njohuri per instalimet elektrike

Download Njohuri Per Instalimet Elektrike

If you can't read please download the document

Post on 23-Dec-2015

186 views

Category:

Documents

53 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Njohuri Per Instalimet Elektrike

TRANSCRIPT

  • NJOHURI

    PR

    INSTALIMET ELEKTRIKE

    SHTPIA BOTUESE E LIBRIT UNIVERSITAR

    TIRAN, 2012

  • Teksti sht miratuar dhe financuar nga Ministria e Arsimit dhe e Shkencs.

    Titulli: Njohuri pr instalimet elektrike

    E prshtati: Zoica Nao

    Botues: SHTPIA BOTUESE E LIBRIT UNIVERSITAR

    Adresa:

    Rruga e Durrsit, Nr. 219, Tiran, Shqipri : + 355 4 2225659; shblu.mash@yahoo.com

    Kshilli botues i SHBLU-s

    Kryetare: Lirika ooli

    Antar: Klara Shoshi, Nirvana Lazi, Valbona Gjergo Spartak Kumbaro (Drini), Marjeta Pengo

    Botimi i par, maj 2008

    Ky material sht hartuar n kuadrin e projektit Agri-AL ose TOUR-reg

    financuar nga Bashkpunimi Austriak pr Zhvillim (ADC).

    Kontakt: k-education Austria, Project Office Tirana, Rruga Naim Frashri, Nr. 37, Tiran

    ISBN 978-99927-0-615-2

    Shtpia Botuese e Librit Universitar, 2012.

    T gjitha t drejtat jan t rezervuara. Nuk lejohet shumfishimi

    me do mjet apo form pa lejen me shkrim t botuesit.

    Redaktor prgjegjs: Spartak Kumbaro (Drini)

    Redaktor letrar: Spartak Kumbaro (Drini)

    Arti grafik: Spartak Kumbaro (Drini)

    Kopertina: Klara Shoshi

    Shtypur n SHBLU

    Tirazhi: 800 kopje

  • NJOHURI PR INSTALIMET ELEKTRIKE

    3

    PASQYRA E LNDS

    Tema: Njohuri t prgjithshme pr instalimet elektrike 4

    1.1 Masat e sigurimit teknik dhe mnyrat e dhnies s ndihms s par 41.2 Aparatet matse elektrike dhe lidhja e tyre n rrjet 61.3 Llojet e prcjellsve q prdoren n aparatet e thjeshta 91.4 Lidhja n seri e llambave me nj els t thjesht 121.5 Lidhja n paralel e llambave me nj els t thjesht dhe dypolar 131.6 Lidhja e automateve n rrjet 151.7 Tokzimi , nulzimi dhe mnyrat e realizimit t tyre 171.8 Leximi i skems s instalimeve t ndriimit 191.9 Llogaritja e preventivit t nj instalimi t thjesht elektrik 211.10 Instalimi dhe mirmbajtja e llambave luminishente 231.11 Llambat me gaz 24

  • ZOICA NAO

    4

    Tema: Njohuri t prgjithshmepr instalimet elektrike

    1.1 Masat e sigurimit teknik dhe mnyrate dhnies s ndihms s par

    Objektivat q do t arrihen:N prfundim t trajtimit t shtjes nxnsit duhet t:1. shpjegojn se kuptojn me sigurim teknik;2. prcaktojn disa nga madhsit elektrike m t rrezikshme;3. shpjegojn veprimet pr dhnien e ndihms s par.

    Informacion teorik

    Me sigurim teknik do t kuptojm t gjitha masat paraprake q duhet t merren dhe tzbatohen nga punonjsit pr t kryer pun me cilsi, pa rreziqe dhe pa aksidente. Prsigurimin teknik t punonjsve n fardo lloj pune dhe profili ka rregullore t posame, tcilat duhet t zbatohen me prpikri dhe pa lshime. Pr t kryer instalime elektrike,riparimin dhe shfrytzimin e tyre, duhet t njihen dhe t zbatohen disa rregulla, n mnyrq t shmangen goditjet elektrike dhe traumat elektrike.

    Goditja elektrike ndodh n rastin kur trupi i njeriut prshkohet nga rryma elektrike sepseai prek prcjellsin e instalimit elektrik. Goditja elektrike e dmton organizmin n trsi.

    Traumat elektrike jan dmtimet q shkaktohen n trupin e njeriut pr shkak t veprimitt rryms elektrike. N mnyr q t shmangim traumat apo goditjet elektrike, duhennjohur vlerat e tensionit t parrezikshm dhe ato t rrezikshm, gjithashtu dhe masat qduhen marr pr nj mbrojtje sa m t sigurt. Vlerat e tensionit 12V, 36V dhe 65V janquajtur si t parrezikshme.

    Masat mbrojtse n instalimet elektrike

    Pr t garantuar nj sigurim teknik t plot t njerzve q punojn me instalime tndryshme elektrike, merren masa mbrojtse me karakter teknik dhe organizativ.

    Masat mbrojtse me karakter teknik

    Pr t mnjanuar prekjen aksidentale t pjesve t zhveshura t instalimeve elektrikebhet vendosja e tyre n lartsi t paarritshme, mbyllja d h e rrethimi i tyre. Pr tumbrojtur nga rreziku i humbjes s orientimit dhe vmendjes gjat shrbimit, remontit apoprovave t instalimeve elektrike, prdoren mbishkrimet dhe sinjalizimet.

    Mbishkrimet ndihmojn pr t dalluar qarkun e veant t nj instalimi. N vend t tyreprdoren shkronja, numra, ngjyra.

    Sinjalizimet bhen me llamba, t cilat tregojn pranin apo mungesn e tensionit n pjest veanta t instalimeve elektrike. P.sh., llamba e ndezur tregon pranin e tensionit,llamba e shuar mungesn e tij. Tjetr lloj sinjalizimi sht ai q realizohet me vendosjen etabelave me mbishkrime me shkronja t mdha me ngjyr t kuqe, si:

    1. KUJDES! RREZIK VDEKJEJE! 2. MOS E KYNI ELSIN! 3. PUNOJN NJERZ!

    Aparatet portative t dors prgatiten me tensione t ulta pune (12V ose 36V), kursepjest rrymsjellse jan t mbyllura.

  • NJOHURI PR INSTALIMET ELEKTRIKE

    5

    Pr tu mbrojtur nga djegiet, prdoren syze, doreza, si dhe mng e rroba q prodhohenprej materiali jorrymprcjells, kurse pr tu mbrojtur nga rrzimi prdoren breza e shkallsigurimi.

    Masat mbrojtse me karakter organizativ

    Me kalimin e kohs ndodh procesi i vjetrimit t izolimit dhe i dmtimeve t pavrejtura,t cilat shkaktojn keqsimin e instalimeve dhe t pajisjeve t ndryshme elektrike. M pasato mund t bhen shkak i rrezikut pr jetn e njerzve q punojn. Pr kt arsye, n mnyrperiodike ndryshohet kontrolli dhe rimonti sistematik i pajisjeve elektrike nga punonjs tkualifikuar. Pr t pasur nj sigurim m t lart ndaj aksidenteve, prdoren edhe mjetetmbrojtse. Si mjet mbrojts prdoren mbshtetja izoluese, tapeti prej gome, galloshetdielektrike dhe dorezat e goms.

    Pr mbrojtjen syve nga harku elektrik prdoren syzet mbrojtse.

    Dhnia e ndihms s par n rast aksidenti

    far duhet t bjm kur njeriu ka rn nn tension?N radh t par duhet t shkputet tensioni, duke hequr siguresat ose duke hapur elsin

    q sht afr, ose duke e larguar me ann e nj rrobe t that ose t nj shkopi druri. Pasi tjet liruar i godituri nga tensioni, hapen shpejt dritaret, lirohen shpejt pjest e veshjeve q ipengojn frymmarrjen ose i vshtirsojn qarkullimin e gjakut. I dmtuari lihet shtrirdhe menjher krkohet ndihm mjeksore.

    N rast se dikush sht goditur rnd nga tensioni dhe goja sht e shtrnguar fort, prtia hapur veprohet tek nofullat e poshtme si n fig. 1.1. Goja e t goditurit duhet t mbahethapur dhe gjuha jasht, duke i futur midis dy dhmballve t pasme nj lug ose nj laps.

    Ai q i jep ndihmn e par t dmtuarit, ia kalon dorn nn kok, pr tia prkulurprapa dhe bn frymmarrjen artificiale me t dmtuarin. gjat s cils duhet t prdorengarzat. Mbas 10 frymmarrjesh i bhen 4-6 masazhe pr nxitjen e zemrs, duke rnduar met dy duart n pjesn e zbrazt nga ana e prparme (fig. 1.3). Koha e lvizjes duhet tjet e barabart me rrahjet e zemrs n gjendje qetsie.

    Pyetje dhe detyra1. kuptojm me sigurim teknik t punonjsve?2. kuptojm me trauma elektrike dhe jan goditjet elektrike?3. masa mbrojtse merren n instalimet elektrike pr t garantuar sigurimin teknik tnjerzve?4. mjete mbrojtse prdoren pr t siguruar personelin nga aksidentet elektrike?5. Si duhet t veprojm pr t liruar viktimn q ka rn nn tension?6. N mnyr kryhet frymmarrja artificiale?

  • ZOICA NAO

    6

    Detyra praktike

    1. T ohen nxnsit n nj objekt elektrik n afrsi t shkolls (nnstacion, ndrmarrjeindustriale apo ferm bujqsore e blegtorale), n mnyr q t njihen me masat dhe me mjetetmbrojtse.

    2. T demonstrohet praktikisht mnyra e shkputjes s viktims, e dhnies s ndihms spar dhe, m pas, t caktohen nxnsit me grupe pr tu ushtruar vet.

    1.2 Aparatet matse elektrike dhe lidhja e tyre n rrjetin elektrik

    Objektivat q do t arrihenN prfundim t trajtimit t shtjes nxnsit

    duhet t:1. prcaktojn disa nga aparatet matse elektrike m t prdorshme;2. prshkruajn avometrin si nj aparat universal dhe madhsit q mat ai;3. kryejn matje konkrete me tipat e aparateve.

    Informacioni teorik

    Matja e intensitetit t rryms elektrike

    Rryma elektrike karakterizohet nga disa madhsi, t cilat jan:1. Intensiteti i rryms elektrike(I), njsia matse e t cilit sht amperi (A).2. Tensioni i rryms elektrike(U), njsia matse e ti cilit sht volti (V).Intensiteti i rryms elektrike matet me ampermetr. Pr t kryer matjen e rryms,

    ampermetri lidhet n seri n qarkun elektrik (fig 1.4).

    Fig. 1.4 Lidhja e ampermetrit n rrjet

    N brendsi ampermetrat kan nj bobin me rezistenc t brendshme shum t vogl, sidhe mekanizmin mats, q prfundon me shigjetn treguese. Sa m e madhe t jet rryma qkalon n qark, pra dhe n ampermetr, aq m tepr zhvendoset shigjeta treguese dheanasjelltas. Shigjeta treguese lviz sipr shkallzimit t aparatit q sht vizatuar mbikutin e tij.

    Ampermetri, si prmendm m lart, ndrtohen me rezistenc t brendshme shum tvogl dhe pr rrym nominale p.sh. deri n 5A, q, n kt rast, sht pra dhe rryma m emadhe q mund t matim. Pr t matur rrym m t madhe se 5A, ampermetri pajiset menj rezistenc shum t vogl, q quhet shunt, i cili lidhet n paralel me ampermetrin dhevendoset brenda kutis s aparatit. N praktik ndrtohen shunte me vlera t ndryshme, q,

  • NJOHURI PR INSTALIMET ELEKTRIKE

    7

    me t njjtin aparat, krijojn mundsin pr t kryer matje me vlera t ndryshme rryme,p.sh.: 10A, 25A, 100A etj.

    Matja e tensionit elektrik

    Tensioni elektrik matet me voltmetr. Pr matjen e tensionit voltmetri lidhen n paralelme pajisjen q do ti matet tensioni elektrik (fig. 1.5).

    Fig. 1.5 Lidhja e voltmetrit n rrjet

    Edhe voltmetrat kan n brendsi nj bobin, por me rezistenc shum t vogl, si dhemekanizmin mats, q prfundon me shigjet treguese, e cila lviz mbi shkallzimin eaparatit. Sa m i madh t jet tensioni n qark, aq m tepr do t zhvendoset shigjeta dheanasjelltas.

    Edhe voltmetrat mund ta ken shkallzimin me ndarje t baraslarguara nga njra-tjetraose q ndryshojn. Tensioni nominal q mund t matet drejtprdrejt me voltmetr shtp.sh. 100V. Pr t matur tensione m t mdha, aparati pajiset me rezistenc shtes mevlera shum t mdha (vendoset brenda kutis), e cila lidhet n seri me bobinn e veta paratit. N t bie pjesa m e madhe e tensionit, kurse bobina e voltmetrit mban nj pjesshum t vogl t tij. N kt rast, te