poxvİrus’lar, adenovİrus’lar ve enfeksİyon oluŞturma mekanİzmalari

of 85 /85
POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI Prof.Dr.Ömer POYRAZ

Upload: eben

Post on 13-Jan-2016

124 views

Category:

Documents


0 download

DESCRIPTION

POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI. Prof.Dr.Ömer POYRAZ. POXVİRİDAE AİLESİ. Poxviridae ailesinde yer alan virüsler, en büyük ve en kompleks yapıya sahip virüslerdir. Bu aile içerisinde bir çok virüs türü bulunmaktadır. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

Page 1: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

Prof.Dr.Ömer POYRAZ

Page 2: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

POXVİRİDAE AİLESİ

• Poxviridae ailesinde yer alan virüsler, en büyük ve en kompleks yapıya sahip virüslerdir.

• Bu aile içerisinde bir çok virüs türü bulunmaktadır.

• Bütün Poxvirus'lar morfolojik olarak genelde birbirlerine benzerler.

• Hayvanlarda ve insanlarda hastalık yapabilmektedirler.

Page 3: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Morfolojik Özellikleri• Çok büyük virüslerdir. • Yaklaşık 200 nm eninde, 400 nm

boyundadırlar. • Diğer virüslerde olduğu gibi simetrik yapı

göstermezler. • Daha kompleks bir yapıya sahiptirler. • Görünüm olarak tuğlaya benzerler. • Büyük olmaları nedeniyle ışık

mikroskobuyla yapılan incelemelerde, küçük noktacıklar halinde görülebilmektedirler.

Page 4: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Morfolojik Özellikleri• Virüsün en iç kısmında çift iplikçikli DNA'dan oluşan büyük bir

viral genom bulunur. • Viral genom ve genom etrafındaki viral proteinlerden oluşan

yapıya viral kor adı verilir. • Bunun dışında fonksiyonu tam olarak bilinmeyen iki adet

lateral cisimcik yer alır. • Lateral cisimciklerin dışında ise lipoproteinden oluşan dış

membran bulunur. • En dış kısımda ise yüzeyinde tubuli şeklinde çıkıntılar ihtiva

eden bir zarf vardır.

Page 5: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Elektron Mikroskopundaki Görünümleri

Page 6: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Sınıflandırılması• Poxviridae ailesi iki alt aileye ayrılmaktadır. • Birinci alt aile vertebralıların Poxvirus'larını, ikinci

alt aile ise böceklerin Poxvirus'larını içermektedir. • Vertebralıların Poxvirus'larr morfolojik yapıları,

konak özellikleri ve antijenik özelliklerine bakılarak 6 cinse ayrılmaktadır.

• İnsanlar için önemli olan Poxvirus'lar Orthopoxvirus ve Parapoxvirus olmak üzere 2 cinste toplanırlar.

• Diğer 4 cinste yer alan virüsler ise yalnızca hayvanlarda hastalık oluştururlar.

• Bunun dışında bir de sınıflandırılamayan Poxvirus grubu bulunmakta olup, insanlarda enfeksiyon oluşturmaktadır.

.

Page 7: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Sınıflandırılması

Page 8: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Sınıflandırılması Orthopoxvirus Cinsi• Geniş bir konak dağılımı vardır. • Bunlar çeşitli vertebralı grubunu enfekte ederler. • Bu cins içerisinde insanda hastalık oluşturan virüsler Variola (Smallpox),

Vaccinia, Maymun Çiçeği ve İnek Çiçeği virüsleridir.

Parapoxvirus Cinsi • Morfolojik olarak biraz farklılık gösterirler. • Orthopoxvirus'lardan biraz daha küçüktürler. • Yüzey görünümü yönünden de farklıdırlar. • Yüzeydeki tubuliler birbirleriyle çapraz oluşturacak şekilde bulunurlar. • Bu cins içerisinde Orf ve Sütçü Nodülü virüsleri yer alır.

Sınıflandırılamayan Virüs Cinsi • Bu cins içerisinde yer alan Molloscum Contagiosum virüsü insanlarda iyi

huylu deri nodülleri oluştururlar. • Tanapox ve Yabapox virüsleri ise maymunlarda hastalık oluşturmakta olup,

nadiren insanlara da bulaşabilmektedir

Page 9: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Üreme Özellikleri• Poxvirus'lar DNA virüsü olmasına rağmen, diğer

DNA virüslerinden farklı özellikte replike olurlar. • Diğer DNA virüslerinde DNA replikasyonu hücre

nükleusu içinde olmasına karşılık, Poxvirus'larda DNA replikasyonu, viral komponentlerin sentezi ve olgunlaşma tamamen sitoplazma içinde oluşur.

• Çiçek virüsü hücre kültürlerinde ve embriyonlu yumurtada üretilebilir.

• Hücre kültüründe CPE oluşturarak ürerler. • Embriyonlu yumurtanın ise koryoallantoik zarı

üzerinde poks adı verilen karakteristik lezyonlar oluştururlar.

• Üredikleri hücrelerin sitoplazmasında çiçek virüsüne tipik, asidofilik karakterde inklüzyon cisimcikleri oluştururlar.

• Bu cisimciklere Guarnieri Cisimcikleri adı verilir.

Page 10: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

SMALLPOX VİRÜSÜ (VARİOLA VİRÜSÜ)

• İnsanlarda çiçek hastalığını oluşturan Poxvirus türüdür.

• Orthopoxvirus cinsi içerisinde yer alırlar

• Tipik döküntülerle karakterize enfeksiyon oluştururlar.

Page 11: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez• Virüs organizmaya genellikle damlacık enfeksiyonu

şeklinde üst solunum yollarının mukozasından girer. • Bunun yanında çicek lezyonu kabuklarının üst solunum

yoluna ulaşmasıyla da bulaşım söz konusudur. • Virüs ilk önce vücuda girdiği üst solunum yollarının

mukoza epitel hücrelerinde bir miktar üremeyi takiben, fagositik hücreler ve makrofajlar tarafından bölgesel lenf düğümlerine taşınırlar.

• Özellikle servikal lenf düğümlerinde üreyen virüsler, buradan kana karışarak primer viremi yaparlar.

• Kan yoluyla bir taraftan vücuttaki diğer lenf bezlerine, dalak, karaciğer, kemik iliği gibi organlara yayılırken, diğer taraftan da deri ve mukozalardaki küçük kan damarlarına ulaşırlar.

• Virüs bu organlarda da üredikten sonra ikinci defa viremi oluşturarak tekrar deri ve mukozalara ulaşarak, hastalığa özgül tipik döküntülerin ve lezyonların oluşmasına yol açarlar.

Page 12: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez

Page 13: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez

Page 14: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Lezyonların Histopatolojisi

• Çiçek hastalığının esas hastalık tablosunu deri ve mukozalarda görülen karakteristik döküntüler ve lezyonlar oluşturur.

• Oluşan lezyonların temeli, epitel hücrelerinin şişmesi ve erimesidir.

• Lezyonlar başta deri olmak üzere ağız, göz, farinks, trachea ve yemek borusunda da görülebilir.

• Bu lezyonların oluşması için virüsün kan yoluyla mutlaka epidermise geçmesi gerekir.

Page 15: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Klinik Görünüm

• Çiçek hastalığında kuluçka dönemi ortalama 10-12 gün arasındadır.

• Hastalığın başlangıcı genellikle anidir. • Başlangıçta yüksek ateş, baş ağrısı, kırgınlık, vücut

ağrıları, halsizlik gibi genel hastalık bulguları vardır. • Bir süre sonra vücutta hastalığa özgül tipik

döküntüler oluşmaya başlar. • Döküntüler oluşmaya başladıktan 24 saat sonra

ateş normale döner. • Hastalığın seyrine ve döküntülerin karakterine göre

çiçek hastalığı klinik yönden çeşitli gruplara ayrılarak incelenir.

Page 16: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola Major (Variola Vera)

• Hastalığın en yaygın ve en tipik görülen şeklidir. • Bu klinik formda hem genel hastalık tablosu, hem

de tipik döküntüler oluşur. • Döküntüler önce göz, ağız ve farinks

mukozasında, yüzde, ellerde, kollarda ve bacaklarda başlar, daha sonra hızla gövdeye yayılır.

• Döküntüler önce kırmızı renkli noktalar halinde belirmeye başlar.

• Bu döneme makül dönemi adı verilir, 2-3 gün sürer.

• Nokta halindeki kırmızılıklar daha büyük, soluk kırmızı renkli döküntüler haline dönüşür.

• Bu döneme papül dönemi adı verilmekte olup, ortalama 2-3 gün sürer.

Page 17: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola Major ( Variola Vera )

• Papüllerin içerisinin sıvı ile dolmasıyla vezikül dönemi başlar, 2-3 gün sürer.

• Bir süre sonra bu veziküllerin içi irinli hale dönüşerek, hastalığın püstül dönemi ortaya çıkar, 6 gün kadar devam eder.

• Püstüllerin kurumasıyla lezyon üzerinde kabuk oluşmaya başlar.

• Bu döneme kabuk dönemi adı verilir. • Bir süre sonra bu kabuklar kendiliğinden

düşerek lezyon yerinde çiçek sikatriksi adı verilen izler bırakır.

Page 18: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola Major ( Variola Vera )

• İlk döküntülerin belirmesiyle kabukların düşmesi ortalama 2-4 hafta içinde gerçekleşir.

• Vücuttaki tüm döküntüler aynı anda başlayıp, aynı anda biter.

• Çiçek hastalığında, su çiçeğinde olduğu gibi farklı döküntü dönemlerini aynı anda görmek mümkün değildir.

• Döküntü döneminde bu döküntülerin çeşitli bakteriler tarafından kontamine edilmesiyle septik artrit, konjuktivit, osteomyelit, kornea ülseri gibi komplikasyonlar oluşabilir.

• Lezyonların gözde oluşması durumunda körlüğe yol açabilir.

Page 19: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola Major’da Klinik Görünüm

3.gün 7.gün 7.gün 20.gün

Page 20: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola Major’da Klinik Görünüm

Page 21: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola Major’da Klinik Görünüm

Page 22: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Çiçek ve Suçiçeği Döküntüleri

Suçiçeği döküntüleri

Çiçek döküntüleri

Page 23: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Çiçek Döküntülerinin Aşamaları

Page 24: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Variola minör

• Çiçek hastalığının daha hafif olan şeklidir. • Kuluçka süresi Vaiola majordan daha uzun

olup, yaklaşık 15-20 gündür. • Döküntü dönemleri görülür, fakat daha

hafif seyirlidir. • Kabuklar düştükten sonra genellikle çiçek

sikatriksi oluşmaz. • Sekonder bakteriyel komplikasyonlar

oldukça azdır.

Page 25: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Kanamalı Çiçek

• Genellikle vücut direnci düşük kişilerde ortaya çıkan klinik formdur.

• Döküntü döneminde vücutta çeşitli tipte kanamalar oluşur.

• Bu kanamalar deride lekeler, mukozada kanamalar şeklinde ortaya çıkar.

• Bazı formlarda ise püstül dönemindeki lezyonlarda kanamalar meydana gelir.

Page 26: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Varioloid

• Yıllar önce aşılanmış kişilerin çiçek hastalığına yakalanması ile görülen klinik formdur.

• Bu tür kişilerde belirli düzeyde bağışıklık söz konusu olduğu için, ilk ateşli dönem atlatıldıktan sonra az sayıda ve dağınık durumda döküntüler oluşur.

• Bu döküntüler iz bırakmadan iyileşir.

Page 27: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Döküntüsüz Çiçek

• Bağışıklığı yeterli düzeyde olan aşılanmış kişilerde görülen klinik formdur.

• Bu formda ilk ateşli dönem geçtikten sonra hastalık hızla iyileşir.

• Döküntü oluşumu gözlenmez.

Page 28: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Uterus İçinde Bulaşan Çiçek

• Hamilelik döneminde çiçek enfeksiyonu geçirilmesi durumunda, virüs plasenta yoluyla fetüse geçerek düşüklere, anomalili doğumlara yol açabilir.

Page 29: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Bağışıklık

• Doğal olarak enfeksiyon geçiren kişilerde ömür boyu bağışıklık oluşmakta olup, kişiyi yeni enfeksiyonlara karşı korumaktadır.

• Hastalık geçiren kişilerde kompleman bağlayan antikorlar, hemaglütinasyon inhibisyon antikorları ve nötralizan antikorlar oluşur.

• Komplemanı bağlayan antikorlar 6-8 ay sonra negatifleşirken, hemaglütinasyon inhibisyon ve nötralizan antikorların pozitifliği ömür boyu devam eder.

Page 30: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Laboratuvar Tanısı

• Tipik olarak görülen çiçek enfeksiyonlarında klinik tanı koymak mümkün iken, tipik olmayan klinik formların tanısında laboratuvar testleri önemli yer tutar.

• İnceleme örneği olarak vezikül sıvısı, veziküllerin tabanından alınan kazıntı örneği, kabuklar ve serolojik inceleme için kan kullanılır.

• Laboratuvar tanısı 3 grup altında incelenir.

Page 31: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Virüs İzolasyonu ve İdentifikasyonu • Virüs üretilmesinde genellikle hücre

kültürü ve embriyonlu yumurta kullanılır. • Alınan inceleme örneği hücre kültürlerine

veya embriyonlu yumurtanın koryoallantoik membranına inokule edilir.

• İnkübasyon süresi sonunda embriyonlu yumurtanın koryoallantoik membranında poks adı verilen lezyonlar oluşur.

• Hücre kültürlerinde ise CPE oluşturarak ürerler.

• Üreyen virüsün çeşitli serolojik yöntemlerle kesin tanısı yapılır.

Page 32: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Korioallantoik membranda poks oluşumu

Page 33: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Mikroskobik İnceleme ile Viral Yapıların Araştırılması

• Hastalık materyalinden direkt olarak preparat hazırlanarak ışık mikroskobu ile incelenir.

• Virüs oldukça büyük olduğu için, enfekte hücreler içerisinde çok küçük noktacıklar olarak görülebilirler.

• İnceleme örneğinden hazırlanan histolojik preparatların incelenmesi ile Guarnieri adı verilen inklüzyon cisimciklei görülür.

• Bundan başka floresan antikor yöntemiyle viral antijen olup olmadığı araştırılır.

• Ayrıca elektron mikroskobu ile incelenerek virüsün ayrıntılı yapısı görülebilir.

Page 34: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Guarnieri Cisimcikleri

Page 35: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Spesifik Antikorların Araştırılması

• Çeşitli serolojik deneyler kullanılarak, hasta serumunda viral antikorların olup olmadığı, ayrıca antikor titresinde yükselme olup olmadığı araştırılır.

Page 36: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Epidemiyoloji • Hastalığı geçiren kişilerde ömür boyu bağışıklık oluşur. • Hasta kişiler özellikle inkübasyon döneminde daha

bulaştırıcıdırlar. • Virüsün ilk önce üst solunum yolu mukozasında

üremesi, virüsün solunum damlacıkları ile dışarıya yayılmasını kolaylaştırır.

• Bunun yanında lezyonlar da bulaştırıcı özelliktedir. Hastalığın insan dışında rezervuarı bulunmamaktadır.

• Tek bir serotipi vardır. • Hastalığa karşı geliştirilmiş etkili bir aşı bulunmaktadır. • Tüm dünyada uygulanan başarılı aşı çalışmaları

sonucunda, çiçek hastalığı günümüzde yeryüzünden tamamen silinmiştir.

• 1978 yılından sonra hiç bir çiçek olgusuna rastlanmamıştır.

• Bu yüzden son vakadan 10 yıl sonra, yani 1988 yılında aşı uygulanmasına tüm dünyada son verilmiştir.

Page 37: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Korunma• Çiçek hastalığından korunma aşılama ile

mümkündür. • Çiçek aşısı Vaccinia virüsü ile hazırlanan canlı bir

aşıdır. Bu aşı deri üzerine uygulanır. • Deri çizilerek hassaslaştırıldıktan sonra, bu

hassaslaşmış bölgeye bir damla aşı damlatmak suretiyle aşılama yapılır.

• Aşının uygulandığı deri bölgesinde sınırlı bir enfeksiyon oluşur.

• Bu bölgede çiçek hastalığında oluşan döküntünün aynısı görülür.

• Yani makül, papül, vezikül, püstül, kabuk ve sikatriks dönemleri vardır.

• Aşılama sonunda aşı uygulanan yerde ömür boyu kalıcı olan çiçek sikatriksi meydana gelir.

• Aşı reaksiyonu sırasında viremi oluşmaz. • Koruyuculuk süresi en az 5 yıl civarındadır.

Page 39: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Çiçek Aşısındandan Sonra Oluşan Döküntüler

Page 40: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

VACCİNİA VİRÜSÜ

• Orhopoxvirus cinsi içerisinde yer alır. • Çeşitli hayvanlarda enfeksiyon oluşturan

bir Poxvirüstür. • Bu virüsün tavşan ve fareleri de

kapsayan geniş bir konak zinciri bulunur.

• Çiçek aşısının hazılanmasında kullanılır. • Tek bir antijenik tipi vardır. • Embriyonlu yumurtada üretildiğinde

daha büyük lezyonlar oluşturur.

Page 41: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

MAYMUN ÇİÇEK VİRÜSÜ

• Orthopoxvirus cinsi içerisinde yer alır. • Maymunlarda enfeksiyon yapan bir virüstür. • Maymunlarla direkt teması olan kişilere

bulaşır. • Klinik bulgular insan çiçeğindekine benzer. • Maymun Çiçek virüsü insandan insana çok

nadir bulaşır. • Bu yüzden insanlar arasında oldukça nadir

görülür.

Page 42: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Maymun Çiçek Virüsü Enfeksiyonunun Görünümü

Page 43: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

SÜTÇÜ NODÜLÜ VİRÜSÜ • Parapoxvirus cinsi içerisinde yer alır. • İneklerde genellikle memelere yerleşerek

enfeksiyon oluşturur. • Genellikle meme başında lezyonlar oluşturur. • İnsanlara süt sağımı sırasında bulaşır. • Bu yüzden hayvancılıkla uğraşan kişilerde

görülmekte olup, süt sağan kişilerin ellerinde nodül tarzında lezyonlar oluşturur.

• Bu nodüller önce papül halinde başlar ve granülamatöz bir kabarcık haline dönüşür.

• Vezikül oluşturmadan kabuklanarak 4-8 hafta içinde tamamen iyileşir.

• Hastalık geçirmekle elde edilen bağışıklık kalıcı olmamaktadır.

• Bu yüzden reenfeksiyonlar sık sık görülür.

Page 45: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

İnsanlarda Sütçü Nodülü Enfeksiyonunun Görünümü

Page 46: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

ORF VİRÜSÜ • Parapoxvirus cinsi içerisinde yer alır. • Genellikle koyun ve keçilerde enfeksiyon

yaparlar. • Daha çok hayvancılıkla uğraşan kişilerde

görülür. • Hasta hayvanlarla temas durumunda

bulaşır. • İnsanda tek bir parmakta ağrısız, küçük

veziküller halinde başlar. • Vezikül püstül haline dönüştükten sonra

kabuk bağlar. • Kabuğun düşmesiyle kendiliğinden iyileşir. • İnsandan insana bulaşım söz konusu

değildir.

Page 48: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Hayvanlarda Orf Lezyonlarının Görünümü

Page 49: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

İnsanlarda Orf Lezyonlarının Görünümü

Page 50: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

İnsanlarda Orf Lezyonlarının Görünümü

Page 51: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

İNEK ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ (COWPOX VİRÜSÜ)

• Orthopoxvirus cinsi içinde yer alır. • İneklerde genellikle memelere yerleşir. • İnsana genellikle sağım sırasında bulaşarak,

sağımla uğraşan kişilerin ellerinde enfeksiyon yapar.

• Aşısız kişilerde daha ağır seyreder. • Daha çok parmakta lokalize olur. • Veziküler iltihabi lezyonlar şeklinde görülür. • Bu virüs antijenik yönden Variola ve Vaccinia

virüslerine benzer. • Bu yüzden bu virüsle enfekte olan kişiler, insan

çiçek virüsüne karşı da bağışıklık kazanırlar.

Page 52: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

İnek Çiçeği Lezyonlarının Görünümü

Page 53: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

İnek Çiçeği ile Enfekte Hayvanların Görünümü

Page 54: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

MOLLUSCUM CONTAGİOSUM VİRÜSÜ

• Molloscum Contagiosum yalnızca insanlarda oluşan, derinin bir nevi iyi huylu tümörüdür.

• Etkeni aynı isimle anılan, sınıflandırılamayan bir Poxvirus'tur.

• Virüs hayvanlarda hastalık oluşturmaz. • Aynı zamanda hücre kültüründe de

üretilmesi mümkün değildir. • Bu yüzden virüs üzerinde ayrıntılı

çalışmalar yapılamadığı için, sınıflandırılması mümkün olmamıştır.

• Hastalık tüm yeryüzünde sporadik ve epidemik olgular şeklinde yaygın olup, çocuklar ve gençler arasında sık görülür.

• Virüsün bulaşması genellikle direkt olarak hasta kişilerle temas iledir.

• Bunun yanında hasta kişilerin havlu ve traş malzemelerini kullanmak, hasta kişilerle aynı havuza girmekle de bulaşabilir.

• Gençler arasında seksüel temas nedeniyle daha sık görülür.

Page 55: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

MOLLUSCUM CONTAGİOSUM VİRÜSÜ

• İnkübasyon süresi 6 aya kadar uzayabilir. • Oluşan lezyonlar 2 yıla kadar kalıcıdır. • Daha sonra kendiliğinden gerileme gösterir. • Virüs düşük düzeyde immünojendir. • Bu yüzden bazı hastalarda hiç antikor

oluşmayabilir. • Bundan dolayı ikinci defa enfeksiyona yakalanma

yaygın olarak görülür. • Hastalıkta oluşan lezyonlar genellikle kollar,

bacaklar, genital bölge, sırt ve kaba etlerde görülür.

• Bu lezyonlar 2-5 mm büyüklüğünde, küçük, ağrısız, pembemsi, siğil gibi kabarık, orta kısmı çukur papüllerdir.

• Lezyonların içleri süt gibi eksuda ile doludur. • Haftalar veya aylarca devam ettikten sonra

kendiliğinden iyileşir.

Page 56: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Molluscum contagiosum Enfeksiyonunun Görünümü

Page 57: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Moluscum contagiosum Enfeksiyonunun Görünümü

Page 58: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Moluscum contagiosum Enfeksiyonunun Görünümü

Page 59: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Tanapox virusuna bağlı oluşan nodülün görünümü

Page 60: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Yabapox virusunun maymunda oluşturduğu enfeksiyon

Page 61: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

ADENOVİRİDAE AİLESİ

• Adenoviridae ailesinde yer alırlar. • İlk defa insan adenoid hücre

kültürlerinden izole edildiği için, Adenovirus adı verilmiştir.

• Çeşitli organ ve dokularda hastalık oluştururlar.

Page 62: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Morfolojik Özellikleri• Adenovirus'lar 70-90 nm büyüklüğünde, çift sarmallı DNA

içeren, ikozahedral simetrili, zarfsız virüslerdir. • Kapsomerleri morfolojik olarak 3 tip olup, antijenik yönden

farklıdırlar. • Adenovirus'ların sınıflandırılmasında ve hastalık tanısında

önemli rol oynarlar.

1 - Hekzon Şeklindeki Kapsomerler : Kapsomerlerin 240 tanesi hekzon şeklindedir. Bunlar insan Adenovirus'larında ortak antijenik özelliktedir.

2 - Penton Şeklindeki Kapsomerler : 12 eksenin ucunda yer alan kapsomerlerdir. Tüm Adenovirus'lar için ortak antijenik özelliktedir.

3 - Fiber Şeklindeki Kapsomerler : Pentonlardan çıkan ve yumru şeklinde uçları bulunan, çomak şeklindeki kapsomerlerdir. Bu fiber antijenleri tipe özgüldür.

Page 64: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Morfolojik Özellikleri

Page 65: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Sınıflandırılması• Adenovirus'lar bir çok virüs türünü içerisine almakta

olup, başlıca 2 cins altında sınıflandırılırlar.

1 - Aviadenovirus Cinsi : Kuşları enfekte eden Adenovirus'ları içine almaktadır. 2 - Mastadenovirus Cinsi : Memelileri enfekte eden Adenovirus'ları içine alır.

• Mastadenovirus cinsi içerisinde antijenik yönden farklı bir çok Adenovirus bulunmakta olup, insan enfeksiyonlarında, antijenik yönden farklı 41 Adenovirus tipi izole edilmiştir.

• İnsanlardan izole edilen Adenovirus'lar fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerine bakılarak A,B,C,D,E,F olmak üzere 6 gruba ayrılarak incelenirler.

Page 66: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Üreme Özellikleri

• Adenovirus'lar yalnızca epitelyal orijinli hücrelerde çoğalırlar.

• Hücre kültürlerinde CPE yaparak ürerler. • Oluşturdukları CPE özel karakterde olup,

hücrelerin yuvarlaklaşmasına, ve üzüm salkımı şeklinde kümeler oluşturmasına yol açar.

• Replikasyon enfekte hücrenin nükleusunda oluşur.

• Enfekte hücrelerde intranükleer inklüzyon cisimcikleri görülür.

Page 67: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez• Adenovirus'lar farinks, konjuktiva, ince barsak ve bazen de

diğer organların epitel hücrelerini enfekte ederler. • Genellikle bölgesel lenf düğümlerinden daha ileriye doğru

yayılım göstermezler. • C grubunda yer alan Adenovirus'lar adenoidlerde ve

tonsillalarda uzun yıllar latent olarak kalırlar. • Enfeksiyonun başlangıcından itibaren aylarca dışkı ile dışarı

atılırlar. • Üst solunum yolu mukozası ya da konjuktiva yoluyla vücuda

giren virüs, özellikle üst solunum yolu epitel hücrelerinde lokal üremeyi takiben, buradan alt solunum yolu gastrointestinal sistem epitel hücrelerine ulaşırlar.

• Buradaki üremeyi takiben kana karışan virüs, viremi oluşturarak deri ve bir çok organa yayılır.

• Oluşan enfeksiyonların çoğu tam iyileşme ile sonlanırken, bir kısmında tonsillalarda, adenoid dokuda, payer plaklarında latent olarak kalırlar.

• İmmün sistemin çeşitli nedenlerle baskılanması durumunda, yeniden aktive olarak çeşitli hastalık tablosuna yol açarlar.

Page 68: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez

Page 69: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez

Page 70: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Patogenez

Page 71: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Klinik Bulgular

• Adenovirus ile primer enfeksiyonlar özellikle çocukluk döneminde oluşur.

• Daha az sıklıkta ise yetişkinlerde ortaya çıkar.

• Bir Adenovirus tipi farklı klinik semptomlara sebep olabileceği gibi, birden fazla Adenovirus aynı klinik tabloyu meydana getirebilmektedir.

• Adenovirus'ların oluşturduğu hastalıklar çeşitli gruplara ayrılarak incelenirler.

Page 72: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Solunum Yolu Hastalıkları

• Öksürük, burun akıntısı, nazal konjesyon, başağrısı ve nezle gibi tipik semptomlarla seyreder.

• Bu tablolara ateş, titreme, kırıklık, myalji gibi sistemik semptomlar da eşlik edebilir. Bu tür hastalıklar 4 grup altında incelenir.

1 - Akut Ateşli Farenjit : Genellikle bebek ve küçük çocuklarda görülen klinik formdur. Sıklıkla C grubu Adenovirus'lar tarafından oluşturulur. Ateş, öksürük, burunda dolgunluk, boğaz ağrısı görülür. Hastalık genellikle hafif seyirlidir.

2 - Faringokonjuktival Ateş : Akut, ateşli farenjit tablosunu andırır, fakat bu tabloya konjuktivit eşlik eder. Genellikle B grubu Adenovirus'lar etkendir. Genellikle kamplardaki yüzme havuzlarından kişilere bulaşarak salgın yaparlar. Tip 3, 7 ve 14 ile oluşur.

3 - Akut Solunum Yolu Hastalığı : Farenjit, ateş, öksürük ve halsizlik ile karakterizedir. Askere yeni alınan gençler arasında salgın şeklinde görülür. Enfeksiyonların çoğunda etken, tip 4 ve 7 'dir.

4 - Pnömoni : Daha çok askere yeni alınanlarda akut solunum yolu hastalığının komplikasyonu şeklinde ortaya çıkar. Çocuklarda daha ağır seyreder ve yaklaşık % 8-10 oranında ölüme yol açar. Özellikle tip 3 ve 7 tarafından oluşturulur.

Page 73: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Solunum Yolu Hastalıkları

Page 74: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Göz Enfeksiyonları• Adenovirus'lara bağlı göz enfeksiyonları çeşitli şekillerde

ortaya çıkar. • Respiratuar hastalıklar sırasında oluşan göz enfeksiyonları,

orta şiddette seyreden konjuktivit tablosu şeklindedir. • Genellikle yüzme havuzlarından bulaşır. • Sıklıkla grup B ve tip 3 tarafından oluşturulur. • Folliküler tarzda olan konjuktivitlerde bir çok Adenovirüs

etkendir. • Bunlar Klamidyaya bağlı konjuktivitleri andırırlar. • Kendi kendilerine iyileşirler. • En ciddi göz enfeksiyonu epidemik keratokonjuktivittir. • Bu hastalık oldukça bulaşıcıdır ve akut konjuktivit ile

karakterizedir. • Korneada hasar oluşturarak keratite yol açabilirler. • Enfeksiyon tablosu 2 yıla kadar devam edebilir. • Genellikle tip 8, 19 ve 37 tarafından oluşturulur.

Page 75: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Göz Enfeksiyonları

Page 76: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Gastrointestinal Hastalıklar

• Bir çok Adenovirus tipi intestinal hücrelerde üreyebilmekte ve dışkı ile dışarı atılabilmektedir.

• Fakat bunların çoğu hastalık oluşturmamaktadır.

• Tip 40 ve 41 belirgin gastrointestinal hastalıklardan sorumlu bulunmaktadır.

• İshalli dışkılarda bol miktarda virüse rastlanır. • Genellikle bebeklerde 1-2 hafta süren ishal ve

ateş tablosu ortaya çıkar.

Page 77: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Diğer Hastalıklar

1 - Hemorajik Sistit : Genellikle erkek çocuklarda görülen sistit tablosudur. Virüs idrarla dışarı atılır. Hastada hematuri, disuri ve sık idrar yapma gibi klinik bulgular görülür. Hastalık 4-5 gün devam eder.

2 - İmmün Sistemi Baskılanmış Hastalardaki

Enfeksiyonlar : Bu tür immün sistemi baskılanmış kişilerde reenfeksiyon ve reaktivasyon şeklinde ortaya çıkar. Özellikle ciddi pnömoni ve hepatit gibi tablolara yol açabilirler.

Page 78: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Bağışıklık• Çoğu respiratuvar hastalık etkenlerinin

aksine, Adenovirus'lar reenfeksiyonlara karşı etkili ve uzun süreli bir bağışıklık sağlarlar.

• Bu da dolaşımdaki nötralizan antikorlar sayesinde olur.

• Tipe özgül nötralizan antikorlar hastalık semptomlarının oluşumunu engellediği halde, her zaman için reenfeksiyonları engelleyemez.

• Maternal antikorlar genellikle bebekleri ciddi respiratuvar Adenovirus enfeksiyonlarına karşı korurlar.

• 6-11 aylık bebeklerin % 50'sinde bir veya daha fazla tip Adenovirus'a karşı antikor pozitifliği bulunur.

Page 79: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Bağışıklık• Normal sağlıklı yetişkinlerde genellikle çeşitli

tiplere karşı antikor pozitifliği bulunmaktadır. • Tip 1,2 ,3 ve 5'e karşı nötralizan antikorlar, 6-15

yaş grubu çocukların % 40-60'ında mevcuttur. • Tip 3 ve 4'e karşı antikorlar ise daha yaygındır.• Nötralizan antikorlar muhtemelen ömür boyu

kalıcıdır. • Komplemanı bağlayan antikorlar gruba özgül

antikorlar olup, tipe özgül antikorlardan farklıdırlar.

• Bunların koruyucu özelliği bulunmamakta ve zaman içinde kaybolmaktadır.

• Küçük çocuklarda bazen bu antikorlar oluşmayabilmektedir.

• Bir çok türe karşı nötralizan antikor taşıyan yetişkinlerin çoğunda bu tür antikorlar oluşmamaktadır.

Page 80: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Virüs İzolasyonu ve İdentifikasyonu

• Virüs izolasyonu amacıyla insan kaynaklı hücre kültürleri kullanılır.

• İnsan embriyonik böbrek hücre kültürleri, insan epitelyal hücre kültürleri duyarlı hücre kültürleridir.

• Virüs üremesine bağlı olarak hücrelerde şişme, yuvarlaklaşma ve kümeleşmeler görülür.

• İnceleme örneği olarak hastalığın klinik görünümüne göre boğaz sürüntüsü, konjuktival sürüntü, rektal sürüntü, dışkı ve idrar gibi örnekler alınır.

• İzole edilen Adenovirus'lar çeşitli serolojik deneylerle tiplendirilirler.

Page 81: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Virüs İzolasyonu ve İdentifikasyonu

• Göz, akciğer ve genital sistemden Adenovirus izolasyonu tanı koydurucudur.

• Fakat boğazdan izole edilen Adenovirus, klinik bulgularla birlikte değerlendirildiğinde anlamlıdır.

• Adenovirus'ların barsak ve lenfoid dokuda uzun süre inatçı enfeksiyon oluşturması nedeniyle dışkıdan virüs izolasyonu, ancak kişide gastroenterit tablosu bulunması durumunda önemlidir.

Page 82: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Serolojik İnceleme

• Çeşitli serolojik yöntemlerle gerek spesifik antikorların varlığı, gerekse total antikorlarda titre yükselmesi olup olmadığı araştırılır.

Page 83: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Epidemiyoloji • Adenovirus enfeksiyonları tüm yeryüzünde

yaygındır. • Enfeksiyonlar yıl boyunca görülür. • Salgın şeklinde seyretmez. • Genellikle fekal- oral yolla bulaşır. • Bunun yanında kontamine eşyalar ve

solunum damlacıkları ile de bulaşabilmektedir.

• Genellikle Adenovirus tip 1,2,5 ve 6 ile enfeksiyonlar yaşamın ilk yılında geçirilir.

• Ateş, farenjit ya da asemptomatik olarak seyreder.

• Bunlar genellikle adenoidlerden ve tonsillerden izole edilirler.

Page 84: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Epidemiyoloji • Adenovirus'lar normal toplumlardaki üst

solunum yolu enfeksiyonlarının % 5-10'undan sorumludur.

• Bunun yanında yeni askere alınanlardaki üst solunum yolu enfeksiyonlarının % 50'sinden sorumludur.

• Bu da sıkışık yaşamaya ve virüsün damlacık enfeksiyonu ile solunum yoluyla bulaşmasına bağlıdır.

• Kışın görülme oranı daha yüksektir. • Konjuktivit şeklindeki enfeksiyonlar ise

daha çok yüzme havuzlarından kaynaklanmaktadır.

Page 85: POXVİRUS’LAR, ADENOVİRUS’LAR    VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA            MEKANİZMALARI

Korunma • Korunma amacıyla tip 4 ve tip 7'den

hazırlanmış attenüe aşı uygulanmaktadır.

• Bu aşı kapsül içerisinde ağız yolundan uygulanır.

• Genellikle askeri birliklerde, askere yeni alınanlara uygulanır.

• Tek doz olarak yapılan bu aşı, % 90'lara varan oranlarda bağışıklık oluşturmaktadır.