yavaŞ Üreyen etkenler ve enfeksİyon oluŞturma mekanİzmalari

of 31 /31
YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI Prof.Dr.Ömer POYRAZ

Upload: ursa

Post on 12-Jan-2016

66 views

Category:

Documents


1 download

DESCRIPTION

YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI. Prof.Dr.Ömer POYRAZ. YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER. Yavaş üreyen etkenler, hastalığın görülmesinden uzun bir süre önce organizmaya girerek, organizmada genellikle yavaş bir tempoda çoğalırlar. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

Page 1: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA

MEKANİZMALARI

Prof.Dr.Ömer POYRAZ

Page 2: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER

• Yavaş üreyen etkenler, hastalığın görülmesinden uzun bir süre önce organizmaya girerek, organizmada genellikle yavaş bir tempoda çoğalırlar.

• Aylar ve yıllar süren kuluçka dönemlerinden sonra insanlarda ve hayvanlarda merkezi sinir sistemi (MSS) ' de kronik dejeneratif hastalıklar oluştururlar.

• Yavaş üreyen etkenler 2 grup altında toplanırlar.

Page 3: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Yavaş Üreyen Virüsler

• Bunların yapısında da tüm virüslerde olduğu gibi, genetik materyal olarak ya DNA, ya da RNA bulunur.

• Bu genetik materyalin etrafında ise kapsid denilen protein kılıf yer alır.

• Bu tür virüsler organizmada antikor oluşturmalarına rağmen, bu antikorlar virüsü vücut içerisinde nötrleyemezler.

• Laboratuvar ortamında ise nötrleyebilirler. • Bu yüzden organizma içerisinde antikorlarla uyum

halinde bulunurlar. • Hastalığın seyri oldukça uzundur. • Fakat mutlaka ölümle sonuçlanırlar.

Page 4: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Prionlar• Yalnızca küçük bir protein molekülü halindedirler. • Nükleik asitleri ve kapsidleri bulunmamaktadır. • Prion İngilizcede iki ayrı kelimenin birleşmesinden

türetilmiş bir isimdir. • Protein anlamına gelen proteinaus, hastalık

meydana getirici anlamına gelen infectious kelimelerinin ilk hecelerinin birleştirilmesiyle elde edilmiştir.

• Yani Pro ve in hecelerindeki harfler biraz yer değiştirerek, Prion ismi elde edilmiştir.

• Hastalandırıcı protein anlamına gelmektedir. • Prionlar bilinen tüm enfeksiyon etkenlerinden farklı

yapıda bulunurlar. • Çoğalma mekanizmaları, patojeniteleri, bulaşma

yolları tam olarak aydınlatılamamıştır. • Bununla ilgili çeşitli teoriler üzerinde durulmaktadır.

Page 5: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Prionların Mikroskopik Görünümleri

Page 6: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Yavaş Üreyen Etkenler ve Oluşturdukları Hastalıklar

Page 7: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Prion hastalığının 3 farklı şekilde oluştuğu düşünülmektedir

1–Enfeksiyoz olarak bir canlıdan diğerine bulaştırılması

2–Genetiksel olarak oluşturulan hastalık şekli3–Sporadik olgular

Page 8: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Enfeksiyöz Olarak Bir Canlıdan Diğerine Bulaştırılması

• Normalde insan ve hayvan hücrelerinde prion proteininin hücresel formu bulunmakta olup, bu form PrPc olarak adlandırılır.

• Enfekte insanlarda ve hayvanlarda ise hücrelerde PrPsc olarak adlandırılan enfeksiyöz şekil bulunur.

• Bu PrPsc olarak adlandırılan şeklin bir canlıdan diğer canlıya aktarılması ile, aktarılan canlıda enfeksiyon gelişebilmektedir.

Page 9: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Genetiksel Olarak Oluşan Hastalık Şekli

• İnsanın 20. kromozomunun üzerinde bulunan bir bölge, hücresel PrP olan PrPc'yi kodlamaktadır.

• Bu proteinleri kodlayan bölgede oluşan mutasyonlar sonucu PrPc' de değişiklik oluşarak, bu PrPc, PrPsc'ye dönüşür.

• Bu durumda bu kişilerde dışarıdan hiç bir enfeksiyöz etken alınmaksızın hastalık gelişebilir.

• Bu hastalık genetik kökenli olduğu için ailevi olarak aile bireyleri arasında görülebilir.

Page 10: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Sporadik Olgular

• Oluş mekanizması tam olarak bilinmemektedir.

• Bu hastalığın oluşumunda Prionun hücesel şekli olan PrPc'nin kendiliğinden PrPsc'ye dönüştüğü düşünülmektedir.

• Ailevi olarak bulunmamaktadır. • Bu yüzden genetiksel olarak ortaya

çıktığı sanılmaktadır.

Page 11: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Patogenez

• Prion proteinleri barsaklarda Peyers plaklarından alınarak lenfoid hücreler tarafından fagosite edilirler.

• Buradan lenfoid sisteme taşınır ve burada replike olurlar.

• Daha sonra da aksonlar yoluyla spinal korda ve oradanda MSS’ye ulaşarak enfeksiyon yaparlar.

• Beyin hücrelerine ulaşan prionlar burada normal Prp ile birleşerek bunları PrPsc formuna dönüştürürler.

• Hücrelerde biriken bu patojenik proteinler nedeniyle hücreler fonksiyon göremez duruma düşerler.

• Sonuçta prionla dolu hücreler ölür ve serbest kalan prionlar diğer beyin hücrelerini enfekte ederler.

• Hücreler öldükçe yerlerinde boşluklar oluşur.• Beyin peynirimsi veya süngerimsi bir görünüm alır. • Bu nedenle bu tabloya spongioform ensefalopati adı

verilir.

Page 12: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Beyin Dokusunda Spongioform Ensefalopati Görünümü

Page 13: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Dirençlilik Durumu

• Nükleik asitleri bulunmadığı için vücuttaki nükleaz enzimlerine karşı dirençlidirler.

• Protein oldukları için ise proteaz enzimlerine karşı duyarlıdırlar.

• Isıya, radyasyona, dezenfektanlara, sterilizasyona oldukça dirençlidirler.

• 132 oC' de 3 atm basınç altında 2 saat tutulmakla tam olarak inaktive olmaktadırlar.

Page 14: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Prion Hastalıklarının Tanısı

• Prion hastalıklarında tanı genellikle klinik belirtilere göre konulmaktadır.

• Henüz tanı için herhangi bir test geliştirilmemiştir. • Özellikle 40-70 yaşları arasında olup, zeka ve motor

fonksiyonlarında ilerleyici subakut ve kronik kötüleşme olan hastalarda prion hastalıkları düşünülmelidir.

• Ölümden sonra beyin dokusunun incelenmesiyle histolojik tanı konulur.

• Beyin dokusunda yangısız bir zeminde süngersi dejenerasyon, nöron kaybı görülür.

• Bazı hastalarda buna ilaveten amiloid plakları da görülebilir.• Deney hayvanlarına beyin dokusundan enjekte edilerek

deneysel enfeksiyon oluşturma yoluyla da tanı konabilir. • Ancak her zaman olumlu sonuç almak mümkün değildir. • Son yıllarda moleküler yöntemlerle genetik analizler

yapılarak ölüm öncesinde de tanı konulabilmektedir.

Page 15: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Prion Hastalıklarında Korunma

• Prionlar bilinen klasik yöntemlerle inaktive edilememektedir.

• Prion hastalığı olanlarda cerrahi müdahaleden kaçınılması gerekir.

• Aynı ameliyathanede ameliyat edilen kişilerin enfeksiyona yakalanma riskleri bulunmaktadır.

• Prion hastalığı düşünülen kişilerde kullanılan her türlü malzeme çok iyi steril edilmeden diğerlerinde kullanılmmamalıdır.

• Bu yüzden hastalara ait materyallerin ve malzemelerin normalden daha yüksek ısıda, daha yüksek basınçta ve daha uzun sürede otoklavlanması gerekir.

Page 16: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Yavaş Üreyen Etkenlerin Oluşturduğu Hastalıklar

• Yavaş üreyen etkenler gerek insanlarda, gerekse hayvanlarda MSS enfeksiyonaları şekinde hastalıklar oluştururlar.

• Hayvanlarda oluşan bazı hastalıklar ise, bu hayvanların etlerinin ve özellikle de beyinlerinin yenilmesiyle insana bulaşarak hastalık oluşturmaktadır.

Page 17: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Kuru Hastalığı

• Bu hastalık ilk olarak 1957 yılında Yeni Gine'de yaşayan yamyam kabilesinde görülmüştür.

• Kuru ismi bu kabilenin dilinden gelmektedir. • Bu kabilenin geleneklerine göre ölen insanların

etleri ve beyinleri çiğ olarak kabiledeki kadın ve çocuklara yedirilmekte idi.

• Bu yüzden bu hastalık bu kabiledeki kadın ve çocuklar arasında yaygın olarak görülmekte idi.

• Daha sonraki çalışmalarda hastalıkta etkenin Prion olduğu saptanmış ve çiğ yenen insan beyinlerinden bulaştığı anlaşılmıştır.

• Daha ileriki yıllarda bu kabilede yamyamlığın ortadan

kalkmasıyla, bu hastalıkta tamamen ortadan kalkmıştır.

Page 18: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Enfeksiyon genellikle yamyam kabilelerinde görülmektedir.

Page 19: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Kuru Hastalığı

• Kuluçka süresi oldukça uzun olup, genellikle 2-20 yıl arasında değişmektedir.

• Hasta insanlarda beyinde spongioform ensefalopati tablosu gelişir.

• Beyin dokusunda vakuoller oluşarak süngersi hale gelmektedir.

• Bu tabloya spongioform ensefalopati adı verilir.• Klinik bulgu olarak hasta kişilerde ataksi, denge

bozukluğu, yürümede güçlük, hafıza kaybı görülür.

• Enfeksiyon genellikle ateşsiz seyreder. • Klinik bulgular görüldükten 1-2 yıl sonra ölümle

sonuçlanır.

Page 20: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Creutzfeld - Jacob Hastalığı (CJD)

• Bu hastalık ilk defa 1920 yılında Creutzfeld ve Jacob isimli araştırıcılar tarafından bulunmuştur.

• Etkeni priondur. • Histolojik görünüm ve klinik bulgular genelde

Kuru hastalığındakine benzer. • Bu hastalarda beyindeki süngersi görünüme

ilaveten amiloid plakları plakları da oluşur. • İnkübasyon süresi 5-10 yıl arasındadır. • Hastalarda halsizlik, uyku bozukluğu, başağrısı,

kilo kaybı, genel kırıklık gibi semptomlar görülür. • Hastalık ilerledikçe beyin fonksiyonunda

bozukluklar, hafıza kaybı, yürümede güçlük, konuşma güçlüğü görülür.

• Semptomlar başladıktan 6-12 ay sonra ölüm oluşur.

Page 21: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Creutzfeld - Jacob Hastalığı (CJD)

• Bu etkenin bulaşması, enfekte beyinlerin yenilmesi, bulaşlı EEG elektrotlarının kullanılması, beyin ameliyatlarında bulaşlı cerrahi aletlerin kullanılması, CJD'li hastalardan sağlam kişilere kornea nakli ile olduğu sanılmaktadır.

• Bu hastalıkların toplumda yaygın olmaması, bulaşmakta başka faktörlerin de etkili olduğunu göstermektedir.

• Her bulaşmada hastalık oluştuğu şüpheli görülmektedir.

• Ayrıca inkübasyon süresinin uzun olması, hastalığın ortaya çıkmasını geciktirmektedir.

• Hatta bazı durumlarda hastalığın ortaya çıkmasına ömür yetmeyebilmektedir.

• Bu tür hastalıkların genel prevalansı milyonda 1-2 olarak bildirilmektedir.

Page 22: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Creutzfeld - Jacob Hastalığı (CJD)

• Prionların beyinde yüksek düzeyde birikimi doku harabiyetine neden olur.

• Bu enfeksiyonda prionlara karşı immün cevap oluşmadığı için herhangibir serolojik test tanıda kullanılmamaktadır.

• Hastalıkta % 10-15 oranında genetik yatkınlık ve ailesel insidans görülmektedir.

• Tedavide antiviral ilaçlar denenmiş fakat sonuç alınamamıştır.

• Bugün için etkin bir tedavi yöntemi yoktur.• Bütün olgular ölümle sonuçlanmaktadır.

Page 23: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Sığır Süngerimsi Ensefalopatisi(BSE):Deli Dana Hastalığı

• Etkeni priondur. • İngiltere'de 1986 tarihinden itibaren salgın tarzında

görüldüğü bildirilmektedir. • Bu güne kadar 130.000 hayvanın öldüğü

bildirilmektedir. • Bu salgının ise Scrapi'den ölen koyunların etlerinin, et

kemik unu olarak büyük baş hayvanların yemlerine katılmasıyla ortaya çıktığı düşünülmektedir.

• Enfekte sığırlarda beyinde süngersi ensefalopati görülmektedir.

• Buna bağlı olarak hayvanlarda dengesizlikler, yürüyememe,yürürken düşme ve tekrar kalkamama gibi bozukluklar görülür.

• Bir süre sonra da bu hayvanlar ölürler. • Hareketlerde dengesizlik olduğu için de deli dana

hastalığı olarak adlandırılmıştır.

Page 24: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Hayvanlarda koordinasyon bozukluğu ve hareketlerde

dengesizlik görülür

Page 25: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Scrapie (Kaşıntı veya Sıçrama

Hastalığı) • Koyun ve keçilerin

hastalığıdır. • Prion tarafından oluşturulur. • Merkezi sinir sisteminin

dejeneratif bir hastalığıdır. • Hasta hayvanların

hareketlerinde dengesizlikler görülür.

• Hayvanlarda halsizlik, zayıflama, kaşınma, dengesiz hareketler ve sonunda ölüm oluşur.

Page 26: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Subakut Scleroze Pan Encephalit ( SSPE )

• Yavaş ilerleyen, demans, motor fonksiyon bozuklukları, kasılmalar ve epileptik nöbetlerle giden öldürücü bir hastalıktır.

• İlk kez 1933 yılında Dawson tarafından kişilik değişikliği, kol ve bacaklarda silkinme, ilerleyici hafıza bozukluğu gösteren 16 yaşındaki bir hastada tanımlanmıştır.

• Etkenin defektif bir kızamık virüsü olduğu kabul edilmektedir.

• Yani kızamık virüsü ile ilgili olduğu fakat tam benzeri olmadığı bulunmuştur.

• Virüsün M protein yapısında farklılık olduğu saptanmıştır.

• Buna bağlı olarak da diğer kızamık virüsleri hücreden tomurcuklanma yoluyla replike olurken SSPE virüsünde tomurcuklanma gözlenmemiştir.

Page 27: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Subakut Scleroze Pan Encephalit ( SSPE )

• Virüs üremesinin baskılanması ve viral persistansın mekanizması tam olarak aydınlatılamamıştır.

• Hastalarda viral persistansa neden olabilecek özgül bir immünolojik defekt gösterilememiştir.

• Genellikle okul çağı çocuklarında primer kızamık enfeksiyonu geçirilir.

• Uzun bir kuluçka dönemi vardır. • SSPE primer kızamık enfeksiyonundan 2-20 yıl sonra ortaya

çıkar. • Hastalarda mental gerileme, konuşma güçlüğü, görme

bozukluğu, ataksi, konvülziyonlar ve paraliziler görülür. • Klinik bulguların başlangıcından 1-2 yıl sonra genellikle

ölümle sonuçlanırlar. • Bu tip hastalarda kan ve BOS'da yüksek titrede IgG tipi

kızamık antikorları bulunur.

Page 28: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Subakut Scleroze Pan Encephalit ( SSPE )

• Antikorların BOS 'da gösterilmesi tanı açısından oldukça önemlidir.

• SSPE'de beyinden izole edilen virüs, morfolojik olarak kızamık virüsüdür.

• Ancak bazı antijenik özellikleri farklıdır. • Bu yüzden SSPE etkeninin mutasyona uğramış defektif bir

kızamık virüsü olduğu düşünülmektedir. • Tanı için kan ve BOS 'da kompleman ve ELISA ile yüksek

düzeyde kızamık antikorları saptanması yeterlidir. • Beyin biyopsisinde intranükleer inklüzyon cisimcikleri

görülür.• Beyinde floresan mikroskop ve elektron mikroskopu ile

yapılan incelemelerde kızamık virüsüne benzer nükleokapsid yapıları görülür.

• Tüm SSPE'li hastaların anamnezinde önceden geçirilmiş kızamık enfeksiyonu, ya da kızamık aşısı olduğu gözlenmektedir.

• Yeryüzünde görülme oranı 300.000’de 1 civarındadır.

Page 29: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Progressif Multifokal Löko Ensefalopati ( PMLE )

• Bu hastalık kronik lösemili hastalarda, Hodkingli, lenfosarkomalı, karsinomalı hastalarda hücresel bağışıklığın azalmasına bağlı olarak geç bir komplikasyon şeklinde ortaya çıkar.

• Nadiren normal şahıslarda da görülür. • MSS'nin demyelinizasyonu ile karakterizedir. • Hastalık genellikle 50-70 yaş arası kişilerde

görülür. • Başlangıç dönemi sinsidir. İnkübasyon dönemi 4-8

yıl arasındadır. • Bulguların başlangıcından 1-2 yıl sonra ölümle

sonuçlanır.

Page 30: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Progressif Multifokal Löko Ensefalopati ( PMLE )

• Beyine ait bulgular görülür. • Görme bozukluğu, ilerleyici mental bozukluk, demans,

beyin sinirleri fonksiyon bozukluğu, ataksi,spasite gibi semptomlar vardır.

• Ateş normal seviyededir. • BOS 'da patolojik bir değişiklik görülmez. • Bu hastalıkta beyin dokusunda Papovavirüsler izole edilir. • Papovavirüs olarak ise JC ve BK virüsleri bulunur. • Bu virüslere karşı genellikle insanların % 70-80'inde antikor

pozitifliği saptanır. • Normalde immün sistem baskılanmadığı sürece hastalık

oluşturmazlar. • Tanı serum ve BOS’da JC virüslerine karşı antikor titresinde

artış, beyin biyopsisisnde immünfloresan yöntemle spesifik antijenlerin gösterilmesi ve elektron mikroskopla viral partiküllerin görülmesiyle konur.

Page 31: YAVAŞ ÜREYEN ETKENLER VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Visna

• Koyunlarda görülen enfeksiyon olup, etkeni Retroviridae ailesine bağlı, Lentivirus alt ailesindeki Visna virüsüdür.

• Hasta hayvanlarda arka bacaklarda tam bir hareketsizliğe yol açan paralizi görülür.

• Ayrıca MSS 'de demyelinizasyon tablosu oluşur.