De vrouwen van Srebrenica - Mei 2001

Download De vrouwen van Srebrenica - Mei 2001

Post on 06-Mar-2016

214 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Agnes Kant en Alok van Loon brengen rapport uit over hun bezoek aan de weduwen, zusters, moeders en kinderen van Srebrenica.

TRANSCRIPT

<ul><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>1</p><p>De vrouwen van SrebrenicaVerslag van een bezoek</p><p>door Agnes Kanten Alok van Loon</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>2</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>3</p><p>Voorwoord</p><p>De val van Srebrenica is nu bijnazes jaar geleden. Het gruwelijkedrama dat zich daar heeft voltrok-ken, ligt nog vers in ons geheugen.De discussie hoe in de safe areadeze grote massaslachting konplaatsvinden, wordt nog volop ge-voerd.Maar hoe gaat het eigenlijk met deoverlevenden en nabestaanden?De weduwen, de moeders, de zus-ters en de kinderen van devermoorde mannen? Een deel isopgevangen in vluchtelingenkam-pen, een ander deel kreeg tijdelijk(veelal kapotgeschoten) woningenvan gevluchte Servirs toegewe-zen. Na het akkoord van Dayton(december 1995) kwam de interna-tionale hulpverlening op gang.</p><p>We zijn nu bijna zes jaar verder.Waar leven de vrouwen van Sre-brenica nu? En hoe? Onder welkeomstandigheden? Hoe staat hetmet hun zoektocht naar hun ver-misten? Wat voor hulpverlening iser nu nog? Bereikt die deze vrou-wen? Is het voldoende?</p><p>Met deze vragen vertrok ik samenmet freelance journaliste Alok vanLoon, die al eerder de vrouwen</p><p>van Srebrenica opzocht en hun lotonder onze aandacht bracht, naarSarajevo. Door diverse gesprekkenmet hulpverleners, medewerkersvan het internationaal bestuur,deskundigen en natuurlijk met devrouwen zelf hebben we in zesdagen zoveel mogelijk informatieverzameld. We verbleven bij eenvaderloos gezin in de geruneerdewijk Otes in Sarajevo. Onze gast-vrouw Zeljka Hasic is de voorzittervan Zene Podrinja, een van de zesbelangenorganisaties van nabe-staanden die zon 2500 vrouwenvertegenwoordigt.</p><p>Het bezoek aan het afgelegen op-vangkamp Grab Potok heeft op onsde meeste indruk gemaakt. Hierverblijven sinds de val zon 250vluchtelingen onder mensonwaar-dige omstandigheden. Al zes jaareen troosteloos, uitzichtloos be-staan, na de hel van Srebrenica.Volgens de Bosnische arts BrancaAntic is het merendeel van debewoners geestelijk ziek en is ereen tekort aan alles: geld, kleding,voedsel en medicijnen.</p><p>Het is onze bevinding dat, ondanksde inzet en goede bedoelingen, de</p><p>hulp voor een groot deel van devrouwen van Srebrenica tekort-schiet. Er zijn zonder meer eenaantal zeer goede initiatieven,waar een (klein) deel van de vrou-wen baat bij heeft. Maar het over-grote deel blijft verstoken vanhulp, mede omdat zij niet in beeldzijn. Zo zijn de nabestaanden bij-voorbeeld nooit officieel geregis-treerd. De vrouwen leven emotio-neel en economisch aan de randvan de afgrond. Ze hebben geldnoch kader om zich goed te organi-seren en hebben daarom geengezicht bij hulpverleners en dono-ren. Zij voelen zich door alles eniedereen in de steek gelaten en ver-raden en lopen nog iedere dag methun hoofd tegen een muur.</p><p>Juist voor deze vrouwen brengenwij deze rapportage uit van onsbezoek. Zodat zij niet langergezichtloos zijn en naar ik vurighoop hun situatie niet langer uit-zichtloos.</p><p>mei 2001,Agnes Kant</p><p>Hajra Hodziczoon verloren</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>4</p><p>Kapotgeschoten appartementenin Otes, verlaten door Servirs ennu bewoond door weduwen vanSrebrenica.</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>5</p><p>Het gruwelijke drama in Srebreni-ca vond plaats in 1995. Op 11 julivan dat jaar namen Servische troe-pen de stad in, en startten onmid-dellijk met een massale etnischezuivering van de moslimenclave.In de safe area verbleven ten tijdevan de val ongeveer 40.000* men-sen, waaronder duizenden vluchte-lingen uit andere plaatsen in dePodrinja, de regio rond de rivier deDrina, waar ook Srebrenica ligt.Op 11 juli 1995 bevonden zich28.000 mensen op of rondom deNederlandse VN-basis Potocari.De meer dan 3500 mannen die zichonder de vluchtelingen bevondenwerden door de Servirs afgezon-derd en zijn sindsdien vermist. Demensen die in het stadje warenachtergebleven zijn geliquideerd.Van de 12.000 mannen (en eenpaar vrouwen) die door de bossennaar Tuzla probeerden te vluchten,hebben iets meer dan 4000 mensende barre tocht overleefd. De ande-ren kwamen om door landmijnen,granaten, uitputting en na gevan-genneming.Vanaf 12 juli werden gedurendetwee dagen vrouwen en kinderenper bus naar Kladanj gedeporteerd.En konvooi met 400 vrouwen is</p><p>nooit aangekomen. Van hen ont-breekt sindsdien ieder spoor.Officieel is nog steeds niet duide-lijk hoeveel moslims zijn ver-moord, de meest gebezigde schat-ting is 7500.</p><p>Met het akkoord van Dayton, indecember van hetzelfde jaar, werdBosni opgesplitst in de Federatievan Moslims en Kroaten en deRepublika Srpska. Veel Servirsuit de Federatie zijn gevlucht naarde Republika Srpska en wonendaar sindsdien in de huizen vangevluchte moslims. De moslimsuit het Servische deel vluchttennaar de Federatie en leven nu in devrijgekomen woningen van ge-vluchte Servirs. Een ware volks-verhuizing.Bosni kent derhalve nog steedsveel displaced persons, DPs zoalsde internationale hulpverlenershen noemen.De Podrinja, de regio waar Sre-brenica ligt, werd onderdeel van deRepublika Srpska. De overlevendeinwoners van Srebrenica, maarook duizenden vluchtelingen uithet omliggende gebied, verspreid-den zich door de hele federatie. Devrouwen en kinderen werden</p><p>gehuisvest in kampen, leegstaandewoningen van gevluchte Servirsen zogenaamde collectieven, groteleegstaande gebouwen (zoalsstaatshotels en bejaardentehuizen),waar men per gezin een kamerkrijgt.</p><p>* Bron: Srebrenica: het verhaalvan de overlevenden</p><p>Het drama en de vlucht</p><p>Hafiza Malagictwee zonen endrie broers verloren</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>6</p><p>Grote foto links:Collectief Technocrat</p><p>Linksonder: Kamp in Jezevac</p><p>Rechtsonder: Kamp in Grab Potok</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>7</p><p>De woon- en leefomstandigheden nu</p><p>Wij hebben vrouwen bezocht in deopvangkampen Jezevac en GrabPotok en in het collectief HotelTechnocrat in Tuzla. Gedurendeons verblijf logeerden we in dewijk Otes in Sarajevo. Al deze oor-den worden voor het overgrotedeel bewoond door mensen die injuli 1995 in Srebrenica zaten. Hetmoge duidelijk zijn dat dit slechtsvoorbeelden zijn en er nog veleandere kampen, collectieven enkapotgeschoten wijken zijn waarde vrouwen en kinderen van Sre-brenica wonen.</p><p>JezevacJezevac is een kamp waar tussende 600 en 700 mensen wonen.Voor het merendeel zijn het wedu-wen met kinderen en kleinkin-deren. De mannen die er wonenzijn veelal oud of oorlogsinvalide.De bewoners leven met twee ge-zinnen in kleine witte huisjes. Ie-der huis heeft twee slaapkamers,n per gezin, en een klein woon-keukentje dat gedeeld moet wor-den. Het kamp is overbevolkt. Vol-gens de Bosnische arts BrancaAntic, die het kamp regelmatig be-zoekt, is de situatie van de bewo-ners explosief. De hyginische</p><p>omstandigheden zijn slecht. Hetkamp heeft regelmatig geen stro-mend water. Kinderen wordenverwaarloosd omdat de ouders meestal alleenstaande moeders zelf te veel problemen hebben. Eris veel huiselijk geweld, omdat teveel mensen nu al jaren gedwon-gen op elkaars lip zitten.</p><p>Grab PotokDrie kilometer verderop ligt, weg-gestopt in de bossen aan een haastonbegaanbare weg, het opvangcen-trum Grab Potok. Een hoofd-gebouw en een barak biedenonderdak aan ongeveer 250 bewo-ners. Hier lijkt het laatste beetjemenselijke waardigheid verdwenente zijn. Het vuil ligt opgestapeldlangs de oevers van het riviertjewaaraan dit kampement gelegen is.Gezinnen leven op n kleinekamer, keukens worden gedeeld.Hier wonen de allerkwetsbaarsten,verstoken van de meest elementai-re hulp; zwaar getraumatiseerdevrouwen. Kinderen vertonen ge-stoord gedrag. Volgens BrancaAntic is acute hulp (medisch, psy-chisch en materieel) nodig. Er iseen tekort aan medicijnen, kleding,voedsel en natuurlijk geld. Grab</p><p>Potok is vlak na de val van Sre-brenica opgezet door de internatio-nale hulpverlening, maar valt nuonder het lokale bestuur van Bano-wici. Lokale overheden hebbenweinig geld en mogen geen schul-den maken.</p><p>Hotel TechnocratIn Tuzla is een oud staatshotel om-gebouwd tot een zogenaamd Col-lectief Smjestaj. De situatie lijkter beter dan in Jezevac en GrabPotok, maar is ook treurig. Gezin-nen leven hier op een hotelkamer,waar geslapen, gewoond, gegeten,gekookt wordt. Alles in n ruimte.Het voordeel is dat gezinnen onderelkaar zijn.</p><p>OtesVlakbij het vliegveld van Saraje-vo, in het voorstadje Ilidza, ligt dewijk Otes. Vroeger een welgestel-de buurt met mooie flats waar veelServirs woonden, nu een kapot-geschoten getto waar veel wedu-wen uit de Podrinja met hun(klein)kinderen verblijven. Eenzeer deprimerende omgeving voordeze getraumatiseerde vrouwen.De aanwezige mannen zijn voorhet grootste deel oorlogsinvaliden.</p><p>De wijk lag gedurende de oorlog inde frontlinie. Geen huis is meerheel. Naar beste kunnen wordt ge-probeerd de kapotgeschoten toch-tige flats met houtkachels warm tehouden, hetgeen in een beetjestrenge winter niet lukt. Maar hetergste is de onzekerheid van de be-woners of ze morgen nog wel eendak boven hun hoofd hebben. Allevluchtelingen in deze wijk lopenhet risico om uit huis gezet te wor-den (eviction).</p><p>EvictionsVolgens het akkoord van Daytonmoet iedereen kunnen terugkerennaar de woonplaats en woning vanvoor de oorlog. De Law on Proper-ty van 1999 maakt dat woningenweer beschikbaar moeten komenvoor de eigenaren en de voormali-ge bewoners.In de wijk Otes heeft dit tot gevolgdat binnen afzienbare tijd allevluchtelingen hun huidige woningmoeten verlaten. Aangezien velengeen vervangende woonruimtehebben, worden ze uiteindelijk oplast van de rechter door de politieuit hun huizen gezet. Zon evictionverloopt niet altijd even zachtzin-nig. Bewoners worden met hun</p><p>Camka Ibisevicvader en broer verloren</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>8</p><p>hele hebben en houden op straatgezet. Dit zorgt voor veel onrust,wanhoop en angst onder de bewo-ners.</p><p>Wij waren ter plekke op eenmoment dat een eviction zouplaatsvinden. Voor de ingang vande flat was een volksoploop. Depolitie trok zich na ampel overlegterug. Ze zullen echter zeker terug-komen, waarschijnlijk op een mo-ment dat niemand het verwacht,verzekerden de bewoners ons.Volgens medewerkers van de OHR(het internationaal bestuur) vindener alleen al in Sarajevo 700 evic-tions per maand plaats. Van de ge-troffenen vindt 90 procent weereen nieuwe plek om te leven. Degemeentes zijn verantwoordelijkvoor vervangende woonruimte,meestal is dat een plaats in een col-lectief. In Sarajevo zijn echter alleopvangplaatsen vol. Waar de 10procent blijft die geen dak bovenhet hoofd heeft kunnen vinden,hebben wij niet kunnen achter-halen.Dat 90 procent zelf woonruimtezou vinden, is volgens de bewo-ners van Otes een vertekend beeldvan de werkelijkheid. Wij zijngeen beesten. Wanneer mensen op</p><p>straat komen te staan, zullen fami-lieleden, vrienden en kennissenhun uiterste best doen om eenkamer vrij te maken en onderdakaan te bieden. Een kwestie van in-dikken en opstapelen, dus.</p><p>Pronk-dorpBeter af zijn de vluchtelingen inhet Pronk-dorp nabij Tuzla. Klei-ne kleurige huisjes die in 95 directna de val van Srebrenica doorNederland zijn gebouwd. Het ligtin de bedoeling dat bij eventueleterugkeer van de vluchtelingen dehuizen gebruikt kunnen wordenvoor sociale huisvesting.</p><p>Agnes Kant op bezoekin een kamp in Grab Potok</p><p>Appartementen in Otes</p><p>Fam. Hajva wordtuit huis gezet</p><p>vervolg woon- en leefomstandigheden</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>9</p><p>Economische situatie</p><p>De economische situatie van deweduwen van Srebrenica is rond-uit slecht. Er zijn ook nauwelijksvooruitzichten dat het in de toe-komst beter zal zijn.Als een echtgenoot als dood ge-registreerd staat, krijgt men eenpensioentje dat iets hoger ligt danvoor de vrouwen waarvan de echt-genoten vermist zijn. En vermis-sing is bij de meeste vrouwen hetgeval. Na vijf jaar mag men eenvermiste dood laten verklaren.Maar dat doet niemand. Dat ligtemotioneel en politiek te moeilijk.De pensioenen liggen rond de 300DM, een bedrag dat ook in Bosniniet toereikend is om een gezin vante onderhouden.Een Arabisch-islamitische organi-satie maakt misbruik van dezesituatie en verstrekt 5 DM per be-snijdenis en 50 DM kinderbijslagper kind, mits deze iedere weeknaar de moskee gaat. Als een kindtwee keer verzuimt, vervalt dezesteun, vertelt een moeder van driekinderen uit Hotel Technocrat. Zezorgt er dus wel voor dat haar kin-deren naar de moskee gaan.Inkomsten uit arbeid hebben deweduwen nauwelijks. Het werk-loosheidspercentage ligt boven de</p><p>95 procent. Vrouwen die afkom-stig zijn van het platteland hebbenweinig opleiding. Vrouwen uit destad hebben meer scholing, maarook voor hen is er geen werk. Eenpaar gelukkigen hebben zelf eenbedrijfje kunnen starten met geld/leningen van donorlanden of parti-culiere stichtingen.In Ilias staat een voorbeeld van eengoed project dat door Nederlandgefinancierd is. Daar zijn 14 klei-ne, maar goede appartementengebouwd voor vaderloze gezinnenen drie groentekassen die gex-ploiteerd worden door een cope-ratie van 40 vrouwen, die inmid-dels financieel zelfdragend is. Er isnog een aantal kleinschalige pro-jecten (honing, kruiden, kleinscha-lige landbouw en huisvlijt). Echterhier profiteren slechts enkele tien-tallen vrouwen van, terwijl het omduizenden gaat. En wie nog geenblijvende woonplaats heeft, kangeen project beginnen. Het heeftgeen zin om in een kapotgeschotenflat aan je toekomst te bouwen. Jeweet immers nooit waar je overeen maand zit.Wie teruggaat naar de RepublikaSrpska komt ook in een verre vanrooskleurige economische positie.</p><p>Geen werk, geen uitkeringen. Menstaat oogluikend toe dat pensioe-nen in de Federatie opgehaald wor-den, zo legt een hulpverlener onsuit.Alle hulpverleners en medewer-kers van het internationaal bestuurzeggen dat er veel meer genves-teerd zou moeten worden in inko-mensgenererende projecten.</p><p>Groentekassenproject in Ilias</p><p>Habiba Cvrkzoon, man en vader verloren</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>10</p><p>Vrouwen en kinderen waarvan hunmannen en vaders worden vermist</p></li><li><p>De vrouwen van Srebrenica</p><p>11</p><p>De vermisten</p><p>Is het Srebrenica-trauma nog welte verwerken? Er is zoveel gruwe-lijks gebeurd. Er zijn zoveel men-sen vermist en zo ongelooflijk veellege plekken. Families waar geenenkele man meer leeft zijn geenzeldzaamheid. Het verdriet is danook met geen pen te beschrijven.Hulp bij traumaverwerking is ernauwelijks. In Tuzla zijn we eenpaar particuliere initiatieven tegen-gekomen. Eigenlijk komt het eropneer dat men het zelf, met elkaarmoet doen. Depressie en lethargiezijn het gevolg. En verwaarlozingvan de kinderen, omdat moeder hetleven niet meer aankan.Voor de nabestaanden van vermis-ten is het nog het moeilijkste. Jekunt je leven niet weer oppakkenals dierbaren niet gevonden zijn.Vermist betekent dood. Dat weetiedereen. Toch blijft er een sprank-je hoop dat de dierbare opeensweer voor de deur staat. Dat hij isverdwaald in de bossen of ergensverstopt zit in een Servische ge-vangenis. Daarom is de opsporingen identificatie van de vermistenvan niet te onderschatten belang.Maar ook dit kost geld, veel geld.Waarom zouden we zoveel gelduitgeven aan de doden? Een vraag</p><p>die men bij de ICMP (InternationalCommission on Missing Persons)vaak gesteld krijgt. Omdat dit nietvoor de doden is, maar voor de le-venden, is steevast het antwoord.Een paar cijfers: in Bosni zijn on-geveer 4000...</p></li></ul>