beleške strari rim

Download Beleške Strari Rim

Post on 06-Jun-2015

887 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

skripta

TRANSCRIPT

Beleke Strari Rim

PRVI SEMESTAR

Petar Ristanovi

POLIBIJE

(200-120(118))

Izvori o Polibijevom ivotu: Istorije- njegovo delo Etiki zbornik- Plutarh Biografija- Filomen Vodi po Heladi- Pausanija Polibije je roen u Arkadiji, u Megalopolju. Njegov otac bio je Likarta, hiparh i strateg Ahajskog saveza. Hiparh- zapovednik konjice Ahajski savez- neka vrsta savezne drave. Isprva ogranien na Ahaju, a kasnije se irio. Pored njga postojao je suparniki Etolski savez. Prva Polibijeva dunost trebalo je da bude lanstvo u poslanstvu Ptolomeju V u Egipat, iako Polibije nije imao dovoljan broj godina da bude lan ovako znaajnog poslanstva. Slanje maloletnog Polibija bila je poast njegovom ocu koji je uspeo da obnovi saveznitvo sa Ptolomeidima.Do poslanstva ipak nije dolo jer je Ptolomej V umro. Neto kasnije uestvovao je u odreivanju granica izmeu Mesenije i Megalopolja. Posle ovoga sledi povlaenje iz politikog ivota negde izmeu 180.-170. godine. Godine 170. postaje hiparh Ahajskog saveza. Godine 168. posle bitke kod Pidne, Kalikrap, Polibijev politiki protivnik je priao Rimu sa spiskovima najistaknutijih Ahajaca i rimskih protivnika. Polibije je sa drugih 1000 najistaknutijih Ahajaca odveden u Rim, gde ostaje na zalaganje njegovog prijatelja Emilijana Scipiona, dok veina ostalih talaca biva razmetena po gradovima irom riskog carstva. Za vreme boravka u Rimu, Polibije postaje fasciniran njegovom moi i politikim ureenjem. Ba u ovo vreme poinje da pie svoje Istorije. U Grku se vraa 149. godine da bi pomogao Grcima da se priviknu na rimski Ustav. Putovao je puno po ugledu na Herodota. Posetio je severnu Afriku( Libija), plovio je obalama Atlanskog okeana, prisustvovao padu Kartagine 146. godine. Proputovao je Galiju. Bio pod zidinama Numancije 133. godine. U Italiju se vratio Hanibalovim putem preko Alpa. Posetio je i Sard.

DELA: Istorije u 40 knjiga, samo 5 je sauvano Taktika Spis o naseljenom delu sveta kod ekvatora Monografija o Numancijskom ratu Istorije Delo je napisano u 40 knjiga od ega je 5 u celosti sauvano, dok su od ostalih sauvani samo fragmenti. Tako skraene verzije knjiga 6-18 imamo u Exerpta antiqa. To je zbornik nastao u 11. ili 12. veku. Veliki broj fragmenata imamo u Hristomatiji iz veremena Konstantina VII Porfirogenita. Takoe, neke fragmente imamo i kod drugih antikih pisaca Cicerona, Tita Livija, Strabona... Svoje izlaganje Polibije poeo je vremenom 140 Olimpijade, to je period izmeu 220.-216. godine , u vreme kada je izbio rat izmeu Filipa V i Ptolomeja oko njihovih vanegipatskih poseda, a u Aziji rat u Koilesiriji. Kolilesirija- Juna Sirija Za poetak dela uzeo je rat u Kartagini jer su do tad, kako navodi, dogaaji bili nepovezani i od lokalnog zanaja, a tada poinju da se povezuju i utiu jedni na druge. Svi oni tee u jednom pravcu- irenu Rima i osvajanju tada poznatog sveta. Ipak, delo ima svojevrstan Uvod u I i II knjizi koje se bave dogaajima pre 140 Olimpijade, odnosno poetka I punskog rata. U I knjizi Polibije govori o tome kako su Rimljani prvi put preli na Siciliju. U II knizi govori kako su Rimljani osvojili itavu Italiju. Kako razlog za pisanje ovakvog dela Polibije navodi fasciniranost kako su Rimljani za samo 93 godine uspeli da osvoje tako mnogo. Smatrao je da Rim nikada nee propasti. Kako presudan faktor za uspe Rima po njemu bio je rimski Ustav ali nije poricao i bitnu ulogu koji je odigrala Tihe( Sudbina). Pisao je optu istoriju kako sam kae. Dalje govori kako su to pokuavali istoriari pre njega, ali da je samo Eforu donekle uspelo. Efor- Istorija, delo koje obuhvata period od povratka Heraklida na Peloponez- Dorska seoba do 340. godine Isticao je kako su opte istorije bolje od monografija jer monografije piu samo o pojedninim dogaajima i sa previe detalja dok opte istorije otkrivaju iru sliku i uzrono-posledine veze.

Polibije dogaaje izlae po Olimpijadama, gde je svaka podeljena na 4 godine. U okviru jedne dogaaje izlae geografski, prvo Italiju pa ostale oblasti. Datovanje po Olimpijadama uveo je Eratosten. Po Polibiju pisanje istorije sastoji se iz tri dela: 1. sakupljanje izvora, njihovo prouavanje i upreivanje, kao i prouavanje ranijih dela. 2. saznavanje o geografiji, istraivanje poloaja gradova i reka, putovanja 3. pisanje na osnovu politikog iskustva Polibije je tvorac termina pragmatika istorija.Po Polibiju, svrha istorije je da poduava one koji je izuavaju- didaktika uloga istorije. Istorija ne treba da bude trenutna zabava ve da uini da njeni itaoci postanu bolji ljudi Istie da istorijom treba da se bave politiari. Zadaci istorije po Polibiju: 1. objektivnost, nepristrasnost 2. da kako on navodi hvali neprijatelje, kudi prijatelje 3. da iznosi uzrono-posledine veze meu dogaajima Ipak, Polibije nije uvek uspevao da bude objektivan. Neprijateljski je nastrojen prema Etolskom savezu, kao i prema spartanskom kralju koji je osvojio Megalopolj. Polibijevi izvori: Timej iz Tauromenija- Istorija Sicilije Filin iz Akraganta- Istorija I punskog rata Fabije Piktor- Anali Filarh- period od 272. do 220. godine Za II punski rat koristi starije analiste. Od grkih istoriara koristi Zosila, Hereja i Silena. Koristio je i arhiv Ahajskog saveza kao i izjave oevidaca. Primer: odluka senata o miru sa Filipom V i Antiohom VI. Koristio je i ugovor sa Kartaginom o mitru. Koristi takoe i dokumentarne izvore. Primer: bronzana ploa koju je ostavio Hanibal ostavio u junoj Italiji, na rtu Pacinijumu. Polibije smatra da je rimski Ustav najbolji jer predstavlja meavinu tri ureenja. Tu su skuptine iz demokratskog ureenja, konzuli iz monarhije i

senat iz aristokratije. Polibije ovo naziva meanim ustavom i to je po njemu najbolji oblik dravnog ureenja.Isto tako veruje da je Ustav najsavreniji oblik dostigao 216. godine posle bitk e kod Kane.

UREENJE RIMSK REPUBLIKE- MAGISTRATURE Magistar- stareina, onaj koji je iznad naroda Magistrati su lica zaduena da u odreeno vreme vre neke dravne funkcije. Vrste magistratura: 1. redovne 2. vandredne Redovne magistrature: 1. konzuli- cum impreio 2. pretori- cum impreio 3. cenzori- cum imperio 4. narodni tribun 5. edil 6. kvestor Vandredne magistrature: 1. diktator 2. magister equtum- zapovednik konjice 3. vojni tribun- tribunus militum consulare, uvedena je u vreme kada plebejci nisu mogli biti konzuli 4. decemvir 5. interrex Podela magistratura: 1. cum imperio- imaju prevo da zapovedaju vojskom, knzul, pretor, diktator, vojni tribun sa konzulskom vlau, magister equtum, cenzor. 2. sine imperio MAJORES- oni koji imaju prevo na auspicia maxima. Svi od kvestora pa navie.Razlog- od kvestoar bivi magistarti ulaze u senat. MINORES- imaju prevo na auspicia minora KURULNI MAGISTRATI- sella curulus- stolica na kojoj sede magistrati. Pravo na nju imali su samo magistrati sa impreijumom, konzul, pretor, cenzor, a kasije i kurulni edil. Od vandrednih samo diktator.

Postojala je i podela na patricijske i plebejske magistrate, ali ona gubi vanost posle 367. godine. Znaci dostojanstva magistrata: Faces- snopovi prua koje ispred magistrata nosi liktor(lictores). 24 liktora prati diktatora, 12 konzula, 6 pretora.U sluaju rata u snopove su stavljane sekire, to verovatno predstavlja pravo magistrata da kanjava. IUS IMAGINUM-pravo porodice koja je dala kurulne magistrate da u artijumu uva njihove portrete-IMAGINIS- posmrtne maske praene natpisom u kome su pobrojane sve magistrature koje je obavljao i njegovi podvizi. Trajanje magistratura: Cenzor- 18 meseci, biraju se na 5 godina Ostali- godinu dana Diktator- 6 meseci Prokonzul- zvanino nije konzul ali ima konzulska ovlaenja. PROROGTIO IMPERII- produavanje vlasti u izuzetnim okolnostima, najee na godinu dana ili krae. Prvi put je produena vlast 326. konzulu KVINTU PUBLIJU EILONU, konzulu iz 307. da bi zavrio opsadu Napulja. FASTI CONSULARES- spiskovi konzula FASTI TRIUMFARES- spiskovi trijumfatora O produavanju valsti magistrata odluuje senat. Bivi konzuli prokunzuli i propretori upravljaju u provincijama. CENZORI Cenzori se biraju od 443. godine, a plebejci mogu da obavljaju ovaj magistrat od 351. godine. Od godine 339. po zakonu Publija Filona jedan od cenzora MORA biti plebejac.Biraju se svake pete godine i vre dunost godinu i po dana. Biraju ih centurijatske komicije kojima presedava konzul. Ukoliko jedan od cenzora umre iz nekog razloga ili abdicira drugi mora da podnese ostavku. Za cenzore se obino biraju bivi konzuli ili ljudi koji su proli KURSUS HONORUM odnosno proli sve magistrature.. Ovo je najuglednija magistratura. Tako je po svom ugledu uven ce nzor Apije Klaudije iz 312. godine. Dunosti cenzora:

Oni sastavljaju ALBUM, spiskove senatora, od 312. godine i zakona Ovinija. Mogu da izbace nekoga iz senata zbog morala- LECTIO SENATUS. Ovu dunost ranije su vrili konzuli, ali je takoe Ovinijevim zakonom ta dunost prela na cenzore. Cenzor je sastavljao i spiskove vitezova. Odeivali su visinu poreza i carina, davali u zakup dravnu zemlju i rudnike, prikupljali su porez, davali dozvole na ribarenje, izgradnju i obnovu zgrada. Posisivali su rimske graane i delili ih na tribe i centurije. Graani su bili sazivani na Marsovo polje i sako je morao da kae ime, oevo ime ili ime biveg gospodara, godine mesto boravka, broj godina vojne slube, imovinu podlonu oporezivanju. Na osnovu ovih podataka cenzori su delili graane u klase i centurije i odeivali im visinu poreza. Kada se zavri popis graana cenzor na Marsovom polju rtvuje svinju, ovcu ili bika- SUOVETAURILIA. EDILI Edili se biraju jo od osnivanja republike i to dvojica plebejskih edila, kao pomonici narodnih tribuna. Od 363. godine biraju se i dva kurulna edila i to je jedan od ustupaka patricijima zbog zakona Licinija I sekstija 367. godine. Dunosti: CURA URBIS- nadgedanje grada. Nadzor nad redom i mirom u gradu, nadgledanje trnica, odravanje i obnova ulica i javnih zgrada-akvaduti, hramovi, pozorita... CURA IUDORUM- straranje o organicaciji igara, npr.u ast Cerere. Oni su prvobitno bili uvari Cererinog hra