njohuri te pergjithshme rreth pedodoncis

Download Njohuri te pergjithshme rreth PEDODONCIS

If you can't read please download the document

Post on 18-May-2015

489 views

Category:

Education

9 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Njohuri te pergjithshme rreth pedodoncis, punuar: Bledi Berisha, Dardana Rexha, Ulpiana Rexha

TRANSCRIPT

  • 1. Njohuri te pergjithshme rreth Pedodoncis Punoi: Bledi Berisha Dardana Rexha Ulpiana Rexha

2. Pedodoncia sht disiplin/deg/lmi e stomatologjis q meret me studimin e proceseve fiziologjike dhe patologjike t rritjes dhe zhvillimit, diagnostikimin, shrimin dhe parandalimine e gjendjeve patologjike dento-orale te fmijt q nga lindja e deri n moshn adoleshente, prfshir edhe fmijt e hendikepuar. Gjeneza e pedodoncis Gjeneza/zanafilla jo vetm e stomatologjis s fmijve por edhe lmive t tjera stomatologjike sht e hershme, pra q nga shfaqja e dhimbjes s par. Dhimbje kjo q zakonisht ka qen si pasoj e mostrajtimit t kariesit, infeksionit t pulps dhe komplikimeve q pasojn m von, edema dhe prhapja e inflamacionit n strukturat pr rreth. 3. Qllimet kryesore t pedodoncis, jan: Prkujdesja e plot e fmijve: trupore, mentale, emocionale (pedodonti sht pjes e ekipit mjeksor),menjanimi i dhimbjes dhe infeksionit eliminimi i smundjeve dento-orale diagnoza dhe shrimi, prcjellja e zhvillimit t denticionit te fmijt (parandalimi i smundjeve ortodontike) parandalimi i smundjeve dentale dhe orale avansimi i njohurive nga lmia e pedodoncis. Prioritetet fillestare t stomatologjis n prgjithsi, jo vetm t pedodoncis, kan qen: 1.ndalja e dhimbjes, zakonisht e realizuar me an t ekstrakcionit t tij, 2.M von, me avansimin e stomatologjis (dijeve shkencore dhe avansimit teknologjik), smundjet e dhmbit fillojn q t trajtohen/shrohen, 3.N vitet n vijim dhe n ditt e sotme, meqense smundjet e dhmbit jan t parandalueshme rndsi e veqant i kushtohet- preventivs. 4. Fitimi i njohurive stomatologjike pedodontike Interesi publik i pedodoncis Prevalenca e lart e smundjeve stomatologjike sidomos te fmijt, faktort etiologjik t njohur, por edhe karakteri/natyra parandaluese e tyre, e bn stomatologjin e fmijve me interes t veant jo vetm pr institucionet shndetsore por edhe ato publike. N vendet me sistem t konsoliduar dhe avansuar shndetsor, stomatologjia e fmijve sht prijse si n: - institucionet publike shndetsore - dhe n ato jo publike. Pr shembull n Norvegji tash e mbi 20 vjet egzistojn ligje q obligojn shtetin n mbrojtje t detyrueshme shndetsore stomatologjike t fmijve. 5. Pedodoncia-perspektiva klinike Pedodoncia prfshin t gjitha shrbimet stomatologjike pr fmijt dhe adoleshentt. Pedodoncia bazohet n njohurit bazike stomatologjike, medicinale dhe sociale, q aplikohen te fmijt dhe personat e rinj n zhvillim. Parandalimi i kariesit q n fmijri t hershme mundson ruajtje t gjendjes s shndosh orale. Pedodoncia gjithashtu bn diagnozn e hershme dhe shum tretmane t smundjeve orale te fmijt dhe adoleshentt, prfshir kariesin, smundjet parodontale, rregullimin e mineralizimit, rregullimet e zhvillimit dhe daljes s dhmbit dhe lndimet traumatike si te fmijt e shndosh ashtu edhe t fmijt e smuar dhe fmijt e hendikepuar. Pra, preventiva, diagnoza dhe rehabilitimi jan t rndsishme jo vetm pr pedodoncin por edhe pr do lmi t tjetr stomatologjike. 6. ka duhet t dij nj stomatolog pedodont? Pedodoncia sht nj deg klinike multidisiplinare e cila sht zhvilluar krahas zhvillimit t degve t tjera t stomatologjis. Pedodoncia ofron nj sr njohurish, q nga rritja dhe zhvillimi embriolgjik e deri n tretmanet praktike/klinike restauartive dhe shruese. Nj stomatolog i ardhshm, duhet t pajiset me kto njohuri pedodontike: -Njohurit pr rritjen dhe zhvillimin -Njohurit para intervenimit (Specifikat e puns me fmij): -Karakteristikat e grup moshave t fmijve -Tipet psikologjike t fmijeve -Njohurit praktike klinike (t prditshme) -Njohurit klinike ( t avancuara specialistike) -Njohurit nga stomatologjia preventive 7. DALJA E DHMBVE Procesi fiziologjik i daljes s dhmbve Te gjitha lvizjet e dhmbit q nga momenti i formimit t folikulit t dhmbit e deri tek vendosja e dhmbit n laminn dentale dhe kur m von dhmbi merr funksionin e vet njihet si dalja e dhmbit. Pas zhvillimit nnofulla,dhmbet duhet t kalojn nj rrug deri te vendi i funksionit t vet q sht okluzioni me antagonistin. Pr kt arsye duhet t bhet dallimi n mes t daljes s dhmbit dhe erupcionit sepse me erupcion nnkuptojm kur kurora e dhmbit del nzgavrn e gojs. Dalja e dhmbve kalon npr tri faza: 1.Faza pre-eruptive e daljes s dhmbve prfshin lvizjet e folikulit t dhmbit q nga fillimi i formimit t indeve t forta t dhmbit deri te erupcioni dalja e dhmbit n zgavrn e gojs.Gjat ksaj faze dhmbt e ndrrojn pozitn e tyre n nofull.sht vrejtur se folikulat e dhmbit kryesisht lvizin n drejtim sagjital dhe buko lingual.N fakt dalja e dhmbit paraqet kombinimin e lvizjeve n katr drejtime themelore: a) lvizja aksiale e dhmbit sht m e forta dhe paraqet lvizjet n drejtim t boshtit t dhmbit b)lvizja bodili paraqet lvizjet e t gjith pikave t dhmbit t cilat lvizin bashk n t njejtn koh c)lvizja inklinuese-nkupton prkuljen e dhmbit prreth nj pike d)lvizja rrotulluese paraqet lvizjen e dhmbve prreth boshtit t tij. 8. 2.Faza eruptive (funksionale) e daljes s dhmbve prfshin lvizjet e dhmbit prej momentit t erupcionit t tyre n hapsirn e gojs e deri n momentin kur ato e zjn pozitn funksionale n fakt deri sa te vie n kontakt me dhmbin antagonist. Kt faz e karakterizon lvizja aksiale komplete e dhmbit n prgjithsi me lvizje bodilli kryesisht n drejtim mezial. Pasqyra klinike- shenja e par klinike gjat daljes s dhmbit sht trashja e mukozs n vendin ku do t lajmrohet dhmbi (maja e tuberkulumit ose tehu incizal). Dhmbt e prhershm kan t njejtin drejtim t daljes sikurse dhmbt e qumshtit por pr shkak te inklinimit te vet mezial dalin m frontal n krahasim me ata t qumshtit.Mollari i par i prhershm n nofulln e poshtme ndodhet m tepr lingualisht kurse gjat daljes e prek siprfaqen distale t mollarit t II t qumshtit. 3.Faza post eruptive e daljes se dhmbit prfshin lvizjet e dhmbit pasi e zn vendin e tyre n pozitn funksionale. 9. Njohurit e rritjes dhe zhvillimit Q nga fekondimi deri n rritje t plot, individi/njeriu kalon npr stade t ndryshme t: rritjes, zhvillimit dhe pjekuris. Pra, nga nj stadium njqelizor deri n personin plotsisht funksional. Rritja definohet si proces i zmadhimit n gjatsi dhe pesh t indeve dhe organeve t individit ose proces i zmadhimit fizik t organizmit. Rritja mund t jet: Rritja apozicionale- e indeve t forta. Rritja intersticiale-rritje t mass indore e indeve t buta. Rritja dhe zhvillimi jan procese q nuk zhvillohen njkohsisht. Psh.Truri rritet m hert, koka bhet m e madhe. Te embrioni koka prbn gjysmn e gjith trupit. M von, p.sh., te fetusit intensifikohet rritja e indeve dhe organeve, pra rritja e trupi. N muajin e pest koka prbn 1/3 e trupit, ndrsa n lindje koka prbn e trupit. Shpejtsia e rritjes M e larta- n tre muajt e par prenatal Pesha e zigotit sht 0.004mg. N lindje pesha sht 3250 gr. Pesha, nga zigoti deri n lindje rritet pr 65 bilion %. Gjith qelizat duhet t kalojn n disa stade t rritjes dhe zhvillimit: Stadi inicial Stadi i proliferimit Stadi i histo dhe morfodiferencimit 10. Zhvillimi definohet si proces i ndryshimeve graduale sipas nj renditje t caktuar t indeve dhe organeve deri n pjekuri dhe realizim t funksion t caktuar. Njeriu 1/3 e par t jets s vet e kalon duke u rritur, zhvilluar, pjekur, duke u pregaditur pr person t rritur dhe t aft pr reproduksion. Periudha e rritjes fillon me fekondim dhe mbaron disa vite pas pubertetit. Analizuar sipas gjinis femrat rriten shpejt, por n gjatsin prfundimtare, meshkujt i tejkalojn dhe bhen m t gjat. Sipas racs, zezakt rriten m shpejt se t bardht, t bardht m shpejt se t verdht (japonezt). Smundjet mund t ndikojn n rritjen dhe zhvillimin, p.sh. rregullimet e metabolizmit(mungesa e ushqimit). Trendi biologjik i rritjes dhe zhvillimit, gjithashtu ka ndryshur me ndryshim e kushteve t jets. Pjekuria biologjike n koht e sotme arrihet m hert,n krahasim me vitet e mparshme. P.sh., para nj shekulli, pjekuria biologjike arrihej n moshn 23 vjeare. Prderisa sot, arrihet shum m hert, q n moshn 17 vjeare. Arsyet pr kt ndryshim ende nuk jan plotsisht t qarta. Mendohet n rolin e ushqimit, kontrolla e smundjeve, etj. Quhet gjenerata hibride. 11. Rritja dhe zhvillimi prbhn prej dy periudhave: prenatale dhe postnatale. Periudha Prenatale-prfshin kohn prej menstracioneve t fundit deri n lindje (40 jav). -Periudha embrionale-tremujori i par (0-12 jav) -Periudha fetale-tremujori i dyt dhe i tret rregullimet n zhvillimin prenatal rregullimet n zhvillim mund t ndodhin edhe n periudhn embrionale edhe n at fetale. Shkaktart mund t jen gjenetik por edhe t jashtm. Nga shkaktart gjenetik veohen: - aberacioni kromozomal, si pr shembull Sindroma e Don-it, - veprim i prbashkt i disa gjeneve-veprim poligjen, (arjet e buzs dhe qiellzs) - anomalit q shkaktohen nga veprimi i nj gjeni (monogjene) si p.sh., deficienca enzimatike, amelogenesis imperfecta, chondrodisplasya, disa sindrome kraniofaciale. Disa shkaktar t jashtm dihet q kan veprim tejet t dmshm (veprim teratogjen), si p.sh., disa barra n shtatzani (thalidomidi), infeksionet n shtatzani (rubeola, toksoplazmoza), t tjera si (radiacioni me x-reze, anoksia, malnutricioni, alkoolizmi). Por, 65-70% t rregullimeve prenatale shkaktohen nga faktor t panjohur. Veprimi teratogjen varet nga natyra e disa faktorve, intenzitetit t tyre dhe periudhs kur fetusi i sht ekspozuar veprimit t tyre. Organet n kohn e zhvillimit aktiv do t jen m t goditur. M e ndjeshme sht periudha embrionale e zhvillimit. Fetusi sht m pak i ndjeshm, rregullimet mund t manifestohne si ngecje n zhvillim, trauma t vogla t organeve n vend t rregullimeve t mdha. 12. Periudha postnatale -periudha perinatale-nj jav para lindjes dhe nj jav pas lindjes -periudha neonatale-jan 4 javt e para paslindjes (muaji i par) -fmijria e hershme-viti i par pas lindjes -Mosha parashkollore -stadiumi i zhagitjes- viti i dyt dhe i tret stadiumi i lojs-4,5 dhe 6v. Mosha shkollore- 7v deri n pubertet Puberteti te femrat (10-14), te meshkujt (12-16) Adoleshenca nga puberteti deri n prfundim t rritjes ( vajzat 14-17 vjet, djemt 16-21) rregullimet n rritjen dhe zhvillimin postnatal Pedodonti duhet t ket