struktura.................................................................51

    2.3. Doktryna, kult i organizacje religijne.................................................................54

    3. Krajobraz sakralny..................................................................................................58

    3.1. Krajobraz sakralny jako jeden z problemów badawczych geografii religii........58

    3.2. Krajobraz – zdefiniowanie pojęcia.....................................................................60

    3.3. Sacrum – zdefiniowanie pojęcia i określenie problematyki badawczej..............72

    3.3.1. Sacrum – charakterystyka w dyscyplinach naukowych..................................72

    3.3.2. Sacrum w religiach..........................................................................................78

    3.4. Definicje krajobrazu sakralnego.........................................................................81

    3.5. Krajobrazy sakralne naturalne............................................................................84

    3.6. Krajobrazy sakralne antropogeniczne („kulturowe”).........................................88

    3.7. Tożsamość krajobrazów sakralnych....................................................................91

    3.8. Krajobrazy religijne............................................................................................92

    3.9. Krajobrazy sakralne a krajobrazy religijne.........................................................94

    3.10. Przestrzeń sakralna i religijna...........................................................................96

    3.11. Usystematyzowanie pojęć na potrzeby opracowania........................................99

    4. Uwarunkowania historyczne kształtowania się krajobrazu sakralnego...............101

    4.1. Zarys osadnictwa na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim.......................101

    4.2. Lokacja wsi i najstarsze osady..........................................................................110

    4.3. Rozwój osadnictwa i wpływ na przekształcanie krajobrazu............................121

  • 6 MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE 15 (2014)

    5. Organizacja Kościoła rzymskokatolickiego na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim............................................................................128

    5.1. Początki tworzenia struktury organizacyjnej w Bieszczadach Zachodnich.....128

    5.2. Organizacja Kościoła rzymskokatolickiego w rejonie Wielkoberezańskim na Zakarpaciu i Snińskim na Słowacji.............................136

    6. Organizacja Cerkwi prawosławnej na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim............................................................................139

    6.1. Cerkiew prawosławna w Bieszczadach Zachodnich........................................139

    6.2. Organizacja Cerkwi prawosławnej w rejonie Wielkoberezańskim i Snińskim........................................................................147

    7. Organizacja Cerkwi greckokatolickiej na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim............................................................................151

    7.1. Cerkiew greckokatolicka w Bieszczadach Zachodnich ………………...........151

    7.2. Organizacja Cerkwi greckokatolickiej w rejonie Wielkoberezańskim i Snińskim.........................................................................................................162

    8. Kościoły protestanckie.........................................................................................165

    9. Gminy żydowskie na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim.........................168

    10. Stosunki wyznaniowe i narodowościowe na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim............................................................................179

    10.1. Stosunki wyznaniowe w Bieszczadach Zachodnich......................................179

    10.2. Stosunki wyznaniowe w rejonie Wielkoberezańskim i Snińskim..................200

    11. Czynniki kulturowe i religijne – symbolika religijna świątyń...........................208

    11.1. Wprowadzenie................................................................................................208

    11.2. Świątynia Kościoła rzymskokatolickiego – symbolika i ogólna charakterystyka architektoniczna......................................................................209

    11.3. Świątynia Kościoła wschodniego – symbolika i ogólna charakterystyka architektoniczna......................................................................219

    11.4. Żydowskie obiekty sakralne i ich symbolika..................................................239

    12. Świątynie na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim w latach 1850–2012...........................................................................................246

    12.1. Świątynie istniejące na badanym obszarze w 1850 r.....................................246

    12.1.1. Cerkwie istniejące w 1850 r. – Bieszczadzki Park Narodowy z otuliną.....246

  • 7MONOGRAFIE BIESZCZADZKIE 15 (2014)

    12.1. 2. Cerkwie istniejące w 1850 r. – Nadsiański Park Krajobrazowy.................271

    12.1.3. Cerkwie istniejące w 1850 r. – Użański Park Narodowy............................275

    12.1.4. Cerkwie istniejące w 1850 r. – Park Narodowy Połoniny...........................278

    12.1.5. Kaplice greckokatolickie i rzymskokatolickie (stan na 1850 r.).................287

    12.1.6. Synagogi (stan na 1850 r.)...........................................................................287

    12.2. Świątynie na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim wzniesione w latach 1851–1918..........................................................................................288

    12.2.1. Cerkwie wzniesione w latach 1851–1918 – Bieszczadzki Park Narodowy z otuliną..................................................................................288

    12.2. 2. Cerkwie wzniesione w latach 1851–1918 – Nadsiański Park Krajobrazowy...........................................................................................299

    12.2.3. Cerkwie wzniesione w latach 1851–1918 – Park Narodowy Połoniny........301

    12.2. 4. Cerkwie wzniesione w latach 1851–1918 – Użański Park Narodowy.......302

    12.2.5. Kościoły i kaplice wzniesione w latach 1851–1918....................................304

    12.3. Świątynie na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim wzniesione w latach 1919–1945..........................................................................................309

    12.3.1. Cerkwie wzniesione w latach 1919–1945 – Bieszc