türk islam edebiyati-anadolu edebiyati

Click here to load reader

Post on 04-Jun-2018

225 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    1/261

    T.C. ANADOLU NVERSTES YAYINI NO: 2073

    AIKRETM FAKLTES YAYINI NO: 1107

    Anadolu niversitesilhiyat nlisans Program

    TRK SLM EDEBYATI

    Editr

    Prof.Dr. Hasan AKSOY

    Yazarlar

    Prof.Dr. Bilal KEMKL (nite 1, 10)

    Prof.Dr. Mustafa smet UZUN (nite 2, 4)

    Prof.Dr. Hasan AKSOY (nite 3, 8)

    Prof.Dr. Alim YILDIZ (nite 6, 7)

    Yrd.Do.Dr. Ali ZTRK (nite 5, 9)

    ANADOLU NVERSTES

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    2/261

    Bu kitabn basm, yaym ve satfl haklar Anadolu niversitesine aittir.Uzaktan retim tekniine uygun olarak hazrlanan bu kitabn btn haklar sakldr.

    lgili kurulufltan izin almadan kitabn tm ya da blmleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kaytveya baflka flekillerde oaltlamaz, baslamaz ve datlamaz.

    Copyright 2010 by Anadolu UniversityAll rights reserved

    No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmittedin any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without

    permission in writing from the University.

    Genel Akademik KoordinatrlerProf.Dr. brahim Hatibolu (anakkale Onsekiz Mart niversitesi)

    Prof.Dr. Ali Erbafl (Sakarya niversitesi)

    Program KoordinatrDo.Dr. Cemil Ulukan

    Uzaktan retim Tasarm BirimiGenel KoordinatrProf.Dr. Levend Kl

    Genel Koordinatr Yardmcsretim Tasarmcs

    Do.Dr. Mjgan Bozkaya

    retim Tasarmcs YardmclarArfl.Gr. Mehmet Frat

    Arfl.Gr. Nur zer

    Grafik Tasarm YnetmenleriProf. Tevfik Fikret Uar

    r.Gr. Cemalettin Yldz

    lme Deerlendirme Sorumlusur. Gr. Atilla Tekin

    Kitap Koordinasyon BirimiDo.Dr. Feyyaz BodurUzm. Nermin zgr

    Kapak DzeniProf. Tevfik Fikret Uar

    DizgiAkretim Fakltesi Dizgi Ekibi

    Trk slm Edebiyat

    ISBN978-975-06-0756-1

    3. Bask

    Bu kitap ANADOLU NVERSTES Web-Ofset Tesislerinde 60.000 adet baslmfltr.ESKfiEHR, Ocak 2013

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    3/261

    iii

    NDEKLER

    nite 1: Din ve Edebiyat2nite 2: Trk slm Edebiyatnn Kaynaklar 22

    nite 3: Trk slm Edebiyatnda Nazm ekilleri 52

    nite 4: Trk slm Edebiyatnda Belgat Balca Edeb Sanatlar 82

    nite 5: XV. Yzyla Kadar Trk slam Edebiyat110

    nite 6: XVI XX. Yzyl Trk slam Edebiyat 136

    nite 7: Allah Tel ile lgili Edeb Trler156

    nite 8: Hz. Peygamber ile lgili Edeb Trler 182

    nite 9: Din Tr ve Konular 208

    nite 10: Tasavvuf ve Edebiyat 234

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    4/261

    iv

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    5/261

    v

    NSZ

    Edebiyat, dnce ve hayallerin duygularla birlikte heyecan ve estetik zevkuyandracak ekilde ifade edilmesidir. Binlerce yldan bu yana varlnsr-

    dren Trk edebiyat slmiyetle birlikte durmadan gelimive hatta yeni-lenmitir. Trklerin slmiyeti kabul etmelerinden sonra slm kltr vemedeniyetinin birletirici, btnletirici etkisi altnda ortaya kan slm me-deniyeti tesiri altndaki Trk edebiyat Osmanl Dnemi boyunca varlnglendirerek devam ettirmi, Fuat Kprl, Ali Nihad Tarlan, Nihat SamiBanarlve Necl Pekolcay gibi Cumhuriyet Dnemi edebiyat aratrmaclartarafndan Trk-slm Edebiyatadaltnda bilim dalhaline getirilmitir.

    Ana hatlaryla ifade edilecek olursa, Trk-slm edebiyat, din arlkledeb eser ortaya koyan air ve yazarlarinceleyen bir bilim daldr. Dier s-lm dallarda olduu gibi, bu alann da ilk kaynaklarKurn-Kerm ve ha-dislerdir. Siyerler, ksas-enbiylar, tasavvuf ve akaid, tefsir, fkh gibi slmilimler, devrin ilimleri, yerli malzeme, ran ve Arap Edebiyatbu bilim dal-nn dier kaynaklararasnda saylabilir.

    n lisans rencilerine hitap eden elinizdeki kitapta Trk-slm edebiyathemen btn ynleriyle ele alnmaya allmtr. Birinci nitede din-edebiyat ilikisi incelenmi, Trk-slm edebiyatnn kapsamve dier bilimdallaryla irtibat anlatlmtr. kinci nitede Trk-slm edebiyatnn kay-naklarbtn ynleriyle incelenmitir. Bu nitede nce Trk-slm edebiya-tna konusunu ve zelliklerini veren kaynaklar tantlm, sonra Trk edebiya-tmetinlerinin kaynaklarve Trk-slm edebiyatalmalarnda bavurula-cak kaynaklar hakknda bilgi verilmitir. nc nitede Trk-slm edebi-yatnda kullanlan nazm ekilleri, vezinler, eski Trk edebiyatnda sklklakullanlan aruz kalplarve kafiyeler rneklerle anlatlmtr. Drdnc ni-

    tede Trk-slm edebiyatnda ounlukla bavurulan edeb sanatlar, belgatve unsurlar tantlm, edebiyat-sanat ilikisi zerinde durulmutur. Beincinitede Trk-slm edebiyattarihinin XV. yzyla kadar seyri hakknda bil-gi verilmi, Trklerin mslman olduktan sonra meydana getirdikleri ilkeserlerin ortak zellikleri ana hatlaryla aktarlm, XIII-XV. yzyllarn ede-b zellikleri anlatlm, ne kan air ve yazarlar eserleriyle birlikte ksacatantlmtr. Altncnitede Trk-slm edebiyattarihinin XVI-XX. yzyl-lardaki seyri takip edilmi, yzyllarn zellikleri iirlerden semelerle anla-tlm, bu edebiyatn canlve devam eden bir edebiyat olduu gzler nneserilmitir. Yedinci nitede Trk slm Edebiyatnda Allahla, sekizincinitede Hz. Peygamberle ilgili edeb trler hakknda genie bilgi verilmi-tir. Bu iki nitede nce trler genel olarak tantlm, sonra her trn tarih

    geliimi anlat

    lm

    ve her tr nemli rneklerle desteklenerek okuyucunun is-

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    6/261

    vi

    tifadesine sunulmutur. Dokuzuncu nitede din-edeb trler ile genel edebi-yat trleri karlatrlm, Trke din eserler edeb bakmdan deerlendiril-mi, din konulu destn mahiyetteki eserlerle ramazniyye, ydyye, fetihn-me, gazavatnme, mersiye ve maktel gibi din-edeb trler hakknda etraflcabilgi verilmitir. Onuncu nitede ise tasavvufun edebiyatla irtibatele aln-

    m, kltr tarihimizde nemli bir edebiyat ve sanat ortamolan tekkeler hak-knda bir deerlendirme yaplm, tasavvuf edebiyatnn temel kavramlarta-ntlm, din-tasavvuf trler zengin rneklerle anlatlmtr.

    nemli bir boluu dolduracana inandmz bu kitap bir ekip alma-snn rndr. 1. ve 10. nite Uludaniversitesi lhiyat Fakltesi retimyesi Prof. Dr. Bilal Kemikli, 2. ve 4. nite Marmara niversitesi lhiyatFakltesi retim yesi Prof. Dr. Mustafa Uzun, 3. ve 8. nite Marmaraniversitesi lhiyat Fakltesi retim yesi Prof. Dr. Hasan Aksoy, 5. ve 9.nite stanbul niversitesi lhiyat Fakltesi retim yesi Yrd. Do. Dr.Ali ztrk, 6. ve 7. nite Cumhuriyet niversitesi lhiyat Fakltesi retimyesi Do. Dr. Alim Yldz tarafnda hazrlanmtr. Youn mesai sarfederek

    kitab

    n en gzel ekilde tamamlanmas

    iin titizlik gsteren ve byk bir z-veriyle alan ve hepsi de fakltelerinde Trk-slm EdebiyatAnabilim dalretim yesi olan kymetli meslektalarma teekkr bor bilirim.

    n lisans kitaplarnn koordinatrleri deerli meslektalarm anakkaleOnsekiz Mart niversitesi lhiyat Fakltesi Dekansayn Prof. Dr. brahimHatibolu ile Sakarya niversitesi lhiyat Fakltesi Dekan sayn Prof. Dr.Ali Erbaa ve basm konusunda yardmlarn ve gayretlerini esirgemeyenEskiehir Anadolu niversitesi Rektr ile Ak retim Fakltesi Deka-nna ve alanlarna en kalb teekkrlerimi sunarm.

    Gayret bizden tevfik Allahtandr.

    Prof. Dr. Hasan AKSOY(Editr)

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    7/261

    1

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    8/261

    2

    Amalarmz

    Bu niteyi tamamladktan sonra;

    Din ve edebiyatilikilendirebilecek,

    Trk-slm Edebiyatntanmlayabilecek,

    Trk-slm Edebiyatnn kapsamnaklayabilecek,

    Trk-slm Edebiyatnn dier bilim dallaryla ilikisini belirleyebilecek-siniz.

    Anahtar Kavramlar

    Din

    Edebiyat

    Trkler

    slm

    neriler

    Bu niteyi daha iyi kavrayabilmek iin ncelikle;

    M. Fuat Kprlnn Edebiyat Aratrmalaradlkitabndan Trk Ede-biyatnn Menei balklblm okuyunuz.

    Trkiye Diyanet Vakfslm Ansiklopedisinden Edebiyat maddesiniokuyunuz.

    Agh SrrLeventin Trk EdebiyatTarihi I. Cilt Giriadlkitabn Ede-biyat Tarihimizin Balca Sorunlar balklblm inceleyiniz.

  • 8/13/2019 Trk islam Edebiyati-Anadolu Edebiyati

    9/261

    3

    GR

    Din, farkldisiplinler asndan ele alnp tanmyaplan bir kavramdr. Keli-menin etimolojik kkeni ve tariflerinin yannda, kayna, tasnifi, bireyi vetoplumu etkileyen ilkeleri ve esaslar itibariyle de tanmlanmtr. Bununlabirlikte edebiyat asndan dinin tarifini yapmak gtr. nk din, bir y-nyle edebiyatn kaynadr; dier ynyle de, tannmasnda, yaylmasndave kltrel deerlerini oluturmasnda edeb eserin dil, ifade ve formlarndanyararlanan bir sosyal kurumdur.

    Din bireyi mukaddes duygu, ortak uur ve vicdan etrafnda birletirir; ah-lk bir kurum olarak insanlara yn verir, bireyi iten kuatarak ynlendirir.Bunu da byk oranda szn byl gcnden yararlanarak yapar. Her ey-den nce, her dinin bir kutsal metni vardr. Kutsal metin, bir yandan okuyana

    dinin temel ilkelerini retirken, te yandan da onu metafizik gereklikle bu-luturur. Bylece dindar, kutsal kitabokurken edeb bir bilince ve dil zevki-ne de ular. Ulalan bu bilin ve dil zevki, sanatn merkezinde ye alan este-tik duyguyu ifade eder. Din, metafizik problemlere getirdii zmler, hayataykledii anlam, varlk, bilgi ve ahlak anlayyla estetik duyguyu besleyenen nemli kaynaktr.

    Din ve edebiyat ilikisi edebiyat bilimcilerinin ve eletirmenlerin zerindedurduu konulardan birisidir. Bu nitede, ncelikle din ve edebiyat ilikisiinceleme konusu edilecektir. Daha sonra Trk-slm Edebiyatnn tanmyaplarak kapsamna iaret edilecek ve dier ilimlerle olan ilikisi ortaya ko-nacaktr. Buradaki asl ama, kitabn dier nitelerinde ele alnan konularnanlalmasna teorik bir temel oluturmaktr.

    DN VE EDEBYAT

    Edebiyat, dile balbir sanattr. Bir kavram olarak dilimizde Tanzimat sonra-snda kullanlmaya balayan edebiyat, insana ait bir duyguyu, dnceyi, ha-yali, yorumlar, tutumlar, gzlemleri dilin imknlaryla en gzel ekilde an-latma sanatdr. Dier bir ifadeyle edebiyat, duygu, dnce veya hayallerinheyecan