J.R.R. Tolkien - Myśli wybrane

Download J.R.R. Tolkien - Myśli wybrane

Post on 05-Dec-2014

302 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Wykorzystane fragmenty wypowiedzi pochodz ze zbioru J.R.R. Tolkien, Listy, tum. Agnieszka Sylwanowicz, wyd. Prszyski i S-ka, Warszawa 2010. Wybra: AMB.

TRANSCRIPT

J.R.R. Tolkien

MYLI WYBRANE

Jestemy w rkach Boga. Nasz los przypad na ze czasy; to jednak nie moe by tylko fatalnym przypadkiem.- J.R.R. Tolkien

~2~

Wykorzystane fragmenty wypowiedzi pochodz ze zbioru J.R.R. Tolkien, Listy, tum. Agnieszka Sylwanowicz, wyd. Prszyski i S-ka, Warszawa 2010. Wybra: AMB.

Spis treciFilozofia i religia.............................................................3 Sztuka i twrczo.......................................................26 Twrczo wasna.......................................................31 O samym sobie.............................................................44

~3~

Filozofia i religia1. Aby "miosierdzie" byo prawdziw cnot, musi mie ono na celu dobro osoby, ku ktrej jest skierowane. (246) 2. Aby skutecznie wykorzystywa swoj moc (a moe raczej moliwo), to trzeba j uzewntrzni, a zatem, w wikszym lub mniejszym stopniu wymyka si ona bezporedniej kontroli uytkownika. Czowieka, ktry pragnie posugiwa si potg, musi mie poddanych, ktrzy nie s nim samym. Wtedy jednak od nich zaley. (211) 3. Co si dzieje, kiedy winowajca prawdziwie auje za swe przewinienia, lecz pokrzywdzony ywi gbok uraz i nie chce przebaczy? To straszliwa myl nie pozwoli komu na podjcie ryzyka niepotrzebnego spowodowania takiego za. Oczywicie, moc miosierdzia jest jedynie delegowana i zawsze pozostaje wykorzystywana przez Wysz Wadz, bez wzgldu na wspprac zainteresowanych. Lecz czy radoci i uzdrawiajce skutki wsppracy musz zosta utracone? (113) 4. Czowiek nie jest tylko nasieniem, rozwijajcym si w okrelony wzorzec, dobrze czy le, zgodnie z jego sytuacj czy te niedostatkami jako reprezentanta gatunku; czowiek jest zarwno nasieniem, jak i do pewnego stopnia take ogrodnikiem, na dobre i na ze. Jestem pod wraeniem stopnia, w jakim rozwj

~4~

charakteru moe by wynikiem wiadomego zamiaru, woli zmodyfikowania wrodzonych skonnoci w podanych kierunkach; w niektrych przypadkach takie zmiany mog by wielkie i trwae.(...) W kadym razie wedug mnie wikszo ludzi w kadej sytuacji czy nagym wypadku jest nieobliczalna. (183) 5. Czowiek nie moe y kamieniem i piaskiem, a ja w kadym razie nie potrafi y samym chlebem, jednak gdyby nie byo nagich ska, piaszczystych bezdroy i nieujarzmionego morza, chyba bym znienawidzi wszystko, co zielone, jak grzybiczn narol. (78) 6. Czy pojcie boga nie jest w ostatecznym rozrachunku cakowicie niezalene od sposobu, w jaki zrodzio si sowo na jego oznaczenie? (209) 7. Diabe ma nieograniczon pomysowo, a pe jest jego ulubionym tematem. Rwnie zrcznie potrafi zapa czowieka poprzez szczodre, romantyczne czy te czue motywy, jak te podlejsze czy bardziej zwierzce. (43) 8. Dobre dziaania jednostek zwizanych z niesuszn stron nie usprawiedliwi ich sprawy. Po niesusznej stronie mog si pojawi akty heroicznej odwagi oraz dziaania na wyszym poziomie moralnym: akty miosierdzia i wyrozumiaoci. Sdzia moe przypisa tym istotom honor i radowa si, e niektrzy potrafi si wznie ponad nienawi i zo konfliktu, bolejc jednoczenie nad zymi czynami susznej strony i z alem widzc, jak raz wzbudzona nienawi moe pocign ludzi na dno. To jednak nie skoni go do

~5~

zmiany oceny tego, po ktrej stronie ley suszno, ani do przypisania drugiej stronie pierwotnej winy za cae powstae zo. (183) 9. Duch niegodziwoci na wysokich stanowiskach jest obecnie tak potny i wielogowy w swych ucielenieniach, e wydaje si, i pozostao nam tylko indywidualnie nie zgodzi si na oddawanie czci ktrejkolwiek z gw hydry. (312) 10. Dzieci nie stanowi jakiej klasy czy rodzaju, s heterogenicznym zbiorem niedojrzaych osb, rnicych si, jak to osoby, swoimi moliwociami oraz zdolnoci rozszerzania ich pod wpywem stymulacji. Gdy tylko ograniczy si sownictwo do tego, co uwaa si za ich moliwoci, w gruncie rzeczy odbiera si utalentowanym dzieciom szans ich rozszerzenia. A nie da si uczyni oczywistym znaczenia piknych sw, nie jest ono bowiem oczywiste dla nikogo, a ju najmniej dla dorosych, ktrzy przestali sucha brzmienia, mylc, e znaj znaczenie. (234) 11. Dzisiejsza wiadomo o bombach atomowych jest tak straszliwa, e poraa czowieka. Cakowite szalestwo tych obkanych fizykw, eby zgodzi si na wykonanie takiej pracy dla celw wojennych: spokojnie planowa zniszczenie wiata! Takie rodki wybuchowe w rkach ludzi, w czasie gdy obnia si ich status moralny i intelektualny, s rwnie uyteczne, jak rozdanie broni palnej wszystkim mieszkacom wizienia, a nastpnie stwierdzenie, e ma si nadziej, i to zapewni pokj. (102)

~6~

12. Gdybymy mogli wrci do nazw wasnych, przyniosoby to wiele dobra. Rzd to abstrakcyjny rzeczownik oznaczajcy sztuk oraz proces rzdzenia i pisanie go wielk liter, jakby odnosi si do ludzi, powinno by przestpstwem. Gdyby ludzie nauczyli si mwi o radzie krla Jerzego, Winston i jego banda, przyczynioby si to znacznie do oczyszczenia mylenia i zatrzymania przeraajcego osuwania si w Ichniokracj. (52) 13. Goszenie kaza jest jednak skomplikowane przez to, e oczekujemy po nich nie tylko dobrej formy, ale prawdy i szczeroci, a take ani jednego sowa, tonu czy nuty wiadczcych o tym, e kaznodzieja ma jakie wady (jak hipokryzja, prno) czy skazy (jak szalestwo, ignorancja). Dobre kazania wymagaj pewnej dozy sztuki, cnoty i wiedzy. Prawdziwe kazania wymagaj jakiej szczeglnej aski, ktra nie przeciga sztuki, lecz dochodzi do niej dziki instynktowi lub natchnieniu; czasami wydaje si, e przez usta czowieka przemawia Duch wity, obdarzajc go sztuk, cnot i przenikliwoci, ktrych w czowiek sam z siebie nie posiada: takie przypadki jednak s rzadkie. Czasami myl, e wyksztacony czowiek nie musi tumi swych zdolnoci krytycznych, lecz e powinny one by utrzymywane w adzie przez stay wysiek stosowania prawdy (jeli taka istnieje), nawet w banalnej formie, wycznie dla siebie samego! To trudne wiczenie. (63) 14. Ile tysicy ziaren dobrego ludzkiego zboa musi pada na nieurodzajn, kamienist gleb, skoro taka kropelka

~7~

wody okazuje si tak oszaamiajca! Sdz jednak, e trzeba by wdzicznym za ask i szczcie, dziki ktrym mogem dostarczy nawet tej kropli. (87) 15. Istoty wcielone, bez wzgldu na to, jak byyby dobre, w ostatecznym rozrachunku nie potrafi si oprze potdze Za, a Autor Opowieci nie jest jednym z nas. (191) 16. Jak staraem si wyrazi w wycieczkowej piosence Bilba, nawet jednodniowa przechadzka moe mie wane skutki. Sam dozna olnienia, doszedszy zaledwie do Lenego Zaktka. Jeli bowiem jakakolwiek podr, bez wzgldu na jej dugo, ma pewien sens, to dla mnie jest nim wyzwolenie z rolinnego stanu bezradnego, pasywnego cierpienia, choby najmniejszy przejaw woli oraz ruchu oraz ciekawoci, bez ktrej umys staje si otpiay. (183) 17. Jak tylko sigamy pamici, szlachetniejsz cz ludzkiego umysu wypeniaj myli o pokoju i dobrej woli oraz myl o ich utracie. (96) 18. Jako wydaje mi si, e naszego Pana bardziej smuc wystpki, ktrych dopuszczamy si przeciwko sobie nawzajem ni przeciwko Niemu, a szczeglnie Jego wcielonej Osobie. (86) 19. Jedn z tajemnic blu jest to, e moe on przynie cierpicemu dobro, sta si ciek, co prawda trudn, ale prowadzc w gr. Sam w sobie pozostaje on jednak zy i spowodowanie go bezmylne lub w nadmiarze, a co dopiero celowo, musi nka kade

~8~

sumienie. Nawet w razie koniecznoci lub z racji przywileju, jak w przypadku karzcego ojca czy dyrektora lub choby czowieka bijcego psa, Bo rzg mona dziery jedynie z dreniem. (113) 20. Jedyne lekarstwo (oprcz powszechnego Nawrcenia) to nie mie wojen ani planowania, organizowania, dyscypliny.(...) Usiujemy bowiem pokona Saurona za pomoc Piercienia. I (jak si wydaje) odniesiemy sukces. Kar za to jednak jest, jak si przekonasz, wyhodowanie nowych Sauronw i powolna przemiana ludzi i elfw w orkw. (66) 21. Jest moliwe, eby dobrzy, a nawet wici, zostali poddani dziaaniu siy za tak wielkiej, e nie potrafi jej pokona w samych sobie. (192) 22. Jestemy skoczonymi istotami o absolutnych ograniczeniach naoonych na siy naszej duchowocielesnej struktury, tak w dziaaniu, jak i pod wzgldem wytrzymaoci. Klski moralnej mona, moim zdaniem, dowie tylko wtedy, kiedy wysiek czy wytrzymao czowieka nie siga waciwych mu granic, a jego wina zmniejsza si w miar zbliania si do nich. Niemniej jednak mona chyba zaobserwowa w historii, a i wynika to z dowiadczenia, e pewne jednostki wydaj si umieszczone na pozycjach "ofiarnych": w sytuacjach czy zadaniach, ktrych perfekcyjne wykonanie wymaga si lecych poza wszelkimi moliwociami owych jednostek, a nawet poza moliwociami istoty wcielonej w wiecie fizycznym gdzie ciao moe ulec zniszczeniu lub takiemu

~9~

okaleczeniu, e wpywa to na umys i wol. Osd kadego z takich przypadkw powinien zatem zalee od motyww i zamiarw z ktrymi jednostka przystpia do dziea, i powinien porwna jej dziaania z granicami jej moliwoci, a do chwili dojcia do punktu zaamania. (246) 23. Jestemy w rkach Boga. Nasz los przypad na ze czasy; to jednak nie moe by tylko fatalnym przypadkiem. (61) 24. Jeli jest On oszustem [Jezus - przyp.], a Ewangelie s szalbierstwem - to znaczy popltanymi opowieciami obkanego megalomana (co jest jedyn alternatyw) to oczywicie widowisko wystawiane przez Koci (w znaczeniu duchowiestwa), w przeszoci oraz obecnie, byoby po prostu dowodem gigantycznego oszustwa. (...) Trzeba fantastycznej woli niewiary, by sdzi, e Jezus tak naprawd nigdy si "nie wydarzy", a jeszcze wikszej jej dawki, by sdzi, e nie wypowiedzia sw zapisanych jako Jego. Sw niemoliwych do "wymylenia" przez nikogo na wiecie w owych czasach. (...) Musimy zatem albo wierzy w Niego i w to, co powiedzia, i przyj tego konsekwencje, albo odrzuci go i przyj tego konsekwencje. Bardzo trudno mi uwierzy, by ktokolwiek, kto cho raz przyj komuni z przynajmniej waciw intencj, mgby kiedykolwiek odrzuci Go, nie maj przy tym ogromnego poczucia winy. (250) 25. Jeli konflikt rzeczywicie dotyczy spraw poprawnie nazywanych susznymi i niesusznymi, albo dobra i za,

~ 10 ~

to suszno czy dobro jednej strony nie zostaj udowodnione czy ustalone przez twierdzenia drug