honoré de balzac - goriot baba

of 272/272

Post on 05-Aug-2016

283 views

Category:

Documents

15 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • HONOR DE BALZAC

    GORIOT BABA

    Roman

    Franszca aslndan eviren: Tahsin Ycel

  • La pre Goriot, Honor de Balzac 2000, Can Sanat Yaynlar Ltd. ti. Tm haklar sakldr.

    Tantm iin yaplacak ksa alntlar dnda yayncnn yazl izni olmakszn hibir yolla oaltlamaz.

    1. basm: 2000 6. basm: Nisan 2013E-kitap 1. srm ubat 2014, stanbul Nisan 2013 tarihli

    6. basm esas alnarak hazrlanmtr.Kapak tasarm: Aye elem Design

    ISBN 9789750720741 CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAITIM,

    TCARET VE SANAY LTD. T. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, stanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89

    Faks: (0212) 252 72 33 Sertifika No: 10758

  • 4

    HONOR DE BALZAC, 1799da Fransann Tours kentinde dodu. Kendi adyla yaymlanan ilk eseri Kyl syan tarihsel bir romand. 1829-30 yllarnda tara yaamna ynelen Tours Papaz ve Eugnie Grandet gibi romanlar basld. 1834 yl, Balzacn yaamnda bir dnm noktas oldu. Yaptlarn byk bir btn oluturacak biimde grupta tasarlad: nsan yaam-n ve toplumu yneten ilkeleri ele alan zmleyici ncelemeler; insan eylemini belirleyen nedenleri ortaya koyan Felsefi ncelemeler; bu nedenlerin sonularn gsteren Tre ncelemeleri. Goriot Baba, gerekilik akmnn bayapt saylr. Balzac, bu eserlerinin tmne Danteyi antran bir balk koydu: nsanlk Gldrs. Balzac, 1850de Pariste ld zaman, ardnda 85i tamamlanm, 50si taslak halinde kalm roman ve 2000i akn roman karakteri brakmt.

    TAHSN YCEL, 1933 ylnda Elbistanda dodu. Galatasaray Lisesini (1953) ve stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi Fransz Dili ve Edebiyat Blmn bitirdi (1960). rencilik yllarnda Varlk Yaynlarnn eviri ilerini ve Varlk dergisi-nin yaz ileri mdrln yrtt. yk derlemeleri, romanlar, bilimsel aratrmalar ve kuramsal yazlarnn yan sra, Balzac, Flaubert, Daudet, H. de Montherlant, M. Aym, Gide, Simenon, A. France, Colette, Jean Giraudoux, Proust, Camus, Sartre, Malraux, Saint-Exupry ve Duras gibi nemli Fransz yazarlarnn yaptlarn dilimize kazandran Ycel, 1984 ylnda Azra Erhat eviri stn Hizmet dlne deer grld.

  • 5

    Sunu

    Byk Fransz romancs Honor de Balzacn nl yapt nsanlk Gldrsnn olduka tuhaf bir yazgs vardr. Balzac birka yaptna, birka kahramanna, birka grne gre yarglanr ou kez, yaptnn btncl zne pek de uygun dmeyen zelliklerle tanmlanr; bunun kanlmaz sonucu olarak, okurlarn byk ounluu, nsanlk Gldrs adn tayan bir ant yaptn varlnn bilincine bile varmazlar. rnein bizim lkemizde, Balzacn byk yaptnn byk ounluunun dilimize evrilmi olmasna karn, nsanlk Gldrsnn btnl gz nne alnmadndan, Balzac ve yapt konusunda bilgilerimiz eksik, yarglarmz dayanaksz kalmtr.

    Oysa Balzacn en zgn, en nemli yanlarndan biri, olduka ksa bir yaam sresine sdrd, irili ufakl seksen sekiz anlaty kendilerini aan ve anlamlandran bir btnn, baka bir deyile bir styaptn yap talar olarak kurmu olmasdr. Genellikle bamsz yaptlar olarak okunan bu anlatlarn her biri ayn zamanda btnn birer paras, styap-tn birer blmdr. Bu blm ya da paralarn tm, evrensel tarihin belirli bir dnemini, on dokuzuncu yzyln ilk yarsn ve dnyann belirli bir lkesini, Fransay kapsayan ama yaanm gerekle zdelemekten ok, onun bir tr aynas niteliini tayan, kendi tarihi, kendi corafyas, kendi soylular ve kenterleri, esnaflar ve kylleri, politikaclar ve zppeleri, daha da nemlisi, kendi yasalar, kendi felsefesi, kendi bilimi bulunan, alabildiine zgn ve btncl bir roman evreni oluturur. Kendi balarna deil de bu btn asndan ele alndklar zaman, paralar hem biim, hem ierik asndan yepyeni bir grn kazanr. rnein Balzacn kendine zg bir biemi bulunmad ya da olaylarn akn keserek kendi kiisel grlerini sralad sav, kesinlikle bolukta kalr.

    Sylemek bile fazla, ounlukla ayr ayr yaymlandkla-

  • 6

    rna gre, nsanlk Gldrsn oluturan anlatlarn her biri ayn zamanda kendi kendine yeterli, bamsz birer yapt grnm sunar. rnein Eugnie Grandet ya da Goriot Baba herhangi bir roman gibi okunabilir; Eugnie Grandet ya da Goriot Babay okumakla da Balzacn romancl konusunda bir yargya, hem de olumlu bir yargya varlabilir. Ne var ki, sylediimiz gibi, iinde yer aldklar btn nda deerlendi-rildikleri zaman, bu yaptlarn yepyeni boyutlar kazanacaklar, Balzacn byklne yeni kantlar salayacaklar da kuku gtrmez. Bu gzlemler, ister istemez, birtakm sorular getirir usumuza: Bir btn sz konusu olduuna gre, bu btnn birer parasn oluturan anlatlarn belirli bir dzen, belirli bir sra uyarnca okunmalar gerekmez mi? Bu yaptlarn belirli bir dzene, belirli bir sraya gre okunmas gerekiyorsa Balzacn yaptlarnn, rnein elimizde bulunan u Goriot Babann bamsz olarak yaymlanmas bir eliki deil midir? Yoksa Goriot Babann ayrcalkl bir durumu mu vardr? Hemen belirtmek gerekir ki Balzacn yz elli dolaylar-na ulatrmay tasarlayp da ancak seksen sekizini yazabildii bu yaptlarn okunmasnda bir sra izlemek gerekmez; bir baka yerde de sylediimiz gibi anlatlarn her biri, byk yapnn birer kapsn oluturur bir bakma; hangi kapdan girersek girelim, kendimizi yapnn odanda bulur, buradan istediimiz biimde, istediimiz yerine geebiliriz. Hi kukusuz, her kap deitirmemizde zaman iinde de yer deitiririz, byk bir olaslkla da bir yaamn balangcndan nce ortasnda buluruz kendimizi, doumun yksnden nce lmn yks kar karmza; ama Michel Butorun syledii gibi, nsanlk Gldrsnde anlatlan olaylarn btn deimez kalr. Girdiimiz kap hangisi olursa olsun, gemi olan hep ayn eydir. stelik, Balzac bylesinin daha doal olduunu, gerek yaamda da olaylarn yksnn bize bu biimde, dzensiz olarak ulatn kesinler: Hibir ey tek para deildir bu

  • 7

    dnyada, her ey mozaiktir. Ancak gemi zamann yks tarih srasyla anlatlabilir, bu dzen yryen imdiki zamana uygulanamaz. Bu nedenle, Balzac daha ok ierie dayanan bir blmleme uygular; ama, dorusunu sylemek gerekirse bu blmleme de olduka yzeysel, olduka saymaca kalr. Yaptnn gereince anlalp deerlendirilmesi iin, u ya da bu dzene gre, ama tmyle okunmas ilk koul olarak kalr. nsanlk Gldrsn oluturan birbirinden ilgin anlatlarn ou kez dank, bamsz bir biimde yaymlanma-larna gelince, yalnz bizim lkemizde deil, Fransa da iin iinde olmak zere, her yanda srdrlen bir tutum. Bunun nedenini anlamak da zor deil. Bir kez, her anlatnn kendi kendine yeterli grnmesi, btnn zararna bile olsa byle bir tutumun sakncasn azaltyor; sonra, hele bu byk yaptn Franszcadan baka bir dilde yaymlanmas sz konusu olunca, binlerce sayfalk bu romanlar ve ykler toplamn belirli bir dzen iinde sunmak, yaynclara iinden klmas zor bir sorun olarak grnyor, bu sorunlarla boumaktansa btnn belirli paralaryla yetiniliyor. Ne olursa olsun, gerek kendi kendine yeten bir roman, gerekse nsanlk Gldrsnn bir paras olarak, Goriot Babann Balzac anlatlar arasnda ayrcalkl bir yer tuttuu kuku gtrmez. lk bakta, biraz yzeysel bir biimde, Balzac roman diye adlandrlan rnekeye uymas bir yana, kurgusuy-la, konusuyla, kiileriyle, ierdii dnya gryle, gerekten ilgin bir romandr Goriot Baba; yalnzca ilgin baba tipiyle deil, anlatm ustalyla da, teki kahramanlaryla da bizi srkler. te yandan, ok iyi bilindii gibi, Balzacn kafasnda nsanlk Gldrsn oluturma dncesi, Goriot Babayla birlikte domutur. Bu da, ister istemez, Goriot Babay bir odak-yapt durumuna getirir: nsanlk Gldrsnn birliini salayan balca zelliklerinden biri, bu byk yaptn saylar bine ulaan kiilerinin nemli bir blmnn birok parada yeniden karmza kmasdr; bunlarn nemli bir blm ve

  • 8

    genellikle en ilginleri de nsanlk Gldrsne Goriot Babadan dalr: Rastignac, Bianchon, Vautrin, Gobseck, Nucingen, Markiz de Trailles, Madam de Beausant, Madam de Langeais ve daha biroklar, baka yaptlarda, daha deiik olaylar, daha deiik koullar iinde, deiik ynleriyle tanya-camz, nl Balzac kiileridir. Bu zellii gz nne alnnca nsanlk Gldrsnn esiz evrenine girmek iin en elverili kapnn Goriot Baba olduu sylenebilir.

    TAHSN YCEL

  • 9

    I

    Sradan bir pansiyon Madam Vauquer yal bir kadndr, kzlnda de Conflans soyadn tamtr, krk yldan beri Pariste Quartier Latin ile Saint-Marceau arasnda, Neuve-Sainte-Genevive Sokanda kk bir pansiyon iletir. Vauquer Pansiyonu adyla tannan bu pansiyon, erkeklere de, kadnlara da, genlere de, yallara da aktr ya bu saygdeer kurumun treleri konusunda en ufak bir dedikodu kmamtr. Ne var ki otuz yldan beri gen bir kimsenin oturduu da olmamtr burada; gen bir adamn byle bir yerde oturmas iin, ailesinden ok az bir para almas gerekir. Bununla birlikte, 1819da, yani bu dramn balad srada, zavall bir kzcaz kalyordu burada. Dram diyoruz. Yaadmz bu gz yal edebiyat anda, hem yalan yanl, hem de gereinden fazla kullanlmas yzn-den, iyice gzden dm olan bu sz yine de kullanmak gerekiyor burada. ykmz szcn gerek anlamnda dramatik olduu iin mi? Hayr. Kitap okunup bitirildikten sonra, iin iin ya da ak ak birka damla gzya dklmesi-ne yol aar belki de ondan. Parisin dnda anlalabilecek mi bu kitap? Oras kukulu. Gzlemlerle, yersel renkle dolup taan bu sahnenin zellikleri ancak Montmartre ve Montrouge tepecikleri arasnda, her an dklmeye hazr al ve sva ynlarndan, kara amur derelerinden oluan bu nl vadi iinde deerlendirilebilir. Gerek aclarla, yalanc sevinlerle dolup taan bir vadidir buras, yle korkun bir alkant iinde-dir ki, burada yle azck srekli bir heyecan uyanabilmesi iin, gzleri yuvalarndan dar uratacak bir eyler olmas gerekir. Bununla birlikte, urada burada rastlanan kimi aclar, kt eilimlerle erdemlerin ylm yznden yle byk, yle arpc bir nitelie brnr ki bencillikler, karlar duruverir, acma duyar insan, ama edinilen izlenim abucak yenilip

  • 10

    bitirilen, lezzetli bir meyvedir. Ne var ki, uygarlk arabas, tpk Tanr Jagannathann arabas gibi, tekiler kadar kolay ezilmeyerek tekerleklerinin dnmesini engelleyen bir yree rastlad m hemen paralayverir onu, anl yryn srd-rr.1 Siz, bu kitab apak ellerinde tutanlar, Belki biraz elendirir beni, diyerek yumuack koltuklarna gmlenler, siz de byle yapacaksnz ite. Goriot Babann sessiz mutsuzlukla-rn okuduktan sonra, duygusuzluunuzu yazarn srtna ykleyerek onu abartmaclkla damgalayp iire kamakla sulayacak, yemeinizi itahla yiyeceksiniz. Hayr, hayr! unu bilin ki bu dram ne bir d rn, ne de bir romandr. All is true,2 bu dram ylesine gerek ki elerini herkes kendi evinde, belki de kendi yreinde bulabilir. Bu gsterisiz pansiyonun iletildii yap Madam Vauquerin kendi maldr. Neuve-Sainte-Genevive Sokann alt yannda, toprak yzeyinin Arbalte Soka na doru alald yerdedir. Bu alalma yle birdenbire, yle sert bir biimde balar ki atlar buradan ender olarak kp inerler. Bu durum burasn sar renklere bulayp her eyi kubbelerinden yansyan, somurtkan renklerle karartarak hava koullarn deitiren iki ant, yani Val-de-Grce ile Panthon arasnda skm olan bu sokaklarda kol gezen sessizlik iin elverilidir. Kaldrmlar kurudur burada, derelerde ne amur, ne su vardr, duvar diplerinde otlar ykselir. Burada en kaygsz insan bile rahatsz, gelip geenler hznl, evler kasvetli mi kasvetlidir, yksek duvarlar hapishane kokar, bir araba sesi bir olay olur. Yolunu arp da buraya dm bir Parisli kk pansiyonlar ya da okullar, dknlkler ya da skntlar grr yalnzca, can ekien yall, almak zorunda bulunan, tutsak edilmi, en genlii grr. Paris in hibir semti bylesine rktc, hatta, ekinmeden syleyelim, bylesine bilinmedik bir yer deildir. zellikle Neuve-Sainte-Genevive Soka, tuntan bir ereve, bu anlatya uygun den tek erevedir. Dnceyi byle bir anlatya hazrlamak iin ne kadar koyu renk, ne kadar karanlk

  • 11

    gr kullanlsa azdr; yolcu catacombelara3 inerken k basamak basamak azalr, klavuzun arks zayflar ya, tpk yle. Karlatrma yerindedir. Kurumu yrekler grmek mi daha rktcdr, boalm kafataslar grmek mi, kim karar verebilir? Vauquer Pansiyonunun n blm bir kk baheye bakar; bylelikle Neuve-Sainte-Genevive Soka yla dik bir a oluturur, burada derinlemesine kesilmi grnr. n duvar boyunca, ev ile bahe arasnda, bir kula geniliinde, kaba akltalar deli, ukur bir yer, onun nnde ise, akl, mavili, byk ini sakslara dikilmi sardunyalarla, zakkum ve nar aalaryla evrili, ince ve kumluk bir yol vardr. zerinde, yle bir yaz bulunan bir levhann olduu byk bir kapdan girilir bu yola: VAUQUER PANSYON Her iki cinsten ve br insanlar iin Gndzleri, crtlak ngrakl, kafes parmaklkl bir kapdan baklnca sokan karsna den duvarda, semtin bir ressamnca yeil mermer biiminde boyanm bir kemer grnr. Bu resmin canlandrd girintinin altnda, bir Eros heykeli ykselir. Simge merakllar, bu heykelin pul pul olmu cilasna baknca oradan birka adm tede derdine are bulunan bir Paris aknn bir sylenini bulurlar belki bunda.4 Oturtmal-n altndaki u yar yarya silinmi yazt, 1777 ylnda Parise dnm olan Voltairee gsterilen cokulu ballk nedeniyle yaplm olduu zaman anmsatr. Kim olursan ol, ite efendin: eski, imdiki ya da gelecekteki.5 Karanlk kerken, parmaklkl kapnn yerini tam bir kap alr. Genilii n duvarn uzunluuna eit olan kk bahe, sokak duvar ile komu evin ortak duvar arasnda kalr,

  • 12

    sarmaklardan olumu bir rt sarkar, onu btnyle saklar, gelip geenlerin baklarn Paris in olduka ilgin bir grn-mne eker. Bu duvarlarn her biri, clz ve tozlu rnleri Madam Vauquer iin her yl bir korku ve pansiyonerleriyle bir konuma konusu olan, dizi dizi meyve aalar ve asmalarla rtldr. Her duvar boyunca, yle byle yetmi iki ayak uzunluunda, darack bir aalkl yol vardr, sk hlamur aalaryla son bulur. Madam Vauquer, kzlnda de Conf-lans gibi bir soylu ad tam olmakla birlikte, mterilerinin dilbilgisel uyarlarna da aldrmadan, inatla klamur der bunlara. ki yan yol arasnda, reke biiminde budanm meyve aalar, kuzukula, marul ve maydanozlarla evrili bir enginar evlei bulunur. Ihlamur aalarnn altnda, evresine iskemleler dizilmi, yeil boyal bir yuvarlak masa durur. Yazn en scak gnlerinde, kahve imek iin kesenin azn aabilecek lde paral mteriler, burada, yumurtadan civciv kartabilecek scaklktaki havada kahvelerinin tadn karrlar. kat ykselen, yukarsnda da at odalar bulunan n blm, moloz talarla rlm, Parisin btn evlerine iren bir nitelik veren u sar renkle badana edilmitir. Her katta beer pencere vardr, bunlar da ufak camlara blnmtr, hibiri ayn biimde almam olduundan, panjurlar birbirine yan bakar. Evin yanlarnda ikier pencere vardr, alt kattakiler demir parmaklk-larla ssldr. Yapnn arkasnda aa yukar yirmi ayak geniliinde bir avlu bulunur; domuzlar, tavuklar, tavanlar karde karde geinirler burada, dipte de odunluk olarak kullanlan bir sundurma ykselir. Bu sundurma ile mutfak penceresi arasnda, zerine teknenin bulak sular dklen yiyecek dolab durur. Bu avludan da darack bir kap alr Neuve-Sainte-Genevive Sokana; a kadn, ortal hastalk sarar korkusuyla, bu batakhaneyi bol suyla ykayarak pleri buradan dar koyuverir. Doal olarak pansiyon iletmesine ayrlan alt kat, sokaa bakan iki pencereyle aydnlanan ve caml bir kapdan girilen bir

  • 13

    ilk odayla balar. Bu salon, basamaklar boyanp parlatlm ta ve tahtalardan oluan bir merdivenin sahanlyla mutfaktan ayrlan yemek odasna alr. Birbirini izleyen donuk ve parlak izgili, kl kumalarla kaplanm koltuk ve iskemlelerle den-mi olan bu salon kadar hzn verici bir ey yoktur. Ortada Sainte-Anne mermerinden bir yuvarlak masa durur, onun stnde de bugn her yanda rastlanan, ak porselenden bir ay takm vardr, yaldzl izgileri yar yarya silinmitir. Demesi olduka bozulmu olan bu odann duvarlar dirsek yksekliine kadar tahtayla kaplanmtr. Duvarlarn geri yann da Telemak-hosun6 balca sahnelerini canlandran, bildik kiileri renkli olarak sunulan, parlak bir duvar kd rter. Kafesli pencereler arasndaki ereve, Kalypsonun Odysseusun oluna verdii lenin tablosunu sunar pansiyonerlere... Bu resim, tam krk yldan beri, gen pansiyonerlerin akalarna yol aar: Yokluk yznden yemek zorunda kaldklar akam yemeiyle alay ettike durumlarnn stnde bulunduklarn sanrlar. Hep temiz olan oca ancak nemli gnlerde ate yakldn gsteren ta mine, kafes iinde, ypranm, yapma ieklerle dolu olan iki vazoyla ssldr; mavimsi mermerden, zevksizlik rnei bir duvar saati de bunlara elik eder. Bu ilk odadan, dilde bir karl bulunmayan, ama pansiyon kokusu diye adlandrl-mas gereken bir koku yaylr. Kapallk, kflenmilik, aclamlk kokar; tr adam, buruna nemli gelir, giysilere iler; yemek kokular sinmitir her yanna; pis pis mutfak kokar, dknler yurdu kokar. Gen, yal, her pansiyonerin nezleli havasndan buraya katlan mide bulandrc temel eleri lmek iin bir yol bulunsayd, bu oda belki o zaman betimlenebilirdi. Ama bu dmdz irkinliklere bakmayn siz, bu salonu bitiiin-deki yemek odasyla karlatrrsanz, onu yksek evreden bir kadnn odas kadar zevkli ve ho kokulu bulursunuz. Batan baa tahta kaplamal olan bu oda, bir zamanlar tek bir renge boyanmken, bugn belirsiz bir renk alm, zerini rten kir tabakalar tuhaf desenler izmitir. ki yannda yapkan bfeler,

  • 14

    bunlarn zerinde de kenarlar di di, donuk srahiler, maden peete bilezikleri, Tournai porseleninden mavi kenarl tabak ynlar vardr. Bir kede gz gz bir kutu, numaral gzlerde de her pansiyonerin yemek ya da arap lekelerine batm peeteleri durur. u krlp bozulmak bilmeyen, her yandan atlm olan Incurablesdaki7 uygarlk kalntlar gibi eyalar grrsnz burada. rnein yamur yanca iinden bir Fransisken papaz kan bir barometre, hepsi de yaldz izgili, kara ve cilal tahta ereveli, insanda itah brakmayan, tiksindi-rici gravrleri; bakr kakmal, baadan bir saat erevesi; yeil bir soba, tozlar ile yalar birbirine karm Argand gaz lambalar, yemekten yemee gelen, akac bir mterinin parman sivri bir kama gibi kullanarak zerine adn yazmas-na elverecek derecede kirli bir muambayla kapl bir uzun masa, topal iskemleler, hibir zaman kaybolmayp alan, yrek yaras hasr paspaslar, sonra delikleri krlm, menteeleri sklm, tahtalar kmrlemi, zavall ayak tandrlar. Bu eyalarn ne kadar eski, ne kadar atlak, rk, titrek, erimi, kolsuz, kr, sakat ve can ekiir durumda bulunduunu aklamak iin, aceleci insanlarn balamayacaklar ve ykye duyulan ilgiyi azaltacak betimlemelere girimek gerekirdi. Krmz deme talar ovma ya da boyama sonucu olumu vadilerle doludur. Ksacas, iirsiz bir yoksulluk egemendir burada; irkef deil, lekelerle, deliklerle, paavralarla deil, saak saak bir rm-lkle belirlenen, tutumlu, zenli, lif lif olmu bir yoksulluk. Sabahn yedisine doru, Madam Vauquerin kedisinin, hanmnn nnden gelip bfelerin zerine srad, azlar tabaklarla kapatlm birka anan iindeki stn kokusunu alarak sabah mrmrna balad srada, bu oda parltsnn en yksek noktasndadr. Az sonra, bir yanndan iyi oturtulmam postiin bir paras kan tl balyla dul kadn grnr; buruuk terliklerini srkleyerek ilerler. Yal ve dolgun yz, kk, tombul elleri, bir kilise faresi gibi semiz bedeni, bir o yana, bir bu yana yalpa vuran, fazlasyla dolgun gs, lk ve

  • 15

    pis kokulu havasn hi midesi bulanmadan cierlerine ektii, her yanndan mutsuzluk szan bu kurgu yuvas odayla tam bir uyum iindedir. Olsa olsa gzn ilk donlar kadar taze yz, anlatm bir saniye iinde oyuncu kzlara salk verilen glmse-meden tefecinin ac surat asmasna geiveren, krk gzleri, ksacas tm varl bu pansiyonu aklar, pansiyon da tam onun gibi bir insan ister. Zindan gardiyansz olmaz, birini tasarladnz m tekini de tasarlamak zorundasnz. Nasl tifs bir hastanenin yayntlarnn sonucuysa, bu ufak tefek kadnn soluk tombullu-u da bu yaamn rndr. Eski bir giysiden bozma ilk eteinden daha uzun olan ve yer yer delinmi kumann aralklarndan pamuklar kan eteklii salonu, yemek odasn, kk baheyi zetler, mutfa haber verir, mterilerinin nasl olduklarn nceden sezdirir. Bu kadn geldi mi grnm tamamlanm demektir. yle byle elli yalarnda bulunan Madam Vauquer kara gn grm btn kadnlar gibidir. Daha ok para koparabilmek iin yerli yersiz dikleiveren, te yandan, yazgsn yumuatmak iin her eyi yapmaya, Georges ya da Pichegruy8 hl ele verilebilecek durumda olsa, Georges ya da Pichegruy bile ele vermeye hazr bir patan kadnn donuk gzleri vardr onda. Bununla birlikte, aslnda iyi kadndr. Pansiyonerler byle syler; onun da kendileri gibi inleyip ksrdn iittike parasz olduunu sanrlar. Msy Vauquer neyin nesiydi? Hibir aklama yapmazd lm kocas konu-sunda. Servetini nasl yitirmiti? Kara gnlerde diye yantlard. Adamcaz kendisine hi de iyi davranmam, braka braka, alasn diye gzlerini, oturup geinsin diye bu evi, bir de hibir talihsizlie acmama hakkn brakmt; nk, kendi sylediine gre Madam Vauquer ekilebilecek btn aclar ekmiti. A iko Sylvie, hanmnn dolatn iitir iitmez, yatl pansiyonerlerin kahvaltsn hazrlamaya balard. Genellikle, yatszlar ayda otuz frank tutan akam yemeine abone olurlard. Bu yknn balad dnemde, yatl pansiyonerler yedi kiiydi. Evin en iyi iki dairesi birinci kattay-

  • 16

    d. Madam Vauquer bunlarn o kadar iyi olmayannda kalr, tekinde bir Ordu Levazm efinden dul kalma Madam Couture otururdu. Yannda da Victorine Taillefer adnda ok gen bir kz kalrd, Madam Couture analk ederdi ona. Bu iki hanmn pansiyon creti bin sekiz yz frank bulurdu. kinci kattaki iki dairenin birinde Poiret adnda bir yal adam, tekin-de eski bir tccar olduunu syleyen, kara bir peruka tayp favorilerini boyayan, Msy Vautrin adnda, krk yalarnda bir adam kalrd. nc katta drt oda vard; bunlardan biri Matmazel Michonneau adnda bir yal kza, biri de kendisine Goriot Baba denilmesine ses karmayan, eski bir erite, makarna ve niasta yapmcsna kiralanmt. br ikisi ise gmen kulara, Goriot Baba ve Matmazel Michonneau gibi, yatacak yer ve yiyecek iin ayda krk be franktan fazla para vermeyen talihsiz niversitelilere ayrlmt, ama Madam Vauquer bylelerini pek istemez, bunlar ancak daha iyisini bulamaynca alrd; nk onlar fazla ekmek yerlerdi. O srada, bu iki odadan birinde Angoulme dolaylarndan Parise hukuk okumaya gelmi bir gen adam kalyordu. Kalabalk ailesi kendisine ylda bin iki yz frank yollayabilmek iin en etin yokluklara boyun eiyordu. Ama Eugne de Rastignac buydu ad mutsuzluun basksyla almaya alm olan, bykleri-nin kendisine balad umudu daha kk yata anlayan, renimlerinin kendilerini nereye kadar gtreceini nceden hesaplayp meyvelerini ilk toplayanlar arasna girmek iin onu toplumun gelecekteki devinimine uydurarak kendilerine iyi bir gelecek hazrlayan gen adamlardand. Onun ilgin gzlemleri, Paris salonlarnda boy gstermedeki ustal olmasa, bu anlat byle gerek renklerle renklenmeyecekti. Gerekten de, yk-mz bunlar onun keskin zeksna, yaratanlarn da, ekenlerin de zenli gizleme abalarn yenerek tyler rpertici durumlarn gizine erme isteine borludur. Bu nc katn zerinde, amar serilen bir tavan arasyla iki at odas vard, bunlarda da Christophe adndaki

  • 17

    ayak ua ile a iko Slyvie yatard. Yatl yedi pansiyoner-den baka, hepsi de akam yemeine abone olan yedi, sekiz hukuk ya da tp rencisi ile bu semtte kalan iki, gedikli mterisi bulunurdu Madam Vauquerin. Akam yemeinde on sekiz kii olurdu, yirmi kii de sdrabilirdi ama sabahlar, yalnz yedi kirac bulunur, oluturduklar topluluk kahvalt srasnda bir aile grnm sunard. Aaya terlikle inerler, ili dlln verdii gvenle konuur, yatszlarn giyimi ve davranlar, nceki akamn olaylar konusunda kiisel gzlem-lerini belirtmekten ekinmezlerdi. Bu yedi pansiyoner Madam Vauquerin mark ocuklaryd, kendilerine gsterilecek zen ve saygy, dedikleri cretlere gre, bir astronom kesinliiyle lerdi. Rastlantnn bir araya getirdii bu insanlar da ayn dncenin etkisi altnda bulunurdu. kinci kattaki iki kirac topu topu ayda yetmi iki frank dyordu. Ancak Saint-Marcel semtinde, Bourbe ile Salptrire arasnda grlen bu ucuzluk, bu pansiyonerlerin olduka ak mutsuzluklarn arl altnda bulunduklarn gsterirdi, yalnz Madam Couture bunun dnda kalrd. Bu nedenle de bu evin iinin sunduu grnm gedikli-lerinin ayn derecede dknt klklarnda yinelenirdi ya. Erkekler renklerinin kestirilmesi bal bana bir sorun olan redingotlar, kibar semtlerde duvar diplerine atlan eski pabular-dan fark olmayan ayakkablar, iyiden iyiye erimi amarlar, kala kala ruhu kalm giysiler giyerlerdi. Kadnlarn giysileri gnn oktan doldurmu, boyanm, solmu, eskimi dantelleri ok onarmlar grm, eldivenleri kullanla kullanla parlakla-m, yakalklar bozarm, atklar tiftik tiftik olmutu. Giysilerinin bu durumda bulunmasna karlk, hemen hepsinin de sapasalam bedenleri, yaam frtnalarna dayanm bir yaplar vard, yzleri gemez olmu paralar gibi silik, souk ve sertti. Soluk dudaklarnn arasndan obur diler grnrd. Sona ermi ya da hl srp gitmekte olan dramlarn varln sezdirirdi bu pansiyonerler, ama ramp klar altnda, renkli dekorlar arasnda oynanan dramlarn deil, canl ve sessiz

  • 18

    dramlarn, yrei scak scak yerinden hoplatan, buz gibi souk dramlarn, srekli dramlarn varln. Yal kz Michonneaunun yorgun gzleri zerinde acma meleini bile dehete drecek, pirin telle evrili yeil taftadan, kir pas iinde bir siperlik vard. Psklleri seyrekle-miti, alamakl alnn rtt blmler ylesine keliydi ki sanki bir iskeleti rterdi. Kadns biimlerini hangi asit eritip bitirmiti? Bir zamanlar gzel olsa gerekti; kt alkanlklar m, znt m, agzllk m? ok mu sevmiti, patanlk m etmiti, yoksa yalnzca bedenini satarak m geinmiti? Hazlarn ayaklar dibine atld pervasz bir genliin yengilerinin cezasn m ekiyordu bu grenleri karan yallkla? Renksiz bak insan dondurur, bir deri bir kemik kalm yz rktr-d. Ka doru allklarda baran bir austosbceinin tn andran, crtlak bir sesi vard. Be parasz olduunu sanan ocuklarnca braklm olduunu syleyen, srekli biimde nezleli bir yal beye baktn sylerdi. Bu ihtiyar yaad srece yararlanlmak zere, ylda bin frank gelir brakmt kendisine, miraslar arada bir bunu tartma konusu eder, ona iftiralar atarlard. Yz tutkularn etkisi altnda harap olmutu, ama bir aklk, bir ten gzellii kalntlar da yok deildi, bedeninde de baz gzellik kalntlar bulunabileceini dn-drtrd bunlar. Msy Poiret, bir tr makineydi. Jardin des Plantes ta bir aalk yol boyunca, banda eski ve buruuk bir kasket, elinde glkle tuttuu, fildii ba sararm bir baston, neredey-se bo bir pantolonu pek gizleyemeyen redingotunun ypranm eteklerini, sarho bacaklar gibi titreyen mavi orapl bacaklarn sallaya sallaya, kirli, ak yeleini, hindi boynu evresinde kravatyla doru drst birleemeyen, bzlm, kaba muslin-den gs dantelini gstere gstere ilerleyiini gren ou kimseler, bu in grntsnn Italiens Bulvarnda daldan dala konan Zaphet oullarnn soyundan olup olmadn merak ederdi. Hangi i onu byle buru buru etmiti? Karikatr olarak

  • 19

    izilince gerekd grnecek, soanms yzn hangi tutku karartmt? Meslei neydi? Belki de adalet bakanlnda cellatlarn masraf pusulalarn, ana baba katilleri iin kara gmlek, kafalarn dt sepetlerin kepek, baklarn ip masraflarn yolladklar broda memurdu. Belki de bir mezbaha kapsnda tahsildarlk ya da salk ileri denetmen yardmcl yapmt. Ksacas, byk toplum deirmenimizin eeklerinden olmalyd bu adam, Bertrandlarn bile tanmayan u Parisli Ratonlardan9, kamu pisliklerinin, kamu mutsuzluklarnn zerinde dnd bir eksendi, kendilerini grdmz zaman, Ne de olsa byleleri de gerek, dediimiz insanlardan biri olsa gerekti. Gzel Paris ruhsal ve bedensel aclarla sararm olan bu yzleri bilmez. Ama Paris gerek bir okyanustur. skandil atn isterseniz, derinliini hibir zaman renemezsiniz. Her yann dolan, betimleyin! Dolamakta, betimlemekte ne kadar zenli davranrsanz davrann, bu denizin aratrclar ne kadar ok, ne kadar istekli olursa olsun, her zaman girilmedik bir yer, bilin-medik bir maara kalacaktr, iekler, inciler, canavarlar, yazn dalglarnn bilmedikleri, iitilmedik bir ey bulunacaktr. Vauquer Pansiyonu bu grlmedik aykrlklardan biridir. Pansiyonerler ve gedikliler kitlesiyle arpc bir kartlk oluturan iki kii vard burada. Matmazel Taillefer, kloroza tutulmu gen kzlarnkini andran, hastalkl bir aklkta olmakla ve srekli bir hzn, rahatsz bir duru, yoksul ve clz bir grnle bu tablonun fonunu oluturan genel acya balanmak-la birlikte, yz yallktan uzak, devinimleri ve sesi canlyd. Bu gen mutsuzluk yapsna ters den bir topraa dikilip de yapraklar sararm bir aa andrrd. Kzlms yz, kzla alan sar salar, fazlasyla ince beli ada ozanlarn Ortaa heykelciklerinde bulduklar gzellii dile getirirdi. Kara noktacklarla dolu, gri gzleri Hristiyanlara zg yumuaklk ve boyun emilii belirtirdi. Para para gzeldi. Mutlu olsa, ok gzelleirdi. Makyaj, nasl kadnlarn boyasysa mutluluk da iirleridir. Bu solgun yze bir balonun sevinci pembe renklerini

  • 20

    yanstsa, imdiden hafife km olan bu yanaklar kibar bir yaamn tatllklaryla kzarsa, bu kederli gzler akla canlansa, Victorine, en gzel kzlarla boy lebilirdi. Kadn ikinci kez yaratan eyden, yani ul aputtan ve ak mektuplarndan yoksundu. yks koca bir kitaba konu olabilirdi. Babas birtakm nedenlere dayanarak onu kendi kz olarak tanmyor, onu yanna almaya yanamayp kendisine topu topu ylda alt yz frank veriyordu, servetini olduu gibi oluna brakmak iin trl yollar bulmutu. Victorinein annesi bir zamanlar uzak bir akrabasnn, yani Madam Couturen evinde umutsuzluk iinde can vermiti, ayn kadn imdi anasz kza da kendi kz gibi bakyordu. Yazk ki eski Ordu Levazm efinin karsnn dulluk aylndan baka hibir eyi yoktu dnyada; kendisi lrse, bu krpe, be parasz, zavall kz dnyada yapayalnz kalacakt. Kadncaz hi olmazsa Victorinei dindar yapmak istiyor, her pazar ayine, her on be gnde bir de gnah karmaya gtr-yordu. Hakk vard. Babasn seven, annesini balattrmak iin her yl evinin yolunu tutan, ama yine her yl, amaz bir biim-de, baba evinin kapsnda kalan bu yadsnm ocua bir gelecek sunan bir ey varsa, o da dinsel duygulard. Biricik aracs kardei de drt yldr bir kez olsun kendisini grmeye gelmemi-ti, hibir yardmda da bulunmuyordu. Babasnn gzlerini amas, kardeinin yreini yumuatmas iin Tanrya yalvar-yor, kendilerini sulamadan, ikisi iin de dua ediyordu. Madam Couture ile Madam Vauquer, bu vahi davran nitelemek iin kfr szlnde yeterince szck bulamyorlard. Onlar bu alak milyonere lanetler yadrdklar zaman, Victorine ac l hl ak dile getiren, yaral yabangvercininin tn andran, yumuak szler ederdi. Eugne de Rastignacn yz tam bir Gneyli yzyd, rengi ak, salar kara, gzleri maviydi. Yaps, davranlar, duruu ilk eitimi yalnzca zevkli geleneklere dayanm bir soylu aile ocuunu belli ederdi. Giysilerinin zerine titrer, nce geen yldan kalm olanlar eskitirdi ya, arada srada k bir

  • 21

    delikanl gibi kmasn da bilirdi. Genellikle eski bir redingot, kt bir yelek giyer, u kara, berbat, ypranm, kt balanm kravatn takar, bunlara uygun bir pantolon ve peneleri yeni-lenmi postallarla dolard. Vautrin, u krk yalarndaki, favorileri boyanm adam, bu iki kiiyle tekiler arasnda bir gei salard. Halkn, te bknn biri! dedii insanlardand. Geni omuzlar, ok gelimi bir gs, belirgin kaslar, parmaklarnn stnde sk ve kpkzl kllar bulunan, kaln ve keli elleri vard. Zamanndan nce belirmi krklardan izgi izgi olmu yz birtakm sertlik belirtileri sunar, ama yumuak ve dost tavrlar bunlar yalanlard. Takn neesiyle uyum durumunda olan, baritonla bas aras sesi olduka beenilirdi. Hatrsever ve gler yzlyd. Bir kilit mi bozuldu, hemen sker, meremet eder, yalar, dzeltir, takar, Bilirim bu ileri, derdi. Her eyi bilirdi zaten: gemileri, denizi, Fransay, d lkeleri, i dnyasn, insanlar, olaylar, yasalar, otelleri ve hapishaneleri... Biri fazla dert yanacak oldu mu yardma hazr olduunu bildirirdi hemen. Birka kez Madam Vauquere ve kimi pansiyonerlere bor vermiti, ama iyilikte bulunduu kimseler onun parasn geri vermemektense lmeyi ye tutarlard, yle ya, babacan grn-l olmakla birlikte, derin ve kararl bak insann dn koparrd. Tkrn yle bir frlat vard ki amaz bir soukkanll belirtirdi, kararsz bir durumdan syrlmak iin cana kymaktan bile ekinmese gerekti. Sert bir yarg gibi, gzleri btn sorunlarn, btn bilinlerin, btn duygularn canevine ilerdi sanki. Her zaman, kahvaltdan sonra kar, akam yemeine gelir, sonra yine kar, gece yarsna doru dner, kapy Madam Vauquerin verdii bir maymuncukla aard. Bir o yararlanrd bu kayrmadan. Bu nedenle de ok iyi davranrd dul kadna, beline sarlr, ana derdi. Ama karsn-daki, bu dalkavukluktan pek bir ey anlamazd, bu iin hl kolay olduunu sanrd kadncaz, oysa bu ar emberi saracak kadar uzun kollar bir Vautrinde vard. Bir zellii de yemek

  • 22

    sonunda itii gloria10 iin her ay cmerte on be frank demesiydi. Paris yaamnn girdaplarna kaplm bu genler, dorudan doruya kendilerini ilgilendirmeyen eylere kulak asmayan bu yallar kadar yzeysel olmayan kimseler Vautrinin uyandrd bulank izlenimlerle yetinmezlerdi. Kendisinin ne dndn, neler yaptn kimsecikler bilmezken, o evre-sindekilerin ilerini bilir, bilmese de sezinlerdi. Grnteki babacanln, srekli hatrseverliiyle keyifliliini kendisiyle bakalar arasnda bir duvar gibi kullanmakla birlikte, kiiliinin korkun derinliini ikide bir belli ederdi. ou zaman, Juvnale yarar, yergi dolu alaylar, yasalar maskara etmekten, sekinler evresini yerden yere vurup tutarszln ortaya koymaktan holandn gsterir, toplum dzenine kin beslediini, yaant-snn derinliklerinde, zenle saklanan bir gizem bulunduunu belli ederdi. Matmazel Taillefer, belki farknda bile olmadan, birinin gcnn, tekinin gzelliinin ekimine kaplmt, kaamak baklar, gizli dnceleri, bu krklk adam ile bu gen niversi-teli arasnda gider gelirdi, ama gnn birinde, bir rastlant sonucu, iyi bir e olacak durumda olmakla birlikte, hibiri onu dnr gibi grnmyordu. Bu kiilerden hibiri ilerinden birinin ileri srd mutsuzluklarn yalan m, doru mu olduu-nu aratrmak abasna katlanmazd ayrca. Hepsi de karlkl durumlarnn yol at, kukuyla kark bir ilgisizlik gsterirdi karsndakilere. Birbirlerinin aclarn yattracak gten yoksun olduklarn bilirlerdi, avutucu sz daarcn da aclarn anlata anlata tketmilerdi. Yalanm eler gibi, birbirlerine syleyecek hibir eyleri kalmamt artk. Aralarn-da yalnzca makinemsi bir yaayn ilikileri kalmt bylece, yasz arklar gibi iliyordu. Hepsi de sokakta bir krn nnden dosdoru geecek, bir talihsizlik yksn hi heye-canlanmadan dinleyecek, bir lmde bir dknlk sorununun zmn grecek insanlard, yokluk en korkun can ekime karsnda bile ilgisiz brakyordu onlar. Bu dertli canlarn en

  • 23

    mutlusu Madam Vauquerdi, bu serbest dknlerevinin kraliesiydi o. Sessizlikle souun, kurulukla slakln bir bozkr gibi usuz bucaksz bir duruma soktuu bu kk bahe, onun iin gle bir glgelikti. Tezghn bakr pas kokusunu tayan bu sar ve donuk ev yalnz ona haz verirdi. Bu hcrecik-ler kendi eviydi. mrlne kendisine balanm bu krek mahkmlarn saygyla karlanan bir yetkeyle besliyordu. Bu yeterli ve sala zararsz besinleri, gzel ve rahat olmasa bile, temiz ve sala elverili klmakta serbest olduklar bu odalar bu zavall yaratklar Pariste bu fiyata baka nerede bulabilirler-di? Apak bir hakszlk yapmaya bile kalksa, kurban buna hi szlanmadan katlanabilirdi. Byle bir topluluun, kltlm olarak, tam bir toplumun elerini sunmas gerekirdi, sunuyordu da. Sofradaki on sekiz kii arasnda, her okulda ve her evrede rastland gibi, tm alaylarn zerine yad, hor grlen bir zavall yaratk vard. Bu zavall yz, ikinci yln banda, Eugne de Rastignac iin iki yl sreyle aralarnda yaamaya yargl olduu yzlerin en belirgini oldu. Bu abal ise eski eriteci, tarihinin de, ressamn da bana bir tablonun btn n tutaca Goriot Babayd. Ne olmutu da pansiyonun en eski mterisi bu neredeyse kindar horgrye, bu acmayla kark ikenceye, bu mutsuzluk saygszlna arptrlmt? Kt huylardan daha zor balanan u glnlk ya da tuhaflklardan biri mi yol amt buna? Bu sorular birok toplumsal hakszlkla yakndan ilgilidir. Gerek alakgnlllkleri, zayflklar ya da ilgisizlikleri yznden her eye katlananlara her eyi ektirmek insanolunun yaradlnda bulunan bir ey belki de. Baka bir kii ya da baka bir ey yararna gcmz ortaya koymaktan holanmaz myz? En zayf yaratk, sokak ocuu, hava don oldu mu btn kaplar alar ya da el dememi bir anta trmanp stne adn yazar. Goriot Baba, altm dokuz yalarnda bir ihtiyard, 1813 ylnda, ilerini braktktan sonra Madam Vauquerin pansiyo-nuna ekilmiti. imdi Madam Couturen oturduu daireyi

  • 24

    tutmutu ilkin, o zamanlar, be altn fazla ya da be altn eksik vermi, byle eyleri hi nemsemeyen bir adam olarak, bin iki yz frank pansiyon creti dyordu. Madam Vauquer, nceden ald bir denti karlnda, bu dairenin odasn sar patiskadan perdelerle, Utrecht kadifesiyle kapl, vernikli ahap koltuklarla, birka yaptrma resim ve banliy meyhanelerinde bile beenilmeyen duvar ktlaryla, zevksiz mi zevksiz bir biimde yenilemiti. O sralarda saygyla Msy Goriot diye anlan Goriot Babann atlan kazklar karsnda gsterdii umursamaz cmertlik, i konusunda hibir eye akl ermeyen bir budala gibi grlmesine yol amt belki de. Goriot, oraya fazlasyla dolu bir gardrop ticareti brakt diye hibir zevkin-den el ekmeyen ve gzelim bohasyla gelmiti. Madam Vauquer, Hollanda ii on sekiz gmlee hayran kalmt. Eriteci, gs stnde zarif bir zincirle birbirine balanan ve her birinin zerinde kocaman bir elmas bulunan iki ine tad iin, gmleklerinin gzellii daha bir dikkat ekici oluyordu. Genellikle ak mavi bir giysi, her gn ak pikeden bir yelek giyer, yelein altnda, armut biimi, kk karn alkalanr, zerinden ssler sarkan, ar bir altn zinciri hoplatrd. Yine altn olan ttn tabakasnda, gnl ileriyle ilgili baz takntlar bulunduu izlenimini veren, ii sa dolu bir madalyon vard. Ev sahibesi kendisini zamparalkla sulad zaman, en merakl olduu konuda pohpohlanm bir burjuvann keyifli glmseme-si dolamt dudaklarnda. Dolaplar evinden getirdii bir sr gm eyayla doldurmutu. Dul kadn, kepeleri, kaklar, atallar, baklar, yalklar, salalklar, yaldzl gmten kahvalt takmlarn, sonra epeyce mark11 arlnda olan, pek gzel olmasalar bile elden karmak istemedii br paralar karp yerletirmesine seve seve yardm etmiti. Kadnn eyalara baktka gzleri parlamt. Bu armaanlar Goriot Baba ya aile yaamnn tantanasn anmsatyordu. Kapanda gaga gagaya vermi iki kumru bulunan bir kse ile taban yerletirirken Karmn ilk armaandr bu bana, demiti

  • 25

    Madam Vauquere. Zavall karcm! Gen kzlnda biriktir-dii btn paralar buna yatrmt. Biliyor musunuz, Madam, bundan ayrlmaktansa, trnaklarmla toprak kazmay ye tutarm. Tanrya bin kr! mrmn sonuna kadar, her sabah bu ksede kahvemi iebileceim. Hi de acnacak bir durumum yok dorusu, bir yana koyduklarm daha uzun sre bol bol yeter bana. Sonra Madam Vauquer, o saksaan gzyle, Grand Livrede12 birka kayt grmt, bunlar da, yle bir toplann-ca, bu iyi Goriotnun ylda sekiz, on bin frank dolaynda bir geliri bulunduunu gsterirdi. O sralarda tam krk sekizinci baharn tamamlam olmakla birlikte otuz dokuzdan fazlasn kabul etmeyen, de Conflans doulu Madam Vauquer, bu gnden sonra birtakm dnceler koymutu kafasna. Go-riotnun gzpnarlar da dnk, ikin ve sarkkt, bu yzden ikide bir gzlerini silmek zorunda kalyordu, ama Madam Vauquer ho grnl, uygun bir erkek olarak grmt kendisini. te yandan, hem kocaman, keli burnu, hem de dolgun ve kk baldrlar dul kadnn nem verdii anlalan ruhsal nitelikleri belli ediyordu, adamcazn ay gibi yuvarlak, bn m bn surat da bunu doruluyordu. Btn akln duygu-larda younlatrabilecek nitelikte, son derece salam yapl bir hayvan olsa gerekti. Ecole Polytechniquein berberinin her sabah gelip pudralad gvercin kanad biimi salar bask alnnda be u veriyor, yzn gzelce sslyordu. Msy Goriot biraz kaba saba olmakla birlikte, yle iki dirhem bir ekirdekti ki, enfiyesini yle zengin bir tavrla kullanyor, tabakasnn her zaman dolu olduundan yle emin bir biimde enfiyeyi burnuna ekiyordu ki, yal adam evine yerletii gn, Madam Vauquer yatana yatnca, Goriot olarak yeniden domak zere Vauquer kefenini brakma isteinin ateinde domuz yanda bir keklik gibi kzarmaya balamt. Btn kk Paris ailelerinin Eldoradosunu dlemiti; evlenip pansiyonu satmak, burjuva snfnn bu sekin kiisinin koluna girmek, semtin nde gelen hanmlarndan biri olmak, yoksullara

  • 26

    yardm toplamak, pazar gnleri Choisy, Soissy, Gentillyye elence gezintileri dzenlemek, temmuz aynda kimi pansiyo-nerlerin verdii yazar davetiyelerini beklemeden, can istedii zaman tiyatroya gidip kendi locasna kurulmak. Kuru kuru biriktirilmi krk bin frank bulunduunu hi kimseye syleme-miti. Hi kukusuz, para bakmndan hi de kmsenmeyecek bir parti olduu kansndayd. iko Sylvienin her sabah yatakta kalbn bulduu gzellikleri kendi kendine kantlamak isterce-sine yatanda dnm, Gerisine gelince, ondan aa kalacak bir yanm yok, diye sylenmiti. Bu gnden sonra, yle byle ay sresince, dul Vauquer, Msy Goriotnun berberinden yararlanm, evine gelip giden saygdeer konuklarla uyum durumunda bir hava verme zorunluluunun ho gsterecei birtakm giyim masrafla-r yapmt. Bundan byle kapsn her bakmdan en sekin kiilere aacan ileri srmeye balam, pansiyonerlerini deitirmek iin yollar arayp durmutu. Bir yabanc gelmeye-grsn, hemen Parisin en saygdeer ve en nde gelen tacirlerinden biri olan Msy Goriotnun kendisini ye tutma-syla vnyordu. MAISON-VAUQUER balkl el ilanlar datmt. Sylenenlere baklrsa, buras Quartier Latinin en eski ve en gzde pansiyonlarndan biriydi. Gobelins Vadisini de kapsayan (buras nc kattan grnrd) ok gzel bir grnm, biti noktasnda hlamurlarla evrili bir YOL UZANAN, gzel bir bahesi vard. Burada havann temizliin-den ve yalnzlktan sz ediyordu. Bu el ilan ona Kontes de lAmbermesnili, sava alannda can vermi bir generalin dul kars sfatyla kendisine balanmas gereken ayl alabilmek iin ilemlerin sonunu bekleyen otuz alt yanda bir kadn getirmiti. Madam Vauquer sofrasna zen gstermi, salonlarda aa yukar alt ay sresince ate yakmt; ksacas, el ilannda verilen sz yle bir tutmutu ki aldndan fazla para harcam-t. Bu nedenle Kontes, Madam Vauquere sevgili dostum diyor, ona Maraisde, Vauquer Pansiyonundan daha pahal olan

  • 27

    bir pansiyonda srelerinin dolmasn bekleyen iki dostunu, Barones de Vaumerland ile Albay Kont Picqoiseaunun dul karsn getireceini sylyordu. te yandan, Sava Bakanl daireleri ilerini tamamlad zaman, bu hanmlar byk bir rahatla kavuacaklard. Ama daireler hibir ii bitirmiyor ki, diyordu. ki dul kadn, akam yemeinden sonra Madam Vauquerin odasna kyor, frenkzm likr iip evin hanmnn kendine ayrd erezleri yiyerek kk syleilere dalyordu. Madam de lAmbermesnil, ev sahibesinin Goriot konusundaki tasarlarn pek beenmiti, ok gzel dncelerdi bunlar, ilk gnden sezmiti zaten; onu kusursuz bir adam olarak gryordu. Ya, deerli dostum, gzmn ii gibi salam bir adam, diyordu dul kadna. Bir kadna ok zevkler tattracak durumda daha, ok gen kalm bir adam. Kontes, giyinii konusunda Madam Vauquere dosta uyarlarda bulunmutu; savlaryla uyum durumunda deildi byle. Bir gzel silahlanmanz gerek, demiti ona. Birok hesaplardan sonra, birlikte Palais-Royale gitmiler, Galeries de Boisdan tyl bir apka ile bir balk satn almlard. Sonra Kontes La Petite Jeannette maazasna gtrmt dostunu, buradan da bir giysi ile bir atk semilerdi. Bu cephane kullan-lp da dul kadn silahlarn kuannca, Boeuf la Modeun13 tabelasna benzemiti. Bununla birlikte, yle olumlu bir biimde deitii kansna varmt ki Kontese minnet borlu olduunu dnm, pek yle eli ak olmamakla birlikte, yirmi franklk bir apkay ltfen kabul etmesini rica etmiti. Baka bir dn-d vard aslnda: ondan Goriot yu yoklamak ve akln elmek gibi bir yardm istemeyi dnyordu. Madam de lAmbermesnil pek de dosta girimiti bu oyuna, ihtiyar eriteciyi sktrp kendisiyle bir grme yapmay baarmt, ama adam kendi hesabna batan karma isteinin esinledii abalar karsnda sklgan, daha dorusu isteksiz bulunca, bu kabalk karsnda fkeyle dar kmt.

  • 28

    Meleim, bu adamdan hibir ey koparamazsnz! demiti sevgili dostuna. Glnlk derecesinde kukulu, cimrinin, hayvann, budalann biri. Verse verse znt verir size. Msy Goriot ile Madam de lAmbermesnil arasnda yle eyler gemiti ki Kontes onunla bir daha bir arada bulun-mak bile istememiti. Ertesi gn, alt aylk pansiyon cretini demeyi de unutarak ekip gitmi, be frank deer biilen bir eski giysiden baka bir ey de brakmamt. Madam Vauquer onu bulabilmek iin almadk kap brakmamt, ama Pariste Kontes de de lAmbermesnil konusunda hibir bilgi elde edememiti. Bu zc olaydan sk sk sz eder, kedilerden daha kukulu olmasna bakmadan, insanlara fazla gvenmekten dert yanard. Yanndakilerden kukulanp karlarna kan ilk yabancya kaplveren kimselere benzerdi. Garip, ama gerek bir ruh olgusudur bu; insan yreinde bunun kklerini bulmak da kolaydr. Kimi insanlarn birlikte yaadklar kimselerden elde edebilecekleri hibir ey kalmamtr da ondan belki; onlara ruhlarnn boluunu gsterdikten sonra, gizliden gizliye, hi de hak etmedikleri bir sertlikle yarglandklarn sezer, ama pohpohlanmalardan yoksun kaldklar ve buna yenilmez bir gereksinim duyduklar ya da ilgileri bile bulunmayan nitelikleri tayormu gibi grnmek isteiyle yanp tututuklar iin, bir gn yine gzden dmek pahasna da olsa yabanclardan sayg ya da sevgi greceklerini umarlar. Bir de doutan karc insanlar vardr ki, dostlarna, yaknlarna iyilik etmek boyunlar-nn borcu olduu iin, hibir yardmda bulunmazlar onlara; buna karlk, yabanclara iyilik eder, bundan bir onur kazanc salarlar; sevgi halkas ne kadar yaknlarndaysa o kadar az sever, halka ne kadar yaylrsa, o kadar yardmsever olurlar. Madam Vauquerde temelinden baya, sahte, iren olan bu iki yaradl da vard kukusuz. Ben burada olsam, bu i banza gelmezdi, demiti Vautrin. Suratndan anlardm namussuzun ne mal olduunu. yi

  • 29

    bilirim onlarn suratlarn. Btn yarm aklllar gibi Madam Vauquer de olaylarn halkas dna kmaz, nedenlerini tartmazd. Kendi kusurlarn-dan dolay bakalarna yklenmekten holanrd. Byle bir kayba uraynca da drst eriteciyi, talihsizliinin ba nedeni olarak grm, bu andan sonra, ondan soumaya balamt. Cilvelerinin, kendini beendirme abalarnn yararszln anladktan sonra, bunun nedenini de sezmekte gecikmemiti. Kendi deyimiyle, pansiyonerinin gizli gnl ileri olduunu fark etmiti. En sonunda iyice anlamt ki, yle tatl tatl besledii umut dsel bir temele dayanyordu ve bu ileri iyi bildii anlalan Kontesin kesinlikle syledii gibi, bu adamdan hibir ey koparamayacakt. ster istemez nefreti, dostluundan daha ileri gitti. Kini akyla deil, boa km umutlaryla oranlyd. nsan yrei sevgi tepelerine trmanrken arada bir dinlenmek frsat bulursa da kin duygularnn dik yokuunda pek mola vermez. Ama Msy Goriot, pansiyoneriydi onun, bu yzden manastr bakanna kzan bir kei gibi, krlm onurunun patlamalarn bastrmak, umut krklnn yol at i ekileri gmmek, isteklerini iine atmak zorunda kald. Yarm aklllar iyi duygularn da, kt duygularn da sonu gelmez kklklerle yattrrlar. Dul kadn da kadn eytanln kurbanna kar sessiz ikenceler bulmakta kulland. Pansiyonu-na soktuu gereksiz eyleri kaldrmakla balad ie. Eski dzenine dnd sabah, Kornion da, anez de yok artk, dedi iko Sylvieye. Aldatmaca bunlarn hepsi. Msy Goriot, servetini kendi kazanm olanlarda bir alkanlk durumuna getirdii pintice bir tutumluluu srdrr, yemekleri-ni semezdi. orba, et halamas, yanna da bir sebze, en sevdii akam yemei olmutu, her zaman da yle olacakt. Bunun sonucu olarak Madam Vauquerin pansiyonerini zmesi ok zor oldu, hibir konuda keyfini karamyordu. Adamn sarslmazl-n anlayp da umutsuzlua dnce, onu kk grmeye balad, duyduu tiksintiyi pansiyonerlerine de geirdi. Onlar

  • 30

    da, elence olsun diye, dul kadnn cne destek oldular. lk yln sonuna doru, kadncaz kukuyu yle bir noktaya getirmiti ki, ylda yedi, sekiz bin frank geliri, ok gzel bir gm takm ve zengin paras yiyen kadnlarnkine ta kartan mcevherleri bulunan bir tacirin nasl olup da servetine oranla pek dk bir cretle kendi pansiyonunda kaldn merak eder oldu. Goriot, bu ilk yln byk bir blmnde, sk sk, haftada iki kez, akam yemeklerini darda yemi, sonra, fark edilmez bir biimde, yemeini darda yedii akamlarn says ayda ikiye inmiti. Goriot efendinin bu elenceleri Madam Vauquerin karna fazlasyla uygundu, pansiyonerlerinin gittike artan bir amazlkla yemek yemesi karsnda keyfi kamamas olanakszd. Bu deiiklikler bir yandan ar bir servet azalmas, bir yandan da ev sahibine kontra gitme isteiyle akland. Bu cce kafallarn en tiksindirici alkanlklarndan biri, kendi kklklerini bakalarnda da aramalardr. Yazk ki, ikinci yln sonunda, Msy Goriot ikinci kata geerek pansiyon cretini dokuz yz franka indirmek istediini syledi Madam Vauquere, bylelikle neden olduu gevezelikleri hakl kard. yle sk bir tutumluluk gstermek zorunda kald ki, btn k ate yakmad odasnda. Dul Vauquer parasn nceden almak istedi. Msy Goriot, raz oldu, ama kadn bundan sonra kendisine Goriot Baba demeye balad. imdi gelin de aklayn bakalm bu dn nedenlerini. Zor i! Sahte Kontesin sylemi olduu gibi, Goriot Baba sessiz, sinsi bir adamd. Syleyecek hibir eyleri bulunmadndan hepsi de boboaz olan kafaszlarn mantna gre, ilerinden sz etmeyen kimseler kt iler yapyor demektir. Bylelikle bu ok sekin tacir yava yava bir dzenbaz, bu apkn adam bir maskara oluverdi. Goriot Baba, o sralarda Vauquer Pansiyonuna yerlemi olan Vautrine gre, borsaya gidip gelen ve burada sermayeyi kediye ykledikten sonra, ufak paralarla bir eyler elde etmeye alan bir adamd. Kimi zaman, her akam, parasn tehlikeye atp on frank kazanan u kk kumarclardan

  • 31

    biriydi. Kimi zaman da gizli polise bal bir ispiyoncu yapyor-lard onu, ama Vautrin onlar arasnda yer alacak kadar kurnaz olmadn sylyordu. Ayrca, ksa sreli faizlerle bor veren bir cimri, hep ayn numaraya para yatran bir piyango merakl-syd. Kt huylar, utan ve gszlk hangi gizemli eylere yol aarsa, hepsini yklyorlard srtna. Bununla birlikte, davran-lar ya da kt huylar ne kadar iren olursa olsun, uyandrd tiksinti hibir zaman kap dar edilmesiyle sonulanacak kadar ileri gitmiyordu; cretini dyordu. Yarar da dokunuyordu sonra, akalarla, sert klarla, keyfini de, keyifsizliini de onun stnde deniyordu herkes. En akla yakn grnen ve genel olarak benimsenmi bulunan gr, Madam Vauquerinkiydi. Ona baklrsa, bu gznn ii gibi salam, bu alabildiine gen kalm adam, birtakm tuhaf zevkleri bulunan bir kadn dk-nyd. Dul Vauquerin kara almalarna dayanak olarak kulland olaylar da unlard: Alt ay boyunca kendi srtndan geinmeyi becermi olan o uursuz Kontesin gidiinden birka ay sonra, bir sabah, daha yatandayken, merdivende bir ipek giysi hrtsyla Goriotnun usulca alan kapsndan ieri szan gen ve evik bir kadnn sevimli ayak seslerini iitmiti. Hemen arkasndan da iko Sylvie hanmna gelmi, ayaklarnda hi amur dememi, ipek iskarpinler bulunan, tanralar gibi giyinmi ve namuslu olamayacak kadar gzel bir kzn bir ylanbal gibi sokaktan mutfaa aktn, kendisinden Msy Goriotnun dairesini sorduunu sylemiti. Madam Vauquer ile as hemen kapy dinlemeye balamlar, epey bir zaman sren konukluk boyunca, sevgiyle sylenen szckler iitmi-lerdi. Msy Goriot hanmn uurlarken, iko Sylvie hemen sepetini alm, pazara gidiyormu gibi yaparak sevdal ifti izlemiti. Dndkten sonra da, Madam, bu Msy Goriot bunlara byle bir yaam salayabildiine gre, korkun zengin olsa gerek, demiti. Dnn bir kez, Estrapaden kesinde ok gzel bir araba duruyordu, kadn bu arabaya bindi. Akam yemeinde, Madam Vauquer Goriotnun gzne

  • 32

    gelen gne nndan rahatsz olmasn nlemek iin, gidip perdeyi ekti, sz sabahki konuuna dokundurarak, Gzelle-rin gnlndesiniz, Msy Goriot, dedi. Gne hep size geliyor. Pes dorusu! Zevkinize diyecek yok, ok gzeldi. Goriot bir tr gururla, Kzmd, dedi. Ama pansiyonerler bu gururda, grn kurtarmak isteyen bir yal adamn kendini beenmiliini grmek istedi-ler. Bu konuun geliinden bir ay sonra, Msy Goriot bir konuk daha arlad. Birincisinde sabah klyla gelmi olan kz, bu kez yemekten sonra ve topluluk iine gidecekmi gibi giyinmi olarak geldi. Pansiyonerler salonda konuuyorlard, konuun ince belli, zarif ve gzel bir sarn olduunu grdler, Goriot Babann kz olamayacak kadar da sekin buldular onu. iko Sylvie tanyamad, Etti iki! dedi. Birka gn sonra, gzel yapl, iri, esmer, kara sal, parlak gzl bir baka kz Msy Goriotyu sordu. Etti ! dedi Sylvie. lk kez babasn sabahleyin grmeye gelmi olan bu ikinci kz birka gn sonra da akam, balo klnda, arabayla geldi. Madam Vauquer ile iko Sylvie; bu kibar hanmda ilk geldii sabah sadelikle giyinmi kzdan hibir kalnt gremedi-ler, Etti drt! dediler. Goriot Baba bin iki yz frank pansiyon creti dyordu daha. Madam Vauquer zengin bir adamn drt, be metresi olmasn ok doal buldu, bunlar kzlar diye tantmasn da byk bir kurnazlk sayd. Onlar Vauquer Pansiyonuna getirtmesinden de alnmad. Yalnz, bu geli gidiler pansiyone-rinin kendisine ilgisizliini aklad iin, onu ikinci yln banda, kocam zampara diye adlandrmakta bir saknca grmedi. En sonunda, cret dokuz yz franka dnce, bu hanmlardan birinin geldiini grd zaman, ok arsz bir tavrla, evini nasl bir duruma sokmak istediini sordu. Goriot

  • 33

    Baba, bu hanmn byk kz olduunu syledi. Madam Vauquer souk souk, Otuz alt kznz m var sizin? dedi. Pansiyoner yoksulluun getirdii her trl yumuak ball benimsemi bir batm adam uysallyla, Yalnz iki kzm var, diye yantlad. nc yln sonuna doru, Goriot Baba masraflar daha da kst; nc kata karak pansiyon cretini ayda krk be franka drd. Enfiyeyi bolad, perukacsna yol verdi, salarn da pudralamad artk. Goriot Baba ilk olarak pudralan-madan aa inince, ev sahibesi salarnn rengi karsnda byk geirdi ve lk att. Salarn kirli gri ve yeilimsi bir renkleri vard. Gizli zntlerin gnden gne, fark edilmez bir biimde daha da hznl bir duruma soktuu yz, sofrada bulunanlarn hepsininkinden daha kederli grnyordu. Kimse-nin kukusu kalmad artk. Goriot Baba gzlerini hastalklarnn gerektirdii ilalarn kt etkisinden ancak usta bir hekimin yardmyla korumu, yal bir zevk dknyd. Salarnn tiksinti verici rengi hem arlklarndan, hem de bu arlklar srdrmek iin kulland ilalardan ileri geliyordu. Adamca-zn bedensel ve ruhsal durumu bu dedikodular hakl karyordu. Gzel amarlar eskiyince, onlarn yerine arn 14 soudan patiska ald. Elmaslar, altn tabakas, zinciri, mcev-herleri birer birer ekildi ortalktan. Ak mavi giysisini, ar takmn brakmt, artk yaz k kahverengi bir kaba redingot, kei klndan bir yelek, kaba ynden, gri bir pantolon giyiyordu. Yava yava zayflad; baldrlarnn kklndan iz kalmad; bir burjuva mutluluuyla imi yz alabildiine boald; aln krt, enesi ortaya kt. Neuve-Sainte-Genevive Sokana yerlemesinin drdnc ylnda, eski halinden hi eser kalma-mt. Krknda bile gstermeyen altm ikilik eriteci, en kl gelip geenleri keyiflendiren, glmsemesinde bir genlik havas bulunan, budala, taze, tombul, iman burjuva gitmi, yerine akn, titrek, solgun bir yetmi belik gelmiti. ylesine

  • 34

    canl olan mavi gzleri donuk, koyu gri renge brnmt, soluklamt, sulanmyordu da artk, kzarm ular kan alar gibiydi. Kimilerini dehete dryor, kimilerinin yreini szlatyordu. Gen tp rencileri, alt dudann sarkkln grp yz asnn tepesini hesapladlar, kendisini uzun zaman hrpalayp da hibir ey elde edemeyince, sersemlik illetine tutulduunu bildirdiler. Madam Vauquer, bir akam yemekten sonra, alay olsun diye, babaln kukulu bir ey gibi gstererek Ne oldu, kzlarnz sizi grmeye gelmiyor mu artk? diye sorunca, Goriot Baba bir yerine bir bak batrlmasna titredi. zntl bir sesle, Arada srada geliyorlar, diye yantlad. Vay! Hl gryor musunuz? diye atld niversiteli-ler. Aferin, Goriot Baba! Yal adam verdii yantn yol at akalar iitmedi bile, kendisini yzeyden inceleyenlerin akl ktlndan ileri gelen bir yal uyuukluu sandklar bir dalgnla gmlmt gene. Belki onu iyi tansalar, ruhsal ve bedensel durumunun ortaya koyduu sorunla candan ilgilenirlerdi, ama ok g bir eydi bu. Goriotnun servetinin tutarn, gerekten eriteci olup olmadn renmek kolayd ya onu merak eden yal kimseler semtin dna hi kmyor, pansiyonda kaya kovuunda istiridye gibi yayorlard. brlerine gelince, Neuve-Sainte-Genevive Sokandan ktlar m, Paris yaamnn kendine zg akna kaplarak alaya aldklar zavall ihtiyar unutuyor-lard. Bu kaygsz genler iin olduu kadar bu dar kafallar iin de Goriot Babann kupkuru yoksunluu ve budalaca tavrlar, bir servet ve herhangi bir yetenekle uzlamaz eylerdi. Kzlar olarak niteledii kadnlara gelince, herkes Madam Vauquerin kansn paylayordu bu konuda; o da akamlar ileri gleri gevezelik olan yal kadnlarn her eyi tahmin etme alkanl-ndan ileri gelen sert mantkla, Kendisini grmeye gelen btn hanmlar grndkleri kadar zengin kzlar olsayd, Goriot Baba benim evimde, ayda krk be franga, nc katta kalmaz, bu klkla da dolamazd, diyordu. Hibir ey yalanlayamyordu bu

  • 35

    sonular. Bu nedenle, 1819 Kasmnn sonuna, yani bu dramn patlak verdii zamana doru, zavall ihtiyar konusunda herkesin iyice kesinlemi bir gr vard: Ne kz olmutu, ne kars; zevk alanndaki arlklar, sekin gediklilerden birinin, Mze Memurunun deyimiyle, onu bir salyangoz, Kasketliler snfnda yer almas gereken, insan biiminde bir yumuaka durumuna getirmiti. Poiret, Goriotya oranla bir kartal, bir centilmendi. Poiret konuuyor, dnce yrtyor, yant veriyordu. Konuur-ken, dnce yrtrken ya da yant verirken hibir ey sylemiyordu gerekte, nk ii gc bakalarnn syledikle-rini deiik szcklerle yinelemekti, ama konumaya katkda bulunuyordu, canlyd, duyarl grnyordu; oysa Goriot Babann barometresi yine Mze Memurunun deyimiyle, sfrn stne kmyordu. Eugne de Rastignac, stn yaradll genlerin ya da zor bir durum dolaysyla geici olarak sekin insan niteliine erimi kimselerin yaam olmalar gereken bir ruh ynelimiyle dnmt. Bakentte geirdii ilk yl sresince fakltede ilk dereceleri elde etmek iin fazla bir alma gerekmediinden, Parisin gzle grlr hazlarn rahatlkla tadabilmiti. Bir niversiteli her tiyatronun repertuvarn bilmek, Paris labirentle-rinin klarn incelemek, bakentin trelerini, dilini renmek, kendine zg elencelerine almak, iyi ve kt yerlerini aratrmak, elenceli dersleri izlemek, mzelerdeki zenginlikle-rin dkmn karmak istedi mi geriye pek bir zaman kalmaz. niversiteli birtakm samalklara tutku duyar o zaman, ok byk grr onlar. Bir byk adam vardr, bu da dinleyicileri dzeyinde kalmak iin kendisine aylk balanm bir Collge de France profesrdr. Kravatn yukar eker, Opra-Comiquein n galerilerindeki kadn iin poz atar. Birbirini izleyen bu raklklarda kabuu iyice soyulur, yaay ufkunu geniletir, sonunda toplumu oluturan insan tabakalarnn st ste sralan-n kavrar. Balangta Champs-Elysesde, gzel bir gne altnda birbirini izleyen arabalara hayran kalmsa, ok geme-

  • 36

    den bunlara imrenmeye balar. Eugne de edebiyat ve hukuk bakaloryalarn kazandktan sonra tatile gittii zaman, bu raklk evresini farknda bile olmadan geirmiti. ocukluk dleri, taral grleri yok olmutu. Deimi kafas ile kamlanm hrs, ailesinin barnda, baba konann ortasnda, her eyi olduu gibi grmesini salad. Babas, annesi, iki kz, iki erkek kardei ve tek serveti ayl olan bykhalas kck Rastignac toprandan geiniyordu. Aa yukar ylda bin frank getiren bu toprak tmyle endstri alanna giren ba rnndeki kararszln etkisi altndayd, yine de bu gelirden ylda bin iki yz frank kendisine ayrmak gerekiyordu. Kendi-sinden ycegnlllkle gizlenen bu sknt, ocukluunda ylesine gzel bulduu kz kardeleri ile dlerindeki gzellik tipinin canl rnekleri olan Paris kadnlar arasnda yapmak zorunda kald karlatrma, bu kalabalk ailenin kendisine dayanan belirsiz gelecei, en deersiz rnlerin bile pintice bir zenle saklanmas, skma makinesinin posalarndan karlan aile ikisi, ksacas, burada belirtilmesi gereksiz olan bir sr durum, ykselme isteini on katna kard, bir incelik ve stnlk susuzluu uyandrd onda. Her yce ruhta grld gibi, kendi deerinden baka hibir eye borlu kalmamak dncesindeydi. Ama tam anlamyla bir Gneyli ruhu vard onda; bu yzden, i uygulamaya dklnce, deniz ortasnda kalp da glerini ne yana ynelteceklerini, yelkenlerini ne ynde iireceklerini bilemeyen genlerin yakasna yapan kararszlklara decekti. lkin tm varlyla almaya dalmak istedi ya, ok gemeden iyi ilikiler kurma zorunluluunun ekimine kapld, toplum yaamnda kadnlarn ne kadar etkili olduklarn sezdi, birdenbire, kendisini koruyacak kadnlar bulmak ereiyle, kibar evreye girmeyi koydu kafasna. Akl ve canll, zarif bir yap ve kadnlarn kolayca kaplverdikleri bir tr diri gzellikle daha bir deer kazanan ateli ve akll bir delikanl byle kadnlar bulamaz myd? Bu dnceler tarlalar ortasnda, bir zamanlar kz kardeleriyle, imdi kendisini pek

  • 37

    deimi bulan kz kardeleriyle yapt gezintiler srasnda doldu kafasna. Bykhalas, Madam de Marcillac, eskiden saraya girip km, burada soylu snfn en nde gelenlerini tanmt. Gen hrsl, halasnn kendisine sk sk anlatt bu anlarda, en azndan hukukta giritikleri kadar nemli, saysz toplumsal baar eleri grd birdenbire; ona yeniden canland-rlabilecek akrabalk ilikileri konusunda sorular sordu. Yal hanm, soyaacnn dallarn silkeledikten sonra, zengin akraba-larnn bencil soyu iinde, yeenine yardmc olabilecek kimseler arasnda en az direnci Vikontes de Beausantn gsterecei kansna vard. Bu kadna eski deyile bir mektup yazd, Vikontesin gzne girecek olursa, onun kendisine br akrabalar da bulacan syleyerek Eugnee verdi. Dnn-den birka gn sonra, Eugne teyzesinin mektubunu Madam de Beausanta yollad. Vikontes ertesi gn iin bir balo arsyla yant verdi. 1819 Kasmnn sonunda, pansiyonun genel durumu buydu. Birka gn sonra Eugne, Madam de Beausantn balosuna gitmi, gece saat ikiye doru dnmt. Gzpek niversiteli, dans ettii srada yitirilen zaman kazanmak iin sabaha kadar almaya karar vermiti. lk olarak bu sessiz semtin ortasnda uykusuz geirecekti geceyi, nk sekin evrenin parltlarn grnce, aldatc bir gcn bysne kaplmt. Akam yemeini Madam Vauquerin pansiyonunda yememiti. Pansiyonerler de balodan ancak ertesi sabah, gn doarken dneceini dnmlerdi; arada srada, Prado enliklerinden ya da Odon balolarndan da byle dner, ipek oraplar amurlanm, iskarpinleri arplm olurdu. Christophe srgy srmeden nce, kapy ap sokaa bakmt. Rastignac da tam bu srada gelmi, arkasnda ortal grltye boan Christophe sessizce odasna kmt. Soyundu, terliklerini giydi, srtna her yan dklen bir redingot ald, yer kmrnden bir ate yakt, hafiflik iinde almaya hazrland; yle ki Christop-heun ar pabularnn grlts gen adamn almaya

  • 38

    hazrlanrken kard sesleri de bastrd. Eugne, hukuk kitaplarna gmlmeden nce, bir sre dnceye dald. Madam Vikontes de Beausantn kiiliinde, evi Saint-Germain semtinin en ekicilerinden biri olan bir moda kraliesi bulmutu. te yandan, bu kadn, hem ad, hem de servetiyle, soylular dnyasnn doruklarndan biriydi. Halasnn yardmyla, yoksul niversiteli bu evde iyi karlanmt, byle bir ilginin enginli-inden habersizdi daha. Bu yaldzl salonlara alnmak, bir yksek soyluluk belgesine denkti. Btn evrelerin en kapals olan bu evrede grnmekle, her yere gitmeye hak kazanmt. Bu parlak topluluk iinde Eugnein gzleri kamam, Vikon-tesle topu topu birka szck konuabilmi, bu sekin kalabalkta skan Paris tanralar arasndan bir gen adamn tapmas gereken birini semekle yetinmiti. ri, gzel yapl Kontes Anastasie de Restaudnun Parisin en gzel belli kadnlarndan biri olduu syleniyordu. ri, kara gzler, ok gzel bir el, ateli devinimler, Marki de Ronquerollesn safkan bir at diye adlandrd bir kadn getirin gzlerinizin nne. Sinirlerinin incelii hibir stnlne glge drmyordu; biimleri dolgun ve yuvarlakt, ama fazla tombul olmakla da nitelenemezdi: safkan bir at, cins bir kadn. Gk meleklerinin, Ossian imgelerinin, zppelerce tepilen btn o eski ak sylen-lerinin yerini yava yava bu deyimler alyordu. Ama Rastignac iin, Madam Anastasie de Restaud arzulanacak kadn olmutu. Yelpazeye yazlan kavalyeler listesinde kendisine iki dans ayarlam ve ilk kadril srasnda onunla konuabilmiti. Birden-bire, kadnlarn ok holandklar u tutku gcyle, Madam, bundan sonra nerede grebilirim sizi? demiti. Nerede olacak, diye yantlamt o da, Boisda, Bouffonsda, evimde, her yerde. Ve atlgan Gneyli, bir kadril ile bir vals, bir gen adamn bir kadnla dostluk kurmasna ne kadar elverirse gzel Kontesle dostluk kurmaya almt. Madam de Beausantn akrabas olduunu syleyince, byk bir hanm sand bu kadn

  • 39

    kendisini davet etmiti. Rastignac onun evine gitmeye hak kazanmt bylece. Yollad son glmsemeye bakarak onu grmeye gitmesinin zorunlu olduu kansna kaplmt. Sonra, an nl pervaszlar burada gsterililikleriyle gz kamatran ve en zarif kadnlarn, Leydi Brandonn, Des de Lan-geaisnin, Kontes de Kergarouetnin, Madam Srizynin, Des de Cariglianonun, Kontes Ferraudnun, Madam de Lantynin, Markiz dAiglemontun, Madam Firmianinin, Markiz de Listomrein ve Markiz dEspardn, Des de Maufrigneuse ve Grandlieulerin arasnda boy gsteren Maulincourtlar, Ronque-rollesler, Maxime de Trailleslar, de Marsayler, Ajuda-Pintolar, Vandenesselerin ortasnda, lmcl bir kusur olan bilgisizliiyle alay etmeyecek bir adamla karlamak mutlulu-una ermiti. Evet, bereket versin ki, saf niversiteli Des de Langeaisnin sevgilisi Marki de Montriveauya, ocuk gibi sade bir generale rastlam, o da kendisine Kontes de Rastaudnun Helder Sokanda oturduunu sylemiti. Gen olmak, sekinler evresinin susuzluunu duymak, kadn alyla kvranmak, sonra da nnde iki kapnn birden aldn grmek! Ayan Saint-Germainde Vikontes de Beausantnn, dizini Chausse-dAntinde, Kontes de Res-taudnun evine basmak! Bir anda Paris salonlarna dalmak ve burada bir kadnn gnlnde yardm ve destek bulacak kadar yakkl olduuna inanmak! zerinde dmek bilmez bir cambaz gveniyle yrnmesi gereken gergin ipe zorlu bir tekme indirip ekici bir kadnda denge srklarnn en iyisini bulmak! Bu dnceler iinde ve yer kmr ateinin yan banda esiz gzelliiyle dikilen bu kadnn nnde, hukuk ile yoksulluk arasnda, kim Eugne gibi gelecek dlerine dalmaz, kim onu baarlarla donatmazd? Babo dncesi gelecekteki sevinle-rini yle gl bir biimde bugne getiriyordu ki imdiden Madam de Restaudnun yannda sanyordu kendini. Bu srada, Aziz Josephin hlamasna benzer bir gs geirme gecenin sessizliini bulandrd ve yreinde yle bir yankland ki gen

  • 40

    adam can ekien birinin hrlamas sand bunu. Kapy usulca at, koridora kt, Goriot Babann kapsnn altndan k szdn grd. Eugne komusunun rahatsz olmasndan korktu, gzn kilide yaklatrp anahtar deliinden odann iine bakt, yal adam hi de temiz saylmayacak ilerle urar grd; o kadar ki, szde eritecinin geceleri evirdii ileri gzetlemekle topluma yararl olabileceini dnd. Tersine evrildii anlalan bir masann ayana altn yaldzl gm bir tabak ile bir tr orba ksesi balam olan Goriot Baba ok gzel ilenmi olan bu nesnelerin evresinde bir tr halat bkerek yle byk bir gle sktryordu ki bunlar kle durumuna getirmek istedii anlalyordu. Rastignac bu ipin yardmyla yaldzl gm sessiz sessiz, bir hamur gibi youran ihtiyarn damarlar km kolunu grnce, Pes dorusu! Nasl bir herif bu byle! dedi iinden. Bir an doruldu, lerini daha gvenli bir biimde yrtmek iin budala ve gsz numaras yapp bir dilenci gibi yaayan bir hrsz, bir yatak olmasn? diye dnd. Yeniden anahtar deliine dayad gzn. Goriot Baba ipi zmt. Masann rtsn yayp gm klesini stne koydu, ubuk biimine sokmak iin burada yuvarlad onu, bu ii de esiz bir kolaylkla becerdi. Yuvarlak ubuk neredeyse kusursuz bir duruma geldikten sonra, Rastignac, Polonya Kral Auguste kadar gl m ne bu adam? dedi iinden. Goriot Baba yapt eye acl bir yzle, zgn zgn bakt, gzlerinden yalar boand, nda yaldzl gm bkt idare lambasn fledi. Eugne iini ekerek yattn iitti. Delirmi bu adam, diye dnd. Goriot Baba yksek sesle, Zavall yavrucak! dedi. Rastignac, bu sz zerine, bu olaydan sz etmemenin, komusunu dncesizce sulamamann daha doru olacan dnd. Odasna dnecei srada, merdivenden yukar kan bez terlikli adamlarn karmas gereken, anlatlmas olduka zor bir grlt duydu birdenbire. Kulak verdi, gerekten de, iki kiinin birbirini izleyen soluklarn iitti. Kapnn gcrtsn da,

  • 41

    adamlarn ayak seslerini de duymad, ama birdenbire ikinci katta, Msy Vautrinin odasnda zayf bir k grd. Kk bir pansiyonda bir sr gizem ite, dedi iinden. Birka basamak indi, dinlemeye balad, kulana altn sesleri geldi. Az sonra k snd, kap gcrdamadysa da iki soluk yine duyuldu. Sonra, iki adam indike, grlt zayflad. Madam Vauquer odasnn penceresini at. Kim var orada? diye bard. Vautrin kaln sesiyle, Benim, Vauquer Ana, dardan geliyorum, dedi. Eugne, odasna dnerken, Olur ey deil! Christophe kapy srglemiti, diye dnd. Pariste evremizde olup bitenleri anlamak iin uyank durmak gerek. Bu kk olayla-rn etkisiyle hrs dolu ak dncelerinden uzaklam bir durumda, almaya balad. Goriot Baba konusunda aklna taklan kukular dikkatini datt, Madam de Restaudnun parlak bir yaamn mjdecisi gibi arada bir gelip karsna dikilen yz daha da datt dikkatini, en sonunda yatt, yumruklarn skarak uyudu. Genler, almaya adadklar on gecenin yedisini uykuya verirler. Geceleri uyank kalabilmek iin, yan yirmiyi gemi olmas gerekir. Ertesi sabah, en amaz kiilere bile zamann artacak kadar youn sislerden biri sarmt Parisi. Byle havalarda i randevular karlr. Saat on ikiyi vururken, sabahn sekizi sanr herkes. Saat dokuz buuk olmutu da Madam Vauquer hl yatandan kprdamamt. Christophe ile iko Sylvie de gecikmilerdi, pansiyonerler iin kremas alnmam stten hazrlanm kahvelerini iiyorlard. Sylvie, Madam Vauquer bu haksz vergiyi anlamasn diye uzun sre kaynatmt st. Christophe, kzarm ekmeini kahvesine batrd: Sylvie, dedi, Msy Vautrin bu gece yine iki kiiyle grt. Hanm kukulanacak olursa bir ey sylemezsin. yi adam ne de olsa. Bir ey verdi mi sana?

  • 42

    Bir ay iin 100 sou verdi, enemi tutmam iin. Bir o eli sk deildir, bir de Madam Couture. tekiler yl banda sa elleriyle verdiklerini daha sonra sol elleriyle geri almak isterler, dedi Sylvie. Hem de ne verirler ki! dedi Christophe. Alt taraf 100 sou. Goriot Baba ayakkablarn iki yldr kendisi boyuyor. Poiret pintisi cilaya milaya bo vermi, pabularna srmektense ier. elimsiz niversiteliye gelince 40 sou veriyor. 40 sou, fralarm bile karlamaz. Eski giysilerini de eskiciye satyor stelik. Pansiyon deil, kmes! Sylvie hafif hafif kahvesini yudumlayarak, Adaam sen de! dedi. Semtin en iyi yeri bizimki yine de; rahat yaanyor. Ha, sz Vautrin Babadan almken, sana bir ey syleyen oldu mu, Christophe? Evet, birka gn nce sokakta bir beyle karlatm. u favorilerini boyayan iriyar bey sizin orada kalyor, deil mi? dedi bana. Ben de, Yok beyim, favorilerini boyamaz o, dedim. Onun gibi neeli bir adam byle eylere zaman bulabilir mi? Msy Vautrine de syledim bunu, yi etmisin, evlat, dedi, hep byle karlk ver. Dknlklerimizi herkese belli etmek-ten daha tatsz bir ey yoktur. Sonra evlenecek kar bulamayz, dedi. Beni de pazarda evirip onu gmleini giyerken grp grmediimi sorarak faka bastrmak istediler, ie bak sen! Sonra durdu. Vay! Val-de-Grceta saat ona eyrek kalay vuruyor, dedi, kimselerin yerinden kprdad yok. Aldrma! Hepsi de kt. Madam Couture ile kkha-nm daha saat sekizde Saint-Etiennede Tanr ekmei yemeye gittiler. Goriot Baba koltuunun altna bir kn alp gitti. niversiteli ancak dersten sonra, saat onda gelecek. Merdivenle-ri silerken grdm gittiklerini. Goriot Baba da koltuunun altndakiyle bir temiz arpt bana, demir gibi sert bir eydi. Ne yapar ki bu adamcaz? tekiler topa gibi yerden yere vuruyor-lar biareyi, ama iyi bir adam, hepsinin en iyisi. Pek bir ey

  • 43

    vermez, oras yle, ama beni evlerine yollad hanmlar dolgun bahiler verirler, klklarnn gzelliine de hi diyecek yoktur. Hani u kzlarm dedikleri mi? Bir dzine kadar var... Ben yalnz ikisine gittim, onlar da buraya gelenler. Hanm kmldamaya balad, imdi yaygaray koparr. Hemen gideyim yanna. Ste gz kulak ol Christophe, kedi devirmesin. Bu ne byle, Sylvie, ona eyrek kalm, yumurcaklar gibi uyutmuun beni. Bylesi hi bama gelmemiti. Sis yznden Madam, bakla kesilecek neredeyse! Peki, kahvalt? Adaam! Sizin pansiyonerler leylei havada grm bu sabah; afan krnde ktlar. Doru konu, Sylvie, dedi Madam Vauquer, afan krnde demezler, sabahn krnde derler. Olur, Madam, yle sylerim. Demem o ki saat onda edebilirsiniz kahvaltnz, Michonnette ile Poireau yerlerinden kmldamadlar, ktk gibi uyuyorlar. Sylvie, sen de ikisini yle bir araya koyuyorsun ki... sanki eymi gibi... Sylvie zorlu bir kahkaha att, Neymi gibi? dedi. Tencere yuvarlanm, kapan bulmu ite. Tuhaf, deil mi? Sylvie, bu gece Msy Vautrin nasl girebildi ieriye? Christophe kapy srglemiti. yle deil, Madam. Christophe Msy Vautrinin sesini duydu. nip at kapy. Siz de sandnz ki... Gmleimi ver uradan. Sonra abucak git de yemee bak. Artan koyun etiyle patatesli bir eyler ayarla, bir de armut piirirsin, tanesi iki mangrlklardan. Madam Vauquer az sonra aaya indi, tam o srada kedi st anann stndeki taba ayayla devirip abuk abuk imeye balad. Mistigris! diye bard dul kadn. Kedi kat, sonra gelip bacaklarna srtnd. Evet, evet, yaltaklan bakalm! Koca

  • 44

    haylaz! Sylvie! Sylvie! Geldim! Ne oldu, Madam? Baksana, kedi ne yapt! Btn su Christophe kznde! Takmlar koy, demitim. Nereye gitti ki? Siz cannz zmeyin Madam; Goriot Babann kahvesine koyarz. Su katarm iine, farkna bile varmaz. Hibir eye bakt yok nasl olsa, yediine bile. Madam Vauquer tabaklar koyarken, O zpkt nereye gitti ki? dedi. Belli mi olur? Kark ileri biter mi onun? ok uyumuum, dedi Madam Vauquer. Bunun iin de gl gibi tazesiniz ya... Bu srada kapnn ngra iitildi, sonra Vautrin kaln sesiyle ark syleyerek salona girdi: Yllarca dolamm dnyay, Her yanda boy gstermiim... Vay! Gnaydn, Madam Vauquer, dedi ev sahibesini grnce, apknca sarlverdi ona. Hadi, oldu! Yeter artk! Terbiyesiz de, dedi Vautrin. Hadi, syle. Syleyecek misin, sylemeyecek misin? Hadi bakalm, birlikte hazrlayalm sofray. Nasl! ok kibarm, deil mi? Aslmal esmerine, sarnna Sevmeli, imeli... ...rastgele. Tuhaf bir ey grdm biraz nce. Ne grdnz? dedi dul kadn. Goriot Baba sekiz buukta Dauphine Sokanda eski sofra takmlar satn alan bir kuyumcudayd. yi bir para karlnda yaldzl gmten bir kap satt. Meslekten olma-makla birlikte ok gzel bkmt. Ya! Sahi mi? Evet. Messageries Royalesla yurtdna gen bir dostumu uurlamtm, buraya dnyordum; greyim diye

  • 45

    Goriot Babay bekledim, glmek iin. Bu semte, Grs Soka-na geldi. Gobseck adnda nl bir tefeci vardr, onun evine girdi; yaman heriftir bu Gobseck, babasnn kemiklerinden domino ta yapabilecek adamdr; bir Yahudi, bir Arap, bir Rum, bir ingene! Paralarn armak da ok zordur, bankaya koyar. Ne yapar ki bu Goriot Baba? Bir ey yapt yok, yaplm bozuyor yalnz. yle bir dangalak ki karlar iin elindekini, avucundakini... te geldi! dedi Sylvie. Christophe, diye bard Goriot Baba, biraz yukar gel benimle. Christophe Goriot Babann ardndan gitti, hemen sonra yine aaya indi. Madam Vauquer, Nereye gidiyorsun? diye sordu uana. Msy Goriotnun mektubunu gtryorum. Neymi o? dedi Vautrin, Christopheun elindeki mektubu ald, zerindeki Madam Kontes de Restaud ya yazsn okudu. Mektubu Christophea uzatrken, Peki, nereye gidiyorsun? dedi. Helder Sokana. Aldm emre gre, Kontesten bakasna vermeyeceim. Vautrin mektubu a tutarak, inde ne varm? dedi. Bir kt para m? Hayr. Zarf aralad. denmi bir senet! diye haykrd. Vay anasn! Sk zampara bu moruk. Kocaman elini Christopheun tepesine apka gibi oturtup kendi evresinde bir diki yz gibi dndrd onu. Yaadn, koca olan, dedi, kyak bir bahi alacaksn. Sofra kurulmutu. Sylvie st kaynatyordu. Madam Vauquer, Vautrinin yardmyla sobay yakyor, Vautrin hep arksn mrldanyordu: Yllarca dolamm dnyay, Her yanda boy gstermiim...

  • 46

    Her eyin hazr olduu srada, Madam Couture ile Matmazel Taillefer dndler. Madam Vauquer, Madam Coutu-ree, Gzelim, byle sabah sabah nereden byle? dedi. Saint-Etienne-du-Montda dua ettik, bugn Msy Taillefere gidiyoruz ya! dedi Madam Couture. Sobann nne oturup ayakkablarn atee doru uzatt, ayakkablarndan dumanlar kt. Zavall yavrucak, yaprak gibi titriyor, diye ekledi. Isnsanza Victorine, dedi Madam Vauquer. Vautrin, ksze kk bir iskemle uzatt, Babanzn yreini yumuatmas iin Ulu Tanrya dua etmek iyi bir ey, Matmazel, dedi. Ama yetmez. Bir dost kp bu pis herifi yola getirmeli. Sylendiine gre, milyonu varm insafszn, bir de size drahoma vermiyor. Bu zamanda da gzel kzlara drahoma ister. Zavall kzcaz, dedi Madam Vauquer. Ne yapars-nz, tatlm, canavar babanz belay kendi aryor. Victorine bu szckleri duyunca gzleri yalarla doldu, Madam Couturen bir iareti zerine dul kadn sesini kesti. Hi olmazsa bir grebilsek, onunla bir konuabilsem, karsnn son mektubunu eline verebilsem, diye srdrd levazm efinin dul kars. Postayla yollamay hibir zaman gze alamadm, yazm tanr... Vautrin szn keserek, Ey susuz kadnlar, mutsuz, ezilmi, diye atld, demek bu durumlara dtnz? Birka gne kadar ben el atacam ilerinize, o zaman her ey yoluna girecek. Ah! Msy, dedi Victorine, Vautrine yal ve ateli bir bakla bakt, ama Vautrini hi etkilemedi bak. Bir yolunu bulup da babam grrseniz, annemin sevgisiyle onuru-nun benim iin dnyann en byk zenginliklerinden daha deerli olduunu syleyin ona. Yreini azck yumuatabilirse-niz, sizin iin Tanrya dua ederim. Hi kukunuz olmasn ki... Vautrin alayl bir sesle arkya balad:

  • 47

    Yllarca dolamm dnyay... Bu srada, Goriot, Matmazel Michonneau ve Poiret aaya indiler. Sylvienin koyun eti kalntlarn ayarlamak iin yapt salann kokusu ekmiti onlar belki de. Yedi kiinin gnaydn deyip sofraya oturduu srada, saat onu vurdu, sokaktan niversitelinin ayak sesleri geldi. Vay, Msy Eugne, bugn herkesle birlikte kahvalt edeceksiniz, dedi Sylvie. niversiteli, pansiyonerleri selamlad, Goriot Baba nn yanna oturdu, bolca et alp Madam Vauquerin her zaman gzyle tartt bir ekmek paras kesti. Bugn tuhaf bir serven geldi bama, dedi. Bir serven, yle mi! dedi Poiret. Neden atn, moruk? dedi Vautrin Poiretye. Msy servenler yaayacak kadar yakkl. Matmazel Taillefer ekine ekine niversiteliye bakt. Anlatn bakalm u serveni, dedi Madam Vauquer. Dn Madam Vikontes de Beausantn balosundaydm. Akrabamdr kendisi, ok gzel bir evi, ipekler iinde salonlar vardr. Neyse, ok gzel bir enlik dzenlemiti bize, ben de krallar gibi elenmitim... Vautrin hemen szn kesti, Kular gibi, dedi. Eugne sinirlendi, Msy, ne demek istiyorsunuz? diye atld. Kular gibi diyorum, nk kular krallardan daha ok elenir. Yinelemeci filozof Poiret, Doru, kraln yerinde olmaktansa kk bir ku olmak isterdim, nk... diye sze giriti. niversiteli onun szn keserek srdrd konumasn: Her neyse, balonun en gzel kadnlarndan biriyle, tatl bir Kontesle, mrmde grdm yaratklarn en houyla dans ediyordum. Bana eftali iekleri takmt, gsnde de esiz bir demet vard, gzel gzel kokan, doal ieklerden, ama ne

  • 48

    desem bo! Gzlerinizle grmeliydiniz, dansla comu bir kadn anlatmak olanaksz bir ey. te bu sabah, saat dokuz sularnda, bu tanrsal Kontese Grs Sokanda rastladm, yayayd. Yreim hoplad, ben de sanmtm ki... Buraya geliyordu, diye tamamlad Vautrin, niversite-liye derin bir bakla bakt. Hi kukusuz Gobseck Babaya, tefeciye gidiyordu. Pariste kadnlarn yreini eeleyecek olursanz, sevgiliden nce tefeciyi bulursunuz. Sizin Kontesin ad Anastasie de Restauddur. Helder Sokanda oturur. niversiteli bu ad duyunca donmu gibi Vautrine bakmaya balad. Goriot Baba birden ban kaldrd, pansiyo-nerleri artan, l l ve kaygl bir bakla konumaclara bakt, sonra ac ac, Christophe yetiemeyecek, demek kendi gitti! diye haykrd. Vautrin Madam Vauquerin kulana eilerek, akm-tm, dedi. Goriot robot gibi, ne yediini bilmeden yiyordu. Hibir zaman o sradaki kadar akn ve dalgn grnmemiti. Msy Vautrin, hangi eytan syledi bu ad size? diye sordu Eugne. Hoppala! diye yantlad Vautrin. Goriot Baba pekl biliyordu, ben neden bilmeyecekmiim? Msy Goriot mu! diye haykrd niversiteli. Ne! dedi zavall ihtiyar. Dn ok gzeldi demek? Kim? Madam de Restaud. Madam Vauquer, Vautrine, u koca herife bakn, dedi, nasl da gzleri parlyor! Matmazel Michonneau niversiteliye, Onu metres mi tutmu ki? dedi alak sesle. Goriot Baba yercesine Eugnee bakyordu. Eugne de, Ya, evet! Korkun gzeldi, dedi. Madam de Beausant olmasa, tanrsal kontesim balonun kraliesi olurdu, ondan bakasn grmyordu genlerin gz, ben listesinde on ikinciy-

  • 49

    dim, hibir kadrili karmyordu. teki kadnlar deli oluyordu. Dn mutlu bir insan varsa, herhalde oydu. Yelken am gemiden, drtnala giden attan ve dans eden kadndan daha gzel bir ey olmadn kim sylemise, doru sylemi. Dn tekerlein tepesinde, bir Desin evinde, bu sabah basaman altnda, bir tefecinin kapsnda: ite Paris kadnlar, dedi Vautrin. Delice lkslerini kocalar srdrmedi mi kendile-rini satarlar. Kendilerini satmasn bilemediler mi parlamalarn salayacak bir eyler bulabilmek iin analarnn karnn deerler. Yemedikleri nane yoktur ksacas! Biliriz, biliriz! Goriot Babann niversiteliyi dinlerken gzel gnlerin gnei gibi aydnlanm olan yz, Vautrinin bu acmasz gzleminden sonra, kararverdi. Peki, sizin servenden ne haber? dedi Madam Vauquer. Konutunuz mu onunla? Hukuk mu renmek istiyormu, sordunuz mu? Beni grmedi, dedi Eugne. Ama Parisin en gzel kadnlarndan biri olan, stelik de gecenin ikisinde evine dnm bulunan bir kadna sabahn dokuzunda Grs Sokanda rastlamak tuhaf bir ey deil mi? Bir Pariste rastlanr byle servenlere. Ohoo! ok daha tuhaflar vardr, diye atld Vautrin. Matmazel Taillefer pek dinlememiti, ylesine yapaca giriime dalmt. Madam Couture gidip giyinmek zere kalkmasn iaret etti. ki hanm ktktan sonra, Goriot da onlar izledi. Madam Vauquer, Vautrin ile br pansiyonerlerine, Nasl, grdnz m? dedi. Servetini bu kadnlar urunda batrd gn gibi ak. Gzel Kontes de Restaud Goriot Babann olsun, kimsecikler inandramaz beni buna, diye atld niversiteli. Vautrin szn kesti: Sizi inandrmaya alan da yok, dedi. Parisi iyi tanyamayacak kadar gensiniz daha, burada tutkulu kii

  • 50

    dediimiz birtakm insanlar bulunduunu daha sonra renecek-siniz... (Bu szckler zerine, Matmazel Michonneau anlayl bir tavrla Vautrine bakt. Boru sesi duymu bir birlik at derdiniz. Vay, vay, vay! dedi Vautrin, derin bir bakla ona bakt. Bizim de tutkucuklarmz olmad m? Yal kz, plak heykel grm bir rahibe gibi gzlerini yere dikti. Evet, byle, diye srdrd Vautrin. Bu insanlar bir dnceyi kafaya koydular m bir daha skp atamazsn. Ancak belli bir emeden alnan, ou zaman da kokmu bir su isterler; bu emeden imek iin, karlarn, ocuklarn satabilir, ruhlarn eytann nne atabilirler. Kimileri iin kumardr, borsadr bu eme, bir tablo ya da bcek koleksiyonudur, kimileri iin de kendilerine gzel erezler hazrlayan bir kadndr. Dnyann btn kadnla-rn da verseniz, vz gelir bu adamlara, ille de tutkularn yattrann isterler. ou zaman, bu kadn zerre kadar sevmez onlar, sert davranr, haz krntlarn ok pahalya satar; ne kar! Bkmaz bizim herifler, son kurularn da onlara getirmek iin son yorganlarn Mont-de-Pitye14 gtrmekten ekin-mezler. Goriot Baba da bunlardan ite. Kontes sk azldr diye smryor onu, sekin evre dediin budur ite! Zavall adam yalnz onu dnyor. Gryorsunuz, tutkusu dnda, odunun biri. Ama bu konuya girdiniz mi yz elmas gibi klar sayor. Bu gizi anlamak zor deil. Bu sabah yaldzl gm klesini alp gitti, sonra onu Grs Sokanda, Gobseck Babaya girerken grdm. yi dinleyin! Buraya dnnce, Christophe aln Kontes de Restaudya yollad. inde alnd senedi bulunan zarfn adresini o gsterdi. yice anlalyor, Kontes yal tefeciye kendisi gittiine gre, acelesi vard. Goriot Baba apknca dedi onun borcunu. Bunu anlamak iin iki dnceyi birbirine balamak bile fazla. Bu da unu gsteriyor ki, gen renci dostum, kontesiniz glp, dans edip, aklabanlklar yapp eftali ieklerini sallarken, giysisini sktrrken, kendisinin ya da sevgilisinin protesto edilmi senetlerini dnyordu, pabular ayaklarna dar geliyordu.

  • 51

    Bende dehetli bir merak uyandrdnz, gerei rene-ceim, dedi Eugne. Yarn Madam de Restaudya gideceim. Evet, dedi Poiret, yarn Madam de Restaudya gitmeli. Belki Goriot Babacmz da grrsnz. nceliklerinin karln almaya gelmi olabilir. Eugne tiksinircesine, Sizin bu Paris, bir irkef deryas desenize! dedi. Hem de ok garip bir irkef, dedi Vautrin. Arabalarda amurlananlar namuslu kii, yaya amurlananlarsa dolandrc-dr. Hele bir yanlp da bu amurdan bir ey almaya kalkn. Adliyede grlmedik bir nesne gibi tehir ederler sizi. Bir milyon aln, salonlarda bir erdem rnei olarak grlrsnz. Bu ahlak ayakta tutmak iin de jandarma ile adliyeye otuz milyon dyorsunuz. Kyak dorusu! Nasl, diye atld Madam Vauquer, Goriot Baba yaldzl gmten kahvaltln m eritmi? Kapanda iki kumru olmayacak myd? dedi Eugne. Tamam. ok seviyordu bunu, iyice yourduktan sonra alad. Bir rastlant sonucu grdm, dedi Eugne. Can gibi severdi, diye yantlad dul kadn. Gryorsunuz ya, adam ne kadar tutkulu, diye atld Vautrin. Ruhunu okamasn biliyor bu kadn. niversiteli odasna gitti. Vautrin dar kt. Az sonra, Madam Couture ile Victorine, Sylvienin ard arabaya bindiler. Poiret, Matmazel Michonneauya kolunu verdi, iki koca saat sresince Jardin des Plantesta dolamaya gittiler. Ee! Handiyse evlendiler, dedi iko Sylvie. Bugn ilk olarak birlikte kyorlar. kisi de ylesine kuru ki arpacak olsalar, akmak gibi ate kacak. Madam Vauquer gld, Matmazel Michonneau nun al sizlere mr, kav gibi tutuuverir, dedi. Akam saat drtte, Goriot Baba dnd zaman, isli iki

  • 52

    lambann nda, gzleri kpkrmz olmu Victorinei grd. Madam Vauquer leden nce Msy Tailleferin evindeki verimsiz konukluun yksn dinliyordu. Kz ile bu yal kadnn kapsna gelmesi cann skmt Tailleferin, onlarla hesaplamak iin, yanna kadar gelmelerine ses karmamt. Madam Couture, Dnn bir kez, hanm kardeim, diyordu Madam Vauquere, Victorinei oturtmad bile, hep ayakta kald kzcaz. Bana da, hi fkelenmeden, souk souk, evine gelmemizin bouna olduunu syledi. Matmazel kzm demiyordu kendisini rahatsz ettike gznden dyormu (canavara bak, ylda bir kez gelmeyi de ok gryor); Victori-nein annesi be parasz evlenmimi, Victorine hibir ey isteyemezmi. Ksacas zehir gibi szler syledi hep, kzcaz hngr hngr alatt. O zaman yavrucak ayaklarna atld babasnn, sonra, cesaretle, srf annesi iin bu kadar srar ettiini, isteklerine hi szlanmadan boyun eeceini, ama zavall lnn vasiyetini okumas iin yalvardn syledi; mektubu alp dnyann en gzel, en duygulu szlerini syleyerek eline verdi. Nereden buldu o szleri, bilmem, herhalde Tanr syletiyordu, nk zavall ocuk yle esinli konuuyordu ki ben onu dinler-ken bre bre alyordum. O canavar herif ne yapyordu, biliyor musunuz, trnaklarn kesiyordu. Zavall Madam Taille-ferin gzyalarna boduu mektubu ald. Peki, peki! deyip minenin zerine att. Ellerine sarlan kzn kaldrd, ama elini ekti, ptrtmedi. Ktlk denmez de ne denir buna? Avanak olu ieri girdi de kardeini selamlamad bile. Canavar m bunlar? dedi Goriot Baba. Madam Couture adamcazn nlemine dikkat bile etmedi. Sonra baba ile oul bana bir selam verip zr dileyerek gittiler, acele ileri varm. te byle. Hi deilse kzn grd. Onu nasl yadsyabiliyor, anlamyorum, kendisine yle benziyor ki sanki burnundan dm. Yatl, yatsz pansiyonerler birbirleri ardndan gelip

  • 53

    merhabalatlar. pe sapa gelmez szler ettiler hep: Paris te, kimi snflarda deeri her eyden nce devinimlerde ve syleyi biiminde olan bir tr argodur bunlar, balca esi budalalk olan bir nkteciliktir, srekli olarak da deiir. Temelindeki akann bir aylk mr bile yoktur. Bir siyasal olay, ar ceza mahkemesinde bir dava, bir sokak arks, bir oyuncunun aklabanlklar, ksacas her ey, dnce ve szckleri top gibi alp raketlerle birbirine yollamaktan baka bir ey olmayan bu sz oyununu srdrmeye yardmc olur. O sralarda, k oyununu Panoramalardan da ileri gtren Dioramann bulunmas, kimi ressam atlyelerine rama ekleriyle konuma alkanln getirmi, Vauquer Pansiyonunun srekli mterile-rinden olan gen bir ressam, bu aka trn buraya da bulatrmt.15 Ne haber, Poiret Beyefendi, dedi Mze Memuru, Salkoramacnz nasl? Sonra, yant beklemeden, Madam Couture ile Victorinee dnd. ok kederli grnyorsunuz, bayanlar, dedi. Horace Bianchon, Rastignacn dostu olan bir tp rencisi, Yimah yimaycak myk? diye atld. Midem midecik oldu. Yaman bir soukorama var! dedi Vautrin. Biraz kmldasana, Goriot Baba! Hey Tanrm! Sobann azn hepten kapatvermi ayan. ok Sayn Msy Vautrin, neden soukorama diyorsu-nuz? dedi Bianchon. Yanl; dorusu souoramadr. Hayr, dedi Mze Memuru, soukorama denir. Kural byle: soualdm demeyiz, souk aldm, deriz. yle mi? te Marki de Rastignac Hazretleri, arka kapdan hukuk doktoru, diye haykrd Bianchon, Eugnein boynuna sarlp boarcasna skt. una bakn, dostlar, una! Matmazel Michonneau usulca girdi, ierdekileri sessizce selamlad, sonra gidip kadnn yanna iliti.

  • 54

    Bianchon Vautrine Matmazel Michonneauyu gstere-rek alak sesle, u kocam yarasa hep rpertir beni, dedi. Gallin sistemini alyorum ben ve eminim Matmazelde Yahuda yumrular var.16 Beyefendi kendisini tandlar m? Kim karlamamtr ki onunla? diye yantlad Bianchon. Dinime, imanma, koca kalaslar kemirip bitiren u uzun tahta kurtlarna benzetiyorum bu kz kurusunu. Krklk adam favorilerini svazlayarak, yi syledin, delikanl, dedi: Gld, gl kadar srd mr, Bir sabahk. Yaa! te kyak bir orbarama, dedi Poiret, Christop-heun orbay saygyla tutarak ieriye girdiini grmt. Msy, affetmisiniz siz onu, dedi Madam Vauquer, zbez lahana orbasdr o. Btn genler kahkahay bastlar. itin, Poiret! Poirro iti! Vauquer Anann etelesine iki czzk ekin, dedi Vautrin. Bu sabahki sise dikkat eden oldu mu? dedi memur. lgn ve esiz bir sisti, dedi Bianchon, i karartc, hznl, yeil, tknefes bir sis, Goriot bir sis. Goriorama, dedi ressam, nk gz gz grmyor-du. Hey, Gogoriot Efendi, seni gonuuyorlar. Goriot Baba yemeklerin getirildii kapnn yanna, masann alt bana oturmutu, arada srada yeniden beliren bir meslek alkanlyla, peetesinin altndaki ekmein kokusuyla ban kaldrd. Madam Vauquer, kak, tabak grltlerini ve konuma-lar bastran, kekre bir sesle bard, Ne oldu, ekmei beenmediniz mi?

  • 55

    Tam tersine, Madam, diye yantlad Goriot Baba, Etampes unundan yaplm, birinci snf. Nereden anladnz? diye sordu Eugne. Aklndan, tadndan. Kokladnza gre, tadn da burundan alyorsunuz galiba, dedi Madam Vauquer. yle tutumlu oldunuz ki sonunda mutfan havasn koklayarak karn doyurmann da yolunu bulacaksnz. O zaman bir bulu belgesi aln, diye bard Mze Memuru, mthi zengin olursunuz. Brakn canm, eskiden eriteci olduuna inanalm diye byle yapyor, dedi ressam. Sizin burnunuz karni mi? diye sordu Mze Memuru. Ne karnisi? dedi Bianchon. Kar-nyark. Kar-nbahar. Kar-yola. Kar-ga. Kar-ga-burun. Karga-tulumba. Kar-a manda. Kar-norama! Bu alt yant odann drt bir yanndan st ste atlan kurunlar gibi, yle hzla patlam, yle bir kahkahaya yol amt ki zavall Goriot Baba yabanc bir dili anlamaya alan bir insan gibi, bn bn bakyordu sofradakilere. Yannda bulunan Vautrine, Kar?.. diyecek oldu. Kar budalas! dedi Vautrin, kafasna da bir aplak vurup apkasn gzlerinin zerine kadar indiriverdi. Bu beklenmedik saldr karsnda arp kalan zavall ihtiyar bir zaman hi kmldamad. Christophe da orba ksesini dzelttikten sonra, kan ald, masaya vurdu. Herkes kahka-hay koyverdi. Msy, bu yaptnza eek akas derler, dedi yal

  • 56

    adam, bir daha bana byle vurmaya kalkacak olursanz... Vautrin szn kesti: Peki, ne olacakm, babalk? Ne olacak! Bir gn ok pahalya mal olur... Yani cehennemde, deil mi? dedi ressam, yaramaz ocuklarn atld karanlk kede! N