00 strony tyt - wiak.imsi.pl · • znormalizowane elementy rysunku technicznego: forma graficzna...

of 89 /89

Author: ngokhue

Post on 01-Mar-2019

224 views

Category:

Documents


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

SAWOMIR WIAK (redakcja)

Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT

Recenzenci: Prof. Janusz Turowski Politechnika dzka Prof. Ewa Napieralska Juszczak University Lille Nord de France, LSEE, UA, Francja Autorzy rozdziaw: Prof. Piotr Ostalczyk (rozdz. 1, 2) Prof. Edward Jezierski (rozdz. 3) Dr hab. in. Zbigniew Gmyrek (rozdz. 4) Dr hab. in. Ryszard Szczerbanowski, prof. P (rozdz. 5) Dr in. Grzegorz Tosik (rozdz. 6) Prof. Zbigniew Lisik (rozdz. 6) Dr hab. in. Jacek Gobiowski, prof. P (rozdz. 7) Dr hab. in. Krzysztof Pacholski, prof. P (rozdz. 8, 9) Prof. Krzysztof Gniotek (rozdz. 10) Dr hab. in. Iwona Frydrych, prof. P (rozdz. 10) Dr hab. In Ryszard Korycki, prof. P (rozdz. 11) Dr in. Grayna Sobiczewska (rozdz. 12) Dr hab. Maria Dems, prof. P (rozdz. 13, 15) Prof. Sawomir Wiak (rozdz. 13, 14, 15, 16, 17) Dr in. Wojciech Rosiak (rozdz. 13, 15) Dr in. Pawe Drzymaa (rozdz. 14, 16, 17) Dr in. Henryk Welfle (rozdz. 14, 16, 17) Dr in. Ryszard Lasota (rozdz. 18) Dr in. Marek Jan Glaba (rozdz. 19) Monografia przygotowana w ramach projektu "Innowacyjna dydaktyka bez ogranicze - zintegrowany rozwj Politechniki dzkiej - zarzdzanie Uczelni, nowoczesna oferta edukacyjna i wzmacniania zdolnoci do zatrudniania, take osb niepenosprawnych", wspfinansowanego przez Uni Europejsk w ramach europejskiego Funduszu Spoecznego - Programu Operacyjnego Kapita Ludzki "Priorytet IV, poddziaanie 4.1.1. Wzmocnienie potencjau dydakty-cznego uczelni". Utwr w caoci ani we fragmentach nie moe by powielany ani rozpowszechniany za pomoc urzdze elektronicznych, mechanicznych, kopiujcych, nagrywajcych i innych, w tym rwnie nie moe by umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarwno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. ISBN 978-83-60434-85-7 Copyright by EXIT, Politechnika dzka d 2010

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

187

Ryszard Szczerbanowski

5 Tworzenie dokumentacji technicznej w mechatronice

5.1. Wprowadzenie

Szybki rozwj cywilizacyjny spoeczestw w drugiej poowie XX wieku zosta znacznie przyspieszony na pocztku obecnego stulecia. Obserwujemy burzliwy rozwj zwaszcza techniki i technologii wytwarzania dbr powszechnego uytku, bo takie jest zapotrzebowanie spoeczne. Powikszaj si w ogromnym tempie grupy ludzi, ktrzy pragn i mog uczestniczy w konsumowaniu dbr uatwiajcych nie tylko mozoln prac, ale rwnie uatwiajcych i umilajcych ycie codzienne. Zwiksza si popyt na coraz nowsze i lepsze wyroby, co staje si wyzwaniem dla ich wytwrcw. Na rynku zwyciaj wyroby lepsze, nowoczeniejsze i tasze a sukcesy odnosz producenci, ktrzy potrafi wytworzy produkt dobrej jakoci szybciej ni ich konkurenci. W tym wspzawodnictwie decydujc rol odgrywa wspomaganie wszystkich niezbdnych procesw twrczych i wytwrczych szeroko rozumian technologi komputerow i informa-tyczn [1.], [2.], [3.], [4.], [5.] [6.]. Jednym z aspektw tego wspomagania jest wspomaganie prac projektowych. Przyjo si przyjmowa, e proces wytwrczy rozpoczyna si od rozpoznania potrzeb rynkowych, innymi sowy od znalezieniu na rynku takiej niszy, ktra moe by wypeniona okrelonym produktem, a koczy utylizacj wyeksploatowanego wyrobu. Po przeprowadzeniu rozpoznania rynku naley podj decyzj o podjciu produkcji, ktra to decyzja musi by poprzedzona wnikliw analiz ekonomiczn. Podjcie decyzji o rozpoczciu produkcji prowadzi do sformuowania celw do osignicia. Teraz rozpoczyna si waciwa praca konstruktorw, ktra jest zwizana z obliczeniami projektowymi, opracowaniem odpowiedniej technologii, wykonaniem i przetestowaniem prototypu, wprowadzeniem obiektu do produkcji oraz systematycznym przeprowadzaniem prb typu i wyrobu.

Wszystkie prace konstruktorskie, nazywane projektowaniem, s obecnie nierozerwalnie zwizane z wykorzystaniem wsparcia w postaci odpowiednio dobranego sprztu komputerowego oraz wyspecjalizowanego

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

188

oprogramowania, co pozwala na zasadnicze przyspieszenie tego cyklu. Programy te bardzo czsto tworz zintegrowane systemy okrelane skrtowcami CAD (Computer Aided Design), CAE (Computer Aided Engineering), CAM (Computer Aided Manufacturing). Do dziedziny CAD zaliczamy oprogramowanie umoliwiajce zapis projektowanego modelu geometrycznego w postaci elektronicznej i wykonanie wydruku dokumentacji na papierze. Dziedzina CAE zajmuje si komputerowym wspomaganiem oblicze przeprowadzanych przez konstruktorw, czyli wszelkiego rodzaju obliczeniami niezbdnymi do opracowania dokumentacji (obliczenia wytrzymaociowe statyczne i dynamiczne, elektromagnetyczne, cieplne itd.). Jest to bardzo szeroki wachlarz zagadnie i w obecnych czasach przygotowanie inyniera do zawodu w takim stopniu, aby nabyte w trakcie studiw umiejtnoci wystarczyy do realizowania si w trakcie caego swojego ycia zawodowego, nie jest moliwe. Szybki postp technologiczny wymusza konieczno takiego przygotowywania absolwentw, aby potrafili skutecznie korzysta z pojawiajcych si w zawrotnym tempie nowoci i przyswaja sobie now wiedz przez cae wieloletnie ycie zawodowe.

Jednym z podstawowych elementw - wspomnianego wyej - procesu projektowania jest tworzenie dokumentacji technicznej z wykorzystaniem komputerw i niezbdnego oprogramowania i tymi zagadnieniami zajmiemy si w tym opracowaniu, ale rozpoczniemy od krtkiego omwienia cyklu projektowania.

5.2. Cykl projektowania

Cykl projektowania obejmuje:

obliczenia projektowe,

opracowanie dokumentacji technicznej,

opracowanie dokumentacji technologicznej,

wykonanie prototypu urzdzenia,

przetestowanie prototypu,

wprowadzenie niezbdnych zmian w dokumentacji technicznej,

wprowadzenie niezbdnych zmian w dokumentacji technologicznej,

archiwizacj dokumentacji,

uruchomienie produkcji urzdzenia,

systematyczne przeprowadzanie prb typu i wyrobu oraz wprowadzanie niezbdnych poprawek poprawiajcych jako wyrobu.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

189

Zaproponowany oglny zarys cyklu projektowego moe by zmodyfikowany, np. przez wprowadzenie, oprcz wykonania prototypu i uruchomienia produkcji, rwnie wykonania serii prbnej wyrobu.

5.2.1. Obliczenia projektowe

Po wyznaczeniu celw do osignicia, naley przeprowadzi obliczenia projektowe. W zalenoci od opracowywanego wyrobu mog to by obliczenia mechaniczne, zarwno statyczne jak i dynamiczne, obliczenia elektromagnetyczne w szczeglnoci rozkadu pola magnetycznego i elektrycznego, na podstawie ktrego wyznaczane mog by straty i siy, wystpujce w projektowanym urzdzeniu. Obliczenia najczciej obejmuj rwnie wyznaczanie rozkadu temperatur i okrelanie skutecznoci chodzenia. W zalenoci od zakresu przeprowadzanych oblicze wykorzystywane s rnego rodzaju programy komputerowe, najczciej specjalizowane, tzn. napisane do wspomagania oblicze w jednej wskiej dziedzinie. Korzysta si rwnie z programw zoonych i rozbudowanych, ktre potrafi analizowa szerokie spektrum analizowanych zagadnie, ale programy te najczciej s bardzo drogie, zwykle nie obejmuj zagadnie bardziej szczegowych i bardzo czsto nie zachodzi potrzeba wykorzystywania w nich wszystkich oferowanych moliwoci. Zatem paci si za wiele wicej, ni si potem wykorzystuje. Zalet jednak takich programw jest zintegrowane rodowisko, np. pozwalaj na zbudowanie jednego modelu i wykorzystanie go zarwno do oblicze mechanicznych wytrzymaociowych jak i do oblicze elektromagnetycznych i cieplnych.

5.2.2. Opracowanie dokumentacji technicznej

Na podstawie przeprowadzonych oblicze rysowana jest dokumentacja techniczna, ktra jest tworzona w postaci wydrukw przekazywanych pniej do realizacji w warsztacie wykonawczym.

Do niedawna dokumentacja techniczna bya tworzona w postaci dwuwymiarowej, przy zaoeniu e projektant sam rysowa wszystkie rzuty w ukadzie paskim. Byo to postpowanie wynikajce z praktyki obowizujcej w okresie, gdy konstruktor nie mia do dyspozycji programw komputerowych. Po wprowadzeniu do powszechnej praktyki wspomagania komputerowego zaczyna dominowa tendencja tworzenia projektu w przestrzeni trjwymiarowej i generowania dokumentacji technicznej 2D w sposb automatyczny. Unika si w takim przypadku szeregu bdw i niedocigni przy transponowaniu rzeczywistego modelu 3D do postaci 2D a ponadto uzyskuje si szereg nowych

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

190

moliwoci analizy funkcjonalnej projektowanego urzdzenia, jak chociaby moliwoci przeprowadzenia sprawdzenia projektu pod ktem kolizyjnoci.

5.2.3. Opracowanie dokumentacji technologicznej

Przy opracowywaniu dokumentacji urzdzenia niezbdne staje si rwnie wspbiene opracowanie dokumentacji technologicznej. Dokumentacja ta obejmuje zesp wytycznych opisujcych sposb wykonania poszczeglnych czci z uwzgldnieniem moliwoci wykonawczych danego warsztatu oraz umiejtnoci zaogi. W wielu przypadkach o sposobie wykonania okrelonej czci decyduj wanie wzgldy technologiczne. W innych trzeba dostosowa dokumentacj techniczn do moliwoci technologicznych zakadu, w przeciwnym wypadku rozwizanie techniczne moe okaza si zdecydowanie drosze. Jako przykad mog tu posuy wykrojniki. Jeli skorzystamy w nowym projekcie z istniejcych w warsztacie wykrojnikw, wtedy nie bdzie potrzeby ponosi kosztw nowego drogiego narzdzia.

5.2.4. Wykonanie prototypu urzdzenia

Wykonanie prototypu nowotworzonego urzdzenia jest zabiegiem niezbdnym do zweryfikowania zarwno dokumentacji technicznej jak i dokumentacji technologicznej oraz do przeprowadzenie niezbdnych testw. Sporzdzane s rwnie realne kosztorysy zwizane z urucha-mian produkcj.

5.2.5. Przetestowanie prototypu

Przy wykonywaniu prototypu sprawdzana jest nie tylko zgodno wyrobu z dokumentacj, ale rwnie moliwe jest przeprowadzenie niezbdnych testw i prb, np. wytrzymaociowych lub cieplnych. Umoliwia to wprowadzenie do obydwu dokumentacji niezbdnych poprawek. Jeli wymaga tego specyfika wykonywanego urzdzenia, wykonuje si ca seri urzdze prototypowych i testy przeprowadza na caej serii. Jest to szczeglnie istotne, gdy wytwarzane urzdzenia bd mogy ze sob wsppracowa.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

191

5.2.6. Wprowadzenie niezbdnych zmian w dokumentacji technicznej i technologicznej

Dowiadczenia zebrane w czasie wykonywania prototypu oraz w trakcie przeprowadzania testw i prb daj podstaw do wprowadzenia zmian i poprawek w istniejcej dokumentacji. W przypadku opracowania dokumentacji w postaci elektronicznej wprowadzanie poprawek jest rzecz relatywnie prost. Dostpne w typowym oprogramowaniu funkcje edycyjne pozwalaj na istotne skrcenie czasu przeprowadzanej modyfikacji oraz umoliwiaj zachowanie wysokiej dokadnoci odwzorowania przy jednoczesnym zachowaniu automatyki wymiarowania.

5.2.7. Archiwizacja dokumentacji

Archiwizacja tworzonej dokumentacji, czy to technicznej, czy techno-logicznej, jest bardzo wanym elementem procesu projektowego. Wykorzystanie w tym celu wsparcia sprztowego i programistycznego staje si absolutnie niezbdne. Odpowiednio dobrane narzdzia programistyczne pozwalaj na formalne uporzdkowanie dokumentacji, szybki dostp do poszczeglnych rysunkw, atwe wprowadzanie poprawek i uzupenie, tworzenie nowych dokumentacji w oparciu o dokumentacje ju istniejce oraz atwe i szybkie udostpnianie, np. przez Internet.

5.2.8. Uruchomienie produkcji urzdzenia

Uruchomienie produkcji urzdzenia jest zwizane z szeregiem zabiegw: decyzyjnych, organizacyjnych, logistycznych, zaopatrzeniowych, inwestycyjnych. Samo uruchomienie produkcji jest zwizane rwnie z zaangaowaniem stacji prb oraz dystrybucj gotowego produktu. W wietle obowizujcych przepisw historia sprzedanych wikszoci nowych urzdze musi by ledzona i nadzorowana przez producenta. Jest to zwizane z koniecznoci zapewnienia serwisu gwarancyjnego i pozagwarancyjnego oraz - na co jest obecnie kadziony szczeglny nacisk - odpowiedzialno za utylizacj produktu zuytego.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

192

5.2.9. Systematyczne poprawienie jakoci wyrobu

Gotowe urzdzenie musi by poddawane ocenie na stacji prb w zakadzie wytwrczym. Ma to na celu sprawdzanie jakoci gotowego produktu, wychwycenie niedocigni powstajcych w trakcie cyklu produkcyjnego oraz sprawdzanie zgodnoci z obowizujcymi normami. Standardowo przeprowadza si dwie grupy testw, tzw. prby wyrobu i prby typu. Prbom wyrobu poddawane s wszystkie wyprodukowane urzdzenia i obejmuj one zestaw niezbdnych testw, natomiast prbom typu poddaje si tylko stochastycznie wybrane egzemplarze i te prby s testami kompletnymi.

Wyniki uzyskane podczas testw przeprowadzanych na stacji prb - zwaszcza te negatywne - su rwnie jako wskaniki do wprowadzania do dokumentacji niezbdnych poprawek zapewniajcych spenienie wymaganych zaoe. Mog rwnie posuy do przeprowadzania modyfikacji wyrobu, ktra bdzie poprawiaa jego jako.

5.3. Dokumentacja techniczna

Dokumentacja techniczna jest kompletnym zbiorem rysunkw umoliwiajcych wykonanie w warsztacie produkcyjnym okrelonego produktu i jest tworzona wedug zasad okrelanych przez normy.

Najczciej warsztatowa posta dokumentacji jest wykorzystywana w postaci rysunkw wydrukowanych na papierze, zatem w postaci dwuwymiarowej. Do niedawna rysunki te byy tworzone przez projektanta i - jeli zachodzia taka potrzeba - przez krelarza. Obecnie zaczyna dominowa tendencja opracowywania projektu w postaci elektronicznej w postaci trjwymiarowej a dwuwymiarowy rysunek warsztatowy jest generowany automatycznie przez program. Taki sposb postpowania ma szereg zalet. Do najistotniejszych naley zaliczy moliwo przeprowadzenia szeregu oblicze i analiz bezporednio na numeryczny modelu 3D, wychwycenie kolizji wystpujcych w projekcie oraz moliwo obejrzenia produktu w odwzorowaniu wirtualnym jeszcze przed jego realizacj, czyli wykorzystanie technik wizualizacji, zarwno statycznych jak i dynamicznych. Istotnym elementem jest rwnie fakt, e generowanie rysunku dwuwymiarowego w oparciu o przetestowany model trjwymiarowy przebiega w sposb automatyczny, co pozwala na unikni-cie szeregu bdw przetwarzania.

Standardowa dokumentacja techniczna skada si z rysunku zoeniowego oraz rysunkw poszczeglnych czci skadowych. Czsto bywa tak, e z rysunku zoeniowego wyodrbniane s rysunki zoeniowe czci zoonych a dopiero pniej rysunki poszczeglnych czci. Oprcz

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

193

tego w skad dokumentacji technicznej mog wchodzi rysunki uzupeniajce, np. typu technologicznego czy materiaowego.

Dokumentacja techniczna zwykle powstaje w biurze konstrukcyjnym, ktre obecnie moe mie posta rozproszon, tzn. wsppracujcy ze sob zesp nie musi znajdowa si w jednym wsplnym pomieszczeniu. Najnowsze oprogramowanie umoliwia skuteczn prac nad projektem zespoowi zoonemu z osb pracujcych w rnych miejscach, nawet na wiecie.

5.4. Podstawowe normy zwizane z tworzeniem dokumentacji technicznej

Jak wspomniano wyej, dokumentacja techniczna jest tworzona wedug okrelonych regu, ktre s podawane w normach krajowych (PN) i midzynarodowych (ISO). Od kilkunastu lat normy krajowe s sukcesywnie dostosowywane do norm midzynarodowych i znakomita wikszo z norm krajowych uwzgldnia obecnie zalecenia midzynarodowe. Niej podano podstawowe normy zwizane z rysunkiem technicznym oraz z symbolami stosowanymi w elektrotechnice z podziaem na grupy.

Znormalizowane elementy rysunku technicznego:

Forma graficzna arkusza (PN-76/N-01601), Formaty arkuszy (PN-80/N-01612), Tabliczki tytuowe (PN-ISO 7200:1994), Linie rysunkowe (PN-82/N-01616), Pismo techniczne (PN-80/N-01606), Podziaki (PN-EN ISO 5455:1998),

Rzuty prostoktne, rozmieszczenie rzutw, widoki i przekroje:

Rzutowanie prostoktne (PN-78/N-01608), Widoki, przekroje, kady (PN-91/N-01604),

Wymiarowanie:

Wymiarowanie. Zasady oglne (PN-ISO 129:1996,PN-ISO 129Ak:1996),

Podstawy rysunku technicznego elektrycznego:

Przygotowanie dokumentw stosowanych w elektrotechnice (PN-EN 61082-1),

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

194

Podstawowe symbole graficzne stosowane w schematach:

Elementy symboli, symbole rozrniajce i inne symbole oglnego zastosowania (PN-92/E-01200/2), Przewody i osprzt czeniowy (PN-92/E-01200/3), Przyrzdy pprzewodnikowe i lampy elektronowe (PN-92/E-01200/5), Wytwarzanie i przetwarzanie energii elektrycznej (PN-92/E-01200/6), Aparatura czeniowa, sterownicza i zabezpieczeniowa (PN-92/E-01200/7), Przyrzdy pomiarowe, lampy i sygnalizatory (PN-92/E-01200/8), Schematy i plany instalacji elektrycznych budowlane i topograficzne (PN-92/E-01200/11).

5.5. Oprogramowanie

Dokumentacja techniczna moe by opracowywana z wykorzystaniem rnorodnego oprogramowania poczynajc od prostych programw, umoliwiajcych jedynie tworzenie rysunkw w przestrzeni dwuwymiarowej, a koczc na programach pracujcych w przestrzeni trjwymiarowej, pozwalajcych na przeprowadzanie wspbienych analiz numerycznych w trakcie wykonywania projektu, umoliwiajcych automatyczn generacj paskich rysunkw dokumentacyjnych, prac w zespoach rozproszonych oraz skuteczne zarzdzanie istniejc dokumentacj w wykorzystaniem zaawansowanych technik archiwizacyj-nych.

Z programw przeznaczonych do komputerowego wspomagania projektowania, najbardziej znanych i wykorzystywanych na wiecie, mona wymieni:

ArchiCAD,

Specjalizowany w dziedzinie projektowania architektonicznego pro-gram graficzny CAD, opracowany przez wgiersk firm Graphi-soft.

AutoCAD,

Uniwersalny program o otwartej strukturze, wykorzystywanym do dwu-wymiarowego i trjwymiarowego komputerowego wspomagania projektowania, opracowany i dystrybuowany przez amerykask firm Autodesk. Jest traktowany jako pewnego rodzaju standard i wyzna-cznik w dziedzinie technologicznego zaawansowania oprogramowania typu CAD.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

195

AutoCAD LT,

Uniwersalny program wykorzystywanym do dwuwymiarowego kom-puterowego wspomagania projektowania, opracowany i dystrybuo-wany przez amerykask firm Autodesk. Jest uproszczon odmian programu AutoCAD.

Inventor,

Nowoczesny parametryczny program przeznaczony do zaawanso-wanego modelowania bryowego w przestrzeni trjwymiarowej. Korzystajc z gotowego modelu wirtualnego moliwe jest wygenero-wanie rysunkw warsztatowych, zoeniowych, wizualizujcych pro-jekt i innych. Program jest wasnoci amerykaskiej firmy Autodesk.

CATIA,

Jest zintegrowanym zaawansowanym systemem wspomagania prac inynierskich CAD/CAM/CAE/FEM. Wykorzystywany jest, przede wszystkim, w przemyle lotniczym, samochodowym, sprztu AGD, stoczniowym i maszynowym. Zosta opracowany w francuskiej firmie Dassault Systemes.

Cadstar,

Jeden z najbardziej zawansowanych systemw i jednoczenie naj-droszych systemw wykorzystywanych przez due firmy produku-jce elektronik. Jest wasnoci konsorcjum wystpujcym pod nazw Zuken.

Cadwork 3D,

Jest programem 3D-CAD/CAM przystosowanym do projektowania konstrukcji drewnianych. Program wsppracuje z obrabiarkami ste-rowanymi numerycznie. Opracowany zosta w szwajcarskiej firmie CadWork.

Eagle,

Program opracowany do wspomagania projektowania obwodw elektrycznych. Zawiera edytor schematw oraz pytek drukowanych. Jest wasnoci niemieckiej firmy CadSoft.

InteliCAD,

Jest to program przeznaczony do projektowania z wykorzystaniem przestrzeni dwu- i trjwymiarowej. Charakteryzuje si cis kompa-tybilnoci z formatem .dwg narzuconym przez firm Autodesk. Program jest opracowany przez firmy zgrupowane w IntelliCAD Technology Consortium.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

196

Mastercam,

Program jest przeznaczony do szybkiego przygotowania modelu oraz automatycznego wygenerowania kodu przeznaczonego do obsugi obrabiarek sterowanych numerycznie. Jest jednym z najpopu-larniejszych na wiecie zintegrowanych systemw CAD/CAM na komputery typu PC i jest wasnoci amerykaskiej firmy CNC Software Inc.

MegaCAD,

Program przeznaczony do tworzenia projektw technicznych, ry-sunkw dwuwymiarowych i modelowania zarwno powierzchniowego jak i bryowego. Dysponuje dobrym konwerterem rnych formatw plikw graficznych. Jest wasnoci niemieckiej firmy Megatech Software GmbH.

MicroStation,

Pakiet programw znajdujcy zastosowanie w architekturze, budo-wnictwie, przemyle maszynowym, elektrotechnicznym i telekomu-nikacji. Pakiet powsta i jest rozwijany przez amerykask firm Bentley Systems.

Pro/INGINEER,

Jest to w peni parametryczny zintegrowany system typu CAD\CAM\ \CAE. Znany jest rwnie pod nazwami: ProEngineer, ProE, Pro/E. Producentem systemu jest amerykaska firma PTC (Parametric Technology Corporation).

QCad,

Jest programem przeznaczonym do komputerowego wspomagania projektowania w dwch wymiarach (2D). Kod rdowy programu jest dostpny nieodpatnie dla systemw Linux i Mac OS X. QCad jest oprogramowaniem firmy Ribbonsoft.

Rhinoceros 3D,

Program komputerowy typu CAD/CAM/CAE sucy do modelowania i tworzenia wszelkiego rodzaju obiektw 3D. Jdro graficzne jest oparte o bibliotek AGLib NURBS, powsta w Silicon Graphics. Program jest formalnie wasnoci amerykaskiej firmy Robert McNeel & Associates.

SketchUp,

Jest programem CAD sucym do modelowania trjwymiarowego i przeznaczonym dla pocztkujcych architektw i projektantw gier

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

197

komputerowych. Jest chtnie wykorzystywany w celach edukacyj-nych. Wacicielem programu jest firma Google.

Solid Edge,

To parametryczny, hybrydowy systemem CAD 3D pracujcy na platformie Microsoft Windows. Przeznaczony jest do tworzenia para-metrycznych modeli 3D pojedynczych elementw, caych zespow oraz do sporzdzania kompletnej dokumentacji. Aktualnie jest wasnoci niemieckiej firmy Siemens Automations & Drives.

SplidWorks,

Jest programem opartym o jdro modelera bryowego Parasolid. Po utworzeniu modelu trjwymiarowego moliwe jest wygenerowanie rysunkw warsztatowych, zoeniowych i wizualizacyjnych. Jest wasnoci firmy SolidWorks, ktra ostatnio staa si czci firmy Dassault Systemes.

Unigraphics,

Jest to zaawansowany technologicznie programem typu CAD/CAM /CAE uywany w przemyle maszynowym, lotniczym i narzdzio-wym. Program zosta stworzony i jest rozwijany w firmie Siemens PLM Software.

Oprcz tego mona si spotka z szeregiem programw bardziej lub

mniej zaawansowanych technologicznie, pracujcych w przestrzeni 2D i 3D. Naley jednak zwrci uwag na fakt, e wszystkie programy wspomagajce prace inynierskie s programami zazwyczaj kosztownymi. Ponadto, w wikszoci przypadkw, s to programy ukierunkowane tematycznie, zatem przy dokonywaniu zakupu takiego oprogramowania naley kadorazowo wnikliwie przeanalizowa moliwoci programu i okreli czy jest to oprogramowanie, ktre w danych warunkach bdzie waciwie speniao powierzon mu rol.

5.6. Program AutoCAD

Do zapoznania si z dziaaniem typowego programu wspomagajcego projektowanie wybrany zosta program AutoCAD firmy Autodesk [7.], [8.], [9.], [10.]. Wybr ten podyktowany jest kilkoma czynnikami. AutoCAD jest programem, ktry na rynku polskim jest programem tego typu najbardziej rozpowszechnionym. Pierwsze jego wersje pojawiy si w Polsce ju w poowie lat osiemdziesitych ubiegego stulecia. Ju wtedy pojawiy si moliwoci zakupu tego oprogramowania i - co dla uytkownikw stanowio bardzo wany argument - moliwoci

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

198

uczestniczenia w kursach obsugi tego oprogramowania. Przez dziesitki ju lat program ten na naszym rynku istnieje, podlega cigym modyfikacjom i ulepszeniom, wytyczajc nowe trendy i narzucajc nowe, coraz wysze standardy. Poza tym, jest to program o otwartej strukturze, co umoliwia atwe dostosowywanie programu do wasnych, nieraz bardzo wysublimowanych, potrzeb take z wykorzystaniem jzykw programo-wania, takich jak Visual LISP i VBA.

Naley rwnie bra pod uwag, e przy swoich moliwociach jest to program relatywnie tani. Umoliwia prac w przestrzeni 2D, w prze-strzeni 3D, prac w grupach projektowych rozproszonych (rwnie z wykorzystaniem Internetu), przeprowadzanie wizualizacji statycznych i - w ostatnich wersjach - dynamicznych, atwe publikowanie rysunkw oraz ich archiwizowanie.

Istotnym czynnikiem jest rwnie atwo zdobycia materiaw umoliwiajcych samoksztacenie, co wynika z duej liczby publikacji zawizanych z tym oprogramowaniem oraz wzicia udziau w kursach szkoleniowych prowadzonych na rnych poziomach przez liczne na tere-nie Polski Autoryzowane Centra Szkoleniowe (ATC) firmy Autodesk.

5.7. Interfejs programu

W programie AutoCAD 2009 wprowadzono nowy interfejs, zgodny ze standardami wprowadzonymi przez system Windows Vista, co spowo-dowao wprowadzenie tzw. wstki, zawierajcej grupy polece oraz same polecenia. Przeprowadzono gruntown reorganizacj grupowania polece i okno aplikacji zdecydowanie rni si od postaci okna znanych z poprzednich wersji programu. Mona zgodzi si z autorami tych zmian, e organizacja interfejsu jest teraz bardziej logiczna, ale jednak wymaga od dotychczasowych uytkownikw programu AutoCAD znacznego wysiku i wiele czasu na przystosowanie si do nowego standardu.

Na Rys. 5.1 Przedstawiono wygld okna aplikacji z now postaci interfejsu.

Na samej grze znajduje si belka tytuowa aplikacji. Oprcz standardowych ikon, zwykle wystpujcych w tej belce, znalazy miejsce jeszcze dodatkowe pozycje. W prawej czci wystpuje centrum informacyjno komunikacyjne pozwalajce na kontakt ze wiatem zewntrznym, w szczeglnoci z centrum Autodesku. W prawej czci belki wystpuje przegldarka menu oraz menu szybkiego dostpu. O ile menu szybkiego dostpu nie wymaga szczeglnego opisu, to przegldarka menu stanowi now posta menu rozwijalnego. Po klikniciu ikonki rozwijane jest okno zawierajce struktur dotychczasowego menu rozwijalnego, ale w ukadzie pionowym. Tam te znajduje si przycisk Opcje oraz przycisk Zamknij program AutoCAD.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

199

Poniej belki tytuowej aplikacji znajduje si wstka w postaci standardowej (jej zawarto mona modyfikowa) zawierajca pasek grup polece oraz rozwinit posta aktualnie wybranej grupy polece, w naszym przypadku o nazwie Narzdzia gwne.

Rys. 5.1. Okno aplikacji z now postaci interfejsu.

Z tymi, na pierwszy rzut oka totalnymi zmianami, trzeba si jednak pogodzi, gdy s one spowodowane przede wszystkim standardami narzuconymi przez nowy system operacyjny i w przyszoci nie da si od nich uciec, zatem... im szybciej, tym lepiej. Zreszt przed takimi samymi problemami stajemy w przypadku innego oprogramowania, chociaby wersji Microsoft Office 2007.

Dla osb, ktre nie mog pogodzi si z wprowadzonymi zmianami i nie s jeszcze gotowe na powicenie wystarczajcej iloci czasu na przestawienie si, istnieje moliwo skonfigurowania interfejsu programu AutoCAD w taki sposb, aby bardzo niewiele rni si od postaci wystpujcej w wersjach poprzednich, ale pamitajmy od zaakceptowania tych zmian w przyszoci nie da si uciec.

Na Rys. 5.2 przedstawiono okno aplikacji w postaci zblionej do postaci wystpujcych w poprzednich wersjach. Wyczone zostao wywietlanie wstki, wprowadzono natomiast menu rozwijalne i podstawowe paski narzdzi. Oczywicie pozostae paski narzdzi s

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

200

w dalszym cigu dostpne i mog by wywietlone w dowolnym miejscu i w dowolnej konfiguracji.

Rys. 5.2. Okno aplikacji ze starsz postaci interfejsu.

Powrmy jednak do okna aplikacji wywietlanego w nowej postaci. Gwn zmian jest wprowadzenie wstki, w ktrej, w standardowej postaci, wystpuj grupy polece zebranych w panelach. Tych paneli jest sze.

Narzdzia gwne,

Bloki i odniesienia,

Opis,

Narzdzia,

Wywietl,

Wyniki pracy.

W kadym panelu zebrane zostay polecenia, ktre pozwalaj na realizacj okrelonych wsplnych lub zalenych czynnoci.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

201

Panel Narzdzia gwne zawiera nastpujce karty zawierajce polecenia:

Rysuj umoliwiajce wprowadzanie nowych obiektw do rysun-ku;

Zmie pozwalajce na przeprowadzanie edycji obiektw wystpujcych ju w rysunku, cznie z ich powielaniem, czyli tworzeniem nowych obiektw w oparciu o obiekty istniejce;

Warstwy dziaajce na warstwach i zarzdzajce warstwami w rysunku;

Opis pozwalajce na wprowadzanie opisw do rysunku - cznie z wymiarowaniem i wybranymi symbolami;

Blok umoliwiajce operacje na blokach, rwnie dynamicznych;

Waciwoci pozwalajce na operacje na takich parametrach jak: kolor, rodzaj linii, szeroko linii i styl wydruku;

Narzdzia umoliwiajce korzystanie z polece narzdziowych, w szczeglnoci z polece pozwalajcych na przegl-danie rysunku.

Panel Bloki i odniesienia zawiera karty: Blok polecenia dotycz operacji na blokach, rwnie

dynamicznych; Atrybuty polecenia obsuguj atrybuty, czyli informacje tekstowe

przypisywane do blokw; Odniesienie polecenia pozwalaj na obsug odnonikw

zewntrznych oraz obrazw rastrowych wprowadzonych do rysunku;

Import polecenia umoliwiaj importowanie plikw w kilku formatach: .wmf, .sat, .3ds, .dgn;

Dane polecenia pozwalaj na obsug pl, obiektw OLE oraz hiperczy;

czenie i wyodrbnianie

polecenia umoliwiaj obsug czy przekazywania danych midzy rysunkiem a innymi aplikacjami oraz przeprowadzanie wycigu atrybutw.

Panel Opis zawiera karty: Tekst polecenia dotycz obsugi wprowadzania tekstw do ry-

sunku; Wymiary polecenia obsuguj operacje wymiarowania; Wielolinie odniesienia

polecenia pozwalaj na rozbudowan obsug linii odniesienia;

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

202

Tabele polecenia umoliwiaj obsug tabel - definiowanie ich oraz przeprowadzanie operacji na polach tabel;

Znacznik polecenia pozwalaj na wprowadzanie chmurek rewizyjnych oraz przycinanie obiektw do naoonych masek;

Skalowanie opisu

polecenia umoliwiaj obsug tekstu skalowalnego, tzn. tekstu, ktrego wielko moe by automatycznie zmieniana w zalenoci od przyjtej podziaki rysunku.

Panel Narzdzia zawiera karty: Rejestrator operacji

polecenia dotycz tworzenia zestaww makroinstrukcji na podstawie wykonywanych czynnoci;

Zapytania polecenia obsuguj dane wynikajce z istniejcych w rysunku obiektw, jak odlegoci, wsprzdne punktw, pola powierzchni itd.;

Animacje polecenia pozwalaj na obsug animacji w rysunku przestrzennym;

Narzdzia rysunkowe

polecenia umoliwiaj obsug rysunku jako caoci, np. czyszczenie rysunku, naprawianie uszkodzonego rysunku, wywietlanie waciwoci rysunku;

Dostosowanie polecenia pozwalaj na obsug wygldu okna aplikacji, czyli na dostosowywanie zestaww wykorzystywanych narzdzi do aktualnych potrzeb uytkownika;

Aplikacje polecenia pozwalaj na uruchamianie zewntrznych aplikacji oraz na uruchamianie rodowisk Visual LISP-u oraz rodowiska VBA;

Standardy polecenia umoliwiaj przeprowadzanie kontroli zachowania wczeniej ustalonych standardw, np. warstw.

Panel Narzdzia zawiera karty: Rejestrator operacji

polecenia dotycz tworzenia zestaww makroinstrukcji na podstawie wykonywanych czynnoci;

Zapytania polecenia obsuguj dane wynikajce z istniejcych w rysunku obiektw, jak odlegoci, wsprzdne punktw, pola powierzchni itd.;

Animacje polecenia pozwalaj na obsug animacji w rysunku przestrzennym;

Narzdzia rysunkowe

polecenia umoliwiaj obsug rysunku jako caoci, np. czyszczenie rysunku, naprawianie uszkodzonego rysunku, wywietlanie waciwoci rysunku;

Dostosowanie polecenia pozwalaj na obsug wygldu okna aplikacji, czyli na dostosowywanie zestaww wykorzystywanych narzdzi do aktualnych potrzeb uytkownika;

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

203

Aplikacje polecenia pozwalaj na uruchamianie zewntrznych aplikacji oraz na uruchamianie rodowisk Visual LISP-u oraz rodowiska VBA;

Standardy polecenia umoliwiaj przeprowadzanie kontroli zachowania wczeniej ustalonych standardw, np. warstw.

Panel Wywietl zawiera karty: LUW polecenia dotycz operacji na lokalnych ukadach

wsprzdnych nieodzownych w przestrzeni 3D; Rzutnie polecenia obsuguj operacje na rzutniach, zarwno

dopasowanych jak i niedopasowanych; Palety polecenia pozwalaj na obsug palet narzdzi,

DesignCenter, palet waciwoci oraz menedera zestaww arkuszy;

Okno polecenia umoliwiaj obsug okna graficznego, gdy otwartych jest wicej rysunkw ni jeden;

Elementy systemu Windows

polecenia pozwalaj na obsug paska stanu, blokowania fragmentw wstki oraz przeczanie okna tekstowego.

Panel Wyniki pracy zawiera karty: Drukuj polecenia dotycz operacji zwizanych z drukowaniem

rysunku, ustawieniami strony i wyborem urzdzenia krelcego;

Opublikuj polecenia obsuguj operacje publikowania rysunkw oraz zestaww arkuszy;

Wylij polecenia pozwalaj na obsug transmisji danych przez Internet oraz eksportowanie rysunku do plikw w innych formatach.

Poniej wstki wystpuje okno graficzne, w ktrym tworzone s

rysunki. W oknie tym mog by przedstawiane dwie przestrzenie wystpujce w rysunku. Trjwymiarowa przestrze modelu i dwuwymiarowa przestrze papieru. Jeli w edytorze otworzony jest wicej ni jeden rysunek, wtedy rysunki te mog by wywietlane w osobnych oknach w konfiguracjach typowych dla systemu Windows.

Poniej okna graficznego wystpuje okno tekstowe, a waciwie tylko jego dolna cz, wraz z lini polece. Cae okno tekstowe mona otwiera i zamyka, najwygodniej za pomoc klawisza funkcyjnego F2.

Najniej lecym elementem okna aplikacji jest linia stanu. Zawiera ona od lewej:

Wsprzdne punktu,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

204

Wsprzdne punktu aktualnie wskazywanego przez kursor. Wsprzdne te mog wystpowa w postaci bezwzgldnej lub wzgl-dnej.

Przeczniki funkcji podrcznych,

Wystpuje tu dziesi przecznikw, ktre pozwalaj na szybkie wczenie lub wyczenie funkcji podrcznych, do ktrych zaliczamy piktogramy: - Skok, - Siatka, - Orto, - ledzenie biegunowe, - Lokalizacja, - ledzenie lokalizacji, - Dynamiczny LUW, - Wprowadzanie dynamiczne, - Szeroko linii, - Szybkie waciwoci.

Przeczniki obszarw i rysunkw,

Wystpuj tu cztery piktogramy: - Model, - Ukad, - Szybki podgld ukadw, - Szybki podgld rysunkw.

Przeczniki przemieszcze,

Wystpuj tu cztery piktogramy zarzdzajce sposobem ogldania fragmentw rysunku, narzdziem ogldania przestrzennego oraz narzdziem obsugi animacji: - Nowy fragment, - Zoom, - SteeringWheel, - ShowMotion.

Przeczniki zarzdzania skalami obiektw opisowych,

Wystpuj tu trzy piktogramy: - Skala opisu, - Poka obiekty opisowe dla wszystkich skal, - Po zmianie skali opisu automatycznie dodawaj skale do obiektw

opisowych.

Piktogramy organizacji okna aplikacji,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

205

Wystpuj tu trzy piktogramy: - Przeczanie midzy obszarami roboczymi, - Odblokowanie pooenia paska narzdzi/okna, - Menu paska stanu aplikacji.

5.8. Wywietlanie obiektw

Zasad jest, e przy projektowaniu tworzymy rysunki w skali 1:1, ale pamita trzeba, e rysunek jest rysowany w jednostkach rysunkowych, przy czym jednostce rysunkowej przypisujemy okrelon jednostk dugoci. Jednak program krelcy operuje tylko jednostkami rysunkowymi. Jeli w programie AutoCAD narysowany zostanie prostokt o bokach 200 x 100, to obojtne jest, czy bd to milimetry, centymetry, cale, metry czy kilometry. Rysunek bdzie wyglda tak samo.

Jeli rysunek zawiera bdzie wiele szczegw, to szybko okae si, e nie bdziemy mogli tych szczegw narysowa i zobaczy bez przemieszczenia si do interesujcego nas fragmentu rysunku i odpowiednie powikszenie go. Gwnymi narzdziami wystpujcymi w programie, umoliwiajcymi przeprowadzenie takich operacji s dwa polecenia: ZOOM oraz NFRAGM (co jest skrtem od nowy fragment).

Polecenia te bd nam towarzyszy bardzo czsto w czasie tworzenia rysunkw. W przewaajcej liczbie przypadkw bdziemy z nich korzysta posugujc si rolk myszy. Obrcenie rolki bdzie powodowao zmniejszanie lub zwikszanie ogldanego fragmentu rysunku, czyli posuenie si poleceniem ZOOM, natomiast przemieszczanie myszy z wcinit rolk pozwoli na przesuwanie rysunku na ekranie bez zmiany skali odwzorowania, czyli korzystanie z polecenia NFRAGM.

Polecenia, o ktrych mowa wyej s zasadniczo poleceniami z opcj Szybki. W takim przypadku polecenia te wsppracuj ze sob. Wywoanie dowolnego z nich z opcj Szybki umoliwia atwe przeczenie si do realizacji polecenia drugiego, np. jeli wywoamy polecenie ZOOM/Szybki, to, po naciniciu prawego klawisza myszy, otworzone zostanie menu podrczne, w ktrym wystpuje pozycja Nowy fragment, czyli polecenie NFAGM/Szybki (patrz

Rys. 5.3). To samo menu podrczne zostanie wywietlone, jeli wywoamy NFAGM /Szybki i wciniemy prawy klawisz myszy. Bdzie w nim dostpna pozycja Zoom. Po zakoczeniu operacji przemieszczania i skalowania widoku polecenia trzeba zakoczy wybierajc z menu podrcznego pozycj Zakocz (patrz Rys. 5.3).

Dostp do tych polece jest rwnie moliwy w inny sposb. Ikonki tych polece znajduj si w pasku stanu aplikacji (prawy dolny naronik) oraz mona je wywoa z menu podrcznego rozwijanego prawym klawiszem myszy w dowolnym momencie.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

206

Szybki zoom i szybki nowy fragment nie wyczerpuj sposobw wyboru okrelonego fragmentu rysunku. Kade z tych polece ma szereg dodatkowych opcji. Najistotniejsze s opcje zwizane z poleceniem ZOOM a najczciej bdziemy korzystali z trzech opcji: /Okno, /Poprzedni oraz /Zakres. Pierwsza z nich pozwala na wybranie prostoktnego fragmentu rysunku, druga umoliwia powrt do poprzednio widzianego fragmentu a trzecia wywietla na ekranie wszystkie obiekty wystpujce w rysunku. Wymienione opcje s rwnie dostpne w menu podrcznym pokazanym na Rys. 5.3.

Dobrze jest pamita, e podwjne kliknicie rolki myszy wywouje polecenie ZOOM z opcj /Zakres.

5.9. Wsprzdne punktw i narzdzia rysowania precyzyjnego

Rysunek tworzony w programie AutoCAD jest rysunkiem wektorowym, zatem do zapisu obiektw bdziemy korzystali z zapisu wektorowego. Kady punkt w rysunku od strony formalnej jest wektorem. Wektor ten jest zapisywany w bazie danych rysunku w prostoktnym ukadzie wsprzdnych. Ukad ten bdziemy nazywali globalnym ukadem wsprzdnych i bdziemy oznaczali skrtowcem GUW. Nadmieni tu trzeba, e w rysunku mona korzysta z dowolnej liczby ukadw wsprzdnych, definiowanych przez uytkownika, ale wszystkie dane wprowadzone w tych ukadach s przeliczane do GUW.

Punkt jest odwzorowywany jako wektor rozpoczynajcy si w pocztku ukadu i koczcy si w miejscu okrelonym przez wsprzdne tego punktu. Odcinek linii prostej jest odwzorowywany jako wektor rozpoczynajcy si w punkcie pocztkowym i koczcy si w punkcie kocowym. Trzeba pamita, e definiowanie dowolnego obiektu rysunkowego sprowadza si w istocie do podawania wsprzdnych punktw. Wobec tego umiejtno podawania wsprzdnych punktw jest spraw zasadnicz. Najistotniejszym sposobem podawania wsprzdnych punktw jest podawanie ich z klawiatury. W ukadzie paskim (2D) podawa mona wsprzdne uproszczone:

Rys. 5.3. Menu polecenia ZOOM/Szybki

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

207

prostoktne bezwzgldne:

x, y;

biegunowe bezwzgldne:

l < ;

prostoktne wzgldne:

@ x, y;

biegunowe wzgldne:

@ l < .

W ukadzie trjwymiarowym (3D) podajemy wsprzdne pene:

prostoktne bezwzgldne:

x, y, z;

walcowe bezwzgldne:

l < , z;

sferyczne bezwzgldne:

l < < ;

prostoktne wzgldne:

@ x, y, z;

biegunowe wzgldne:

@ l < , z;

sferyczne wzgldne:

@ l < < . W oglnoci wsprzdne punktw mona podawa nie tylko

z klawiatury. S zastosowane w programie AutoCAD inne sposoby podawania wsprzdnych punktw, zwykle znacznie skuteczniejsze i dokadne. Do nich zaliczamy wskazywanie punktu za pomoc myszy z wczonym trybem dowizywania punktu do obiektu, filtrowanie wsprzdnych, ledzenie biegunowe i dwupunktowe, uywanie skoku, podawanie z klawiatury samej odlegoci w kierunku aktualnie wskazywanym przez kursor, stosowanie trybu rysowania ortogonalnego a w niektrych przypadkach posugiwanie si siatk pomocnicz.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

208

5.10. Wprowadzanie nowych obiektw do rysunku

Tworzenie rysunku elektronicznego rozpoczyna si od wprowa-dzenia do rysunku nowych obiektw. Cay zesp dziaa zwizanych z wstawianie nowych obiektw bdziemy nazywali rysowaniem. W programie AutoCAD zaimplementowano szereg polece, ktre umoliwiaj rysowanie nowych obiektw. Jest tu podkrelane okrelenie nowe obiekty, gdy mowa jest o obiektach, ktre powstaj od pocztku i przy ich tworzeniu nie posugujemy si obiektami ju w rysunku istniejcymi (jak np. w przypadku kopiowania).

Przedstawimy teraz zestaw podstawowych polece realizujcych wprowadzanie nowych obiektw do rysunku. Umoliwi to zapoznanie si z moliwociami programu w tym zakresie, zwaszcza naley zwrci uwag na dostpno szeregu opcji, ktre znakomicie poprawiaj elastyczno pracy i zwikszaj jej skuteczno.

LINIA Umoliwia narysowanie odcinka linii prostej oraz amanej zoonej z odrbnych odcinkw linii prostej. amana moe by otwarta lub zamknita.

Cofaj Cofa ostatni wprowadzony punkt. Pojawia si po wprowadzenie co najmniej jednego punktu.

Zamknij Zamyka wielobok. Pojawia si po wprowadzeniu co najmniej trzech punktw (dwch odcinkw).

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Linia. Menu rozwijalne: Rysuj > Linia. Linia polece: LINIA.

OKRG Umoliwia narysowanie okrgu.

3 punkty Okrg przechodzcy przez 3 punkty nie lece na jednej prostej. rodek, promie Poda naley rodek okrgu i jego promie. rodek, rednica Poda naley rodek okrgu i jego rednic.

2 punkty Poda naley dwa punkty lece na kocach rednicy. Styczny, styczny, promie

Wskaza naley dwa ramiona kta i poda promie okrgu.

Styczny, styczny, styczny

Wskaza naley trzy proste lub odcinki, z ktrych mona zbudowa trjkt.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Okrg. Menu rozwijalne: Rysuj > Okrg. Linia polece: OKRG.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

209

UK Umoliwia narysowanie uku.

3 punkty Naley poda pocztek uku, punkt lecy na uku i koniec uku. Pocztek, rodek, koniec

Naley poda pocztek uku, rodek okrgu, z kt-rego uk zosta wycity oraz koniec uku.

Pocztek, rodek, kt

Naley poda pocztek uku, rodek okrgu, z ktrego uk zosta wycity oraz kt rozwarcia uku.

Pocztek, rodek, ciciwa

Naley poda pocztek uku, rodek okrgu, z kt-rego uk zosta wycity oraz dugo ciciwy.

Pocztek, koniec, kt

Wskaza naley pocztek uku, koniec uku i kt rozwarcia uku.

Pocztek, koniec, zwrot

Wskaza naley pocztek uku, koniec uku i zwrot stycznej w punkcie pocztkowym uku.

Pocztek, koniec, promie

Wskaza naley pocztek uku, koniec uku i pro-mie.

rodek, pocztek, koniec

Naley poda rodek okrgu, z ktrego uk zosta wycity, pocztek uku i jego koniec.

rodek, pocztek, kt

Naley poda rodek okrgu, z ktrego uk zosta wycity, pocztek uku i kt rozwarcia uku.

rodek, pocztek, ciciwa

Naley poda rodek okrgu, z ktrego uk zosta wycity, pocztek uku i dugo ciciwy.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > uk. Menu rozwijalne: Rysuj > uk. Linia polece: UK.

PLINIA Umoliwia narysowanie polilinii, ktra moe skada si naprzemiennie z odcinkw linii prostej i ukw. Uk Umoliwia przejcie do opcji rysowania uku.

Zamknij Umoliwia zamknicie polilinii za pomoc odcinka linii prostej lub ukiem, w zalenoci od tego w jakiej opcji rysowania jestemy.

Pszerokoci

Pozwala na zdefiniowanie szerokoci polilinii przez okrelenie poowy jej szerokoci. Jest to przydatna opcja w przypadku wskazywania poowy szerokoci za pomoc kursora.

Dugo Umoliwia podanie dugoci odcinka linii prostej w aktualnym kierunku, wynikajcym z kierunku poprzedniego elementu (liniowego lub ukowego).

Cofaj Pozwala na cofnicie ostatniej operacji wykonanej w ramach polecenia. Szeroko Pozwala na zdefiniowanie szerokoci polilinii.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

210

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Polilinia. Menu rozwijalne: Rysuj > Polilinia. Linia polece: PLINIA.

PROSTOKT Umoliwia narysowanie prostokta, ktry formalnie jest zamknit polilini. Fazuj Pozwala na zdefiniowanie wielkoci faz.

Poziom Umoliwia zdefiniowanie wielkoci poziomu. Obecnie nie stosuje si poziomu rnego od zera.

Zaokrgl Pozwala na zdefiniowanie promienia zaokrglenia naroy prostokta.

Grubo Umoliwia zdefiniowanie wielkoci gruboci (w kierunku osi Z).

Szeroko

Umoliwia zdefiniowanie szerokoci aktualnie rysowanego fragmentu polilinii. Szeroko fragmentu moe mie inn szeroko na pocztku i na kocu.

Obszar Umoliwia narysowanie prostokta o zadanym polu powierzchni.

Wymiar Umoliwia narysowanie prostokta o zadanej dugoci i szerokoci.

Obrt Umoliwia obrcenie prostokta podczas rysowania o zadany kt.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Prostokt. Menu rozwijalne: Rysuj > Prostokt. Linia polece: PROSTOKT.

WIELOBOK Umoliwia narysowanie foremnego wieloboku o liczbie bokw zawartych midzy 3 a 1024. Wielobok formalnie jest zamknit polilini.

Wpisany Umoliwia narysowanie wieloboku wpisanego w okrg o podanych parametrach.

Opisany Umoliwia narysowanie wieloboku opisanego na okrgu o podanych parametrach.

Bok Umoliwia narysowanie wieloboku foremnego o narzuconej dugoci boku.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Wielobok. Menu rozwijalne: Rysuj > Wielobok. Linia polece: WIELOBOK.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

211

SPLAJN Umoliwia narysowanie splajnu, czyli krzywej sklejanej. Zamknij Pozwala na zamknicie splajnu.

Tolerancja dopasowania

Umoliwia okrelenie tolerancji (w jednostkach rysunkowych) z jak ma przechodzi splajn przez zadany wierzchoek.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Splajn. Menu rozwijalne: Rysuj > Splajn. Linia polece: SPLAJN.

DTEKST Umoliwia wprowadzenie do rysunku tekstu jednowierszowego.

Wyrwnanie Pozwala na wybr sposobu justowania jednego wiersza tekstu. sTyl Umoliwia wybr aktualnego stylu tekstu.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Opis > Jeden wiersz. Menu rozwijalne: Rysuj > Tekst > Jeden wiersz. Linia polece: DTEKST lub TEKST.

WTEKST Umoliwia wprowadzenie do rysunku tekstu wielowierszowego.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Opis > Tekst wielowierszowy. Menu rozwijalne: Rysuj > Tekst > Wiele wierszy.... Linia polece: WTEKST.

5.11. Edycja obiektw istniejcych w rysunku

Pod pojciem edycji obiektw istniejcych w rysunku bdziemy rozumieli przeksztacanie istniejcych obiektw oraz ich powielanie. Jako przeksztacanie obiektw bdziemy traktowali takie zabiegi jak: skalowanie, obracanie, przemieszczanie itd. Natomiast do powielania zaliczymy takie postpowanie jak: kopiowanie, odzwierciedlanie, kopiowanie uporzdkowane itd.

Kada operacja przeprowadzana na istniejcych w rysunku obiektach musi by poprzedzona wskazaniem tych obiektw. Zbir obiektw, ktre maj podlega przeksztaceniom, nazywamy w programie AutoCAD zbiorem wskaza. Wywoanie dowolnego polecenia edycyjnego

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

212

jest powizane z koniecznoci zdefiniowania zbioru wskaza i zamkni-ciem go. Standardowo, cykl wykonania polecenia edycyjnego przebiega nastpujco: wywoujemy polecenie, budujemy zbir wskaza, zamykamy zbir wskaza i kontynuujemy wywoane polecenie.

Samo definiowanie zbioru wskaza rozpoczynamy z chwil pojawienia si w linii polece komunikatu: Wybierz obiekty:. Wybieranie obiektw do zbioru wskaza moe by przeprowadzane przez wskazanie pojedyncze lub przez wskazanie grupowe. Standardowo, jeli zostanie obiekt wskazany bezporednio, jest wpisywany do zbioru wskaza, jeli wskazanie jest puste, wtedy przechodzimy do wskazania grupowego w tzw. trybie "RAmka", ktry oznacza budowanie na ekranie prostokta typu "okNo" lub typu "prZecicie". Prostokt typu "okNo" dziaa w ten sposb, e wszystkie obiekty, ktre znajd si w caoci wewntrz tego prostokta, zostan wpisane do zbioru wskaza. W przypadku prostokta typu "prZecicie" dziaanie jest takie, e do zbioru wskaza wpisywane s wszystkie obiekty, ktre znajduj si w caoci wewntrz tego prostokta oraz te, ktre przecinaj jego boki. Istnieje kilka innych sposobw przeprowadzania wskaza grupowych. Opisy wszystkich mona znale w pomocy zwizanej z poleceniem WYBIERZ. Zbir wskaza jest zamykany prawym klawiszem myszy lub klawiszem ENTER.

Istnieje w programie alternatywny sposb budowania zbioru wskaza jeszcze przed wywoaniem polecenia edycyjnego. Gdy w linii polece wystpuje tylko znak zachty programu, tzn. sowo Polecenie:, wtedy wskazanie obiektu lub obiektw powoduje automatyczne wpisanie ich do zbioru wskaza. Objawia si to na ekranie wyrnieniem wskazanego obiektu (linia przerywana). Oprcz tego wyrnienia pojawiaj si rwnie uchwyty, ale jest to odrbny mechanizm edycyjny, dziaajcy na innych zasadach.

Zapoznamy si teraz z zestawem podstawowych polece pozwalajcych na przeprowadzanie modyfikacji obiektw istniejcych w rysunku lub powielajcych te obiekty w sposb uporzdkowany wzgldnie dowolny. Rwnie i w tym przypadku naley zwrci uwag na dostpno szeregu opcji, ktre znakomicie poprawiaj elastyczno pracy i zwikszaj jej skuteczno.

Do podstawowych polece edycyjnych zaliczymy:

WYMA Umoliwia usunicie wybranych obiektw z rysunku. Polecenie jest automatycznie koczone po zamkniciu zbioru wskaza.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Wyma. Menu rozwijalne: Zmie > Wyma. Linia polece: WYMA. Menu podrczne: Wyma.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

213

PRZESU Umoliwia przesunicie obiektw o wektor.

Przesunicie Umoliwia zdefiniowanie wektora przesunicia wzgldem pocztku ukadu wsprzdnych.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Przesu. Menu rozwijalne: Zmie > Przesu. Linia polece: PRZESU.

KOPIUJ Umoliwia wprowadzenie do rysunku tekstu jedno-wierszowego.

Przesunicie Pozwala na zdefiniowanie wektora przesunicia wzgldem pocztku ukadu wsprzdnych.

Tryb Umoliwia wybr sposobu kopiowania - jednokrotne /wielokrotne.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Kopiuj. Menu rozwijalne: Zmie > Kopiuj. Linia polece: KOPIUJ.

OBR Umoliwia obracanie wybranych obiektw o zadany kt.

Odniesienie Pozwala na zdefiniowanie kta obrotu wzgldem wybranego kierunku. Kopiuj Umoliwia obracanie z kopiowaniem.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Obr. Menu rozwijalne: Zmie > Obr. Linia polece: OBR.

LUSTRO Umoliwia wykonanie lustrzanego odbicia wybranych obiektw wzgldem wskazanej osi.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Lustro. Menu rozwijalne: Zmie > Lustro. Linia polece: LUSTRO.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

214

SZYK Umoliwia uporzdkowane kopiowanie wybranych obiektw w szyku prostoktnym lub koowym.

Prostoktny Pozwala na wybranie szyku prostoktnego, zawierajcego wiersze i kolumny.

Koowy Pozwala na wybranie szyku koowego, rozwijanego wzgldem wskazanego punktu.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Szyk. Menu rozwijalne: Zmie > Szyk. Linia polece: SZYK.

SKALA Umoliwia skalowanie wybranych obiektw wzgldem wskazanego punktu.

Odniesienie Pozwala na zdefiniowanie skali odwzorowania wzgldem wybranej wielkoci liniowej. Kopiuj Umoliwia skalowanie z kopiowaniem.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Skala. Menu rozwijalne: Zmie > Skala. Linia polece: SKALA.

UTNIJ Umoliwia ucinanie obiektw na wskazanych krawdziach.

Krawd Pozwala na wybranie obiektw do przecicia za pomoc opcji budowania zbioru wskaza Krawd.

Przetnij Pozwala na wybranie obiektw do przecicia za pomoc opcji budowania zbioru wskaza prZecicie.

Rzut Pozwala na wybranie sposobu rzutowania obiektw przy ich ucinaniu.

Krawdzie Okrela, czy ucinanie jest wykonywane na wskazanej krawdzi, czy na wskazanej krawdzi przeduonej do nieskoczonoci.

Wyma Umoliwia wymazanie z rysunku obiektw wynikajcych z ucinania , bez koniecznoci opuszczania polecenia.

Cofaj Pozwala na cofnicie ostatniego ucinania w ramach wykonywanego polecenia.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Utnij. Menu rozwijalne: Zmie > Utnij. Linia polece: UTNIJ.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

215

WYDU Umoliwia wyduanie obiektw do wskazanych krawdzi.

Krawd Pozwala na wybranie obiektw do wyduenia za pomo-c opcji budowania zbioru wskaza Krawd.

Przetnij Pozwala na wybranie obiektw do wyduenia za pomo-c opcji budowania zbioru wskaza prZecicie.

Rzut Pozwala na wybranie sposobu rzutowania obiektw przy ich wyduaniu.

Krawdzie Okrela, czy wyduanie jest realizowane do wskazanej krawdzi, czy do wskazanej krawdzi przeduonej do nieskoczonoci.

Cofaj Pozwala na cofnicie ostatniego wyduania w ramach wykonywanego polecenia.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Wydu. Menu rozwijalne: Zmie > Wydu. Linia polece: WYDU.

ODSU Umoliwia rwnolege odsuwanie obiektw wraz z ich powieleniem.

przezPunkt Pozwala na wybranie punktu, przez ktry ma przecho-dzi obiekt odsunity. Wyma Umoliwia wymazanie obiektu rdowego.

wArstwa Pozwala na zdecydowanie, czy odsuwany obiekt (nowy) ma si pojawi w warstwie obiektu rdowego, czy w warstwie aktualnej.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Odsu. Menu rozwijalne: Zmie > Odsu. Linia polece: ODSU.

POCZ Umoliwia poczenie odcinkw linii prostej w jeden odcinek, ukw w jeden uk, polilinii ze sob, przyczenie odcinak linii prostej do polilinii, uku do polilinii (przy zachowaniu okrelonych regu).

Zamknij Pozwala na zamknicie w okrg wskazanego uku.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Pocz. Menu rozwijalne: Zmie > Pocz. Linia polece: POCZ.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

216

PRZERWIJ Umoliwia przerwanie obiektu midzy dwoma wskazanymi punktami. Punkty mog si pokrywa - bdzie to przerwanie obiektu w jednym punkcie.

Pierwszy Pozwala na ponowne wskazanie pierwszego punktu.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Przerwij. Menu rozwijalne: Zmie > Przerwij. Linia polece: PRZERWIJ.

FAZUJ Umoliwia fazowanie wskazanych naroy.

Polilinia Pozwala na wprowadzenie faz do caej wskazanej polilinii.

Fazy Pozwala na zdefiniowanie fazowania za pomoc dwu faz.

kT Pozwala na zdefiniowanie fazowania za pomoc fazy i kta.

Utnij Okrela, czy fazowanie ma by przeprowadzane z ucinaniem naroy poza faz, czy nie.

Metoda Pozwala na wybranie metody fazowania - dwie fazy lub faza i kt. Wiele Umoliwia przeprowadzenie fazowania wielokrotnego.

Cofaj Pozwala na cofnicie ostatniego fazowania w ramach polecenia.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Fazuj. Menu rozwijalne: Zmie > Fazuj. Linia polece: FAZUJ.

ZAOKRGL Umoliwia zaokrglanie wskazanych naroy.

Polilinia Pozwala na wprowadzenie zaokrgle do caej wskazanej polilinii. pRomie Pozwala na zdefiniowanie promienia zaokrglenia.

Utnij Okrela, czy zaokrglanie ma by przeprowadzane z ucinaniem naroy poza ukiem, czy nie. Wiele Umoliwia przeprowadzenie zaokrglania wielokrotnego.

Cofaj Pozwala na cofnicie ostatniego zaokrglania w ramach polecenia.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Zaokrgl. Menu rozwijalne: Zmie > Zaokrgl. Linia polece: ZAOKRGL.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

217

ROZCIGNIJ Umoliwia rozciganie wybranych obiektw o zadany wektor.

Przesunicie Pozwala na zdefiniowanie wektora przesunicia wzgldem pocztku ukadu.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Zmie > Rozcignij. Menu rozwijalne: Zmie > Rozcignij. Linia polece: ROZCIGNIJ.

5.12. Waciwoci oglne obiektw

Do najistotniejszych waciwoci oglnych obiektw zaliczamy:

Warstw,

Kolor,

Rodzaj linii,

Szeroko linii,

Styl wydruku.

Trzeba pamita, e kady obiekt wprowadzany do rysunku korzysta z aktualnych nastaw przypisanych do wymienionych wyej waciwoci. Jeli rysujemy odcinek linii prostej, jest on rysowany w aktualnej warstwie, aktualnym kolorem i rodzajem linii z zachowaniem aktualnej szerokoci linii i stylu wydruku. Wobec tego, przed rozpoczciem rysowania dowolnego obiektu, naley sprawdzi nastawy aktualne. Jeli zostanie popeniony bd, to istniej relatywnie proste metody na poprawienie tego bdu, bez koniecznoci wymazywania obiektu narysowanego z bdnymi nastawami odpowiednich cech. Jednak najskuteczniejsz metod jest rysowanie z poprawnie dobranymi waciwociami.

5.12.1. Warstawa

Od strony formalnej rysunek tworzony w programie AutoCAD ma struktur uwarstwion. Oznacza to, e poszczeglne obiekty mog by rysowane w rnych warstwach. Kad warstw moemy traktowa jak przezroczyst foli, na ktrej s narysowane obiekty. Jeli wszystkie folie zoymy w jeden stos, wtedy bdziemy widzieli wszystkie obiekty wchodzce w skad danego rysunku.

Poszczeglne warstwy maj przypisane indywidualne cechy, ktre moemy podzieli na dwie grupy. Do pierwszej zaliczymy sterowanie

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

218

widocznoci warstwy, a raczej widocznoci obiektw, ktre w tej warstwie wystpuj. S to trzy przeczniki:

widoczno: widoczna/niewidoczna,

blokowanie: zablokowana/odblokowana,

zamykanie: zamknita/otwarta.

Do drugiej zaliczymy pozostae cechy:

kolor przypisany do warstwy,

rodzaj linii przypisany do warstwy,

szeroko linii przypisana do warstwy,

styl wydruku przypisany do warstwy,

blokowanie wydruku dla warstwy.

5.12.2. Kolor

Kolory te mona podzieli na dwie grupy. Pierwsza grupa to tzw. kolory logiczne. S to dwa kolory nazwane w programie Jakwarstwa i Jakblok. Wnioskowa naley, e jeli aktualnie ustawiony zosta kolor Jakwarstwa, to oznacza, e aktualny kolor zostanie pobrany z aktualnej warstwy.

Druga grupa kolorw to kolory okrelane jako kolory fizyczne, czyli kolory typu: czerwony, zielony, fioletowy itd. Do kadego koloru przypisany jest numer. Przy definiowaniu koloru wystarczy poda jego numer. Jest kilka kolorw, ktre mog by okrelane rwnie poprzez nazwy. S to kolory: czerwony (1), ty (2), zielony (3), bkitny (4), niebieski (5), fioletowy (6), biay/czarny (7). Liczba dostpnych kolorw jest zalena od karty graficznej zamontowanej w komputerze. Zwykle s to karty True Color, zatem moemy dysponowa gam 16.7 miliona kolorw. W praktyce, przy tworzeniu rysunkw dokumentacyjnych, wystarczaj w zupenoci kolory, ktre moemy wywoywa za pomoc nazwy.

5.13. Wymiarowanie

Zgodnie z normami dotyczcymi rysunku technicznego wymiar skada si z:

linii wymiarowej,

ogranicznikw linii wymiarowej,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

219

pomocniczych linii wymiarowych,

tekstu wymiarowego (liczby wymiarowej).

Wymiarowanie w programie AutoCAD jest nazywane wymiarowaniem pautomatycznym, co oznacza e uytkownik jest zobowizany do wskazania punktw, w ktrych maj si rozpoczyna pomocnicze linie wymiarowe i punktu, przez ktry ma przechodzi linia wymiarowa. Pozostae czynnoci, zwizane z wstawianiem wymiaru do rysunku, s wykonywane przez program automatycznie, przy czym okrelony wymiar jest tworzony w oparciu o styl wymiarowania, wczeniej zdefiniowany i ustawiony jako aktualny.

Zatem, przed przystpieniem do wymiarowania, pierwsz czynnoci jest zdefiniowanie odpowiedniego stylu wymiarowania. W trakcie definiowania stylu wymiarowania okrelane s jego parametry, na ktre skadaj si nastpujce grupy nastaw:

dotyczce linii,

dotyczce symboli i strzaek,

dotyczce tekstu,

uwzgldniajce sposoby dopasowania wymiaru,

okrelajce parametry jednostek liniowych i ktowych,

uwzgldniajce moliwo zastosowania jednostek alternatywnych,

okrelajcych sposoby przedstawienia tolerancji.

Po zdefiniowaniu stylu wymiarowania naley ustawi go jako aktualny. Wymiarowanie rozpoczynamy od wybrania polecenia okrelajcego wprowadzany rodzaj wymiaru (liniowy, ktowy, promienia, rednicy itd.), potem wskazania punktw, w ktrych maj rozpoczyna si pomocnicze linie wymiarowe, a nastpnie punktu, przez ktry ma przechodzi linia wymiarowa. Po zakoczeniu tych operacji kompletny wymiar jest wstawiany do rysunku.

5.14. Wypenianie wzorem

Poleceniem umoliwiajcym wypenienie wybranej przestrzeni zamknitej w rysunku jest polecenie KRESKUJ, po wywoaniu ktrego pojawia si okno dialogowe.

KRESKUJ Umoliwia wypenienie dowolnej przestrzeni zamknitej, wystpujcej w rysunku, wzorem wektorowym lub rastrowym.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

220

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Kreskuj. Menu rozwijalne: Rysuj > Kreskuj.... Linia polece: KRESKUJ.

Wypenianie obszarw zamknitych wzorem moe oznacza:

kreskowanie (rysowanie linii rwnolegych pod zadanymi ktami i w zadanej odlegoci od siebie),

wypenianie wzorem wektorowym (wprowadzanie do obszaru wzoru skadajcego si z linii - wektorw, ktrych wzr i ukad jest przechowywany w plikach tekstowych z rozszerzeniem .pat),

wypenianie wzorem rastrowym (wprowadzanie do obszaru wzoru skadajcego si z cieniowanego rastra, ktry moe skada si z wybranego koloru oraz koloru ta lub z dwch wybranych kolorw).

Przy wskazywaniu obszarw do wypenienia wzorem mamy do dys-pozycji dwie metody:

wskazanie obiektu zamknitego, np. okrgu lub zamknitego splajnu,

wskazanie punktu lecego na obszarze przeznaczonym do wype-nienia wzorem.

Wybr metody zaley od tego, czy wypeniany jest pojedynczy obiekt zamknity, czy obszar ograniczony rnymi obiektami. W tym pierwszym przypadku atwiej wskaza i przeanalizowa struktur obiektw do wype-nienia wzorem, w drugim za program sam wyznacza granice, ale trwa to troch duej.

Naley rwnie pamita, e przy analizowaniu struktury do wype-niania wzorem, istniej trzy metody przeprowadzenia tej analizy, zwane wykrywaniem wysp. Wykrywanie wysp jest zwizane z obiektami zamknitymi, wystpujcymi wewntrz analizowanego obszaru. Jako przykad moe tu posuy pytka, w ktrej wystpuj otwory. W takim przypadku, np. kreskowanie powinno by wykonane pomidzy zarysem pytki a otworami. Same otwory nie powinny by kreskowane.

Struktura, przeznaczona do wypenienia wzorem, moe by znacznie bardziej rozbudowana. W takich przypadkach analiz mona przeprowadzi posugujc si nastpujcymi stylami wykrywania wysp:

Normalnym - jest to wypenianie wzorem naprzemienne, tzn. pierwszy obszar jest wypeniany, drugi obszar nie jest wypeniany, trzeci jest wypeniany, czwarty nie jest wypeniany itd.,

Skrajnym - jest to wypenianie wzorem tylko obszaru najbardziej zewntrznego - pozostae obszary wewntrzne nie s wypeniane,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

221

Cakowitym - wzorem jest wypeniany cay obszar zewntrzny (ten wskazany) bez przeprowadzania analizy obszarw wewntrznych, ktre te s wypeniane tym samym wzorem.

W przypadku korzystania z wzoru wektorowego, istnieje moliwo sterowania gstoci wzoru. Dokonujemy tego za pomoc wspczynnika skali wzoru.

Poleceniem umoliwiajcym wypenienie wybranej przestrzeni zamknitej w rysunku jest polecenie KRESKUJ, po wywoaniu ktrego pojawia si okno dialogowe.

KRESKUJ Umoliwia wypenienie dowolnej przestrzeni zamknitej, wystpujcej w rysunku, wzorem wektorowym lub rastrowym.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Rysuj > Kreskuj. Menu rozwijalne: Rysuj > Kreskuj.... Linia polece: KRESKUJ.

Wypenianie obszarw zamknitych wzorem moe oznacza:

kreskowanie (rysowanie linii rwnolegych pod zadanymi ktami i w zadanej odlegoci od siebie),

wypenianie wzorem wektorowym (wprowadzanie do obszaru wzoru skadajcego si z linii - wektorw, ktrych wzr i ukad jest przechowywany w plikach tekstowych z rozszerzeniem .pat),

wypenianie wzorem rastrowym (wprowadzanie do obszaru wzoru skadajcego si z cieniowanego rastra, ktry moe skada si z wybranego koloru oraz koloru ta lub z dwch wybranych kolorw).

Przy wskazywaniu obszarw do wypenienia wzorem mamy do dys-pozycji dwie metody:

wskazanie obiektu zamknitego, np. okrgu lub zamknitego splajnu,

wskazanie punktu lecego na obszarze przeznaczonym do wype-nienia wzorem.

Wybr metody zaley od tego, czy wypeniany jest pojedynczy obiekt zamknity, czy obszar ograniczony rnymi obiektami. W tym pierwszym przypadku atwiej wskaza i przeanalizowa struktur obiektw do wype-nienia wzorem, w drugim za program sam wyznacza granice, ale trwa to troch duej.

Naley rwnie pamita, e przy analizowaniu struktury do wype-niania wzorem, istniej trzy metody przeprowadzenia tej analizy, zwane

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

222

wykrywaniem wysp. Wykrywanie wysp jest zwizane z obiektami zamknitymi, wystpujcymi wewntrz analizowanego obszaru. Jako przykad moe tu posuy pytka, w ktrej wystpuj otwory. W takim przypadku, np. kreskowanie powinno by wykonane pomidzy zarysem pytki a otworami. Same otwory nie powinny by kreskowane.

Struktura, przeznaczona do wypenienia wzorem, moe by znacznie bardziej rozbudowana. W takich przypadkach analiz mona przeprowadzi posugujc si nastpujcymi stylami wykrywania wysp:

Normalnym - jest to wypenianie wzorem naprzemienne, tzn. pierwszy obszar jest wypeniany, drugi obszar nie jest wypeniany, trzeci jest wypeniany, czwarty nie jest wypeniany itd.,

Skrajnym - jest to wypenianie wzorem tylko obszaru najbardziej zewntrznego - pozostae obszary wewntrzne nie s wypeniane,

Cakowitym - wzorem jest wypeniany cay obszar zewntrzny (ten wskazany) bez przeprowadzania analizy obszarw wewntrznych, ktre te s wypeniane tym samym wzorem.

W przypadku korzystania z wzoru wektorowego, istnieje moliwo sterowania gstoci wzoru. Dokonujemy tego za pomoc wspczynnika skali wzoru.

5.15. Bloki z atrybutami

Jednym z istotnych narzdzi usprawniajcych rysowanie jest korzystanie z mechanizmu blokw. Blokiem nazywa bdziemy zbir rnych obiektw stanowicych jedn cao z przypisan nazw.

W praktyce blok tworzymy w ten sposb, e rysujemy obiekty, ktre maj wchodzi w skad bloku, a nastpnie definiujemy blok. Do tego celu suy polecenie BLOK.

BLOK Umoliwia zdefiniowanie nowego bloku.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Blok > Utwrz lub Bloki i odniesienia > Blok > Utwrz. Menu rozwijalne: Rysuj > Blok > Utwrz. Linia polece: BLOK.

Przy definiowaniu bloku naley:

okreli jego nazw,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

223

okreli punkt bazowy bloku,

wskaza obiekty, ktre maj wchodzi w skad bloku,

okreli sposb skalowania bloku.

Standardowo, po zdefiniowaniu bloku, jego obiekty skadowe znikaj z ekranu a definicja bloku zostaje zapisana w bazie danych rysunku. Aby blok pojawi si w rysunku musi by do rysunku wstawiony. Operacj t przeprowadzamy posugujc si poleceniem WSTAW.

WSTAW Umoliwia wstawienie bloku do rysunku.

Wywoanie: Wstka: Narzdzia gwne > Blok > Wstaw lub Bloki i odniesienia > Blok > Wstaw. Menu rozwijalne: Wstaw > Blok... Linia polece: WSTAW.

Przy wstawianiu bloku do rysunku podajemy:

nazw wstawianego bloku,

punkt wstawienia - w ktrym znajdzie si punkt bazowy bloku,

skal bloku - zasadniczo moe by inna w kadej osi,

kt obrotu bloku - wzgldem punktu wstawienia.

Trzeba w tym miejscu zwrci uwag na fakt, e wstawi do rysunku, w postaci bloku, mona rwnie dowolny rysunek zapisany w pliku o rozszerzeniu .dwg. Jest on podczas takiej operacji automatyczne zapisywany w bazie aktualnego rysunku w postaci bloku, ktry od tej chwili moe by do rysunku wstawiany dowoln liczb razy.

Jak wynika z powyszego opisu, blok jest zapisywany w rysunku i moe by wykorzystywany w tym rysunku. Jeli zachodzi potrzeba wykorzystania istniej istniejcego bloku w innym rysunku, trzeba zapisa go w pliku zewntrznym. Suy do tego celu polecenie PISZBLOK.

PISZBLOK Umoliwia zapisanie bloku, wybranych obiektw lub caego rysunku w pliku zewntrznym.

Wywoanie: Wstka: brak. Menu rozwijalne: brak. Linia polece: PISZBLOK.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

224

Jednak, jeli zachodzi potrzeba przeniesienia bloku z jednego rysunku do drugiego, najatwiej tego dokona posugujc si narzdziem DesignCenter (wewntrzne narzdzie programu AutoCAD).

Zapisywanie blokw w plikach zewntrznych jest jednak bardzo wygodne w przypadku, gdy pragniemy utworzy w jakim katalogu bibliotek blokw (w postaci rysunkw .dwg), ktre potem bdzie mona wykorzysta w dowolnym rysunku za pomoc polecenia WSTAW.

Mechanizm blokw ma jedn zasadnicz niedogodno. Wprowadzenie zmian w bloku znajdujcym si w rysunku nie powoduje wprowadzenia tych zmian w innych rysunkach. Podobnie wyglda sprawa z modyfikowaniem blokw zapisanych w bibliotece. W kadym z tych przypadkw, w celu przeprowadzenia modyfikacji, naley blok wczyta do rysunku ponownie.

Bloki mog mie przypisane tzw. atrybuty. Atrybutem bdziemy nazywali informacj tekstow, przypisan do bloku, przy czym dla kadego wstawienia informacja ta ma taki sam format, ale moe mie inn tre. Jako przykadowy atrybut moe posuy kolejny numer, masa, rozmiar, dostawca, numer telefonu, adres itd. Do bloku mona przypisa dowoln liczb atrybutw. Atrybuty przypisane do bloku mog by widoczne w rysunku lub niewidoczne. W jednym i drugim przypadku dane z nimi zwizane s zapisane w bazie danych rysunku.

Dane zwizane z atrybutami mona pozyska przeprowadzajc tzw. wycig atrybutw. Wycigi atrybutw mona umieci w rysunku w postaci tabeli lub przesa do plikw zewntrznych w formatach typowych arkuszy kalkulacyjnych, baz danych oraz w postaci tekstowej (ASCII).

W programie AutoCAD wystpuj rwnie tzw. bloki dynamiczne. S to bloki, w ktrych mona - w zdefiniowanych granicach - zmienia ich posta. Jako przykad moe tu posuy blok w postaci biurka z krzesem. Po wstawieniu bloku moe istnie moliwo zmiany dugoci biurka oraz, np. pooenia krzesa wzgldem biurka. Innym przykadem bloku dynamicznego moe by moliwo wywietlenia jakiego trjwymiarowego obiektu w wybranym rzucie.

5.16. Odnoniki zewntrzne

Innym narzdziem usprawniajcym rysowanie s odnoniki zewntrzne. Odnonik jest formalnie odwoaniem si do innego rysunku, czyli podaniem cieki dostpu do tego rysunku. Odnonik, a waciwie zwizany z nim rysunek, jest widoczny w rysunku, do ktrego zosta wstawiony. Nie jest - natomiast - wpisywany do bazy tego rysunku.

ZEWODN Umoliwia w biecym rysunku zapisanie odniesienia do innego rysunku (.dwg, .dwf, .dgn, plik rastrowy).

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

225

Wywoanie: Wstka: Bloki i odniesienia > Odniesienie > Odnoniki. Menu rozwijalne: Wstaw > Odnoniki... Linia polece: ZEWODN.

Odnoniki s wczytywane z plikw zewntrznych za kadym razem, gdy rysunek nadrzdny jest otwierany (lub na specjalne polecenie, w celu wczytania najnowszej wersji odnonika). Wobec tego, zmiany wprowadzone w rysunku odnonika s wprowadzane automatycznie do rysunku nadrzdnego. Dotyczy to wszystkich rysunkw, w ktrych wystpuj dane odnoniki zewntrzne.

Gwna niedogodno stosowania odnonikw pojawia si przy przenoszeniu rysunku nadrzdnego lub jego przesyanie. W takim przypadku trzeba pamita o tym, jakie pliki (zawierajce rysunki, do ktrych zdefiniowalimy odniesienia) naley przesa razem z rysunkiem nadrzdnym oraz w jakich katalogach maj si one znale, ze wzgldu na cieki dostpu zdefiniowane w rysunku nadrzdnym.

5.17. Krelenie

Drukowanie (krelenie) ostatecznej postaci rysunku jest zwizane z szeregiem zabiegw wstpnych, ktre jednak zwykle przeprowadza si tylko raz. Zanim przystpimy do krelenia naley zdefiniowa urzdzenie krelce. Do tego celu suy Meneder ploterw. Pozwala on na wybranie urzdzenia krelcego oraz zdefiniowania drajwera do tego urzdzenia.

Nastpnym krokiem jest zdefiniowanie ustawienia strony, czyli podjcie kolejnych decyzji:

z jakiego urzdzenia krelcego chcemy korzysta,

na jakiej formatce chcemy wydrukowa rysunek,

z jakiej tablicy stylw wydruku bdziemy korzystali,

co ma by wydrukowane (Ekran, Granice, Okno, Zakres),

jaka ma by skala wydruku,

jaka ma by orientacja rysunku (pionowa, pozioma).

Po zdefiniowaniu ustawie strony mona przystpi do krelenia.

KREL Umoliwia przesanie rysunku lub jego fragmentu do urzdzenia krelcego lub do pliku.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

226

Wywoanie: Wstka: Wyniki pracy > Drukuj > Drukuj. Menu rozwijalne: Plik > Drukuj... Linia polece: KREL.

Krelenie w programie AutoCAD moe by przeprowadzane z obszaru modelu lub z obszaru papieru, czyli z poziomu ukadw (dawniej: arkuszy). W tym drugim przypadku dysponujemy pen kontrol wygldu rysunku przed wydrukowaniem, cznie z moliwoci komponowania opisw, ramek, tabelek rysunkowych i wymiarowania. Widzimy jak rysunek bdzie wyglda po wydrukowaniu.

5.18. Wprowadzenie do modelowania w przestrzeni trjwymiarowej

Dokumentacja techniczna wykonawcza, tzn. ta ktra jest przekazywana do warsztatu wykonujcego okrelony wyrb, jest przekazywana w postaci dwuwymiarowego rysunku technicznego. Dotychczas projektant wyrobu kreli dokumentacj bezporednio w ukadzie dwuwymiarowym, korzystajc z odpowiedniego rzutowania obiektw w ukadzie prostoktnym. Taki sposb postpowania wymaga od projektanta dobrej wyobrani przestrzennej, gdy obraz przestrzenny przedmiotu powstawa tylko w umyle projektanta, ktry by odpowiedzialny za przelanie tego wyobraenia na papier. Rodzio to moliwo popeniania szeregu pomyek i nie pozwalao na przepro-wadzanie analiz obiektw jeszcze w fazie projektowania oraz uniemoliwiao pokazanie wymylonego projektu w jego kocowej postaci przed wykonaniem prototypu.

Obecnie coraz powszechniejsza jest tendencja - a w krajach zaawansowanych technologicznie staje si to regu - tworzenia projektu w postaci elektronicznej w przestrzeni trjwymiarowej. Wirtualna posta trjwymiarowa pozwala na przeprowadzenie szeregu czynnoci na obiekcie, ktry jeszcze fizycznie nie powsta. Umoliwia przeprowadzenie symulacji komputerowych zwizanych z projektowaniem, takich jak obliczenia wytrzymaociowe czy termiczne. Daje moliwo sprawdzenia czy nie wystpuj kolizje poszczeglnych czci w trakcie pracy urzdzenia. Rwnie pozwala na pokazanie gotowego wyrobu przed jego wykonaniem. Modelowanie w przestrzeni trjwymiarowej uwalnia nas od szeregu kopotw. Utworzony model przestrzenny moe by wykorzystany bezporednio, zarwno do oblicze numerycznych jak i do sprawdzania kolizyjnoci oraz wizualizacji statycznej i dynamicznej gotowego wyrobu, co jest wielkim udogodnieniem przy przeprowadzaniu

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

227

kampanii reklamowej urzdzenia, ktre dopiero pojawi si w rzeczy-wistoci.

Do tworzeniu wirtualnej postaci urzdzenia nieodzowne jest odpowiednie oprogramowanie a w przypadkach rozbudowanych projektw rwnie wysokowydajne stacje robocze, ktre bd w stanie, w odpowiednio krtkim czasie, przeprowadzi wymagane obliczenia.

Poznany ju program AutoCAD by dotd wykorzystywany przez nas do pracy w obszarze 2D. Jest to jednak oprogramowanie, ktre pracuje rwnie w przestrzeni trjwymiarowej a projekty 2D s tworzone na pasz-czynie dowolnie wybranej w przestrzeni.

Program umoliwia tworzenie modeli przestrzennych krawdziowych, powierzchniowych i bryowych. Ten ostatni sposb tworzenia modeli 3D jest uwany obecnie za rozwizanie najbardziej zaawansowane technologicznie i dajce najwicej moliwoci, zarwno przy przeprowadzaniu analiz i oblicze, jak i w dziedzinie wizualizacji. W naszych rozwaaniach szczeglny nacisk zostanie pooony na modelo-wanie bryowe. W najnowszych wersjach programu AutoCAD pojawiy si jeszcze dodatkowo dwa narzdzia. Pierwszym jest szkicowanie w obszarze dwuwymiarowym z wykorzystaniem wizw geometrycznych i wymiarowych oraz zaawansowane modelowanie siatkowe oraz z wykorzystaniem powierzchni NURBS, uatwiajce uzyskiwanie bardziej zoonych powierzchni modeli z moliwoci przeksztacenia odwzorowania siatkowego w reprezentacj bryow.

5.19. Interfejs programu dla modelowania 3D

Dla prac prowadzonych w przestrzeni 3D w programie udostpniono obszar roboczy o nazwie Modelowanie 3D. Struktura wstki zawierajcej polecenia rni si w istotny sposb od wstki stosowanej przy pracy w przestrzeni 2D, gdy musi zawiera szereg polece zwizanych z modelowaniem przestrzennym. Wstka w dalszym cigu jest podzielona na karty a karty skadaj si z paneli zawierajcych polece.

W obszarze roboczym Modelowanie 3D dysponujemy moliwoci wywietlenia nastpujcych kart:

Narzdzia gwne,

Modelowanie siatki,

Renderuj,

Wstaw,

Opisz,

Wywietl,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

228

Zarzdzaj,

Wyniki pracy,

Express Tools.

W kadym panelu zebrane zostay polecenia, ktre pozwalaj na re-alizacj okrelonych wsplnych lub zalenych czynnoci.

W karcie Narzdzia gwne dostpne s panele:

Modelowanie,

Siatka,

Edycja bry,

Rysuj,

Modyfikuj,

Przekrj,

Widok

Podobiekt,

Warstwy,

Waciwoci,

Narzdzia,

Schowek.

Karta Modelowanie siatki zawiera nastpujce panele:

Siatki elementarne,

Siatka,

Edytowanie siatki,

Przekszta siatk,

Przekrj,

Podobiekt.

Karta Renderuj zawiera panele:

Style wizualizacji,

Efekty krawdzi,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

229

wiata,

Soce i pooenie,

Materiay,

Animacje,

Kamera,

Renderuj.

Karta Wstaw zawiera panele:

Blok,

Atrybuty,

Odniesienie,

Import,

Dane,

czenie i wyodrbnianie.

Karta Opisz zawiera panele:

Tekst,

Wymiary,

Linie odniesienia,

Tabele,

Znacznik,

Skalowanie opisu.

Karta Wywietl zawiera panele:

Nawigacja,

Widoki,

Wsprzdne,

Rzutnie,

Palety,

Palety 3D,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

230

Okna.

Karta Zarzdzaj zawiera panele:

Rejestrator operacji,

Widoki,

Dostosowanie,

Aplikacje,

Standardy CAD.

Karta Wyniki pracy zawiera panele:

Drukuj,

Eksportuj do pliku DWF/PDF,

Eksportuj do programu Impression,

Wydruk 3D.

Karta Express tools zawiera szereg polece bardziej

zaawansowanych, obsugiwanych w jzyku angielskim i zorganizowanych w nastpujcych panelach:

Blocks,

Text,

Modify,

Layout,

Draw,

Dimensions,

Tools,

Web.

5.20. Nawigacja w przestrzeni 3D

Gwnymi narzdziami niezbdnymi do przemieszczania si w obr-bie rysunku i wybierania potrzebnych w danej chwili fragmentw s, znane ju z tworzenia rysunku dwuwymiarowego, polecenia ZOOM i NFRAGM

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

231

oraz zestaw nowych polece niezbdnych do nawigacji w przestrzeni trjwymiarowej. Zaliczymy do nich polecenie 3DORBITA, narzdzie ViewCube oraz zestaw standardowych widokw. Wszystkimi tymi narzdziami - poza ViewCube i zestawami standardowych widokw - mona zarzdza za porednictwem obiektu nazwanego SteeringWheels. Wywoa go mona:

Wstka (3D): Wywietl > Nawigacja > Narzdzie SteeringWheels. Menu rozwijalne: brak. Pasek stanu: SteeringWheels. Menu kontekstowe: SteeringWheels. Linia polece: PISZBLOK.

Obiekt ten jest wywietlany na ekranie po wywoaniu go, porusza si

razem z kursorem i zawiera szereg pl sucych do uruchamiania omawianych polece i ich opcji. Narzdzie to jest bardzo elastyczne, moe by konfigurowane i zmienia swoj posta (zatem i dostpne polecenia) w zalenoci od aktualnie realizowanych zada. Na Rys. 5.4 pokazano standardow posta obiektu SteeringWheels.

Rys. 5.4. Standardowa posta obiektu SteeringWheels.

Jak mona zauway dostpne s bezporednio pozycje podstawowe:

ZOOM,

PANORAMA,

ORBITA,

oraz uzupeniajce:

PRZEWI,

RODEK,

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

232

SPACER,

OBSERWACJA,

W GR, W D.

ponadto dwa przyciski umoliwiajce rozwinicie menu podrcznego oraz wyczenie widocznoci obiektu.

Omwienie wszystkich dostpnych w SteeringWheels polece i opcji wykracza poza ramy tej ksiki.

Drugim rozbudowanym narzdziem jest ViewCube. Jeli narzdzie to jest wczone, to pojawia si z chwil przejcia do przestrzeni trjwymiarowej. Wczy lub wyczy narzdzie mona:

Wstka (3D): Wywietl > Widoki > ViewCube. Menu rozwijalne: Widok > Wywietl > ViewCube lub zmienna systemowa NAVVCUBEDISPLAY (0 - nie wywietla, 1 - wywietla).

Standardowo wywietlane jest w prawym grnym naroniku obszaru graficznego. Jego typow posta pokazano na Rys. 5.5.

Rys. 5.5. Standardowa posta obiektu ViewCube.

Posugiwanie si nim znakomicie uatwia i przyspiesza zmian kierunku patrzenia na obiekt. Umoliwia wybranie jednym klikniciem okrelonego kierunku patrzenia, czyli zdefiniowanie aktualnie potrzebnego widoku. Skada si z szecioktnej kostki, w ktrej wyodrbniono, w postaci niezwizanych fragmentw, wszystkie naroniki oraz wszystkie krawdzi. Kliknicie wybranego fragmentu powoduje zdefiniowanie widoku zwizanego z pooeniem tego fragmentu na kostce. Na Rys. 5.5 pokazano wybranie jednego z naronikw.

Oprcz kostki wystpuje w ViewCube okalajcy j piercie z zaznaczonymi kierunkami stron wiata. Piercie mona "chwyci"

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

233

za pomoc myszy i wlec w wybranym kierunku. Pozwala to na obracanie widocznych na ekranie modeli 3D wzgldem osi pionowej.

ViewCube ma rwnie dwa mena rozwijalne, w ktrych mona dokona wyboru odpowiednich opcji, piktogram domku, ktry pozwala na wywietlenie widoku przyjtego jako standardowy oraz dwie strzaki (wywietlane tylko wtedy, gdy na ekranie mamy do czynienia z jednym z widokw prostoktnych) umoliwiajce obrcenie aktualnego widoku o 90 w wybranym kierunku.

Sposb posugiwania si narzdziem ViewCube zostanie praktycznie omwiony na zajciach laboratoryjnych.

Wyej opisane narzdzia bd nam towarzyszyy bardzo czsto w czasie tworzenia rysunkw 3D. Bez poznania moliwoci tych narzdzi oraz wprawnego posugiwania si nimi niemoliwe jest skuteczne tworzenie rysunku w przestrzeni trjwymiarowej.

5.21. Ukady wsprzdnych

Definiowanie obiektw trjwymiarowych jest najczciej zwizane z paszczyzn XY. Standardowo podawanie wsprzdnych X i Y dotyczy tej paszczyzny. W rysunku zawsze wystpuje prostoktny prawoskrtny ukad wsprzdnych, zwany globalnym ukadem wsprzdnych, ktry skrtowo oznacza bdziemy przez GUW. Dla uatwienia rysowania w przestrzeni 3D w programie istnieje moliwo zdefiniowania wasnego ukadu wsprzdnych, dowolnie zorientowanego w tej przestrzeni. Po zdefiniowaniu takiego ukadu wszystkie wprowadzane z klawiatury wsprzdne bd si odnosiy do tego ukadu. Ukad taki bdziemy nazywali lokalnym ukadem wsprzdnych i bdziemy oznaczali dalej przez LUW.

Lokalnych ukadw wsprzdnych moemy zdefiniowa dowolnie duo, zatem w rysunku wystpowa bdzie szereg LUW oraz GUW. Z tego zbioru tylko jeden wybrany ukad wsprzdnych moe by ukadem aktualnym i do niego odnosi si bd wprowadzane dane. Przechodzenie od jednego LUW do drugiego jest moliwe z wykorzystaniem opcji Poprzedni, jednak taki sposb postpowania jest kopotliwy. Dla usprawnienia przemieszczania si midzy ukadami wsprzdnych wprowadzono moliwo przypisania do zdefiniowanego LUW nazwy. W takim przypadku ustawienie aktualnego ukadu wsprzdnych zostaje znakomicie przyspieszone. Jako zasad naley przyj, e jeli okrelony LUW bdzie jeszcze w rysunku wykorzystywany, naley mu przypisa nazw.

Lokalne ukady wsprzdnych mog by definiowane na rne sposoby. Zarzdza tym polecenie LUW, ktre mona wywoa:

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

234

Wstka (3D): Wywietl > Wsprzdne > LUW. Menu rozwijalne: Narzdzia > Nowy LUW. Linia polece: LUW.

Do dyspozycji mamy nastpujce opcje:

- definiuje nowy LUW za pomoc jednego, dwch lub trzech punktw. Jeli zostanie podany jeden punkt, pocztek LUW zostanie umieszczony w tym punkcie, a poszczeglne osi bd rwnolege do swych odpowiednikw w poprzednim ukadzie. W przypadku okrelenia drugiego punktu, okreli on pooenie dodatniej czci osi X. Jeli dodamy do danych trzeci punkt, okreli on dodatni ppaszczyzn XY,

Powierzchnia - LUW zostanie dopasowany do paszczyzny wskazanej na obiekcie 3D,

Nazwany - jako aktualny zostanie ustawiony LUW o wybranej nazwie,

OBiekt - LUW zostanie przypisany do wskazanego obiektu. Usytuowanie LUW jest zalene od rodzaju obiektu,

Poprzedni - ustawia jako aktualny poprzedni LUW,

Widok - LUW zostanie dopasowany do widoku aktualnie wywietlanego na ekranie,

Globalny - jako aktualny ustawia GUW,

X - umoliwia zdefiniowanie nowego LUW przez obrcenie biecego LUW o zadany kt wzgldem osi X,

Y - umoliwia zdefiniowanie nowego LUW przez obrcenie biecego LUW o zadany kt wzgldem osi Y,

Z - umoliwia zdefiniowanie nowego LUW przez obrcenie biecego LUW o zadany kt wzgldem osi Z,

O Z - definiuje nowy LUW przez wskazanie pocztku ukadu oraz punktu lecego na dodatniej czci osi Z. Obrt wzgldem osi Z, przyjmowany podczas transformacji, jest zarzdzany przez wewntrzny algorytm i moe sprawia wraenie przypadkowego,

Zastosuj - przypisuje aktualny LUW do wybranej rzutni lub do wszy-stkich rzutni w rysunku.

Jak wspomniano wyej obiekty trjwymiarowe zasadniczo s zwizane z aktualn paszczyzn XY i przy ich wprowadzaniu powinno si w pierwszej kolejnoci ustawi waciwy ukad wsprzdnych a nastpnie narysowa obiekt. Procedura ta powtarza si bardzo czsto, zatem, aby j

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

235

uproci, wprowadzono w programie narzdzie tzw. dynamicznego LUW. Po wczeniu tego narzdzia - przecznik w pasku stanu (Odblokuj/zablokuj dynamiczny LUW) - przemieszczenie kursora nad powierzchni obiektu 3D powoduje podwietlenie tej powierzchni i przyjcie jej jako aktualnej paszczyzny XY, co umoliwia rysowanie obiektw na tej paszczynie. ledzenie tych powierzchni odbywa si automatycznie, co znakomicie przyspiesza prac, gdy zwalnia nas z koniecznoci rcznego definiowania LUW.

5.22. Rodzaje modeli trjwymiarowych

W programie AutoCAD dostpne s cztery rodzaje modeli wykorzystywanych w przestrzeni trjwymiarowej.

Modele krawdziowe,

Modele krawdziowe s najprostsz form reprezentacji obiektw trjwymiarowych i s tworzone z wykorzystaniem linii, ukw, okrgw, elips, splajnw itd., czyli obiektw dwuwymiarowych rozmieszczonych w przestrzeni. Tego rodzaju przedstawienie obiektw jest czsto uyteczne, gdy pozwala na istotne przyspieszenie operacji manipulowania widocznoci modeli. Jednak, przy bardziej skomplikowanych modelach o duej liczbie krawdzi, takie podejcie moe okaza si trudne do zastosowania ze wzgldu na wczon widoczno wszystkich krawdzi.

Modele powierzchniowe,

Wyszym poziomem prezentowania obiektw 3D jest modelowanie powierzchniowe, w ktrym korzysta si z powierzchni o niesko-czenie maej gruboci, rozpitych pomidzy krawdziami. Obiekty tego rodzaju s wewntrz puste. Modelowanie takie nie pozwala na przeprowadzanie operacji logicznych na obiektach oraz na pozyski-wanie informacji zwizanych z cechami fizycznymi obiektw, takimi jak masa, rodek cikoci lub moment bezwadnoci.

Modele bryowe,

W modelach tego rodzaju brane s pod uwag nie tylko krawdzi i powierzchnie, ale rwnie struktura wewntrzna obiektu. Obiekty tego rodzaju s wypenione wewntrz materiaem. Dostpne jest zatem przeprowadzanie operacji logicznych typu sumowania obiektw, odejmowania oraz poszukiwania czci wsplnych. Mona rwnie pozyska dane zwizane z cechami fizycznymi.

5. TWORZENIE DOKUMENTACJI TECHNICZNEJ W MECHATRONICE

236