rehberlİk dersİ - siirt.edu.tr · Ünİte – bİreyİ tanima teknİklerİ •vii. Ünİte –...

of 86 /86
REHBERLİK DERSİ Yahya AKTU [email protected]

Author: others

Post on 08-Sep-2019

4 views

Category:

Documents


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • REHBERLİK DERSİ

    Yahya AKTU

    [email protected]

  • • I. ÜNİTE: ÇAĞDAŞ EĞİTİM VE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ

    • II. ÜNİTE - BÖLÜM 1: REHBERLİĞE GİRİŞ • II. ÜNİTE - BÖLÜM 2: BAŞLICA REHBERLİK MODELLERİ • III. ÜNİTE - REHBERLİK TÜRLERİ (ÇEŞİTLERİ) • IV. ÜNİTE - REHBERLİĞİN KAPSAMI (OKULDA

    REHBERLİK HİZMETLERİ) • V. ÜNİTE - BÖLÜM 1: EĞİTSEL REHBERLİK • V. ÜNİTE - BÖLÜM 2: MESLEKİ REHBERLİK • V. ÜNİTE - BÖLÜM 3: KİŞİSEL-SOSYAL REHBERLİK • VI. ÜNİTE – BİREYİ TANIMA TEKNİKLERİ • VII. ÜNİTE – ÖZEL EĞİTİM VE REHBERLİK • VIII. ÜNİTE – REHBERLİK HİZMETLERİNDE ÖRGÜTSEL

    YAPI

  • Birey

    Psikolojik danışma

    Rehberlik

    Öğrenci kişilik hizmetleri

    Çağdaş eğitim

  • Öğ.Kiş. Hiz.

    Sağlık Hizmetleri

    Sosyal Yardım

    Hizmetleri

    Sosyo- kültürel

    Hizmetler

    Özel Yetiştirme Hizmetleri

    Rehberlik Hizmetleri

    6

  • 1. SAĞLIK HİZMETLERİ

    • Taramalar, Aşılar

    • Sağlıkla ilgili bilgilendirmeler, Tedavi hizmetleri

    2. SOSYAL YARDIM HİZMETLERİ

    • Burs, beslenme, ulaşım, ek iş vb.

    ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL YETİŞTİRME Özel öğretim, özel eğitim, özel yetenek kursları vb

    SOSYO-KÜLTÜREL HİZMETLER

    Boş zaman değerlendirmeleri, spor, kültürel faaliyetler, sanat

    REHBERLİK HİZMETLERİ

  • 8

  • 9

  • 12

  • 13

  • Rehberliğin İlkeleri

    Demokratik ve insancıldır

    İnsan saygıya değer bir varlıktır

    Gönüllülük esasına dayanır.

    Öğrenciyi merkez alan bir eğitim

    sistemi öngörür. İşbirliği esastır

    Öğrenciyi her yönü ile tanımak

    gerekir.

    Gizlilik esastır

    Tüm öğrencilere yönelik bir hizmettir.

    Okulun amaç ve ihtiyaçları

    belirleyicidir.

    Sistematiktir

    Öğretimle birbirini

    tamamlar

    Karar vermeye yardım eder

    Süreklidir

    Özerklik esastır

    Bireye ve topluma

    sorumludur

    Bireysel farklara saygı

    esastır

  • 16

  • Rehberliğin ortaya çıkmasını sağlayan nedenler

    A- Sosyo-Kültürel ve ekonomik etmenler

    * Hızlı değişmeler

    * Bilimde ve teknolojide gelişmeler,

    * Kültürel alışverişin hızlanması

    * İnançlar ve değerlerindeki değişmeler,

    * Nüfus artışı ve göç

    * Kuşaklararası çatışmalar,

    * Suç işleme oranının artması

    * Ruhsal boz., hastalıklarının artması

  • • A- Sosyo-Kültürel ve ekonomik etmenler (Devam)

    * Çekirdek aileye geçiş,

    * Çocuk eğitiminde ailenin rolünü etkileyen çevresel etmenlerin artması,

    * Ailenin fonksiyonlarından bazılarının okula kayması, * Kadının çalışma hayatına katılması

    * Toplumun nitelikli insan gücüne ihtiyacının artması

    * İş hayatındaki değişmeler,

    * Mesleklerin çeşitlenmesi

  • B- Psikolojik Etkenler

    * Seçme özgürlüğünün verilmesi,

    * İlerici eğitim anlayışının benimsenmesi

    * Psikoloji ve psikometrideki gelişmeler,

    * Bireysel farklılıkların eğitimde dikkate alınması,

    * Eğitimde bireyin duygularına verilen önemin artması

  • Rehberliğin Tarihsel Gelişimi ABD’de

    • 1908 ABD’de Frank Parson tarafından iş arayanlara yardım hizmeti verilmeye başlanması. İşe yerleşme isteği ile başvuran adayların niteliklerini yetenek ve ilgilerini saptayarak sahip oldukları özelliklere uygun bir işe yerleştirme hizmetini başlatmıştır.

    • 1910 bu alanda çalışanların örgütlenmeye başlaması

    • 1913 ABD’de rehberlik hizmetlerinin eğitim sistemine alınması

    Türkiye’de

    o 1950’li yıllarda Türk-Amerikan işbirliği kapsamında çalışmalar başlamıştır.

    o 1954 de lisans programlarına ders olarak konması

    o 1970’de okullarda rehberlik uygulamalarının başlaması

    o 1983 yılında MEB bünyesinde Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Daire Başkanlığı Kuruldu.

    • VII. Milli Eğitim Şurasında ele alındı

    • IX. Milli eğitim Şurasında Zorunlu hale getirildi.

  • REHBERLİK MODELLERİ

    Parsonian Eğitimle Kaynaştırılmış

    Klinik (özellik-faktör)

    Karar vermeye yardım süreci

    Gelişimsel

    Frank Parsons Brewer Williamson Katz, Tiedeman, Jones, Tyler

    Bireyi tanıma Mesleği tanıma İşe yerleşme

    Rehberlik programıyla akademik programın birlikte yürütülmesini savunur. NOT: Bu modelle okullarda rehberlik saatleri başlamıştır

    Parsons modelinden esinlenmiştir. Bireyin karardan sonra ayrıntılı incelenmesini savunur. Test ve test dışı tekniklerin eğitimde kullanılmasına katkı sağlamıştır.

    Rehberlik bireyin karar verme sürecine yardımdır. Eğitsel ve mesleki seçenekler arasında bireyin yapacağı seçime profesyonel müdahaledir.

    Gelişim dönemleri, görevleri ve kritik dönem önemlidir. Rehberlik yaşam boyu devam eder. Kapsamlı PDR programları bu yaklaşımın uygulama boyutudur.

  • 22

  • 23

  • Rehberliğin Başlıca Türleri

    • Hizmet Alanlarına Göre • Öğretim Basamaklarına Göre • Birey sayısına göre • Temel işlevlerine göre • Problem Alanlarına Göre

  • Hizmet Alanlarına Göre

    Eğitim

    Sağlık

    Sosyal Yardım

    Endüstri

    Adalet ve

    Güvenlik

  • Eğitim alanında; Bütün eğitim kademeleri, çıraklık eğitim merkezleri, halk eğitim merkezleri, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, bilim

    ve sanat merkezleri. Sağlık alanında;

    Sağlık ocakları ve hastanelerde özellikle anne çocuk sağlığını koruyucu nitelikte

    Sosyal yardım alanında; Huzurevleri, çocuk esirgeme kurumları, sosyal

    yardımlaşma ve dayanışma kurumları, kızılay Endüstri alanında;

    İş ve işçi bulma kurumu, işçi sendikaları, personel seçimi yapan merkezler vb. Adalet ve güvenlik;

    Cezaevleri, ordu, ıslahevleri, emniyet, aile mahkemeleri

  • Öğretim Basamaklarına Göre

    Okul Öncesi

    İlköğretim Ortaöğretim

    Yükseköğretim

  • Okul öncesi Özgüven

    Benlik Benlik saygısı Sosyalleşme

    Kişilik v e zeka gelişimi Kendini kabul

    Okula uyum ve ilköğretime hazırlık

    Mesleki gelişim

    Daha çok grup rehberliği, oyun, gözlem ağırlıklıdır.

  • İlköğretim I. kademe

    Kendini tanıma

    Benlik gelişimi

    Sosyalleşme

    Mesleki gelişim

    •Daha çok grup rehberliği •Eğitsel rehberlik önemlidir. *Koruyucu ve önleyici çalışmalar

  • İlköğretim II. kademe

    Kendini tanıma

    Çevreyi tanıma

    Mesleki gelişim açısından önemli Yöneltme hizmetleri önemli

  • Orta öğretim

    Çevreyi tanıma

    Olanakların farkına varma

    Psikolojik danışma hizmetleri öne çıkar Akran danışmanlığı önemlidir Mesleki gelişim açısından önemlidir Mesleki rehberliğin en yoğun dönemidir. Ergenlik döneminin özellikleri dikkate alınmalıdır

  • Yükseköğretim

    Ev ve aileden ayrılma

    Kendi başına kararlar alabilme

    Akademik başarı

    Karşı cinsle ilişkiler

    Mali destek Aile kurma

    Psikolojik danışma ön plandadır

  • Birey Sayısına Göre

    • Bireysel Psikolojik Danışma /Rehberlik • Grupla Psikolojik Danışma / Rehberlik

    Danışanın probleminin niteliği Belirleyicidir.

  • Rehberlik ile psikolojik danışma arasındaki farklar

    Rehberlik Psikolojik danışma

    Rehberlikte bilişsel yön ön plandadır Duyuşsal yön ağır basar

    Kişi sayısında sınırlama yoktur Kişi sayısı sınırlıdır

    Zaman sınırlaması yoktur Zaman sınırlıdır

    Profesyonel düzeyde sınıf öğretmenleri yapabilir Sadece uzman yapar

    Kapsamı geniştir Daha özneldir

  • 35

  • Bireyle Psikolojik Danışmada

    • 45-50 dakika haftada bir oturum.

    • Etkileşim sınırlıdır

    • Maliyeti yüksektir

    • Yardım süreci derindir

    • Kendini açmada sıkıntı yaşayan ve grupta dışlanabilecek bireyler için daha uygundur

    • 90 dakika oturum.

    • İdeal kişi sayısı 8-12 arasıdır.

    • Etkileşim yüksektir

    • Ekonomiktir

    • Yardım süreci daha yüzeyseldir.

    • Benzer problemli bireylerin bir arada olması çözüm sürecini kolaylaştırır.

    Grupla Psikolojik

    Danışmada

  • Temel İşlevlerine Göre

    Ayarlayıcı

    Geliştirici

    Önleyici

    Uyum sağlayıcı

    Yöneltici

    Tamamlayıcı

    İyileştirici

    Kriz odaklı

  • •Önleyici rehberlik problem çıkmadan önce, •Krize müdahale problem anında, •İyileştirici rehberlik problemin ortadan kaldırılmasına yöneliktir.

  • Problem Alanlarına Göre

    • Eğitsel Rehberlik • Kişisel Rehberlik • Mesleki Rehberlik

  • 40

  • Eğitsel Rehberlik

    Okul seçme

    Okula uyum

    Ders tercihi

    güdülenme Verimli çalışma

    Zaman kullanımı

    Sınavlara hazırlanma

    Öğrencilerin öğrenmeyi öğrenmelerini amaçlar

  • Kişisel Rehberlik

    Bireyin kendisini kabul etmesi

    Fiziksel ve sosyal çevresini tanıması

    Bireyin potansiyelini en iyi şekilde kullanmasını amaçlar

  • Kişisel Rehberlik Uyum

    Kişiler arası ilişkiler

    İletişim problemleri

    Özgüven

    Benlik saygısı

    Korku ve kaygılar

    Karşı cinsle ilgili problemler, ailevi problemler, sosyal beceri ve benzeri konularla ilgilenir.

  • 44

  • Çatışma Çözme Stratejileri

    • Johnson ve Johnson, kişilerarası bir çatışma veya sorun karşısında insanların beş farklı çözüm stratejisinden birini izleyebileceklerini belirtilmiştir.

    • Her biri hayvanla simgelenmiştir, hangisinin kullanılacağı ise amaç ve ilişki faktörüne bağlamıştır. Amaç faktörü; çatışmaya yol açan amaç, birey açısından ne ölçüde önem taşımaktadır? Kişi faktörü; çatışmaya girdiği kişi ile olan ilişkileri ne ölçüde önemlidir?

  • 46

  • Kendini tanıma penceresi (Johari Penceresi) modeli

    • Çatışma çözmede iletişim becerileri çok önemlidir. İletişim becerilerinin başında bireyin kendisini tanıması gelir. Bireyin kendisini tanımasına yönelik olarak kullanılan tekniklerden birisi de Johari Penceresidir.

    • Johari modeli, örgütlerde üyeler arası iletişim düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir ve amacı bireyler arası iletişimin yapısını test etmektir. Bu modelde 4 pencere vardır ve her bir pencere bireylerin davranış, duygu, ihtiyaç ve tercihlerine işaret etmektedir. Kişinin hangi pencerede duracağı diğerleriyle kuracağı iletişimi etkilemektedir.

  • 48

  • Mesleki rehberlik Kendini tanıma

    Meslekleri tanıma

    Niteliklerine uygun meslek seçme

    Seçilen mesleğe hazırlanma

    Mesleki yönden gelişme

    Yetenek ve ilgi önemlidir.

  • Mesleki Gelişim süreci

    Uyanış ve farkında olma (5-12)

    • İnsanların farklı uğraşları olduğu

    • Farklı meslekler fak edilir

    Meslekleri keşfetme ve araştırma (13-14)

    • Mesleklerin benzer ve farklı yönleri keşfedilir

    • Yeni yönleri araştırılır

    Karar verme (15-18) • Kişi mesleğine karar verir.

    Hazırlık (18-23) • Seçilen mesleğe hazırlanılır

    İşe yerleşme (23+) • Birey kazandığı bilgi ve becerileri uygular.

  • Meslek seçimi ile ilgili kuramlar

    • Bireyin özellikleri

    • Mesleğin özellikleri

    • Uygun meslek Parson modeli

    • Hayal dönemi (6-11) bu dönemde hoşa giden mesleklere girmek istenir. Model alma belirleyicidir.

    • Geçici seçim dönemi (12-17): İlgi, yetenek, değer ve geçiş

    • Gerçekçi dönem (17-22): araştırma, billurlaşma, belirleme basamakları vardır

    Ginzberg ve arkadaşları

    • Bilinçdışı Psikanalitik

    yaklaşım

  • 52

  • Meslek seçimi ile ilgili kuramlar

    SUPER’IN BENLİK KURAMI

    Büyüme (0-14) meslekleri tanır

    Araştırma 15-24 ilgi ve yeteneğe göre meslek

    araştırılır

    Deneme 14-17

    Geçiş 18-21

    Sınama ve izleme 22-24

    Yerleşme 25-44 meslek seçilir

    Çöküş 65+ deneyim ve emeklilik

    Koruma 45-64 en iyi olunmaya çalışılır

  • 54

  • Roe’nin ihtiyaç kuramı

    İnsanlara yakın

    meslekler

    İnsanlardan uzak

    meslekler

    Meslek seçimi psikolojik ihtiyaçların doyurulmasıdır.

    Çocukluk yıllarındaki anne/baba ve çocuk ilişkisi önemlidir.

  • 56

  • 57

  • Kişilik Tipleri Kişilik Özellikleri Meslekler

    Gerçekçi Sabırlı, hoşgörülü, pratik, maddeci

    Elektrikçi, mühendis, beden eğitimi öğretmeni

    Araştırıcı

    Entelektüel, analitik düşünen, titiz, bağımsız, içedönük.

    Biyolog, matematikçi, fizikçi, astronot.

    Artistik Coşkulu, hayalci, sezgisel, etkileyici

    Yazar, ressam, mimar

    Sosyal

    Yardımsever, sorumluluk sahibi, empatik anlayışı gelişmiş

    İnsan kaynakları uzmanı, sosyal hizmet uzmanı, akademisyen, öğretmen

    Girişimci Dışadönük, kendine güvenen, sosyal, konuşkan

    Satıcı, pazarlamacı, politikacı, avukat

    Geleneksel Dikkatli titiz, ,itaatkar Veznedar, postacı

    Holland’ın Tipoloji kuramı

  • Katz Gelatt’ın Karar kuramı

    • Mesleki seçim sürecini duygusal değil, akılcı süreçlerle açıklar.

    • Kişi bilgilenirse karar vermesi kolaylaşır.

    • Hoppock’un İhtiyaçlar Kuramı

    • İhtiyaçlar meslek seçiminde temel rol oynar.

    • Tiedeman ve O’hara kişilik Kuramı

    • Mesleki gelişimin tek belirleyicisi kişiliktir.

  • 60

  • Rehberlik Hizmetleri

    Psikolojik danışma

    Yöneltme ve yerleştirme

    Oryantasyon

    Çevre / veli İle ilişkiler

    Bireyi tanıma

    Müşavirlik Ar – Ge

    Bilgi toplama ve yayma

    İzleme Değerlendirme

    Sevk

  • • Başlangıçta

    • Yatay geçişle gelenlere

    • Programa yeni katılan öğrencilere Oryantasyon

    • Eğitsel bilgiler

    • Mesleki bilgiler

    • İmkanlar

    • Üst eğitim kurumları

    • Burslar vb.

    Bilgilendirme Hizmetleri

    • Üst eğitim kurumları

    • İş imkanları

    • Eğitsel kol

    • Meslek seçimi

    Yöneltme ve yerleştirme

    62

    • Hizmetlerin amacına ulaşıp ulaşmadığı izlenir İzleme ve değerlendirme

    • Yardımın yetersiz kaldığı durumlarda yapılan hizmetleri kapsar

    • RAM’a

    • Özel eğitim uzmanına vb sevk etmedir.

    Sevk

  • Bireyi tanıma

    Test teknikleri Test dışı teknikler

  • Bireyi Tanıma Hizmetinin İlkeleri

    Amaç bireyin kendisini tanımasına

    yardım etmedir

    Tüm öğrencilere yöneliktir

    İşbirliği gerektirir.

    Süreklidir Özel olmayan

    durumlar ilgililerle paylaşılmalıdır.

    Tüm yönleriyle tanınmalıdır

    En uygun ve güvenilir araçlar kullanılmalıdır.

    Tüm araçlar birlikte ele alınmalı ve

    değerlendirilmelidir.

    Ölçme araçları amaç değil araçtır.

    Sonuçlarından yararlanılmayacak

    araçlar kullanılmamalıdır.

  • Yetenek testleri

    • Genel yetenek

    • Özel yetenek testleri

    Başarı testleri

    • Standart testler

    • Öğretmen yapımı testler

    Tutum envanterleri

    Kişilik testleri

    İlgi envanteri

  • Test dışı teknikler

    Gözleme dayalı teknikler

    Kendini anlatmaya dayalı teknikler

    Başkalarının kanılarına dayalı teknikler

    Etkileşime dayalı teknikler

    Diğer

  • zleme

    dayalı tekn

    ikler

    Gözlem

    • Gelişigüzel

    • Sistematik

    • Katılımlı

    • katılımsız

    Gözlem listesi

    Özellik kayıt çizelgesi

    Anekdot

    Derecelendirme ölçeği

    Vaka incelemesi

  • Ken

    din

    i anlatm

    a teknikleri

    Otobiyografi

    Arzu listesi

    Zaman cetveli

    Problem tarama listesi

    Anket

    Öğrenci tanıma formu

  • Sosyometri

    Kimdir bu?

    Sosyal uzaklık ölçeği

    Başkaların

    ın kan

    ılarına d

    ayalı teknikler

  • 71

  • 72

  • Etkileşime

    dayalı tekn

    ikler

    Görüşme

    Ev ziyaretleri

    Sosyodrama

    Psikodrama

  • ÖZEL EĞİTİM VE REHBERLİK

  • 76

  • 77

  • 80

  • 81

  • 82

  • 85

    Okul Rehberlik Öğretmeninin Görevleri