divan edebiyati

Download Divan Edebiyati

If you can't read please download the document

Post on 20-Jun-2015

3.261 views

Category:

Spiritual

10 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1. DVAN EDEBYATIDVAN EDEBYATI DVAN SZCNN TANIMDVAN SZCNN TANIM Divan szcnn szlk bakmndan iki anlam vardr: Belli bir kalplaDivan szcnn szlk bakmndan iki anlam vardr: Belli bir kalpla yazlan ve besteyle okunan iir trne divan denir. Kalp "filtn filtnyazlan ve besteyle okunan iir trne divan denir. Kalp "filtn filtn filtn filn" eklindedir. Divan szc, ikinci olarak, divan tarznda iirfiltn filn" eklindedir. Divan szc, ikinci olarak, divan tarznda iir yazan sanatlarn eserlerini topladklar kitap anlamna gelir. Divan, klasikyazan sanatlarn eserlerini topladklar kitap anlamna gelir. Divan, klasik Trk mziinde ise en az er ktalk iirlerden bestelenen arklar tanmlar.Trk mziinde ise en az er ktalk iirlerden bestelenen arklar tanmlar. Bu ktalar birbirlerinden ara namelerle ayrlr. Her ktann banda genellikleBu ktalar birbirlerinden ara namelerle ayrlr. Her ktann banda genellikle "ah", "yr" gibi bir terennm szc eklenir. Ktalardan biri yer yer ritimsiz"ah", "yr" gibi bir terennm szc eklenir. Ktalardan biri yer yer ritimsiz okunacak ekildedir. Bir dier kta daokunacak ekildedir. Bir dier kta da "doalama""doalama" grnts vermesigrnts vermesi amacyla tmyle ritimsiz olarak bestelenir. Divan, ayn zamanda slamamacyla tmyle ritimsiz olarak bestelenir. Divan, ayn zamanda slam devletlerinde idari yarg, maliye, askerlik ve ynetimle ilgili ileri yrtendevletlerinde idari yarg, maliye, askerlik ve ynetimle ilgili ileri yrten kurul ve dairelere verilen addr.kurul ve dairelere verilen addr. Divan airlerinin eserlerini nceleri serbest, daha sonra belli bir dzenDivan airlerinin eserlerini nceleri serbest, daha sonra belli bir dzen iinde topladklar kitaplar divanlar, divaneler ve hamselerdir. Divan,iinde topladklar kitaplar divanlar, divaneler ve hamselerdir. Divan, divane ve hamseler, yazarlarnn adlaryla anlrlar. rneindivane ve hamseler, yazarlarnn adlaryla anlrlar. rnein NedmNedm DivanDivan,, Fuzul DivanFuzul Divan gibi.gibi.

2. DivanDivan airlerin iirlerini belli bir dzen iinde topladklar kitaplardr. Bir tr antoloji olarak grlebilir.airlerin iirlerini belli bir dzen iinde topladklar kitaplardr. Bir tr antoloji olarak grlebilir. Zamanla divanlarda iirler belli bir dzene gre sralanmaya balad. Bu elemeyeZamanla divanlarda iirler belli bir dzene gre sralanmaya balad. Bu elemeye "divan tertibi""divan tertibi" bubu tr divanlara datr divanlara da "mrettep divan""mrettep divan" ad verilir. Tam bir divanda srasyla, kaside (tevhid, mnacat,ad verilir. Tam bir divanda srasyla, kaside (tevhid, mnacat, na't, medhiye), tarih, musammat, gazel blmleri yer alr. En sonda da lugazlar, muammalar,na't, medhiye), tarih, musammat, gazel blmleri yer alr. En sonda da lugazlar, muammalar, mfredler, azadeler bulunur. Divanda gazeller kafiye ve rediflerinin son harfinin Arap alfabesindekimfredler, azadeler bulunur. Divanda gazeller kafiye ve rediflerinin son harfinin Arap alfabesindeki srasna gre dizilir. Yani eliften balayp ye harfine kadar. Her harften en az bir iir olmas arttr.srasna gre dizilir. Yani eliften balayp ye harfine kadar. Her harften en az bir iir olmas arttr. Ama buna uymayan airler de olmutur.Ama buna uymayan airler de olmutur. DivaneDivane Kk divan anlamndadr. Dzen ve konular divanlarla ayndr. Yine kaside, tarih, musammat, gazelKk divan anlamndadr. Dzen ve konular divanlarla ayndr. Yine kaside, tarih, musammat, gazel ve kta srasn izler. Ama bir divanede bu blmlerden en az biri eksik olur. Divane, belli trlerive kta srasn izler. Ama bir divanede bu blmlerden en az biri eksik olur. Divane, belli trleri seven airlerin bilinli bir seimi olabildii gibi, bir airin divan dolduracak kadar iir yazamadanseven airlerin bilinli bir seimi olabildii gibi, bir airin divan dolduracak kadar iir yazamadan lmesi nedeniyle de oluabilir.lmesi nedeniyle de oluabilir. FignFign veve FzlFzlnin divaneleri bu trdendir.nin divaneleri bu trdendir. HamseHamse Bir airin 5 mesnevisinin bir araya getirilmesiyle oluturulan yapttr. Hamse yazar airler hamse airiBir airin 5 mesnevisinin bir araya getirilmesiyle oluturulan yapttr. Hamse yazar airler hamse airi ya daya da hamsenvishamsenvis diye bilinir. Trk edebiyatnda 16. yzylda gelimeye balad. lk hamseyi aataydiye bilinir. Trk edebiyatnda 16. yzylda gelimeye balad. lk hamseyi aatay airiairi Ali ir NevaiAli ir Nevai yazd. Divan edebiyatnn ilk hamsesini yazan air deyazd. Divan edebiyatnn ilk hamsesini yazan air de Hamdullah HamdiHamdullah Hamdidir.dir. Hamse trne dzyaznn girii ise 17. yzylda gerekleti.Hamse trne dzyaznn girii ise 17. yzylda gerekleti. NergisiNergisi hamseye dzyazy sokan ilkhamseye dzyazy sokan ilk yazardr. ounlukla hznl aklarn konu edinildii hamselerde soyut kavramlar ileyenyazardr. ounlukla hznl aklarn konu edinildii hamselerde soyut kavramlar ileyen mesnevilere de yer verilir. Hamse sahibi divan yazarlar edebi evrelerde byk sayg grrdmesnevilere de yer verilir. Hamse sahibi divan yazarlar edebi evrelerde byk sayg grrd 3. DVAN EDEBYATININ TARHESDVAN EDEBYATININ TARHES Divan edebiyat, Trklerin, 13 ve 19uncu yzyllar arasnda AnadoludaDivan edebiyat, Trklerin, 13 ve 19uncu yzyllar arasnda Anadoluda yarattklar slam kltrnn ortak zeliklerini yanstan, geni lde Arapyarattklar slam kltrnn ortak zeliklerini yanstan, geni lde Arap ve Fars edebiyatnn etkisini tayan yazl edebiyat trdr. Ancak divanve Fars edebiyatnn etkisini tayan yazl edebiyat trdr. Ancak divan edebiyat, Trklerin slam dinini kabul ettikleri ilk dnemlerden balayarakedebiyat, Trklerin slam dinini kabul ettikleri ilk dnemlerden balayarak Orta Asya ile Azerbaycanda ortaya kan ve ayn nitelikleri tayan divanOrta Asya ile Azerbaycanda ortaya kan ve ayn nitelikleri tayan divan edebiyat ile kartrlmamaldr.edebiyat ile kartrlmamaldr. Divan edebiyat tanm tmyleDivan edebiyat tanm tmyle Anadolu'ya zgdr.Anadolu'ya zgdr. Tarihsel sreteTarihsel srete dinddind veve dini tasavvufdini tasavvuf olmak zere iki koldaolmak zere iki kolda geliti. iir ve dzyaz alanndaki en eski rnekler 13. yzyldan kalmtr.geliti. iir ve dzyaz alanndaki en eski rnekler 13. yzyldan kalmtr. Divan edebiyatnda balangcndan beri iir, dz yazdan daha ndeDivan edebiyatnda balangcndan beri iir, dz yazdan daha nde gitmi ve daha gelimitir. Bunun belki de en nemli nedeni, iiringitmi ve daha gelimitir. Bunun belki de en nemli nedeni, iirin sanatnn yaratcln ortaya koymasna daha uygun olmasdr. Divansanatnn yaratcln ortaya koymasna daha uygun olmasdr. Divan iiri, sz ve anlatm sanatlarn kullanarak, yeni manzumlar bularakiiri, sz ve anlatm sanatlarn kullanarak, yeni manzumlar bularak okuyucusunu daha kolay etkiler. Dz yaz dalnda ise ar basan, neokuyucusunu daha kolay etkiler. Dz yaz dalnda ise ar basan, ne kan zellikkan zellik "retici""retici" olmaktr. Bu nedenle anlam gz ard edilir veolmaktr. Bu nedenle anlam gz ard edilir ve belagat nem kazanr.belagat nem kazanr. Divan edebiyat yazarlarnn beslendikleri kaynaklar, bata dinselDivan edebiyat yazarlarnn beslendikleri kaynaklar, bata dinsel inanlar, yani slami inanlar olmak zere slami ilimler, slam tarihinininanlar, yani slami inanlar olmak zere slami ilimler, slam tarihinin olaylar, tasavvuf, Hint-ran kkenli sylenceler, peygamber kssalar,olaylar, tasavvuf, Hint-ran kkenli sylenceler, peygamber kssalar, evliya menkbeleri, an bilimleri, gnlk olaylar, gelenek ve grenekler,evliya menkbeleri, an bilimleri, gnlk olaylar, gelenek ve grenekler, terimler, deyimler, ataszleri ile zenginleen bir dildirterimler, deyimler, ataszleri ile zenginleen bir dildir 4. Dnyevi ve tanrsal akDnyevi ve tanrsal ak Divan iirinde ak byk yer tutar. Ama bu ak hem dnyevi hem deDivan iirinde ak byk yer tutar. Ama bu ak hem dnyevi hem de tasavvufidir. Tasavvufa balanan airin amac,tasavvufidir. Tasavvufa balanan airin amac, "mutlak gzellik""mutlak gzellik" olanolan "tanry bulmak""tanry bulmak"tr. Tanrsal ak, maddi akla balar. Bir gzele ak olantr. Tanrsal ak, maddi akla balar. Bir gzele ak olan air, duygularn daha sonra soyutlama yoluyla tanrsal aka dntrerekair, duygularn daha sonra soyutlama yoluyla tanrsal aka dntrerek tanrya kavumak iin abalar. Ak din d bir anlayla ileyen airlerintanrya kavumak iin abalar. Ak din d bir anlayla ileyen airlerin iirlerinde ise tapnlacak bir varlk olarak kadn nemlidir. Ama bu triirlerinde ise tapnlacak bir varlk olarak kadn nemlidir. Ama bu tr iirlerde kadn an srekli zmekte, yaamdan bezdirmektedir.iirlerde kadn an srekli zmekte, yaamdan bezdirmektedir. Dil konusunda Arapa ve Farsann etkisinde kalan divanDil konusunda Arapa ve Farsann etkisinde kalan divan edebiyatnda szckler ok byk nem tar. Her szck tam anlamylaedebiyatnda szckler ok byk nem tar. Her szck tam anlamyla ve yerli yerinde kullanlmaldr. Divan edebiyat, anlatm asndan "belagatve yerli yerinde kullanlmaldr. Divan edebiyat, anlatm asndan "belagat kurallarna" sk skya baldr. Sanatlar ustalklarn sergileyebilmek iinkurallarna" sk skya baldr. Sanatlar ustalklarn sergileyebilmek iin bu kurallara olabildiince zen gsterirler.bu kurallara olabildiince zen gsterirler. airler, tebih, istiare, hsn-i talil, ilham, kinaye, leff ner, tecahl-airler, tebih, istiare, hsn-i talil, ilham, kinaye, leff ner, tecahl- arif, telmih, mecaz, mecaz- mrsel, tehis intak gibi sz ve anlatmarif, telmih, mecaz, mecaz- mrsel, tehis intak gibi sz ve anlatm sanatlarn kullanarak zgn iirler oluturmaya alr. Divan edebiyatndasanatlarn kullanarak zgn iirler oluturmaya alr. Divan edebiyatnda iirin estetik kurallarna uymak, ou zaman konu ve ierikten neiirin estetik kurallarna uymak, ou zaman konu ve ierikten ne gemitir.gemitir. 5. DVAN EDEBYATINDA SANATLARDVAN EDEBYATINDA SANATLAR TebihTebih Sz daha etkili klmak amacyla ortak nitelikleri bulunan nesne ya da kavramlar arasndaSz daha etkili klmak amacyla ortak nitelikleri bulunan nesne ya da kavramlar arasnda benzerlik kurma sanatdr. rnein, "Tilki gibi kurnaz adam" bir tepihtir. nsanbenzerlik kurma sanatdr. rnein, "Tilki gibi kurnaz adam" bir tepihtir. nsan kurnazlyla bilinen tilkiye benzetilmektedir. Bir tebih'te drt e bulunur:kurnazlyla bilinen tilkiye benzetilmektedir. Bi