!rozdzial 1-podstawy mechatroniki - wiak.imsi.pl · materiałowe, technologie plazmowe,...

of 37 /37

Author: doananh

Post on 28-Feb-2019

215 views

Category:

Documents


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

SAWOMIR WIAK (redakcja)

Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT

Recenzenci: Prof. Janusz Turowski Politechnika dzka

Prof. Ewa Napieralska Juszczak University Lille Nord de France, LSEE, UA, Francja

Autorzy rozdziaw: Prof. Sawomir Wiak (rozdz. 1, 2, 10) Dr in. Krzysztof Smka (rozdz. 1, 2, 10) Mgr in. Anna Firych-Nowacka (rozdz. 2) Prof. Zbigniew Koaciski (rozdz. 3, 5, 6, 13) Mgr in. Andrzej Kubiak (rozdz. 4) Prof. Zbigniew Lisik (rozdz. 4) Dr hab. in. Jacek Gobiowski, prof. P (rozdz. 7) Dr in. Micha Szermer (rozdz. 8, 9) Dr in. Przemysaw Skalski (rozdz. 8, 9) Prof. Andrzej Napieralski (rozdz. 8, 9) Dr hab. in. Zbigniew Gmyrek (rozdz. 11) Dr hab. in. Pawe Witczak, prof. P (rozdz. 12)

Podrcznik akademicki przygotowany w ramach projektu "Innowacyjna dydaktyka bez ogranicze - zintegrowany rozwj Politechniki dzkiej - zarzdzanie Uczelni, nowoczesna oferta edukacyjna i wzmacniania zdolnoci do zatrudniania, take osb niepenosprawnych", wspfinansowanego przez Uni Europejsk w ramach europejskiego Funduszu Spoecznego - Programu Operacyjnego Kapita Ludzki "Priorytet IV, poddziaanie 4.1.1. Wzmocnienie potencjau dydakty-cznego uczelni". Utwr w caoci ani we fragmentach nie moe by powielany ani rozpowszechniany za pomoc urzdze elektronicznych, mechanicznych, kopiujcych, nagrywajcych i innych, w tym rwnie nie moe by umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarwno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. ISBN 978-83-60434-68-0 Copyright by EXIT, Politechnika dzka d 2009

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

477

Zbigniew Koaciski

13 Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

13.1 Cel realizacji zespoowego projektu badawczego

Gwnym celem projektu jest nabycie umiejtnoci prowadzenia pracy badawczo wdroeniowej nakierowanej na innowacje naukowe, ktre mog zosta skomercjalizowane w krtkim okresie. Cel ten realizowany jest poprzez opracowanie projektu obejmujcego analiz podjcia pracy badawczej i ocen moliwoci wdroenia wynikajcych z niej innowacji technologicznych. Nie ma ogranicze co do naukowych dziedzin tych innowacji jednake szczeglnie krytycznej i twrczej analizie powinny by poddane prace badawcze z mechatroniki, elektrotechniki, elektroniki i telekomunikacji, informatyki, robotyki a take analityczne przewidywanie dziedzin w ktrych uzyskane efekty mog by zastosowane. Opracowanie projektw powinno odbywa si w kilku maych (3-5 osb) grupach studentw reprezentujcych rne zainteresowania. Praca nad projektem stanowi nauk efektywnej pracy w grupie oraz wytwarza umiejtno samooceny oraz umiejtno oceny partnerw. Projekt (niezalenie od tematu) powinien stanowi trening, skuteczny na tyle aby wyzwoli u absolwenta uczelni kreatywne mylenie w opracowaniu i wdraaniu najnowszych osigni nauki do poziomu komercyjnych produktw zapewniajcych moliwie wysokie profity ekonomiczne. Przedmiot ten przygotowuje do studiw III stopnia.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

478

13.2 Organizacja projektu i jego treci

Cz teoretyczna

1. Zasady pracy w grupie i podstawy zintegrowanej inynierii. 2. Wybr hipotetycznego zakresu dziaalnoci badawczo

rozwojowej. 3. Ocena celowoci podejmowanej tematyki w stosunku do potrzeb

rynku na planowan innowacj techniki lub produktu. 4. Okrelenie spodziewanych efektw, czasu dojcia do wdro-

enia. 5. Ocena kryteriw dotyczcych standardw europejskich i/lub

wiatowych. 6. Umiejtno wykorzystania zasobw innych bada, patentw. 7. Dobr i ocena konsorcjum badawczego i partnerw. 8. Analiza podobnych projektw. 9. Przewidywane kursy uzupenienia wiedzy. 10. Wpyw rezultatw projektu na rodowisko, jako ycia, zdrowie

i bezpieczestwo. 11. Planowanie upowszechniania wynikw. 12. Perspektywy rozwoju naukowego i ekonomicznego. 13. Planowanie budetu i pozyskania rodkw. Denie do wyko-

rzystania pomocowych rodkw europejskich i innych nakierowanych na prace naukowo badawcze.

Cz praktyczna (projekt kompetencyjny)

1. Prowadzcy zajcia projektowe w grupie studentw o liczebnoci jak grupa laboratoryjna moe by konsultantem jednoczenie kilku projektw wykonywanych przez studentw w grupach 3-5 osobowych. Podstawowym rdem informacji dla realizacji tematw zaproponowanych przez prowadzcego

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

479

bdzie zdobywana i analizowana przez studentw wiedza (literatura, Internet, oferty firm, patenty itp.).

2. Zakres tematyczny nowych zaawansowanych technologii jest nieograniczony. Przykadowo moe on obejmowa: mikro-systemy, alternatywne rda energii, technologie nano i mikro materiaowe, technologie plazmowe, telekomunikacyjne itp.

3. Raport projektu powinien zawiera:

Analiz problematyki wymagajcej rozwizania z uyciem nowej technologii np. zapotrzebowanie ilociowe na nowy produkt,

Analiz dotychczasowych technologii wytwarzania (jeeli istnieje) podobnego produktu,

Analiz moliwych innowacyjnych rozwiza technolo-gicznych w celu wyboru BAT (Best Available Technolgy),

Porwnanie konkurencyjnych rozwiza (technologii i produktu) poprzez analiz ekonomiczn SWOT (Strength, Weakness, Opportunities, Threaths),

Konkluzj dotyczc realnoci wdroenia technologii do poziomu komercyjnych,

produktw i ocen profitw ekonomicznych.

13.3 Praca w Grupie (ang. Teamwork) [1,2]

Wstp

Celem tej czci wykadu jest uruchomienie efektywnej wsppracy i komunikacji pomidzy czonkami grupy, poprzez:

integracj uczestnikw ze sob - lepsze poznanie swoich zainteresowa, dostrzeenie i zaakceptowanie odmiennoci pogldw, dowiadcze i sposobu mylenia innych studentw,

nakrelenie wizji wsplnego celu - ukazanie korzyci wynikajcych ze wsppracy zespoowej,

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

480

wywoanie synergicznej wsppracy w zespole, zgodnie z ktr potencja zespou jest wyszy ni suma potencjaw poszczeglnych jego czonkw,

stworzenie przestrzeni do wzajemnego inspirowania si - wdroenie metod wymiany i doskonalenia pomysw pomidzy uczestnikami,

identyfikacj swoich mocnych stron i obszarw do rozwoju, czyli umoliwienie kademu z uczestnikw rozpoznania wasnego stylu komunikowania si i wynikajcych z niego ewentualnych zakce.

Praca zespoowa

Gwatowny rozwj nauk spoecznych, jaki dokona si w ostatnich latach, zwrcenie uwagi na czowieka jako podmiot wszelkich oddziaywa spoecznych, doprowadziy do zmiany form jego edukacji. Coraz czciej nudne, dugie wykady s zastpowane metodami warsztatowymi, a wiczenia teoretyczne - seansami kreatywnego mylenia (ang. Think tank), zabawami psychologicznymi. Coraz czciej zamiast pytania: co wiesz? lub: co robisz? Pada pytanie: co czujesz, czego potrzebujesz? Seanse kreatywnego mylenia dostarczaj wietnej zabawy, daj znaczcy wpyw na budowanie poczucia wasnej wartoci, ucz prawidowej komunikacji, uruchamiaj nie tylko procesy mylowe, ale take i emocje, co sprzyja uwewntrznieniu treci, jakie ze sob nios. Seanse kreatywnego mylenia pomagaj uporzdkowa problemy, rne rodzaje problemw znajduj punkty wsplne i podobne sposoby rozwizania. Pomagaj odnale wasne miejsce w spoecznoci, ucz wsppracy, wraliwoci na innych, buduj poczucie zaufania, stymuluj rozwj osobisty. Seanse kreatywnego mylenia maj take wpyw na uczenie si efektywnej komunikacji. Jest to uzyskiwane bez wywierania nacisku. Dziki daniu moliwoci zrelaksowania si w grupie, gry pozwalaj na osignicie porozumienia midzy osobami kompletnie rnymi, obcymi - jest to szczeglnie wane dla ludzi niemiaych, ktrzy potrzebuj dodatkowych wzmocnie.

Ten efekt ma take wpyw na poczucie tosamoci z grup. Kreatywne mylenie jest jednym z podstawowych czynnikw

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

481

integrujcych w kadej grupie, wpywa na otwart, akceptujc atmosfer bardziej ni co innego. Siedzenie w krgu bardziej ni siedzenie w rzdach krzese ma wpyw na dynamik grupy. Daje kademu uczestnikowi rwny status w grupie, cznie z osob prowadzc. Ma na to take w znacznym stopniu wpyw moliwo bezporedniego kontaktu wzrokowego. Siedzc w krgu uczestnicy mog wyraa swoje opinie i uczucia bez ryzyka bycia poddanym ocenie czy wymianiu. Od osoby prowadzcej zaley stworzenie poczucia swobody, zrozumienia i szacunku. Jeli chcesz, aby twoja praca z grup bya efektywna, powiniene wypracowa sobie pozytywne i akceptujce nastawienie do niej. Jeli to nastawienie nie bdzie autentyczne, lecz powierzchowne, czonkowie grupy bd to wyczuwali. Trudno wtedy bdzie ci si z nimi porozumie, a cele grupy nie zostan zrealizowane. Wszyscy bd si czuli zawiedzeni, rozczarowani, bd mieli poczucie zmarnowanego czasu. Zanim wic przystpisz do pracy, sprbuj odpowiedzie sobie na kilka poniszych pyta. Pomog ci one oceni swj wasny stosunek do grupy. 1. Czy jeste skonny zrezygnowa z hierarchizacji i przesta by

osob najwaniejsz, znajc odpowiedzi na wszystkie pytania? 2. Czy jeste skonny odda odpowiedzialno innym czonkom

grupy? 3. Czy jeste skonny zaakceptowa faktycznie wszystkie pytania

od grupy? 4. Czy wierzysz, e kada osoba jest w stanie wzi odpowie-

dzialno za siebie? 5. Czy potrafisz poradzi sobie z sytuacj, gdy nie wiesz doka-

dnie, jak jaka gra lub zabawa powinna przebiega? 6. Czy potrafisz zrezygnowa z posiadania zawsze racji? 7. Czy umiesz zaakceptowa fakt, e twj sposb mylenia

nie kademu odpowiada? 8. Czy umiesz powstrzyma si od narzucania innym swojego

punktu widzenia?

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

482

9. Czy reagujesz negatywnie na kadego, kto wyglda, mwi, ubiera si, myli, zachowuje si inaczej ni ty uwaasz, e powinien?

10. Czy umiesz podej z humorem do rnych pojawiajcych si zabawnych sytuacji?

I jak wypad test? W porzdku!!! Wierz, e potrafisz wyksztaci w sobie umiejtno bycia pomocnym, akceptujcym, nie oceniajcym, uwanym, ciepym liderem grupy. W trakcie pracy z grup pamitaj, e kady, kto nie ma ochoty na zabaw, ma prawo powiedzie nie chc uczestniczy. Czasami jedyn drog, aby kady bra udzia w zabawie, jest pozwoli na nie uczestniczenie w niej. To dotyczy wszystkich rodzajw aktywnoci. Kady jest zapraszany do zabawy, nikt nie jest wykluczany, odsuwany, ale kady ma wolny wybr, ma prawo do odmowy i trzeba to uszanowa. Nie wolno tego w aden sposb komentowa. A przy okazji, okazuje si, e jeli dziecku wolno nie bra w czym udziau, to ono zwykle ma na to uczestnictwo ogromn ochot. Wikszo seansw kreatywnego mylenia po ich zakoczeniu powinna zosta omwiona w grupie. Dobrze jest, gdy kady uczestnik ma czas na powiedzenie, co czu w trakcie jego trwania, czy byo co trudnego itp. Aby nie czu si manipulowanym i mie zaufanie do osoby prowadzcej, chce si wiedzie, jaki cel ma aktywno, w ktrej bierze udzia. Otwarto informacyjna osoby prowadzcej zmniejsza prawdopodobiestwo wystpienia nieporozumie w grupie, znosi napicia lkowe, zapobiega przedwczesnemu rozpadowi grupy. Szczeglnie to ostatnie zjawisko jest bardzo niebezpieczne dla poszczeglnych czonkw grupy (zwaszcza tych niemiaych, wraliwych i tych, ktrzy maj trudnoci w kontaktach z innymi). Grupa moe przesta istnie dopiero wtedy, gdy zostan zrealizowane jej podstawowe cele i wszyscy jej czonkowie wyjani swoje wtpliwoci i problemy przynajmniej w takim zakresie, jak jest to moliwe w danej sytuacji i danej grupie.

Komunikacja

Definicji wypracowanych przez psychologw zajmujcych si komunikacj jest tak samo wiele jak tych, ktrzy zajmuj si jej

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

483

badaniem. Wrd punktw wsplnych pojawia si znaczenie komunikacji jako:

rodka porozumiewania si midzy ludmi, wynikajcego ze zrozu-mienia wystpujcych miedzy nimi zwizkw,

sposobu dzielenia si znaczeniami, co oznacza zgod co do definicji i terminw, ktrych ludzie uywaj w trakcie porozumiewania si,

symbolicznego sposobu porozumiewania si przy uyciu gestw, dwikw, liter, liczb i sw przedstawiajcych pojcia lub tre, ktre s przekazywane.

Komunikacja jest zatem procesem, dziki ktremu ludzie staraj si przekazywa znaczenia za pomoc symbolicznych komunikatw. Doskona komunikacj jest taka, w wyniku ktrej w umyle odbiorcy powstaje obraz identyczny z tym, jaki powsta w umyle nadawcy. Mwic o rnych sposobach porozumiewania si mamy na myli komunikowanie si sowne (werbalne), jak i bezsowne (niewerbalne). Warunkiem wystpowania komunikacji midzyludzkiej jest wymiana informacji pomidzy osob A, ktra jest nadawc, a osob lub osobami B, ktre s jej odbiorcami. Taki schemat jest jednak duym uproszczeniem, poniewa w trakcie komunikowania si, nadawca poza treci komunikatu skierowanego do odbiorcy przekazuje rwnoczenie wiele informacji dotyczcych swoich postaw i uczu wobec przekazywanej treci i osoby, do ktrej si zwraca. Ma te okrelone intencje oraz sposb kodowania znacze przekazywanych informacji. Takimi samymi cechami charakteryzuje si odbiorca nadawanego komunikatu. Umiejtno porozumiewania si odgrywa ogromn rol zarwno w yciu prywatnym, jak i zawo-dowym kadego czowieka. Nasze sukcesy i poraki, zadowolenie czy stres zale w duym stopniu od tego, w jaki sposb nawizujemy kontakty, komunikujemy si i porozumiewamy innymi osobami. Komunikowanie si moe mie charakter jedno lub dwu-kierunkowy. W komunikowaniu jednokierunkowym nadawca przekazuje komunikat bez utrzymywania kontaktu lub oczekiwania na odpowied z jego strony. Komunikowanie si dwukierunkowe ma miejsce, jeli wystpuje sprzenie zwrotne pomidzy nadawc a odbiorc.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

484

Komunikacja werbalna

Najbardziej zoonym, subtelnym i specyficznym dla czo-wieka rodkiem porozumienia si jest mowa. W odrnieniu od dwikw zwierzcych, wyraajcych stany emocjonalne, mowa ludzka jest wyuczona, moe by nonikiem informacji zewntrznych, posiada struktur gramatyczn oraz zdania, ktre ujmuj zoone znaczenia. Mowa uywana jest na wiele sposobw, utrzymywana i wzbogacana o sygnay niewerbalne, a wypowiedzi skadane s w zdania tworzce konwersacj przy uyciu jzyka. Jzyk jest rodkiem porozumiewania si wtedy, gdy istnieje wsplny sownik dla nadawcy i odbiorcy umoliwiajcy przekazywanie komunikatu.

Komunikacja niewerbalna

W trakcie komunikowania si przy uyciu sw przekazujemy informacje. Do okrelania stosunkw midzyludzkich, wyraania emocji oraz postaw uywamy tak zwanej mowy ciaa. Wedug przeprowadzonych bada dotyczcych procesw komunikowania si, a 65 % informacji w przekazach bezporednich przekazywana jest w sposb niewerbalny poprzez takie formy jak: wyraz twarzy, kontakt wzrokowy, gesty i inne ruchy ciaa, postaw ciaa, kontakt dotykowy, ubir i powierzchowno. Wyraz twarzy - mimika, jest rodkiem wyraania emocji: szczcia, zdziwienia, strachu, smutku, zoci, wstrtu, pogardy czy zainteresowania w trakcie procesu komunikowania si. Kade z tych uczu wyraamy ca twarz, cho najwicej informacji przenosz usta i brwi. Podczas mwienia poruszamy rkami, ciaem i gow. Ruchy te s silne zwizane z mow i stanowi cz procesu komunikowania si. Gestykulujc moemy:

okrela struktur wypowiedzi poprzez akcentowanie jej elementw,

wskazywa ludzi lub przedmioty,

podkrela co,

ilustrowa ksztaty, rozmiary lub ruchy, szczeglnie te, ktre s trudne do okrelenia sowami.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

485

Niektre gesty maj znaczenie konwencjonalne takie jak: auto-stop, potakiwanie i kiwanie gow, klaskanie, kiwanie na kogo czy znaki religijne.

Nie od dzi wiadomo, e duy moe wicej. Prowadzone zajcia maj na celu wyksztacenie umiejtnoci aktywnej realizacji projektw powstaych w wyniku dziaa grup o charakterze zarwno formalnym, jak nieformalnym. Nauka wspodpowiedzialnoci oraz rozdziau zada w realizacji konkretnego celu ma w przyszoci pozwoli uczestnikom szkolenia na osiganie celw bez ryzyka niepowodzenia. Posugujc si technik od ogu do szczegu atwiej jest znale wszystkie moliwe punkty, ktrych pominicie w trakcie realizacji planu dziaania moe spowodowa brak moliwoci jego realizacji. Kolejnym etapem zaj jest ocena przygotowanych materiaw pod wzgldem merytorycznym suca wskazaniu mocnych i sabych stron projektu, oraz jego ocena pod wzgldem moliwoci realizacyjnych. Szczegowa analiza projektu oraz podzia zada wrd realizatorw ksztac wewntrz grupy poczucie wspodpowiedzialnoci za uzyskany efekt oraz indywidualnej odpowiedzialnoci za powierzone do wykonania zadania, a take ucz efektywnej pracy w grupie. Oddzielona cz wykadu powicona bdzie cechom osobowoci lidera i jego roli w funkcjonowaniu grupy. Bardzo wanym elementem powodzenia wszelkich dziaa jest waciwe ich zaplanowanie. Jedn z technik planowania dziaa jest analiza SWOT. Zapoyczona z dziaa biznesowych doskonale sprawdza si w planowaniu rozwoju organizacji, szkoy, czy przy realizacji jakiegokolwiek projektu edukacyjnego.

Podzia i wybr zada

Zadania powinny by tak dobrane, by kady z uczestnikw dowiadczy wanoci poprawnej komunikacji w zespole. Kade z zada obrazuje rol wsplnika w procesie budowania efektywnych, wzajemnie satysfakcjonujcych relacji w zespole. Zadania wymagaj zarwno racjonalnego jak i emocjonalnego podejcia do pracy zespoowej. Dziki temu uczestnicy rozwijaj

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

486

pene spektrum umiejtnoci, co przekada si na lepsze wykorzystanie potencjau grupy. Wykonanie zada rozpatrywane jest wedug jasno sprecyzowanych kryteriw. Pozwala to na wyci-ganie wnioskw i przekazywanie informacji zwrotnej. Informacja zwrotna obejmuje funkcjonowanie grupy jako caoci oraz indywi-dualny funkcjonowanie w grupie jej poszczeglnych czonkw. Informacj zwrotn otrzymuje kady uczestnik. Na podstawie wasnych dowiadcze oraz obserwacji wykadowcy i informacji z grupy uczestnicy uzyskaj praktyczn wiedz na temat wasnego funkcjonowania w grupie oraz skutecznoci w komuni-kowaniu si z innymi. Nadmierne przywizanie do procedur i zbyt sztywne zasady zabij kreatywno i spontaniczno ludzi. Ludzie bd si gorzej czuli, a to nie wpynie dobrze na rezultat. Nadmierne przywizanie do kwestii zwizanych z ludmi, zbyt czste mwienie o tym, jak si czujemy, czy si lubimy lub te nie lubimy, zmniejszy koncentracj na rezultatach. A przecie zesp nie jest grup terapeutyczn. Nadmierne skupianie si na produkcie (rezultacie) bdzie przeszkadza zespoowi w znalezieniu dobrych procedur pracy i bdzie miao wpyw na kwestie zwizane z ludmi (moe brakowa czasu na to, aby wysucha pomysw innych oraz eby oceni prac i proces). Pocztkowo wydawa by si mogo, e bardziej efektywnie byoby skoncentrowa ca uwag na zadaniu i produkcie: jeli nie musisz przeznacza czasu na suchanie rnych pomysw, masz wicej czasu, aby wykona zadanie. Jednake w duszej perspektywie bardziej efektywne jest suchanie siebie nawzajem i powicanie sobie czasu. Pomaga to w motywowaniu ludzi i przeamywaniu powstajcych w zespole problemw. Dynamiczna rwnowaga midzy produktem, procesem i ludmi w duszej perspektywie pomoe zespoowi znacznie lepiej funkcjonowa.

Elementy pracy zespoowej

Czas planowany, czas przydzielony, czas zajty, czas wykorzystany. Grupy rni si midzy sob proporcj czasu wykorzystanego, bo pochaniaj je dugie rozmowy o organizacji. Aby zwikszy

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

487

proporcje czasu zajtego musi istnie jasny dla wszystkich system regu i procedur postpowania, podzia rl i odpowiedni przywdca, ktry koordynuje wykonanie zada. Obserwacje wykorzystania czasu pokazuj, e z kadej sekwencji czasu przydzielonego na realizacj zadania czsto du cz zabieraj czynnoci uboczne. Cechy skutecznej pracy w grupie. Uczestnicy bd analizowali sze cech skutecznej pracy w grupie: 1. ad w grupie: czy praca w zespole toczy si pynnie, wszyscy

uczestnicy s wiadomi wsplnego celu, znaj swoje role i zadania.

2. Bezporednia informacja zwrotna: czy w tracie realizacji etapw i po ich zakoczeniu, uczestnicy udzielaj sobie korektywnej informacji zwrotnej, pozwalajcej usprawni proces komunikacji.

3. Efektywne wykorzystanie czasu na zadania: czy uczestnicy przez wikszo czasu zajmuj si dziaaniem.

4. Dopytywanie: czy lider zespou utrzymuje zaangaowanie uczestnikw w realizacj zadania.

5. Bezporednie kierowanie dziaaniem: czy lider zespou stosuje streszczenie wstpne, podsumowanie, informacj zwrotn i korektywn, krok po kroku daje informacje a uczestnicy ucz si kontrolowa i ocenia wasne postpy. Ucz si jak si uczy.

6. Realizacja zadania ma charakter poznawczy: wag przywizuje si do czytania pism, mylenia krytycznego.

Umiejtno doskonalenia wsppracy w zespole poprzez ksztacenie zdolnoci obserwacji, analizy popenianych bdw i wycigania wnioskw. Umiejtno efektywnego podziau zada umoliwiajcego wykorzystanie potencjau wszystkich czonkw zespou, dla osiga-nia lepszych efektw.

Lider

Pojcie lidera coraz czciej pojawia si w naszym yciu, jednak kojarzone jest czciej z polityk, religi lub sportem,

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

488

ni z dziaalnoci rnego rodzaju grup czy jednostek. Niewtpliwie cechy osobowoci lub wyuczone zachowania charakteryzujce lidera s gwnym powodem sukcesw osiganych przez niego lub grup, ktr kieruje. O ile dobry lider powinien charakteryzowa si wrodzonym zestawem cech, ktre uatwiaj efektywne kierowanie zespoem, o tyle cechy te mona wzbogaci o uyteczn wiedz o tym co w kierowaniu grup pomaga. Powszechne s porwnania lidera do menadera. Jednak w przeciwiestwie do tego drugiego lider powinien kontaktowa si ze wsppracownikami oraz czuwa nad tym, by polecenia byy waciwie zrozumiane i wykonywane w imi wsplnego interesu. Lider powinien by osob posiadajc poza formalny wpyw na innych, potrafic zmienia innych, ksztatowa i zmienia ich pogldy i preferencje, osob, ktr inni chc naladowa i ktra jest dla nich kim wanym nie z powodu zajmowanego stanowiska. Podsumowujc, lider nie nakazuje, lecz przekonuje do wykonania okrelonej pracy. Znane s cztery style sprawowania wadzy przez lidera: 1. nakazowy, w ktrym lider dostarcza podwadnym

szczegowych instrukcji oraz cile nadzoruje wykonywanie polece. Model ten wykorzystywany jest gwnie w przypadku, gdy podwadni nie posiadaj wystarczajcej wiedzy, umiejtnoci i dowiadcze oraz nie s jednoczenie wystarczajco motywowani, zaangaowani lub nie maj zaufania do wasnych moliwoci.

2. perswazyjny, gdzie lider sam podejmuje decyzj, lecz wyjania je podwadnym, tworzc moliwo do ich przedyskutowania. Ma miejsce, kiedy podwadni posiadaj motywacj, lecz brak im niezbdnych umiejtnoci i wiedzy.

3. opierajcy si na wsppracy, zachodzcy w grupach, gdzie podwadni posiadaj wiedz i umiejtnoci, ale brak im pewnoci siebie lub zaangaowania. Rola lidera jest tu ukierunkowana na pomoc w podejmowaniu decyzji.

4. przekazujcy kompetencje, czyli polegajcy na przekazaniu podwadnym moliwoci podejmowania decyzji i wcieleniu ich w ycie. Wystpuje w grupach, gdzie podwadni wykazuj si du wiedz, motywacj i umiejtnociami, a rola lidera

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

489

ogranicza si do obserwacji i ewentualnej interwencji w przypadku popeniania bdw.

Lider powinien zatem charakteryzowa si takim zestawem cech psychofizycznych, ktre pozwol mu na stworzenie kreatywnej grupy, ktrej przewodzi.

13.4 Inynieria zintegrowana

Nabycie przez studentw wiedzy i zrozumienie:

Inynierii zintegrowanej,

Procesu projektowania i zwizanego kosztu wytworzenia,

Rnorodnoci zada w grupie projektowej,

Rnych ocen: wasnej, wzajemnej, grupowej i niezalenej,

Znaczenia aktywnoci i odpowiedzialnoci w grupie,

Kierowania zadaniem projektu,

Zrozumienie jak wanym jest samoksztacenie.

13.5 Projekt kompetencyjny

Wykorzystuje indywidualne uzdolnienia,

Zapotrzebowanie na rozwizywanie otwartej problematyki,

Grupuje studentw o rnych zainteresowaniach,

Nie stwarza barier moralnych np. pci, rasy, wyznania, etc.;

Wytwarza kreatywne rodowisko,

Uczy docenia rnorodno w podejciu do problemu.

Tematy

Umiejscowienie w obszarze specjalnoci wydziaowych,

Podane tematy grupujce studentw z rnych specjalnoci,

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

490

Studenci powinni mie ukoczone szkolenie z marketingu i biznesu oraz ochrony wasnoci intelektualnych.

Konspekt

Wprowadzenie,

Cele,

Zaoenia,

Oczekiwane efekty,

Zalecane zainteresowania czonkw grupy,

Czasokresy osigania celw,

Osoba kontaktowa - lider,

Nauczyciel prowadzcy. Podstawowym rdem informacji dla realizacji tematw zaproponowanych przez prowadzcego bdzie zdobywana i analizo-wana przez studentw wiedza (literatura, Internet, oferty firm, patenty itp.) Zakres tematyczny nowych zaawansowanych technologii jest ograniczony do specjalizacji wynikajcej z kierunku Mechatronika. Przykadowo moe on obejmowa: mikrosystemy, technologie nano i mikro materiaowe, systemy sztucznej inteligencji, systemy mikroprocesorowe i optoelektroniczne, mechatronik samochodow, mechatronik AGD itp. Raport projektu powinien zawiera:

Analiz problematyki wymagajcej rozwizania z uyciem nowej technologii np. zapotrzebowanie ilociowe na nowy produkt,

Analiz dotychczasowych technologii wytwarzania (jeeli istnieje) podobnego produktu,

Analiz moliwych innowacyjnych rozwiza technologicznych w celu wyboru BAT (Best Available Technolgy),

Porwnanie konkurencyjnych rozwiza (technologii i produktu) poprzez analiz ekonomiczn SWOT (Strength, Weakness, Opportunities, Threaths),

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

491

Konkluzj dotyczc realnoci wdroenia technologii do pozio-mu komercyjnych produktw i ocen profitw ekonomicznych.

Raportowanie

Praca projektowa (raport i prezentacja) oceniana jest przez prowadzcego nauczyciela po dyskusji panelowej. Kady student - czonek zespou oceniany jest przez nauczyciela indywidualnie w zakresie: podejcie do wykonywanej pracy, wykazana inicjatywa, motywacja, rozsdek, jako pracy, stopie osignicia celu, stopie trudnoci zadania oraz wspprac z nauczycielem. Ponadto brana jest pod uwag samoocena i ocena wzajemna czonkw grupy w zakresie: jakoci i wielkoci zaangaowania w prac, gotowoci podejmowania i rozwijania pomysw innych czonkw grupy, zrozumienia sensu pracy grupowej, liderowanie we waciwych momentach, pozytywne nastawienie i inicjatywno. Ocena kocowa skada si w 50% z oceny projektu, w 50% z oceny udziau studenta w pracy w grupie, przy czym poow tej oceny wydaje nauczyciel - opiekun projektu a na drug poow oceny skada si samoocena i ocena wzajemna czonkw grupy.

13.6 Europejskie rodki na prace badawczo wdroeniowe

7. Program Ramowy UE (wiadomoci wybrane[3])

7. Program Ramowy zbudowany zosta wok czterech podstawowych programw szczegowych: Wsppraca, Pomysy, Ludzie i Moliwoci. W kadym z nich zawarty jest szereg potencjalnych moliwoci wczenia si bd do konkretnych bada, bd do tworzenia sieci midzynarodowych powiza naukowo-badawczych, mobilnoci midzynarodowej pracownikw, wsparcia potencjau badawczego i wiele innych.

WSPPRACA (COOPERATION)

Celem tego programu jest wsparcie ponadnarodowej wsppracy naukowo-badawczej w wybranych obszarach tematycznych:

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

492

1. Zdrowie, 2. ywno, rolnictwo i biotechnologie, 3. Technologie informacyjne i komunikacyjne, 4. Nanonauki, nanotechnologie, materiay i nowe technologie

produkcyjne, 5. Energia, 6. rodowisko (cznie ze zmianami klimatycznymi), 7. Transport (cznie z aeronautyk), 8. Nauki spoeczno-ekonomiczne i humanistyczne, 9. Bezpieczestwo, 10. Przestrze kosmiczna. Jest to program o najwikszym budecie, obejmujcy wszystkie niemal dziedziny bada naukowych. W kadym z 10 obszarw badawczych znajduje si cay szereg uszczegowionych tematw. Cz z nich jest kontynuacj bada prowadzonych w 6. PR, cz sformuowana zostaa z potrzeby rozwizania nowych problemw naukowych, gospodarczych, spoecznych oraz rodowiska otaczajcego wspczesnego czowieka. W toku realizacji programu tematy bd ulegay zmianie, w odpowiedzi zarwno na nowe moliwoci, dzisiaj jeszcze nie poznane, jak i nowe wyzwania, zagroenia i potrzeby 1. Pena tre Decyzji Rady Unii Europejskiej dotyczca programu szczegowego Wsppraca wdraajcego 7. Program Ramowy Wsplnoty Europejskiej w Dziedzinie Bada, Rozwoju Technologicznego i Demonstracji (2007 - 2013) publikowana jest w Official Journal [4], podobnie jak tre pozostaych trzech programw.

1 Komisja Europejska dokonuje wyboru obszarw badawczych w wyniku publicznej debaty, ogaszania tzw. Expression of Interest, zapraszania okrelonych rodowisk (naukowych, gospodarczych) do zgaszania wasnych potrzeb. Aktywno polskiego rodowiska naukowego w tego typu akcjach, a poprzez to okrelanie wasnych obszarw badawczych, jest zdecydowanie za maa.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

493

POMYSY (IDEAS)

Celem kolejnego programu jest wsparcie bada inicjowanych przez naukowcw we wszystkich dziedzinach nauki i technologii poprzez budowanie pojedynczych zespow badawczych krajowych i/lub zagranicznych, realizujcych nowatorskie projekty i badania przekraczajce granice dzisiejszej wiedzy. Jest to zupenie nowy element programw ramowych charakteryzujcy si tym, e tematy-ka tego dziaania okrelana bdzie przez samych naukowcw (tzw. bottom-up approach). Program Pomysy stwarza paneuropejski mechanizm wspierania prawdziwie kreatywnych naukowcw, inynierw i uczonych, ktrych ciekawo i gd wiedzy pozwalaj spodziewa si spektakularnych odkry, ktre mog zmieni nasz sposb mylenia, otworzy nowe perspektywy postpu technologicznego oraz pomc w rozwizaniu trwaych problemw spoecznych czy ekologicznych. Przygotowanie programu powierzone zostao niezalenej Europejskiej Radzie ds. Bada Naukowych (European Research Council - ERC) [5], ktra w peni odpowiada bdzie za realizacj programu, od ogaszania konkursw, poprzez przygotowanie procedur, wybr projektw do finansowania, a po ich kontrol i monitorowanie, jak te informowanie i upowszechnianie wiedzy o programie. Warto zauway, e ten nowatorski w skali Europy program finansowania nauki otrzyma budet wikszy od programu Ludzie, czy Moliwoci [5].

LUDZIE (PEOPLE)

Celem tego obszaru wsppracy jest wspieranie ksztacenia i rozwoju kariery naukowcw poprzez systematyczne inwestycje na rzecz rozwoju kadry naukowej, gwnie poprzez spjny zestaw dziaa Marii Curie, majcych na celu rozwijanie umiejtnoci i kompetencji naukowcw na wszystkich szczeblach ich kariery, od pocztkowego ksztacenia do rozwoju drogi naukowej i ksztacenia przez cae ycie. Kluczowymi elementami wszystkich dziaa Marie Curie s mobilno, zarwno midzynarodowa jak i midzy-sektorowa, uznawanie nabytych dowiadcze w rnych sektorach i krajach oraz odpowiednie warunki pracy. Wsparcie obejmuje nastpujce dziaania Marie Curie:

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

494

1. Ksztacenie pocztkowe, 2. Ksztacenie ustawiczne i rozwj kariery, 3. Partnerstwo midzy przemysem i szkolnictwem wyszym, 4. Midzynarodowy wymiar, 5. Dziaania specjalne.

MOLIWOCI (CAPACITIES)

Celem tego dziaania jest wspieranie kluczowych aspektw europejskich moliwoci w dziedzinie bada, rozwoju technolo-gicznego i innowacji, takich jak: 1. Infrastruktury badawcze, 2. Badania na korzy maych i rednich przedsibiorstw (MP), 3. Regiony wiedzy, 4. Potencja badawczy, 5. Nauka w spoeczestwie, 6. Spjne opracowywanie polityki europejskiej w dziedzinie bada, 7. Wsppraca midzynarodowa. Warto szczeglnie zwrci uwag na regiony wiedzy i potencja badawczy, gdy wikszo rodkw finansowych zaplanowanych dla tych dziaa kierowana bdzie do nowoprzyjtych pastwa czonkowskich w celu wyrwnania ich szans rozwoju2.

W uzupenieniu czterech wyej wyszczeglnionych programw 7. Program Ramowy bdzie wspiera take bezpo-rednie dziaania naukowe i technologiczne (nienalece do obszaru bada jdrowych) prowadzone przez Wsplnotowe Centra Badawcze (Joint Research Centres - JRC) oraz dziaania badawczo-szkoleniowe zwizane z energetyk jdrow w programie EURATOM.

Z praktyki wczeniejszych programw ramowych wynika, e moliwoci skadania projektw najczciej poszukiwane s wrd priorytetw tematycznych zawartych w obszarze 2 W ramach Research Potential planowane s konkursy na nowe Centra Doskonaoci, a w Region of Knowledge tworzenie przez jednostki naukowe we wsppracy z lokalnym samorzdem klastrw technologicznych.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

495

Wsppraca. Nie naley jednak zapomina o pozostaych programach, w ktrych kryje si wiele moliwoci aplikowania o fundusze unijne, rozwijania swojej dziedziny badawczej, kariery naukowej, korzystania z wymiany stypendialnej, transferu wiedzy, rozbudowy potencjau badawczego. Przegldajc informacje dotyczce poszczeglnych obszarw i priorytetw badawczych warto zwrci uwag na moliwo zgaszania projektw interdyscyplinarnych, uwzgldniajcych jednoczenie kilka dziedzin badawczych3. Za kadym z tych oglnie sformuowanych tematw kryje si cay szereg obszarw badawczych. Szczegowy opis znajduje si na stronach Cordis [6] w opisie programw pracy, ktre Komisja Europejska publikuje na pocztku realizacji kadego programu ramowego i w razie potrzeby modyfikuje w trakcie jego realizacji. Programy pracy s rwnie publikowane w pakiecie informacyjnym zaczanym do kadej edycji konkursu.

Jakie s schematy finansowania projektw?

Projekty 7. Programu Ramowego to nie tylko typowe narzdzia badawcze, ale rwnie wiele innych rodzajw schematw finansowania takich jak dziaania koordynujce i wspierajce czy dziaania horyzontalne, a wrd nich program akcji stypen-dialnych Marie Curie. Pomimo, i wszystkie one okrelane s mianem projektw, rni si zakresem dziaania, celami, sposobem finansowania. Zanim potencjalny uczestnik zdecyduje si przystpi do pisania projektu i upewni si, e temat, ktry chce zgosi jest wyszczeglniony w konkursie, musi zdecydowa, jaki wybierze schemat finansowy (w 6. PR nazywany instrumentem). Trzeba przy tym pamita, e moliwo wyboru schematu ograniczona jest przez Komisj Europejsk w treci konkretnego konkursu i tylko w tym obszarze mona dokonywa wyboru. W ogoszeniu o konkursie Komisja podaje zawsze jego

3 Np. specjalista informatyk moe znale interesujce obszary badawcze nie tylko w 3 priorytecie Technologie informacyjne i telekomunikacyjne (ICT), ale rwnie w priorytecie 1 - zdrowie lub 4 nanonauki, poniewa projekty PR powinny by interdyscyplinarne i przyczynia si do integrowania przedstawicieli wszystkich dyscyplin wiata naukowego.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

496

identyfikator4. Na przykad konkurs o identyfikatorze COOP-NMP-2007-SMALL-1 oznacza konkurs w programie Wsppraca (Cooperation) ogoszony w 2007 roku, z zastosowaniem schematu finansowego SMALL (o czym wicej poniej), a cyfra jeden wskazuje, e jest to pierwszy z zaplanowanych w tym roku i w tym temacie konkursw. COOP-NMP-2007-LARGE-1 rni si od wymienionego wyej konkursu jedynie schematem finansowania (LARGE). Schematy finansowania okrelone bd kadorazowo w zapro-szeniach do skadania wnioskw projektowych.

Schematy finansowania stosowane w 7. Programie Ramowym:

Projekty realizowane w ramach wsppracy (R&D Collaborative Projects - CP)

Projekty zintegrowane oraz specjalne znane z 6. PR (Integrated Project (IP), Specific Targeted Research Project (STREP) realizowane s obecnie w ramach Collaborative Projects - Large collaborative Projects I Small Collaborative Projects. Pierwsze skierowane s na realizacj ambitnych celw badawczych, a ich podstawowym rezultatem ma by wygenerowanie nowej wiedzy, nowych technologii, produktw lub usug. Projekty te musz skupia odpowiedni mas krytyczn, aby osign zamierzone przez Komisj Europejsk cele, takie jak podnoszenie konkurencyjnoci Europy, czy odpowiadanie na najwaniejsze potrzeby i wyzwania spoeczne. Large CP bd realizowane przez 3 do 5 lat, przez 10 - 20 partne-rw, a dofinansowanie Komisji moe wynie od 4 do 25 milionw Euro. Small CP s projektami o mniejszej skali zaangaowania zarwno partnerw (od 5 do 10), jak i rodkw (od 1 do 3 milionw Euro). Czas ich realizacji moe wynie od dwch do trzech lat. Projekty te

4 Identyfikator konkursu pozwala na przypisanie wniosku do konkretnego ogoszenia o konkursie Call for Proposal. Jest umieszczany zawsze w dokumentach towarzyszcych skadanemu projektowi

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

497

maj koncentrowa si na rozwizaniu specyficznych problemw badawczych w okrelonej dziedzinie. Projekty Collaborative mog by instrumentem realizacji caego spektrum bada, od podstawowych do stosowanych, mog by rwnie skierowane do okrelonych grup, np. maych i rednich firm (MP). Sieci doskonaoci (Networks of Excellence - NoE) Sieci doskonaoci to projekty znane z 6. PR, gdzie byy realizowane przez kilku lub kilkunastu, (kilkudziesiciu) partnerw. W 7. PR sieci maj obejmowa ograniczon liczb (6 - 12) uznanych laboratoriw i/lub kluczowych zespow badawczych. Sieci doskonaoci ukierunkowane s na osignicie naukowej i technicznej doskonaoci w zakresie poszczeglnych tematw badawczych poprzez integrowanie na szczeblu europejskim masy krytycznej zasobw i dowiadcze niezbdnych by Europa staa si wiatowym liderem w danej dziedzinie. Dowiadczenie uczestnikw sieci zostanie wykorzystane we wsplnej realizacji zada projektu (Joint Research Programme)5 nakierowanych na tworzenie progresywnej i trwaej integracji dziaalnoci badawczej partnerw i jednoczenie na pogbianie wiedzy tematycznej. Sieci doskonaoci to co wicej ni system koordynowania bada i wymiany informacji; same badania nie s ich gwnym celem. Instytucje partnerskie musz powanie zainwestowa w zmiany strukturalne ukierunkowane na trwa integracj ich potencjaw badawczych, integracj sigajc daleko poza okres finansowania projektu. Wymaga to zaangaowania za strony wszystkich osb odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji w danej instytucji, w tym najwyszego szczebla decyzyjnego, sub nadzoru, sub finansowych. Efektem NoE moe by, na przykad ustanowienie spki europejskiej6 dziaajcej po zakoczeniu projektu, czy wirtualnego, europejskiego centrum badawczego. Podstawowym rezultatem realizacji projektu typu NoE powinna by trwaa restrukturyzacja i przeksztacenie sposobu prowadzenia bada w Europie. Zadaniem sieci jest rozpowszechnianie wiedzy

5 Opracowywanego przez partnerw sieci. 6 Ramy prawne spki europejskiej: rozporzdzenie Rady WE 2157/2001 o statucie spki europejskiej oraz ustawa o europejskim zgrupowaniu interesw gospodarczych i spce europejskiej ( Dz.U. nr 62 poz. 551).

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

498

poza grono uczestnikw tworzcych sie, dlatego te elementem realizacji programu badawczego mog by szkolenia. Projekt trwa zazwyczaj od 5 do 7 lat. Budet sieci okrelany jest w odniesieniu do liczby naukowcw uczestniczcych w jej pracach. Dziaania Koordynacyjne i Wspierajce (Coordination/Support Actions - CSA) W 7. PR przewiduje si dziaania typu SA - Support Actions, CA - Coordination Actions oraz poczenie tych dwch elementw w jeden - CSA - Coordination/Suport Actions. Celem dziaa koordynacyjnych jest promowanie i wspieranie sieci kontaktw oraz koordynowanie dziaalnoci badawczej i inno-wacyjnej. Akcje te obejmuj definiowanie, organizowanie i zarzdzanie czonymi bd wsplnymi inicjatywami, jak rwnie dziaania takie jak organizowanie konferencji, spotka, wykonywanie bada, wymian personelu, wymian i upowszechnianie dobrych praktyk, tworzenie wsplnych systemw informacyjnych i grup eksperckich. Komisja finansuje koszty dziaa koordynacyjnych, ale nie bada. Dziaania wspierajce maj za zadanie aktywne wspieranie realizacji programw pracy, analizowanie i rozpowszechnianie wynikw oraz przygotowywanie przyszych czynnoci zmierzajcych do umoliwienia Wsplnocie osignicia lub okrelenia strategicznych celw w zakresie rozwoju bada i technologii. Dlatego te duy nacisk pooony jest na te akcje wspierajce, ktrych celem jest:

promocja i uatwianie rozpowszechniania, transferu, eksploatacji, oceny i/lub zastosowania wynikw poprzednich i obecnie realizowanych projektw,

uczestniczenie w realizacji celw strategicznych, szczeglnie w odniesieniu do budowy europejskiej przestrzeni badawczej (np. akcje pilotaowe w zakresie benchmarkingu7, tworzenie sieci, itp.),

7 Benchmarking porwnanie z najlepszymi rezultatami, upowszechniajca si zasada i technika stymulowania rozwoju regionalnego/lokalnego poprzez uczenie si od tych, ktrzy osigaj najlepsze efekty w rozwizywaniu konkretnych problemw.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

499

przygotowywanie przyszych dziaa Wsplnoty w zakresie bada i rozwoju technologicznego (np. poprzez planowanie bada, dziaania pilotaowe, inne).

Dziaania wspierajce skadaj si z dwch podstawowych elementw: 1. dziaa wspierajcych, 2. dziaa zwizanych z zarzdzaniem konsorcjum. Dziaania wspierajce mog by realizowane poprzez jeden lub kilka, wybranych w zalenoci od potrzeb, elementw takich jak: konferencje, seminaria, studia i analizy, tworzenie grup roboczych i eksperckich, operacyjne dziaania wspierajce i rozpowszech-niajce, wymiana informacji i inne. Trzeba jednak pamita, e dziaania takie jak konferencje czy warsztaty bd finansowane tylko wtedy, gdy bd suy realizacji strategicznych celw Wsplnoty (budowa europejskiej przestrzeni badawczej, usprawnianie koordynacji, podnoszenie wiadomoci publicznej, przygotowywanie przyszych inicjatyw Wsplnotowych itp.), co naley wykaza we wniosku o ich realizacj.

Dziaania zwizane z zarzdzaniem konsorcjum to m.in.: koordynacja dziaa technicznych realizowanych w projekcie, regulacja podstaw prawnych funkcjonowania konsorcjum, kontraktowych, etycznych, finansowych i administracyjnych oraz komunikowania si z Komisj Europejsk i raportowanie, koordynowanie zarzdzania wiedz i wszelkimi dziaaniami innowacyjnymi, nadzorowanie w projekcie rwnoci pci i zagadnie zwizanych z relacj pomidzy nauk i spoeczestwem.

Obok trzech, wyej wymienionych, podstawowych schematw finansowania 7. Programu Ramowego - Collaborative Projects, Networks of Excellence i Coordination/Support Actions - realizowane bd schematy skierowane do okrelonych grup. Wrd nich wymieni naley: 1. Specjalne Projekty Badawcze dla MP, 2. Wsparcie bada pionierskich (frontier research), 3. Wsparcie na rzecz ksztacenia i rozwoju naukowcw, 4. Wsplne Inicjatywy Technologiczne,

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

500

5. Artyku 169, 6. ERA-NET. Specjalne Projekty Badawcze dla MP Komisja Europejska zwraca szczegln uwag na udzia przedsibiorstw w programach ramowych - 15 procent caego budetu 7. PR powinno by przeznaczone wanie dla nich. MP mog bra udzia we wszystkich konkursach ogaszanych w 7. Programie Ramowym na takich samych zasadach jak inni uczestnicy (rwnie partycypowa we wszystkich instrumentach 7.PR). Chcc jednak zachci mae i rednie przedsibiorstwa, nieposiadajce wasnej bazy badawczej, do udziau w programach ramowych Komisja zaproponowaa ju w 6. PR dwa specjalne instrumenty - projekty CRAFT (Co-operative Research Projects) oraz projekty sektorowe (Collective Research Projects). 7. PR bdzie kontynuowa realizacj tego typu projektw. Projekty CRAFT - s to projekty adresowane do grupy MP (minimum trzy MP pochodzce z dwch rnych krajw czonkowskich lub stowarzyszonych), ktre chc poprawi stan swojej konkurencyjnoci oraz potrzebuj nowych rozwiza technologicznych, w zwizku z czym zlecaj wykonanie bada naukowych i technicznych jednostkom naukowym (minimum dwu niezalenych wykonawcw bada z dwch rnych krajw czonkowskich lub stowarzyszonych). Czas trwania tych projektw planowany jest na 1 - 2 lata. Projekty sektorowe realizuj wykonawcy prac badawczych na rzecz stowarzysze lub grup przemysowych w tych sektorach przemysu, gdzie wan rol odgrywaj MP. S to zazwyczaj due projekty o wymiarze europejskim. Celem projektw sektorowych jest poszerzanie wiedzy duych grup MP w celu zwikszenia ich konkurencyjnoci. Projekty te trwaj od 2 do 3 lat. W obu przypadkach wacicielem wiedzy wygenerowanej w rezultacie realizacji projektu s MP/stowarzyszenia/izby. Dla rodowiska naukowego projekty te mog mie istotne znaczenie ze wzgldu na zasad sformuowan w Work Programme w odniesieniu do obu rodzajw projektw, a mwic, e przynaj-

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

501

mniej kilkadziesit procent cakowitego budetu projektu (w 6. PR byo to minimum 40%) musi by przeznaczone na realizacj prac badawczych i innowacyjnych. Ponadto, warto zwrci uwag na fakt, e projekty mog obejmowa cay obszar bada i technologii (nie obowizuj priorytety tematyczne, aplikujcy samodzielnie okrelaj obszar i tematyk bada zgodn z ich potrzebami).

Wsparcie bada pionierskich przez ERC Ten typ projektw realizowany bdzie w nowym programie Pomysy (IDEAS). W pierwszym okresie planowane s dwa rodzaje grantw ERC Starting Grant przeznaczony dla modych naukowcw i ERC Advanced Grants obejmujcy wszystkich naukowcw niezalenie od stopnia zaangaowania ich kariery naukowej. Wsparcie na rzecz ksztacenia i rozwoju naukowcw Wsparcie rnorodnych projektw na rzecz ksztacenia i rozwoju kariery naukowcw, realizowane jest przede wszystkim w ramach dziaa programu Marie Curie, stanowicego zasadniczy element programu LUDZIE. Wsplne Inicjatywy Technologiczne (Joint Technology Initiatives) Jest to nowa inicjatywa Komisji Europejskiej, ktra bdzie realizowana gwnie przez Platformy Technologiczne, skupiajce przedstawicieli nauki i przemysu. Oczekuje si, e wsplne inicjatywy technologiczne, bdce otwart i pioniersk form partnerstwa publiczno-prywatnego, bd stymulowa inwestycje w badania i pozwol osign mas krytyczn przez poczenie obecnych rozproszonych wysikw, zapewniajc jednoczenie efektywne i wydajne zarzdzanie programami. Poczenie zasobw przedsibiorstw prywatnych, Unii Europejskiej i krajowych programw badawczych w ramach realizacji wsplnych ambitnych celw badawczych ma przyczyni si do znaczcego wzrostu konkurencyjnoci w okrelonych sektorach gospodarki europejskiej. Artyku 1698 nie ma zastosowania do projektw badawczych realizowanych przez indywidualne grupy badaczy, ma natomiast

8 Artyku 169 Traktatu ustanawiajcego Wsplnot Europejsk przewiduje udzia

Wsplnoty w programach badawczych podejmowanych przez kilka pastw

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

502

coraz wiksze znaczenie w przypadku dziaa podejmowanych na szczeblu centralnym lub regionalnym. Umoliwia on integrowanie caych narodowych programw w danej dziedzinie bada i wymaga wsplnej inicjatywy nie tylko kilku pastw czonkowskich, ale i Komisji Europejskiej. Jego zastosowanie w wymiarze Wsplnoty jest coraz szersze. Przykadem mog tu suy nowe inicjatywy realizowane na podstawie art. 169: badania Morza Batyckiego i metrologia, wymienione w programie Wsppraca, a w programie Moliwoci inicjatywa majca na celu skupienie krajowych programw badawczych dotyczcych MP. Kolejne inicjatywy mog zosta okrelone podczas realizacji 7. PR. ERA-NET to schemat zaproponowany w 6. PR. Celem tego typu projektw jest ustanawianie wsppracy i koordynacji programw badawczych realizowanych na szczeblu narodowym, regionalnym i europejskim. Projekty mog by realizowane w czterech obszarach - wymiana informacji, definiowanie i przygotowanie wsplnych dziaa, wprowadzanie wsplnych dziaa w ycie, finansowanie wsplnych ponadnarodowych dziaa badawczych. Nowoci w 7. PR jest komponent nazwany ERA-NET Plus, w ktrym Komisja Europejska moe zainicjowa przeprowadzenie wsplnych ponadnarodowych konkursw. Projekty wyonione w drodze takich konkursw bd finansowane wsplnie z budetw narodowych/regionalnych i europejskich. COST (European COoperation in the field of Scientific and Technical Research) Europejski Program Wsppracy w Dziedzinie Bada Naukowo-Technicznych jest midzyrzdowym programem ramowym majcym na celu koordynacj w skali Europy bada finansowanych na poziomie narodowym. Program ustanowiony w 1971 roku rozwin si w jeden z najwikszych programw wsppracy w badaniach. Dzisiaj COST obejmuje blisko 230 biecych Akcji i angauje okoo 30 tys. naukowcw z 34 krajw europejskich i ponad 160 instytucji partnerskich z 23 krajw nie bdcych czonkami COST.

czonkowskich (poza wszelkimi zinstytucjonalizowanymi inicjatywami), w tym

w dziaaniach majcych stworzy podstawy dla wykonywania owych programw.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

503

Sieci wsppracy w programie COST nazywane s Akcjami. Wsppraca polega na koordynacji narodowych programw badawczych. Pi podstawowych zasad rzdzcych Programem COST to: 1. Akcje COST ustanawiane s na zasadzie elastycznych

uzgodnie - przystpienie kraju do udziau w konkretnej Akcji jest dobrowolne i zaley od narodowych priorytetw.

2. Akcje COST mog by zainicjowane w dowolnej dziedzinie, przez indywidualnego naukowca (tzw. oddolne podejcie), z kadego kraju czonkowskiego COST lub przez Komisj Europejsk.

3. Uczestnictwo w Akcji jest dobrowolne i " la carte" (w rnej konfiguracji), co oznacza, e tylko zainteresowane kraje bior w nich udzia.

4. Jedynie koordynacja i wydatki z ni zwizane pokrywane s z budetu COST; badania naukowe pokrywane s z budetw narodowych.

5. COST charakteryzuje rwno dostpu wszystkich naukowcw ze wszystkich krajw czonkowskich.

COST ma na celu tworzenie na europejskim poziomie sieci bada finansowanych z narodowych funduszy, bada na etapie przedkonkurencyjnym, wymagajcych normalizacji, odpowiadajcych wsplnej polityce europejskiej. Akcje COST adresowane s na badania, ktre maj charakter midzynarodowy, a podjcie wsppracy przyniesie korzyci wielu krajom; badania ktre wymagaj harmonizacji przepisw i polityki; badania ktre odpowiadaj spoecznym potrzebom, gdzie wsppraca w nowopowstajcych obszarach naukowych czy wielodyscy-plinarnych tematach naukowych bdzie podana dla caej Wsplnoty. Struktura organizacyjna COST Committee of Seniors Officials (CSO). Komitet Wysokich Urzdnikw jest centralnym organem COST i najwyszym ciaem decyzyjnym. W skad CSO wchodz przedstawiciele wszystkich krajw czonkowskich, z ktrych wyaniani s Narodowi Koordynatorzy COST. Domain Committees (DC) - Komitety Tematyczne odpowiedzialne s za poszczeglne obszary.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

504

Ich zadaniem s prace przygotowawcze, nadzr nad realizacj Akcji, pomoc w koordynowaniu, ocenie oraz udzielanie wsparcia eksperckiego. Management Committees (MC) - Komitety Zarzdzajce odpowiedzialne s za wdraanie, nadzr i koordynacj Akcji COST. W skad Komitetw wchodzi po dwch przedstawicieli krajw sygnatariuszy COST. Narodowy Koordynator COST (CNC). Jeden z przedstawicieli kadego kraju dziaa zawsze jako Narodowy Koordynator Akcji COST. Koordynator Narodowy jest cznikiem miedzy naukowcami i instytucjami krajowymi, a Sekretariatem COST. Zadaniem Koordynatora Narodowego jest m.in.: - zabezpieczanie funduszy krajowych, - wyznaczanie i oficjalne przekazywanie nazwisk Krajowych delegatw do Komitetw Tematycznych (DC) i Komitetw Zarz-dzajcych (MC), - przekazywanie propozycji z innych krajw do ekspertw w kraju rodzimym oraz, ocena na szczeblu krajowym wszystkich projektw realizowanych w ramach COST. Sekretariat Biuro COST dziaajce w strukturze Europejskiej Fundacji Nauki (European Science Foundation ESF) zapewnia wsparcie naukowe i administracyjne Komitetom Tematycznym i Akcjom COST. Dziaa jako punkt kontaktowy europejskiej sieci naukowej. Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej zapewnia rwnie funkcjonowanie sekretariatu Komitetu Wysokich Urzdnikw (CSO). Jak instytucja moe wczy si w Akcje COST? Instytucje naukowe z krajw sygnatariuszy COST mog bra udzia w Akcjach na kilka sposobw:

przez prowadzenie studiw i bada,

przez zawarcie umw na studia i badania z organizacjami (umowy badawcze),

przez wkad w prace Sekretariatu COST i/lub inne usugi niezbdne do osignicia celw poszczeglnych Akcji,

przez rozpowszechnianie informacji innym sygnatariuszom na temat prowadzonych bada,

przez aranowanie krtkotrwaych misji naukowych, szk letnich, wysokiej rangi spotka naukowych w ramach Akcji.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

505

Obecnie COST obejmuje kilkanacie obszarw badawczych (nazwy podane w oryginale): Domains & Committees: BMBS - Biomedicine and Molecular Biosciences,

CMST - Chemistry and Molecular Sciences and Technologies,

ESSEM - Earth System Science and Environmental Management,

FA - Food and Agriculture,

FPS - Forests, their Products and Services,

ISCH - Individuals, Societies, Cultures and Health,

ICT - Information and Communication Technologies,

MPNS - Materials, Physical and Nanosciences,

TUD - Transport and Urban Development,

Others. Interdisciplinary Ad Hoc Working Groups :

Cultural Heritage,

Biomaterials,

Nanosciences, Powyszy wykaz aktualizowany jest w miar powoywania nowych zespow badawczych. Jak mona przyczy si do COST?

W zalenoci od sytuacji oraz rodzaju Akcji (szczegy dot. poszczeglnych Akcji znajduj si na stronie COST) jest wiele moliwoci rnej formy wsppracy. Jeli laboratorium czy instytucja usytuowane jest w kraju czonkowskim COST mona doczy si do COST jako: 1. Czonek Management Committee danej Akcji, jeli Pana/i kraj

nie nominowa jeszcze dwch naukowcw, ale jest ju sygnatariuszem Akcji.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

506

2. Czonek Management Committee jeli Pana/i kraj nie jest jeszcze sygnatariuszem Akcji. W tym przypadku Pana/i kraj musi najpierw podpisa akces do odpowiedniej Akcji ( uwaga: jeli Pana/i kraj chce przystpi do akcji 12 miesicy po jej zatwierdzeniu, wymagana jest zgoda Management Committee danej Akcji).

3. Czonek grupy roboczej Akcji. 4. Ekspert zaproszony do udziau w specjalnych wydarzeniach

dotyczcych Akcji (spotkania Management Committee, grup roboczych, udzia w warsztatach itp).

Wymagane formalnoci: 1. Ad. 1. Skontaktowa si z Narodowym Koordynatorem COST

(CNC), ktry oficjalnie nominuje Pana/ do Management Committee jako przedstawiciela kraju. Naleaoby rwnie skontaktowa si z przewodniczcym Akcji, ktra Pana/i interesuje

2. Ad. 2. Skontaktowa si z Narodowym Koordynatorem COST (CNC), ktry uruchomi procedur uczestnictwa kraju w odnonej Akcji. Koordynator przeanalizuje moliwoci finansowania Akcji, a potem moe zgosi oficjalne uczestnictwo kraju w Akcji oraz oficjalnie wyznaczy Pana/ do Management Committee jako reprezentanta kraju.

3. Ad 3. Skontaktowa si z przewodniczcym Akcji (bezporednio lub za pomoc kolegw z Akcji lub przez COST Office) i uzyska zaproszenie do udziau w odpowiedniej grupie roboczej.

4. Ad. 4. Skontaktowa si z przewodniczcym Akcji (bezpo-rednio lub za pomoc kolegw z Akcji lub przez COST Office) i uzyska zaproszenie do udziau w specjalnych wydarzeniach zwizanych z Akcj.

Szczegowe zasady rzdzce programem COST znajduj si na stronie [7]: Krajowy koordynator COST w Polsce: Marek Zdanowski Departament Wsppracy Midzynarodowej Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego ul. Wsplna 1/3, pok. 237

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

507

00-921 Warszawa Tel. +48 22 6283289 Fax. +48 22 6283534 [email protected] Finansowanie

Badania prowadzone w ramach programu COST s finanso-wane bezporednio przez prowadzce je kraje, a jedynie koszty koordynacji s pokrywane z budetu Programu. MNiSW moe podj decyzj o przyznaniu dotacji dla polskiej jednostki naukowej lub naukowo-badawczej uczestniczcej w Programie COST. Informacje o zasadach i trybie uzyskania takiej dotacji, obowizujcych formularzach oraz o zasadach zwizanych z wykorzystaniem uzyskanej dotacji mona znale na stronie internetowej MNiSW w czci dotyczcej finansowania bada naukowych. Jak przystpi do Programu COST ?

Przystpienie kraju czonkowskiego do udziau w konkretnej Akcji COST nastpuje z chwil podpisania przez jego ambasadora przy Unii Europejskiej Memorandum of Understanding dotyczcego tej Akcji. Memorandum of Understanding - jest to umowa bdca wyrazem woli wsplnego koordynowania dziaalnoci badawczej dotyczcej okrelonego tematu oraz wymiany rezultatw bada - rodzaj gentelman's agreement, a nie dokument pocigajcy za sob skutki formalno-prawne. W MoU okrelane s wsplne cele, rodzaj przewidywanej dziaalnoci, warunki uczestnictwa, zasady zachowania suwerennoci oraz, jeli zachodzi tego potrzeba, poszanowania praw wasnoci intelektualnej.

Akcja rozpoczyna si formalnie po podpisaniu dotyczcego jej Memorandum of Understanding przez co najmniej pi krajw czonkowskich. Zgodnie z przyjtymi zasadami, przedsiwzicie przez MNiSW dziaa zmierzajcych do podpisania Memorandum of Under-standing musi by poprzedzone wystpieniem dyrekcji jednostki naukowo-badawczej z odpowiednim wnioskiem, zawierajcym jednoznaczne wskazanie udokumentowanego rda finansowania prac. Wynika to z faktu, e uczestnictwo w projektach COST wie

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

508

si z koniecznoci zapewnienia przez uczestnika finansowania prac badawczych, deklarowanych jako wkad rzeczowy w projekt COST. Finansowanie to moe mie swoje rdo w postaci np. grantu badawczego MNiSW, decyzji podjtej przez dyrekcj placwki badawczej o wydzieleniu ze rodkw wasnych, w tym dotacji statutowych jednostki, funduszy niezbdnych na realizacj prac badawczych wynikajcych z tytuu uczestnictwa w projekcie COST, bd innych rde, jak darowizny, stypendia, itp. Dyrekcja jednostki powinna rwnie wystpi o mianowanie przedstawiciela zespou badawczego do Management Committee . Koszty udziau w posiedzeniach Management Committee Akcji COST dwch przedstawicieli kraju biorcego udzia w tej Akcji s zwracane z budetu COST. COST w sieci: Strona domowa COST : http://www.cost.esf.org/ Rada Unii Europejskiej [8] : http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=253&lang=PL&mode=g Europejska Fundacja Nauki [9]: http://www.cost.esf.org/ MNiSW [10] http://www.nauka.gov.pl/mein/index.jsp?place=Lead08&news_cat_id=37&news_id=45&layout=2&page=text Informacje o programie zaczerpnito ze strony internetowej COST oraz MNiSW . Fundusze strukturalne

Ju od 2008 roku polskie przedsibiorstwa, samorzdy, spoeczestwo, korzystaj ze wsparcia finansowego z funduszy unijnych: spjnoci i strukturalnych. Prawie 13 mld euro zostao zaoferowanych Polsce, do wykorzy-stania w latach 2004 - 2006. W celu rozdysponowania rodkw stworzono Narodowy Plan Rozwoju i Sektorowe Programy Operacyjne, ktre stanowi wskazwk na co i dla kogo przeznaczona jest pomoc. W serwisie w czytelny sposb przedstawiono DLA KOGO jest unijne wsparcie i NA CO mona uzyska pienidze. Opisano JAKIE

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

509

FUNDUSZE s w Unii Europejskiej i czemu su. Podano rwnie JAK SFINANSOWA mona inwestycj, w ramach ktrej ubiega si mona o dofinansowanie ze rodkw unijnych. Na stronie zamieszczono rwnie aktualne informacje o stopniu realizacji programw, zmianie zasad udzielania wsparcia, itp. - CO NOWEGO.

W celu zaprogramowania pomocy wsplnotowej i sprawnego ich rozdysponowania Polska przygotowaa Narodowy Plan Rozwoju (NPR) na lata 2004-2006. Podobnie jak w przypadku rodkw przedakcesyjnych, np. SAPARD, tu rwnie wprowadzono podzia na dziaania: Sektorowe Programy Operacyjne (SPO) lub, w przypadku wspierania rozwoju regionalnego, Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Jak sfinansowa?

Podobnie jak w przypadku rodkw przedakcesyjnych (ISPA, PHARE, SAPARD) rwnie chcc korzysta z pomocy w ramach funduszy strukturalnych naley najczciej posiada pewien wkad wasny, a inwestycj sfinansowa ze rodkw wasnych i poyczonych. Pomoc z funduszy otrzyma si jako refundacj czci poniesionych wydatkw (udzia zaleny od programu). Zdarzaj si oczywicie wyjtki, gdzie pomoc z funduszy ma posta premii lub grantu, jednake jest to rzadko stosowane rozwizanie i najczciej dotyczy osb fizycznych, np. modego rolnika, rybaka, a nie firm. POTRZEBUJESZ RODKW NA INWESTYCJE? Zapraszamy do serwisu www.szukam-inwestora.com.pl czcego inwestorw z wacicielami firm poszukujcych kapitau.

13. Programowanie Zespoowego Projektu Badawczego

510

13.7 Literatura:

[1] www.a21.pl/zielona/materialy/praca_w_grupie.pdf [2] Komunikacja w grupie / Peter Hartley; przek. Iwona

Chlewiska. - Wyd. Pozna :Zysk i S-ka, 2000r. cop. - 235 s. [3] Kazimiera Zacharska, Joanna Czekalska: Przewodnik dla

skadajcych projekty do 7. Programu Ramowego Bada, Rozwoju Technologicznego i Wdroe Wsplnoty Europejskiej (2007 - 2013)

[4] http://europa.eu.int/eur-lex/en/oj/

[5] http://erc.europa.eu/index_en.cfm [6] ttp://cordis.europa.eu/fp7/home.html [7] http://www.cost.esf.org/ [8]

http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=253&lang =PL&mode=g

[9] http://www.cost.esf.org/ [10]

http://www.nauka.gov.pl/mein/index.jsp?place=Lead08&news_cat_id= 37&news_id=45&layout=2&page=text

Podzikowanie Autor wyraa podzikowanie Pani Kazimierze Zacharskiej I Pani Joannie Kuleszy za moliwo wykorzystania ich opracowania [3]

okladka.pdfPage 1

okladka.pdfPage 1

/ColorImageDict > /JPEG2000ColorACSImageDict > /JPEG2000ColorImageDict > /AntiAliasGrayImages false /CropGrayImages true /GrayImageMinResolution 300 /GrayImageMinResolutionPolicy /OK /DownsampleGrayImages true /GrayImageDownsampleType /Bicubic /GrayImageResolution 300 /GrayImageDepth -1 /GrayImageMinDownsampleDepth 2 /GrayImageDownsampleThreshold 1.50000 /EncodeGrayImages true /GrayImageFilter /DCTEncode /AutoFilterGrayImages true /GrayImageAutoFilterStrategy /JPEG /GrayACSImageDict > /GrayImageDict > /JPEG2000GrayACSImageDict > /JPEG2000GrayImageDict > /AntiAliasMonoImages false /CropMonoImages true /MonoImageMinResolution 1200 /MonoImageMinResolutionPolicy /OK /DownsampleMonoImages true /MonoImageDownsampleType /Bicubic /MonoImageResolution 1200 /MonoImageDepth -1 /MonoImageDownsampleThreshold 1.50000 /EncodeMonoImages true /MonoImageFilter /CCITTFaxEncode /MonoImageDict > /AllowPSXObjects false /CheckCompliance [ /None ] /PDFX1aCheck false /PDFX3Check false /PDFXCompliantPDFOnly false /PDFXNoTrimBoxError true /PDFXTrimBoxToMediaBoxOffset [ 0.00000 0.00000 0.00000 0.00000 ] /PDFXSetBleedBoxToMediaBox true /PDFXBleedBoxToTrimBoxOffset [ 0.00000 0.00000 0.00000 0.00000 ] /PDFXOutputIntentProfile () /PDFXOutputConditionIdentifier () /PDFXOutputCondition () /PDFXRegistryName () /PDFXTrapped /False

/SyntheticBoldness 1.000000 /Description > /Namespace [ (Adobe) (Common) (1.0) ] /OtherNamespaces [ > /FormElements false /GenerateStructure true /IncludeBookmarks false /IncludeHyperlinks false /IncludeInteractive false /IncludeLayers false /IncludeProfiles true /MultimediaHandling /UseObjectSettings /Namespace [ (Adobe) (CreativeSuite) (2.0) ] /PDFXOutputIntentProfileSelector /NA /PreserveEditing true /UntaggedCMYKHandling /LeaveUntagged /UntaggedRGBHandling /LeaveUntagged /UseDocumentBleed false >> ]>> setdistillerparams> setpagedevice