türk edebİyati tarİhİ

Click here to load reader

Download TÜRK EDEBİYATI TARİHİ

Post on 12-Jan-2016

112 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

TÜRK EDEBİYATI TARİHİ. SADETTİN UYSAL SOMA ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ EDEBİYAT ÖĞRT. TÜRK EDEBİYATININ DEVRELERİ. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı A- Sözlü Dönem Türk Edebiyatı (…- 8.yy.) B- Yazılı Dönem Türk Edebiyatı (8.yy.-11.yy.) İslami Dönem Türk Edebiyatı(11.yy.-1860) - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • TRK EDEBYATI TARHSADETTN UYSALSOMA ANADOLU RETMEN LSES EDEBYAT RT.

  • TRK EDEBYATININ DEVRELERslamiyet ncesi Trk EdebiyatA- Szl Dnem Trk Edebiyat (- 8.yy.)B- Yazl Dnem Trk Edebiyat (8.yy.-11.yy.) slami Dnem Trk Edebiyat(11.yy.-1860)A- lk slami Trk Edebiyat EserleriB- Divan EdebiyatC- Halk Edebiyat (1.Anonim Halk Edebiyat, 2.Ak Edebiyat,3.Tekke (Tasavvuf) EdebiyatBat Kltr Etkisindeki Trk EdebiyatA- Tanzimat Edebiyat(1860-1895)B- Servet-i Fnun Edebiyat (Edebiyat- Cedide) (1895-1901)C- Fecr-i Ati Edebiyat (1909-1911)D-Milli Edebiyat Akm (1911-1923)E-Milli Mcadele Dnemi EdebiyatF-Be HececilerG- Cumhuriyet Dnemi Trk Edebiyat (1923-) (1. Yedi Mealeciler, 2.-Garipiler( l.Yeni Hareketi), 3. kinci Yeni Hareketi, 4. Hisarclar, 5. Toplumsal Gerekiler )

  • slamiyet ncesi Trk EdebiyatA-SZL DNEM(Destanlar Dnemi): Trklerin yazy henz kullanmadklar dnemde olumu bir edebiyattr. Yaz olmad iin bu dnemde sadece iirle ilgili rnler vardr. Olaanst olaylar anlatan destanlar bu dnemin en nemli rnleridir.

  • zellikleri: . Szl edebiyat rnleri din trenlerinde domu, din d trenlerde gelimitir. . iir syleyen kiilere ozan, kam , baks , aman gibi adlar verilmitir. .airler,iirlerini kopuz ad verilen saz eliinde syler. . Dini trenlerde sylenen iirlere yr ad verilir.iirler hece lsyle sylenmitir. . Kafiye olarak genelde yarm kafiye kullanlmtr.Kafiye dzeni (abab-cccb-dddb.) biimindedir.

  • iirlerde yaln bir dil kullanlmtr; dil, yabanc etkilerden uzaktr.iirlerde kullanlan nazm biimi drtlktr. iirler sr,len,yu denilen trenlerde sylenmitir.Szl dnemin balca edebiyat rnleri: kouklar, destanlar, savlar ve sagulardr.Tabiatla i ie olduklar iin sanatlar benzetmelerde tabiattan yararlanmlardr. lenen konular; doa sevgisi, yaama sevinci, sava ve kahramanlk, lm aclar, sevgi vb.Bu dnemin tm rnleri anonim zellikler tar.

  • Sr: Srek avnn bereketli olmas iin ava kmadan nce yaplan bir trendir.

    len: kz avndan sonra dzenlenen bir ziyafet trenidir.

    Yu: ok sevilen bir kiinin lm zerine dzenlenen cenaze trenidir.

  • SZL DNEM EDEBYAT RNLERKouk:Genellikle yiitlik,ak ve doa sevgisini ileyen, hece lsyle ve drtlkler halinde sylenen iirlerdir. Sr ve len trenlerinde sylenirdi.Kafiye dzeni aaab-cccb-dddb eklindedir.lk kouk rneklerine Kagarl Mahmutun Divan- Lugatit-Trk adl eserinde rastlanr.Halk edebiyatndaki karl koma, Divan edebiyatndaki karl gazeldir.

  • Sagu:Eski Trklerde, lenler iin dzenlenen yu trenlerinde sylenen iirlerdir.Sagular, at ve mersiye trlerinin ilk rnekleri saylabilir.Sagularda sadece lenler iin duyulan straplar deil; lenin kahramanlklar, cmertlii ve iyilikleri de dile getirilir. Bu yn ile sagular destan trnn devam gibidir.Nazm biimi, kafiye dzeni ve hece ls bakmndan koua benzerler.(Sagular aslnda birer kouktur. ledikleri konular bakmndan kouklardan ayrlr.)Halk edebiyatndaki karl at ; Divan edebiyatndaki karl ise mersiye dir.

  • Sav:Eski Trklerde sylenen ataszleridir.Anonim zellik tarlar.Savlarn bir gerek anlam , bir de yan anlam vardr.Gerek ( szlk )anlam aktr.Savlarda verilmek istenen mesaj; ikinci (yan) anlamda gizlidir.

  • Destan: Tarihin bilinmeyen dnemlerinde bir milleti derinden etkileyen sava, kahramanlk, g, ktlk,doal afetler gibi olaylarn azdan aza; nesilden nesile aktarlarak olumu uzun manzum eserlere denir.

  • Destanlarn zellikleri:Destanlar anonimdir,halkn ortak belleinin belli bir ulusun zelliklerini yanstr.Genellikle manzum,iir eklindedir.Az olmakla beraber nazm-nesir kark olan destanlar da vardr.Ancak baz destanlar, manzum ekli unutularak gnmze nesir halinde ulamtr.Destanlarda olaan ve olaanst olaylar i iedir.Bu olaylar toplumun, halkn hafzasnda nemli iz brakm olaylardr.

  • Destan kiileri, beden yaps ve karakter zellikleri bakmndan hem olaan hem de olaanst zellikler tar.Destanlarda anlatlan olaylarn zaman ve meydana geldii yerler aa yukar bellidir.Dize saylar snrszdr. ( Manas Destan 400000 dizedir. )Destanlarda daha ok kahramanlk, yiitlik, dostluk, ak, lm, yurt sevgisi vb. konular ilenir.Baz rakam ve nesneler kutsaldr.

  • Destanlarn Oluum EvreleriDoal destan 3 aamada oluur:Dou Safhas : Bu safhada milletin hayatnda iz brakan nemli tarihi ve sosyal olaylar, bu olaylar iinde yceltilmi efsanevi kahramanlar grlr.Yaylma Safhas: Bu safhada, sz konusu olay ve kahramanlklar, szl gelenek yoluyla yaylr.Bylece blgeden blgeye ve nesilden nesile geer.Derleme (Yazya Geirme) Safhas: Bu safhada, szl gelenekte yaayan destan, gl bir air, bir btn halinde derleyip manzum olarak yazya geirir.ou zaman bu destanlarn kim tarafndan derlendii ve yazya geirildii belli deildir.

  • Oluumuna Gre Destan TrleriOluumuna gre destanlar ikiye ayrlr:1. Doal destan,2. Yapma ( suni ) destan.1. DOAL DESTAN : ok eski dnemlerde milletin vicdannda derin izler brakan bir tarih ya da toplum olaynn yine o devirlerde milli bir ozan ya da eitli saz airleri tarafndan sylenen destanlardr.

  • Dnyann Balca Doal DestanlarSmer destan : Glgam.Yunan destanlar : lyada ve Odissea.ran destan : ehname.Fin destan : Kalevala. Hint destanlar : Mahabharata ve Ramayana.Alman destan : Nibelungen.ngiliz destan : Boewulf.Rus destan : gor.spanyol destan : Le Cid.Fransz destan : Chansen de Rland.Japon destan : into.

  • 2.YAPMA DESTAN: Yeni ve yakn alarda, herhangi bir tarih olaynn bir ozan tarafndan destan kurallarna uygun olarak yazlm destandr. Bunlar, bireysel yaratma dayanan, sanatsal amal destanlardr. Yapma destanlarda,toplumsal katknn yeri yoktur.

  • Dnyann Balca Yapma DestanlarLatin edebiyat: Aeneis ( Vergilius ).Fransz edebiyat: Henriade ( Voltaire ).Portekiz edebiyat: Os Lusiadas ( Camoens ).ngiliz edebiyat: Kaybolmu Cennet (John Milton).talyan edebiyat: Kurtarlm Kuds ( Tasso )talyan edebiyat: lgn Orlando ( Ariosto )talyan edebiyat: lahi Komedya ( Dante ).

  • Trk Edebiyatnda Yapma DestanKuvay- Milliye Destan : Nazm Hikmet ehitler Destan : Fazl Hsn Dalarcaanakkale Destan: Mehmet Akif ErsoySatuk Bura Han DestanCengiz-nameTimur ve Edige DestanlarSeyid Battal Gazi Destan Danimend Gazi Destan Krolu DestanGen Osman Destan ( Kayk Kul Mustafa )Selukname (Yazcolu Ali)

  • lk Trk Destanlar 1.Altay - Yakut Yaradl Destan2.Sakalar Dnemi a.Alp Er Tunga Destan b.u Destan 3.Hun Dnemi Ouz Kaan Destan4.Kktrk Dnemi a.Bozkurt Destan b.Ergenekon Destan5.Siyenpi Destan 6.Uygur Dnemi a. Treyi Destan b. G Destan c.Mani Dininin Kabul Destan

  • slamiyetin Kabulnden Sonraki Trk Destanlar :1.Karahanl Dnemi Satuk Bura Han Destan2.Kazak-Krgz Kltr Diresi Manas 3.Trk-Mool Kltr Diresi Cengiz-name4.Tatar-Krm Timur ve Edige Destanlar5.Seluklu-Beylikler ve Osmanl Dnemleri a. Seyyid Battal Gazi Destan b. Danimend Gazi Destan c.Krolu Destan d.Gen Osman Destan ( Kayk Kul Mustafa )

  • slamiyet ncesi Trk destanlar unlardr:Yaratl Destan: Trk ulusunun, evrenin nasl var olduu stne dnn,inann ve bulularn efsanevi bir biimde anlatr. Bu destann, Trk boylarndan hangisine ait olduu bilinmemektedir. W.Radloff tarafndan 19.yy.da Altay Trklerinden derlenmitir.

  • Saka destanlar: 1. Alp Er Tunga Destan: Bu destan Saka Trklerinin komutan olan Alp Er Tunga(?- m.624) nn ranllarla yapt savalar anlatlr. Destanda Alp Er Tungann kahramanlklar, baarlar ve lmnden duyulan ac dile getirilmitir. Alp Er Tunga destannn metinlerine ran destan ehnamede ve Divan- Lugatit-Trkte rastlanmtr. ehnamede Alp Er Tungadan Efrasiyab diye bahsedilir. 2. u Destan: Saka Trkleri hkmdar unun Makedonya hkmdar skendere kar verdii mcadeleler (m.330) anlatlr. Destann asl bulunamamtr. Destanla ilgili bilgileri Divan- Lugatit-Trkte bulmaktayz

  • Hun-Ouz Destanlar: 1. Attila Destan: Avrupa Hun hkmdar Attilann yapt savalar ve gsterdii kahramanlklar anlatmaktadr. 2. Ouz Kaan Destan: Bu destanda Hun hkmdar Ouz Kaan (Mete m.209-m.174)n Orta AsyadaTrk birliini kurmas anlatlr. Destann Uygur yazsyla yazlm bir kopyas Paristedir.

  • Gktrk Destanlar: 1. Bozkurt Destan: Gktrklerin dii bir kurttan nasl trediklerini ve oaldklarn anlatr. Bu destanla ilgili bilgiler in kaynaklarndan alnmtr. 2. Ergenekon Destan: Bu destanda Gktrklerin Ergenekon denilen bir yere snmalar, orada 400 yl oturup oalmalar, sonra da demir bir da delerek oradan kmalar ve byk bir devlet kurmalar(ms.552) anlatlr. Destan, 13.yy.da Mool tarihi Reidddin tarafndan yazya geirilmitir.

  • Uygur Destanlar: 1. Treyi Destan (Dokuz Ouz On Uygur Destan): Uygurlarn bir kurttan nasl tredikleri ve oaldklar anlatlr.

    2. G Destan: Uygurlarn Krgz basklarna dayanamayarak Dou Trkistana g edileri (ms.840) anlatlmtr.

  • Satuk Bura Han Destan:Karahanl hkmdar Satuk Bura Han X. yzylda islmiyeti resmen devlet dini olarak kabul etmitir. slmiyetten sonra ilk teekkl eden destan da bu hkmdarn slmiyeti kabul ve yaymak iin yapt mcadelelerin efsanelerle zenginletirilerek anlatmyla domutur.

  • Manas Destan:Krgz Trkleri arasnda doan Manas destan Kazak-Krgz Trk kltr diresi iinde bugn de btn canll ile yaamaktadr.Bu destann XI. veya XII. yzyllarda meydana geldii dnlmektedir. Destann kahraman Manas da, Ouz Kaan destannn slm rivayetindeki ve Satuk Bura Han gibi slmiyeti yaymak iin mcadele eden bir kahramandr. Byle olmakla beraber Manas destannda slmiyet ncesi Trk kltr , inan ve kabullerinin tamamn grmek mmkndr. Baz varyantlar 4oo.ooo msra olan Manas destan Trk-Bozkr medeniyetinin Kazak -Krgz diresinin kltr belgeseli niteliindedir. Dnyann en uzun destandr.

  • Cengiz-name:Ortaasya'da yaayan Trk boy

View more