endÜstrİyel ve bÜyÜk tÜketİmlİ tesİslerİn doĞal gaz projelendİrme ve dÖnÜŞÜm...

of 37/37
ENDÜSTRİYEL ve BÜYÜK TÜKETİMLİ TESLERİN DOĞAL GAZ PROJELENDİRME ve DÖNÜŞÜM TEKNİKLERİ Gökhan TEZCAN Makine Müh. / Eğitim Uzmanı

Post on 26-Jun-2015

7.204 views

Category:

Education

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

ENDÜSTRİYEL ve BÜYÜK TÜKETİMLİ TESİSLERİN DOĞAL GAZ PROJELENDİRME ve DÖNÜŞÜM TEKNİKLERİ

TRANSCRIPT

  • 1. - UGETAMUGETAM Eitim Mdrl 1UGT-2100 Eitim NotlarENDSTRYEL ve BYKTKETML TESSLERN DOALGAZ PROJELENDRME veDNM TEKNKLERGkhan TEZCANMakine Mh. / Eitim Uzman

2. NDEKLER1 - KAPSAM.................................................................................................................................................... 42 - GAZ TESLM NOKTASI........................................................................................................................... 42.1 - Servis Kutusu.............................................................................................................................................. 42.2 - Basn Drme ve lm stasyonu......................................................................................................... 43 - KNCL BASIN DRME STASYONU .......................................................................................... 54 - ELK TESSATIN KAYNAKLA BRLETRLMES........................................................................ 114.1 - Borularn kaynaa hazrlanmas ............................................................................................................... 114.1.1 - Kaynak Adm Ykseklii .................................................................................................................. 12ekil 11. Kaynak Adm Ykseklii............................................................................................................... 124.1.2 - Kaynak Az Akl ........................................................................................................................ 124.2 - Kaynak ilemi ........................................................................................................................................... 134.3 - Kaynak Hatalar........................................................................................................................................ 134.4 - Kurtaz Kaynak (branman alnmas) ..................................................................................................... 134.5 - Kaynak Kalite Kontrol............................................................................................................................ 134.6 - Kaynaklarn Kalifikasyonu .................................................................................................................... 145 - POLETLEN BORU KULLANIMI ........................................................................................................ 145.1 - Polietilen Borulara Ait Genel zellikler................................................................................................... 145.2 - PE Borularn Tesisatlandrlmas .............................................................................................................. 145.2.1 - PE Boru Boyutlar.............................................................................................................................. 145.2.2 - Gzergah Tespiti................................................................................................................................ 155.2.3 - Polietilen Borularn Traneye Yerletirilmesi.................................................................................... 155.2.4 - Polietilen Borularn Birletirilmesi.................................................................................................... 166 - BORU HATTI TASARIMI ...................................................................................................................... 166.1 - Boru ve balant elemanlar...................................................................................................................... 166.2 - Yeralt Gaz Borular.................................................................................................................................. 166.3 - elik Borularn Traneye Yerletirilmesi ................................................................................................. 176.4 - Gaz hattnn, tesisat galerisinden geirilecei durumlarda........................................................................ 186.5 - Boru Tesisatnn Korozyona Kar Korunmas......................................................................................... 186.6 - Yer st Gaz Borular.............................................................................................................................. 196.7 - Boru Hatt Uzamas .................................................................................................................................. 206.8 - Boru Hatt ................................................................................................................................................. 206.9 - Tahliye Hatt (Vent).................................................................................................................................. 206.10 - Emniyet Solenoid Vanas........................................................................................................................ 206.11 - Saya....................................................................................................................................................... 206.12 - Fittingler ................................................................................................................................................. 217 - TESTLER ................................................................................................................................................. 217.1 - kinci Szdrmazlk testi (Mukavemet Testi) ............................................................................................ 217.2 - Birinci Szdrmazlk testi .......................................................................................................................... 227.3 - Gaz Datm irketinin Kontrol ............................................................................................................ 227.4 - Gaz Teslim Noktas Sonras Tesis Edilen PE Hattn Test lemleri ......................................................... 228 - KAZAN DARES TESS KURALLARI ................................................................................................ 238.1 - Kazan Dairelerinde lave Tedbirler .......................................................................................................... 238.2 - Havalandrma............................................................................................................................................ 238.3 - Tabii Havalandrma .................................................................................................................................. 238.4 - Elektrik Tesisat........................................................................................................................................ 248.5 - Kesit Hesab.............................................................................................................................................. 248.6 - Kazan Tadilat ve Dnm.................................................................................................................... 258.7 - Baca Gaz Emisyon Deerleri................................................................................................................... 259 - BRLR GAZ KONTROL HATTI (GAS TRAIN)................................................................................ 259.1 - Brlr Gaz Kontrol Hatt Ekipmanlar...................................................................................................... 269.2 - Gaz kontrol hatt ekipmanlar balant ekilleri........................................................................................ 2810 - RADYANT ISITICILAR.......................................................................................................................... 2910.1 - Cihazlarn Yerletirilmesi....................................................................................................................... 2910.2 - Havalandrma.......................................................................................................................................... 29 3. 10.3 - Egzost havas tahliyesi............................................................................................................................ 2910.4 - Yakma Havas Temini ............................................................................................................................ 3111 - MUTFAK TESSATI................................................................................................................................ 3111.1 - Basn ..................................................................................................................................................... 3111.2 - Kapasite .................................................................................................................................................. 3111.3 - Havalandrma.......................................................................................................................................... 3211.4 - Mutfak cihazlar emniyet ekipmanlar.................................................................................................... 3212 - HAMLALAR (ALUMALAR)............................................................................................................. 3312.1 - Hamlalarn Montaj Kurallar................................................................................................................. 3413 - BACALAR................................................................................................................................................ 3414 - HESAP YNTEMLER........................................................................................................................... 3514.1 - Boru ap Hesap Yntemi...................................................................................................................... 3515 - ENDSTRYEL SAYALAR................................................................................................................. 3716 - KAYNAKLAR ......................................................................................................................................... 38 4. 1 - KAPSAMEndstriyel ve byk tketimli tesisler, Endstriyel ve Byk Tketimli Tesislerartnamesinde ngrlen artlara gre yaplacak ve dntrlecektir.Bu artnamede ngrlen kurallar:a) Kapasiteye bal kalmakszn Gaz Teslim Noktas k basnc 300 mbargn zerindeolan yerler,b) k basncna bal kalmakszn doal gaz ihtiyac 180 m3/hin zerinde olan yerler,c) Doal gazn proses (retim) amal kullanld yerler (buhar kazanlar, buharjeneratrleri, stand-by alan elektrik jeneratrleri, ekmek frnlar, yemek retimiiin kullanlan mutfak cihazlar ve laboratuar bekleri bu Teknik Esaslarda tanmlananproses (retim) kapsam dndadr),Eer bir tesiste bu Teknik Esaslar kapsam dahilinde olan (a, b, c maddeleri) tesisatlar ileproses kapsam dnda olan cihazlar ayn projede yer alyor ise, projenin tamam kapsamiindedir.2 - GAZ TESLM NOKTASIEndstriyel tesise gaz tesliminin yaplaca noktadr. Gaz teslim noktasnn tipi tesis iingerek duyulan gaz debisi, gaz basnc veya blgedeki Gaz Datm irketi doalgaz hattnnelik veya PE olmasna gre deikenlik gsterir.Yukardaki esaslara bal olarak gaz arznn salanaca gaz teslim noktas tipleri;- Servis kutusu- RMS/RS C tipi istasyon (PE hattan beslenen)- RMS/RS B tipi istasyon (elik hattan beslenen) eklinde olabilir.2.1 - SERVS KUTUSUPE ebekeden beslenir. htiya duyulan gaz debisinin 180 m/he kadar olduu endstriyeltesisler iin uygundur. Giri basnc 1 4 barg, k basnc 21 veya 300 mbardr.stanbulda drt tip kutu kullanlmaktadr;S700, S 200 ve S 300 duvar tipi kutular ile CES 200 Gml Tip Kutu (Yer Tipi).Yandan delme uygulamas S700 ve S200 tip kutulara uygulanmaktadr. Yandan delinmikutularda tesisat borusu topraa girmeden binaya girer.Bu nedenle katodik koruma ve scakbant sarg uygulamas art da ortadan kalkm olur. Her durumda tesisat borular korozyonadayankl bir boya ile boyanmaldr.2.2 - BASIN DRME VE LM STASYONUa) RMS/RS C tipi istasyon (PE hattan beslenen)PE ebekeden beslenir. htiya duyulan gaz debisinin 325 m/he kadar olduuendstriyel tesisler iin uygundur. Giri basnc 1 - 4 barg, k basnc max. 0,3 bargdr.(stanbul dndaki baz gaz irketleri max 1 barga msaadeetmektedir)325 m3/hin zerindeki gaz debisi yada 0,3 barg basn zeri taleplerde Gaz Datmirketinin onay alnmaldr.b) RMS/RS B tipi istasyon (elik hattan beslenen)elik hattan beslenir. Giri basnc stanbulda 6-25 bargdr (OSBlerde genellikle19-12 barg giri basnc uygulanr). k basnc min. 4 bargdr. 4 bargn altndaki kbasnc taleplerinde Gaz Datm irketinin onay alnmaldr. 5. 3 - KNCL BASIN DRME STASYONUEndstriyel tesislerde, gaz teslim noktas k basncnn tesisatn tasarm gerei farklbasn deerlerine drlmesi gerektii durumlarda ikincil basn drme istasyonu tesisedilmelidir. kincil basn drme istasyonunda da 25 m/s hz limiti almamaldr. Basndrme ve lm istasyonu ift hatl ise ikincil basn drme istasyonu da ift hatl olmalveya ikinci bir monitr reglatr tesis edilmedir.kinci basn drme istasyonlarnn her yl periyodik olarak kontrol endstriyel tesistarafndan yaptrlmaldr. Kontrol sonularn belirtir belge, endstriyel tesisin yetkililerineteslim edilmelidir. Gerekli grld durumlarda Gaz Datm irketi yetkilisinesunulmaldr.kinci basn drme istasyonu yaknnda doalgaz yangnlarna uygun yangnsndrclerin bulunmas tavsiye edilir. kincil basn drme istasyonu dizayn ve yerseim kriterleri aada verilmitir.Yer Seim Kriterleri1. Olas bir sarsnt durumunda istasyonun ve giri vanasnn, yknt altnda kalmamaskonusuna dikkat edilmelidir.2. Olas bir yanma ve patlama durumunda, istasyonun etkilenmemesi, yangn sirayetiihtimalinin dk olmas konusuna dikkat edilmelidir.3. Bakm, kontrol ve montaj-demontaj amal yaklamn ve ulamn kolay olmas konusudikkate alnmaldr.4. Yanc ve parlayc madde imalat sahalar ve depolarna olan uzakla dikkat edilmelidir.5. Tesise ait trafo binas, alter sahas, enerji nakil hatt gibi noktalara olan mesafe konusugz nnde bulundurulmaldr.6. Tesis ii ve/veya d trafik akndan (otomobil, kamyon, forklift, i makineleri, seyyarretim bantlar v.b.) istasyonun darbe grmemesi konusu dikkate alnmaldr.7. kinci basn drme istasyonlar bina dnda ise havalandrlm kutu iinde olmaldr.ekil 1. kincil basn drme istasyonu emas1-Giri-k Vanas (Kresel) (TS EN 331, TS 9809)2-Manometre (Musluklu) (TS EN 837)3-Filtre (TS 10276)4-Ani Kapatmal Regltr (TS EN 88, TS 10624, TS 11390 EN 334)5-Relief valf (TS 11655 6. GAZ TESLM NOKTASININELK HATTAN BESLENEN BASIN DRME VE LM STASYONU OLMASI DURUMUNDAekil 2. elik hattan beslenen mteri istasyonu balants. 7. GAZ TESLM NOKTASININPOLETLEN HATTAN BESLENEN BASIN DRME VE LM STASYONU OLMASI DURUMUNDAekil 3. PE hattan beslenen mteri istasyonu balants. 8. ekil 4. Servis kutusu balants.GAZ TESLM NOKTASININSERVS KUTUSU OLMASI DURUMUNDA 9. 4 - ELK TESSATIN KAYNAKLA BRLETRLMES tesisatn tasarm, yapm, yerletirilmesi, kontrol, iletmeye alnmas ve iletilmesi ileilgili olarak TS, EN, ISO, IEC standartlarndan herhangi birine, bu standartlar yok ise, TSEtarafndan kabul gren dier standartlara uyulmas zorunludur.Standartlarda deiiklik olmas halinde; deiiklik getiren standart, uygulanan standardn iptaledilmesi veya yrrlkten kaldrlmas halinde ise yeni standart geerli olur. Kullanlacakbtn cihazlar, gaz armatrleri, saya, boru, vana, fittings vb. malzemelerin standart uygunlukbelge kontrol Gaz Datm irketi tarafndan yaplm olmaldr.Konusunda TS Standard olmayan yakc cihazlar iin (Kazan, brlr, bek v.b.) yukardakiartlarn salanamad durumlarda, TSE zel inceleme raporu veya akredite kurulularnverecei raporlar istenir.Endstriyel tesislere ait doalgaz tesisatlarnda kullanlacak elik borular TS 6047 EN 102081 veya API 5L standardna uygun olmaldr. Kaynak birbirinin ayn veya erime aralklarbirbirine yakn iki veya daha fazla metal paray s, basn veya her ikisi birden kullanarakayn trden bir malzeme katarak veya katmadan birletirmektir.Kaynaklar amacna, uygulama usulne ve ilemin cinsine gre snflara ayrlr. Tesisatlardakullanlan balca kaynak yntemleri;- rtl Elektrotla Elektrik Ark Kayna (Rutil, bazik, sellozik elektrotlarla)- TIG Kayna- MIG / MAG KaynaEndstriyel tesislerde yaplacak olan doalgaz tesisatlarnda oksiasetilen kayna kabuledilmemektedir.4.1 - BORULARIN KAYNAA HAZIRLANMASIa) Borularn Kontrol : Kontrolde zellikle bklme, balarda eilme, entikler,izikler, korozyona uram yerler, bombeler, kaplamada hasar hatalarna dikkatedilmelidir.b) Temizlik : Borularn ii montajdan nce temizlenmelidir. Montajntamamlanmasndan sonra bina giriindeki AKV. (L>50 m. ise) kapatlarak sprmeTe si vastas ile, basnl hava kullanlarak boru iindeki kirlilik tahliye edilmelidir.c) Kaynak Az Almas : Boru ular dzeltilmi ve kaynak az alm olmaldr.Boru i ve d yzeyinde kaynak azndan itibaren 5 cm.lik ksmda yzey temizliiyaplmaldr.d) Paralarn Eksenlenmesi : Kaynak ilemi srasnda i ve d eksen kaklolmamaldr.K aynakA z5 cm .B oru dyzeyi5 cm .B oru i yzeyi 10. 4.1.1 - Kaynak Adm YksekliiBorular, kaynak az alm olarak sahaya gelmektedir. Tm evrede adm ykseklii, 1,6 mm olacakekilde talanarak eitlenmelidir. Boru ba kesilmi borularda, kaynak adm ykseklii, 1,6 mmolarak ayarlanmaldr.1,6 0,8 mmKaynak adm yksekliiekil 6. Kaynak Adm YksekliiOrijinal borularda kaynak az as, 305/0o dir. Kesilmi borularda, alacak az as bu ekildeayarlanmaldr. Kaynak aznda hata (entik yoksa) talanmamaldr. Kaynak az ne kadar iyi ise,kaliteli bir kaynak iin o kadar iyi hazrlk yaplm olur.Kaynak az as30 + 5/-0ekil 7. Kaynak az as4.1.2 - Kaynak Az AklD kelepe ile montajlanan bir borunun kaliteli bir kaynakla birletirilmesi iin, montajn tm evrede1,6 mm yi gememesi salanmaldr. Tie-in noktalarnda bu aklk 3,25 mm ye kadar olabilir.ekil 8. Kaynak az aklKaynak azAz1,6 mm Tie-in: 3,25 11. 4.2 - KAYNAK LEMBoru et kalnl 3 ile 4 mm arasnda ise ilem 3 pasoda yaplr; Kk, Scak, Kapak paso.Malzeme et kalnl 4 mmyi geen borularda kaynak ilemi en az; Kk, Scak, Dolgu,Kapak olarak 4 paso halinde yaplmaldr.ekil 9. Tamamlanm bir kaynak kesiti4.3 - KAYNAK HATALARIKaynak noktalarnda; yetersiz nfuziyet, yapma noksanl, souk bindirme, yakp delmehatas, cruf hatalar, gzenek hatalar, atlak hatalar, yanma entii olumamaldr.4.4 - KURTAZI KAYNAK (BRANMAN ALINMASI)Kurtaz kaynak, byk apta borudan kk apta branman alndnda standart TEEmevcut olmad durumlarda manometre balantlarnda v.b. artlarda gerekletirilir.Kurtaz yaplacak malzemenin i apna eit derecede matkap ucu ile branman alnacakblge delinir. Endstriyel Proje Onay ve Tesisat Konrol Mhendisi tarafndan gzlemuayenenin yaplabilmesi iin branman blgesine veldolet kaynatlmaldr. Aada detayverilen ekilde montaj gerekletirilir. Kurtaz branman alnacak borunun ap, branmanborusunun apnn en az kat olmaldr. DN 20 apndaki borunun kurtaz kaynak yntemiile kaynak edilecei borunun ap en az DN 65 olmaldr.ekil 10. Kurtaz Kaynak Detay4.5 - KAYNAK KALTE KONTROLTahribatsz muayene metotlar; radyografik metot, ultrasonik metot, dye penetrant, gzlemuayene eklinde olabilir. Tahribatsz muayene metotlar arasnda en sklkla kullanlanradyografik metottur. Radyografik metot API 1104 nolu standarda uygun olarak yaplr. 12. Tablo 1. Kaynak Filmi OranlarTOPRAKALTI VE BNA HATLAR BNA DII HATLARTESS GAZKULLANIMMAHALQ 180 m/hve/veyaP > 300 mbarQ < 180 m/h veP 300 mbarQ 180 m/hve/veyaP > 300 mbarQ < 180 m/hveP 300 mbarPROSES %100 %25 %25 %25BUHAR %100 %25 %25 %25ISINMA %100 - %25 -MUTFAK %100 - %25 -4.6 - KAYNAKILARIN KALFKASYONUelik boru hatlarnda kaynak ilemleri, akredite kurululardan, TS 68681 EN 2871,EN 2871 veya API 1104 standartlarna gre sertifikalandrlm olmaldr. Yetkili tesisatfirmalar, endstriyel tesislerde, altrmak istedii kaynaknn sertifikasn Proje Onayefliklerine teslim ettikleri proje dosyasnda bulundurmak zorundadr.5 - POLETLEN BORU KULLANIMIEndstriyel tesislerde basn drme ve lm istasyonundan sonra PE hat denmesi,kullanlacak PE malzemenin Gaz Datm irketi PE Boru ve Fitting artnamesineuygunluu ve retici firma tarafndan alnm standartlara uygunluk belgelerinin ilgili irketesunulmas ve Kalite Mdrlnden kullanm onay alnmas halinde mmkndr. Yeraltborularnn polietilen olmas halinde hattn ve kaynaklarn kontrol tamam ile Gaz Datmirketinin sorumluluundadr. stanbul iin endstriyel tesislerde kullanlabilecek PE boruaplar 20, 32, 63, 110 ve 125 mm ile snrlandrlmtr. Dier gaz datmirketlerinin byk ksm ayrca 40 mm apl boru da kullandrmaktadr.5.1 - POLETLEN BORULARA AT GENEL ZELLKLER tesisatlarda sadece yksek younluklu PE 80 HDPE borular kullanlmaldr. PE boru ve fittingsler TS EN 1555 normuna uygun olmaldr. PE borular sar renkliolmaldr. PE borularda standart boyut oran SDR 11 (SBO 11)olmaldr. PE borular para eklinde yada kangal halinde sarlm olmaldr.5.2 - PE BORULARIN TESSATLANDIRILMASI5.2.1 - PE Boru BoyutlarEN 1555 standardna uygun imal edilen polietilen borularn (SDR 11) i aplar alttakitabloda yer almaktadr.Tablo 2. Polietilen doal gaz borularna ait i ap deerleriANMA API (mm) ET KALINLII (mm) AP (mm)20 3 1432 3 26(40) 3,7 32,663 5,8 51,4110 10,0 90125 11,4 102,2 13. 5.2.2 - Gzergah TespitiGzergah tespitinde tesis yetkililerinin altyap konusunda verecei bilgiye gre hareketedilebilir. Bunun mmkn olmad durumlarda PE hattn projede gemesi ngrlengzergah zerinde gaz datm irketinin tespit edecei noktalarda, dier yeralt tesislerininyerlerinin netletirilmesi amacyla deneme ukurlar almal ve deneme ukurlar neticesinegre nihai gzergah tespit edilmelidir.5.2.3 - Polietilen Borularn Traneye YerletirilmesiTm boru aplar iin trane derinlikleri 100 cmdir ve dikey olarak kazlacaktr. Tranealdktan sonra tabana sktrlm kalnl 10 cm. olan sar kum serilmelidir. Trane yanduvarlarnda borunun denmesi esnasnda boruya hasar verebilecek kesici veya delici hibirmadde (kesici ta, kaya, inaat at, demirler) bulunmamaldr.Traneler mmkn olduunca dz almal, tranenin yn deitirmesi gereken durumlardadn yar ap boru d apnn min. 30 kat olmaldr. Bu deerin salanamaddurumlarda dirsek kullanlmaldr. Kazdan kan malzeme trane kenarndan min. 50 cm.uzaa ylmaldr. Trane aldktan sonra tabana sktrlm kalnl 10 cm. olan sarkum serilmelidir.PE borular ile binalar arasnda en az 1 m. mesafe bulunmaldr. Binalara yeraltndan giriyapld durumlarda temele en az 1 m. kala PE borudan elik boruya gei yaplmaldr. PEhat denmesi durumunda istasyon knda ve bina girilerinde kullanlmas zorunlu olanelik hatlar PE kapl olmal (veya PE scak sarg yaplmal) ve katodik korumauygulanmaldr.Geri dolgu ileminde kaplama malzemesi olarak beton veya mekanik stabilize malzemekullanlmaldr. Dolguda mekanik stabilize malzeme ve beton kalnlklar sabit olup, kalnldeien malzeme ikaz band zerine konulan sar kum olmaldr. Sktrma ilemi her 20cm.de bir titreimli sktrma aleti (kompaktr) vastas ile yaplmaldr. Toprak dolguierisinde bulunan ta, kaya gibi maddelerin ap 5 cm.den byk olmamaldr.ekil 11. PE boru hatlarna ait trane detay 14. 5.2.4 - Polietilen Borularn BirletirilmesiPE borularn birletirilmesi elektrofzyon teknii kullanlarak ve Gaz Datm irketiyetkilisinin kontrol altnda yaplmaldr. PE borularn azlanmas ve kaynak yaplmasesnasnda pozisyonerler kullanlmal ve kayna takiben souma sresi sonuna kadarpozisyonerler sklmemelidir. Kaynak sresi, souma sresi ve kaynak yapabilme koullariin fitting retici firmasnn ngrd deerlere uyulmaldr. Genel olarak elektrofzyonkayna 5 C ile +35 C scaklklar arasnda yaplabilir. Scak havalarda PE borularn yzeyscaklnn +35 Cyi gememesi salanmaldr.6 - BORU HATTI TASARIMI6.1 - BORU VE BALANTI ELEMANLARIKullanlacak malzemeler u normlara uygun olmaldr;1) elik borular: TS 60471 EN 102081, TS 60472 EN 102082, TS 60473 ISO 318332) Kaynak azl elik balant eleman: TS 2649, TS 2649/T1 TS, 2649/T23) Dili balant eleman: TS 11 EN 10242, TS 11 EN10242/T14) PE borular: TS EN 15552: 20045) PE balant eleman: TS EN 15553: 20046) Kresel vana: TS EN 331, TS 98097) Flanlar (Kaynak boyunlu): TS ISO 700518) Kompansatr: TS 108809) Esnek Borular ve Balant Elemanlar: TS 1087810) Hortumlar: TS 10670, TS 1139411) Filtreler: TS 10276, TS 1167212)Solenoid Valf (Otomatik Kapama Valfi): TSEK (UBM-M01/14.02.2006)13)Contalk Malzemeler: TS EN 75126.2 - YERALTI GAZ BORULARIDoalgaz boru hattnn gzergh seimi esnasnda, boru hatt yakt depolar, drenaj kanallar,elektrik kablolar, kanalizasyon vb. yerlere alttaki tabloda belirtilen mesafelerden daha yaknolmamal, mekanik hasar ve ar gerilime maruz kalmayaca emniyetli yerlerdengeirilmelidir. Bu mesafelerin temin edilememesi durumunda, boru hattnn korunmas amacile; hattn muhafaza borusu iine alnmas (keysingleme), kprye alnmas, izolasyonmalzemesi kullanmas v.b. tedbirler alnmaldr.Tablo 3. Doalgaz Hatt ile Dier Hatlar Arasndaki MesafePARALEL VEYA DKNE GE MNMUM MESAFEElektrik Kablolar Alttaki ekilde belirtilmitir.Kanalizasyon BorularAgresif Akkan BorularOksijen BorularDikine Gei = 50 cmParalel Gei = 100 cmMetal Borular 50 cmSentetik Borular 30 cmAk Sistemler (Kanal vs.)Dikine Gei = 50 cmParalel Gei = 150 cmDier Altyap Tesisleri 50 cm 15. ekil 12. Doal Gaz Hattnn Enerji Hattna olan minimum mesafesi6.3 - ELK BORULARIN TRANEYE YERLETRLMESYeraltna yerletirilen elik borular ve balant yerleri ( kaynak yerleri ) hazr PE (Polietilen )kapl veya TS 5139a uygun scak sarg ile kaplanm olmal ve katodik koruma ile korozyonakar koruma altna alnmaldr. PE kaplama, borunun toprak seviyesinden kt yerden enaz 60 cm yukarya kadar devam etmelidir. Toprakaltna denecek elik doal gaz hatt iingerekli olan trane derinlikleri alttaki ekilde verilmitir.ekil 13. elik boru hatlarna ait trane detaystteki ekilde belirtilen trane derinliin salanamayaca durumlarda elik klfkullanlmaldr. elik klf kullanlarak tesis edilen elik borulara ait trane derinlii en az 60cm olmaldr. Klf borusunun i ap doalgaz borusunun d apndan en az 6 cm bykolmaldr. Klf borusunun ve doalgaz borusunun birbirine temasn nlemek iin arayakauuk veya plastik gibi ayrclar konmaldr. laveten klf ve doalgaz borusu arasna su veyabanc madde giriini nlemek iin u ksmlar kauuk nevi bir malzeme ile kapatlmaldr.Klf borusu ve doalgaz borusunun klf iinde kalan ksm da hazr PE kapl olmal veyascak PE sarg ile izole edilmelidir.Yol geilerinde trane derinlii en az 1 m olmal veya stteki ekildeki trane detayna ilaveolarak doal gaz borusu elik klf ierisine alnmaldr. 16. 413 2 51- PE kapl doal gaz borusu2- Klf borusu ile boru arasna konulan ayrc (Separatr)3- PE kapl klf borusu (elik)4- Klf borusu ile borunun arasn kapama yks (kauuk, plastik v.b.)5- Yksk bilezii (Paslanmaz elik)ekil 14. Klf borusu detay6.4 - GAZ HATTININ, TESSAT GALERSNDEN GERLECE DURUMLARDA- Tesisat galerisi, doalgaz hattnn kontrol yaplabilecek boyut ve biimde olmaldr.- Tesisat galerisinin havalandrlmas salanmaldr.- Tesisat galerisinde kullanlacak doalgaz borusu hazr PE kapl olmaldr.- Tesisat galerisinde tesis edilen doalgaz hatt, dier tesisatlarn st seviyesinden veminimum 15cm mesafeden gemelidir.- Tesisat galerisi aydnlatmas ex-proof olmal, doalgaz hattndan daha dk seviyedebulunmaldr6.5 - BORU TESSATININ KOROZYONA KARI KORUNMASIToprak altnda kalan elik boru hatlarna TS 5141 EN 12954e gre katodik korumayaplmaldr. Galvanik anotlarla yaplacak katodik koruma sistemlerinde galvanik anot olarakmagnezyum anotlar kullanlmal ve doalgaz tesisat ile arasndaki yatay mesafe toprak althat uzunluuna bal olarak mmkn olduunca fazla olmaldr.ekil 15. Katodik Koruma Detay- Doal gaz hattnn toprak altna tm giri ve klarnda izolasyon flan uygulamasyaplmaldr.- Yer st doal gaz borular katodik koruma uygulamasndan doan koruma akmdanmuaf tutulmaldr.- Galvanik anot boru hattndan en az 3 m uzaa ve 0,75 1,5 m derinliegmlmelidir.- Anot st mutlaka boru tabanndan aada olmaldr.- Anodun su geirmez muhafazas veya plastik ambalaj karldktan sonra anotmontaj yaplmal ve anodun bulunduu blgeye bir kova su dkldkten sonra (Su,anotta ilk reaksiyonun balamas iin ok nemlidir) bir mddet beklenmeli ve Tranedolgu kurallarna uygun olarak kapatlmaldr. 17. - Anot ve boru balant kablolar en az 16 mm kesitinde NYY tipi yaltlm bakrkablo olmaldr.- Birden fazla anot kullanlaca zaman anotlar arasndaki mesafe birbirine 3 m aralklaparalel balanmal ya da boru gzergh boyunca datlmaldr.- Toprak alt hatta kullanlacak anot tipi ve says iin anot seim tablosundanfaydalanlabilir.- Boru hattnn topraktan kt noktaya yakn bir yere (tercihen 0,5 m yukarya)izolasyon flan konmaldr.6.6 - YER ST GAZ BORULARIGaz borusu hasara uramayacak bir biimde korunmu olmaldr. Doalgaz hatt yangnmerdiveninin iinden ve bitiiinden geirilmemelidir. Doalgaz borular iletme tarafndanher zaman kolayca grlebilecek, kontrol edilebilecek ve gerektiinde kolayca mdahaleedilebilecek yerlerden geirilmelidir. Doalgaz hatlarnn, duvar ve demelerdengeilerinde koruyucu klf borusu kullanlmal, gaz borusu ve koruyucu borunun e merkezliolmasna zen gsterilmelidir.Gaz teslim noktasndan sonra ekilecek boru hattnn elik olan ksmlarnn tamamndakaynakl birletirme yaplmaldr. Gaz teslim noktasndan sonra tesis genelinde borutesisatnn tamam elik veya bir ksm elik bir ksm PE boru kullanlarak yaplabilir. PEboru kullanmna sadece toprak altnda msaade edilir.Deme geilerinde kullanlacak klf borusu PE kaplamal elik Boru, duvar geilerindekullanlacak olan klf borusu ise PE kaplamal elik Boru veya Plastik esasl malzemedenolmaldr. Koruyucu boru iinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamaldr.Doal gaz borular ile telefon, elektrik hatlar ve scak, kzgn akkan borular arasnda en az15 cm mesafe olmaldr. 380 Volt ve zerindeki elektrik hatlar iin bu mesafe en az 30 cmolmaldr. Yksek gerilim hatlar ( havai hatlar ) ile doal gaz tesisat arasndaki mesafe en az10 m olmaldr ( tesisatn tanmna giren tm ekipmanlar dhil). Doalgaz borular kendiamac dnda (elektrik ve yldrmdan korunma tesislerinin topraklanmas vb.)kullanlmamaldr.Gaz borular, kapal hacim iinden geirilmemelidir. Ancak tesisat aft iinden geirildiindebu aft tam olarak havalanabilecek biim ve boyutta olmaldr. Dier tesisatlar ile gaz borulararasndaki mesafe en az 15 cm olmaldr. Duvar iindeki aftlardan geen hatlar kelepelerletespit edilmeli ve stleri sadece havalandrmaya uygun kapak ve zgaralarla rtlmelidir.Tesisat aft her kattan ulalabilir olmaldr, ierisinden geen borular hazr polietilenkaplamal olmaldr.Temel ve zeminin zellikleri nedeniyle binann dilatasyonla ayrlm iki ksm arasnda farkloturma olabileceinden, i tesisat borular TS 10878 normuna uygun esnek balantelemanlaryla balanmaldr (kaplamal esnek balant eleman kullanlmas tavsiyeedilir).Tesisatlar gaz verme ilemi tamamlandktan sonra antipas zeri yal boya (sar renk) ileboyanmaldr. Rutubetli yerlere denen i tesisat borular, korozyona kar tam korunmuolmaldr. Dili balantlarda TS EN 751-2 standardna uygun plastik esasl vb. szdrmazlkmalzemeleri kullanlmaldr.Gaz tesisat borular bina topraklama tesisatna irtibatlanmaldr. Bina topraklamas yoksa; Min. 16 mm apnda ve 1,5 m uzunlukta veya Min. 20 mm apnda ve 1,25 m uzunlukta bakr elektrotlar, 0,5 m ve 2 mm kalnlnda bakr levha veya 0,5 m ve 3 mm kalnlnda galvanizli levha kullanlmaldr.Min. 16 mm ok telli (rgl) bakr kablo ve iletken pabu kullanlarak doal gaz tesisatnairtibatlandrlmaldr. 18. 6.7 - BORU HATTI UZAMASIMevsimsel s deiiklikleri ve ortama bal olarak oluabilecek sl genlemelere kar borudaoluabilecek uzama ve bzlmelerden tesisatn olumsuz etkilenmemesi amac ile aadaverilen formlasyon neticesine gre uzama miktar 40 mm daha bykse TS 10878standardna uygun esnek balant eleman kullanlmaldr. Bir borunun uzama miktar Laadaki formlle bulunur.L = L t = L (t1 t2)L: Uzama miktar (m)L: Borunun snmadan nceki uzunluu (m): Borunun uzama katsays (m / mC)t = (t1 t2) : Borunun ilk ve son scakl arasndaki fark (C)Mevsimsel sl deiiklikler iin,t1 = 35 Ct2 = -10 C = 1,18 x 105(m / mC)alnmaldr.* L 40 mm. olmaldr. L > 40 mm olmas durumunda borunun uzama ve bzlmesinikarlamak zere genleme balants konulmaldr.6.8 - BORU HATTIGaz teslim noktasndan sonra ekilecek boru hattnn elik olan ksmlarnn tamamndakaynakl birletirme yaplmaldr. Gaz teslim noktasndan sonra tesis genelinde borutesisatnn tamam elik veya bir ksm elik bir ksm PE boru kullanlarak yaplabilir. PEboru kullanm ile ilgili uygulamalar gaz teslim noktasnn tipine gre deiir. Gaz teslimnoktasnn elik hattan beslenen istasyon olmas durumunda; toprak alt hatlarda PE borukullanlmas sz konusu ise, istasyon kndan sonraki en az 5 mlik ksm elik boru olmal(P0 hatt), daha sonra PE/elik gei paras ile PE boruya geilmelidir.6.9 - TAHLYE HATTI (VENT)Boru hattndaki gazn gerektiinde tahliyesi iin; boru hattna (hat binaya girmeden nce),emniyet kapama vanalar sistemine, basn tahliye vanalarna (relief valf), brlr ncesi gazkontrol hattna monte edilmelidir. Tahliye hatt; bir kesme vanas ve bir k borusundanibarettir. Tercihen tahliye borusunun ap emniyet kapama vanas giriindeki boru apnn olmaldr (min. DN 20).6.10 - EMNYET SOLENOD VANASIHerhangi bir gaz kaa durumunda kapal mahallerde birikebilecek gaz alglayarak sesli vekl sinyal verecek, exproof zellikli gaz alarm cihaz ve bina dnda buna irtibatl solenoidvana konulmadr (TS EN 161). Gaz alarm cihaz ve solenoid vanalarn konulaca mahallerve adetleri hakknda gaz datm irketinin onay alnmaldr.6.11 - SAYAGaz teslim noktasnn servis kutusu olmas durumunda saya bina dna konulmaldr.Sayacn bina iine konulmasnn gerektii durumlarda bina dna mutlaka bir Ana KesmeVanas konulmal ve saya mahalli havalandrlmaldr (Bu uygulama Gaz Datmirketinin onay alnmak suretiyle yaplabilir). Trbin ve rotary tip saya kullanlmasdurumunda sayatan nce filtre konulmaldr (TS 10276). Kullanlacak filtrenin gzenekakl 50 m olmaldr. (stanbul dndaki baz gaz datm irketleri krkl saya nceside filtre istemektedir.) 19. stasyon saya tipinin belirlenmesinde endstriyel tesise ait abonelik ilemi yaplmadan nce;- Tesisin ihtiya duyaca max. gaz debisi,- Max. gaz basnc ve- Tesiste kullanlan en dk tketimli cihaza ait gaz tketim miktarnn ne kadarolduunun belirtildii dileke aboneden alnr ve abonelik ilemleri bu kriterlerdorultusunda gerekletirilir.Rotary ve trbinli sayalar imalat katalog ve talimatlarna gre yalanabilecek vebakm yaplabilecek ekilde yerletirilmelidir. Trbinli tip sayalarda saya giri veknda 5D mesafesinde balant eleman kullanlmamaldr.6.12 - FTTNGLERDoal gaz tesisatnda kullanlan; Tee Paras, Dirsek, stavroz, Deve Boynu, Kapak ve Tapa,Manon, Nipel v.b. fittingler TS 2649, TS 11 EN 10242 standartlarna uygun olmaldr.Fittinglerin basn snflar maksimum alma basncna gre seilmelidir.Vanalar; TS EN 331, TS 9809 standartlardan birine uygun olmal, basn snflar maksimumalma basncna gre seilmelidir. Toprak altna rgar ierisinde vana uygulamalariletmenin onay alnmadan yaplmamaldr.Flanlar kaynak boyunlu ve TS ISO 70051, TS ISO 70052 standartlardan birine uygunolmaldr. Kaynak boyunlu flanlarn szdrmazlk yzeyleri, alma koullarna ve contalaragre ayarlanmaldr. Doal gaz tesisatnda kullanlan; saplama, cvata, somun v.b. vida diialm balama elemanlar TS 80 standardna uygun olmaldr. Contalar, TS EN 682standardna uygun olmal ve izolasyon flanlarnda kullanlan izolasyon malzemeleri vecontalar s, basn, nem v.b. dier koullar altnda yaltc zelliklerini muhafazaedebilmelidir.Dili balantlarda kullanlacak malzemeler; keten veya plastik esasl szdrmazlkmalzemeleri TS EN 7512, TS EN 7513, szdrmazlk macunu TS EN 7511 standardnauygun olmaldr. stanbulda keten + macun veya sv conta kullanlmaktadr. (Teflon bantamsaade edilmemektedir). Baz ehirlerde keten ve doalgaz macunu kullanlmamaktadr.Plastik esasl szdrmazlk malzemesi (zellikle teflon bant) ve sv conta kullanlmaktadr.7 - TESTLERTesisatn tamamlanmasndan sonra Sertifikal Firma testleri yaptna dair evrak, GazDatm irketinin kontrolnden nce ilgili Endstriyel Proje Onay Tesisat Kontrol efliineteslim etmelidir. Mukavemet ve szdrmazlk testleri tesisat firmas tarafndan yapldktansonra gaz datm irketi son kontrol srasnda firma ile beraber son testleri icra edecektir.7.1 - KNC SIZDIRMAZLIK TEST (MUKAVEMET TEST)Yeralt boru hatlar iin:Test basnc: Maksimum alma basncnn 1,5 katTest sresi: 2 SaatTest akkan: Test basncnn 6 bargn zerinde olmas durumunda mukavemettestinin su ile yaplmas zorunludur. Test basncnn 6 bargn altnda olmas durumda test,hava veya azot gaz ile yaplmaldr.Test ekipman: 0,1 barg hassasiyetli metalik manometreYerst boru hatlar iin:Test basnc: Maksimum alma basncnn 1,5 katTest sresi: Test edilen ksmn tamamn kontrol etmeye yetecek sre 20. Test akkan: Test basncnn 6 bargn zerinde olmas durumunda mukavemettestinin su ile yaplmas zorunludur. Test basncnn 6 bargn altnda olmas durumda test,hava veya azot gaz ile yaplmaldr.7.2 - BRNC SIZDIRMAZLIK TESTYeralt boru hatlar iin:Test basnc: Maksimum alma basncnn 1,5 katStabilizasyon sresi: 24 Saat (Boruyu basnlandrdktan sonra, teste balamadan evvel,boru, hava ve toprak arasndaki scaklk dengelenmesi iin geecek sre)Test sresi: 48 Saat (lmler her gn ayn saatte alnmaldr)Test akkan: Hava veya azot gaz.Test ekipman: 5 mbar hassasiyetli cval U manometre veya metalik manometre.llen basn deerleri, boru yanna topraa yerletirilecek ( 1 / 10 C ) hassasiyetli birtermometre ile llen yer scakl deiimine gre dzeltilmelidir.Toprak scakl deiimine gre dzeltilen ilk ve son basn deerleri arasndaki fark 13mbar dan az ise test kabul edilebilir.Yerst boru hatlar iin:Test basnc: Maksimum alma basncnn 1,5 katStabilizasyon sresi: 15 Dak. (Boruyu basnlandrdktan sonra, teste balamadan evvel,boru ve hava arasndaki scaklk dengelenmesi iin geecek sre)Test sresi: Test edilen ksmn tamamn kontrol etmeye yetecek sre.Test akkan: Hava veya azot gaz.Test ekipman: 5 mbar hassasiyetli cval U manometre veya metalik manometre.lk ve son okunan basn deerleri arasndaki fark 5 mbardan az ise test kabul edilir.7.3 - GAZ DAITIM RKETNN KONTROLKontrol esnasnda tesisatn tamam iletme basncnn 1,5 kat basnta, 0,1 bar hassasiyetlimetalik manometre ile 45 dakika (15 dakika stabilizasyon, 30 dakika test) ikinci szdrmazlktestine tabi tutulur. Birinci szdrmazlk testi ise U manometre vastas ile 80110 mbarbasnta ve tesisatn byklne gre 1530 dakika sre ile yaplr. Birinci ve kinciszdrmazlk testlerinde basn dm olmamaldr. Test ilemlerindeki sreler gerekirseuzatlabilir. Baz gaz datm irketleri (veya mavirler) tesisat firmalar tarafndan yaplantestlere nezaret etmekte ve yukarda bahsedilen testleri uygulamamaktadrlar.7.4 - GAZ TESLM NOKTASI SONRASI TESS EDLEN PE HATTIN TEST LEMLERBoru hatt test basnc 6 bargda yaplacaktr. Stabilizasyon iin 24 saat beklenerekmukavemet testi yapldktan sonra boru hatt basnc 0,51 barga drlecektir. lk basnve scaklk okumalar yaplarak, 0 oC de dzeltilmi mutlak basn (Pa1) bulunacaktr. Testsresinden sonra ikinci basn ve scaklk okumalar yaplarak, 0 oC de dzeltilmi mutlakbasn (Pa2) bulunacaktr.Pa1 Pa2 < 13 mbar ise test olumlu, aksi halde kaak var demektir. Sertifikal Firmatarafndan kaak tespiti yaplarak kaak giderilecek ve test ilemi tekrar yaplacaktr.stanbulda PE hat testlerini ebeke eflikleri gerekletirmektedir. 21. 8 - KAZAN DARES TESS KURALLARIIs reticisi, ilgili maml standartlarna ve kural standartlarna; (TS 3771 EN 129531, TS430, TS 497, TS 3101, TS 4040 ve TS 4041 vb.) uygun olmak mecburiyetindedir. Isreticisinin yerletirildii mahallerdeki duvar ve tavan aralklarnn lleri TS 3818e uygunolmak art ile imalat tarafndan art koulan deerlerin altna dmemelidir. Bakm veonarm amalar iin brlrn yerinden geri karlmas veya yana alnmas imknn verecek,gerektiinde kaps da olan, yeterli alanlar mevcut olmaldr. Basnl kap kullanlmasdurumunda; Yetkili kurum veya kurululardan alnan, buhar kazanlar veya buharjeneratrlerinin periyodik bakmlarnn ve yerletirilecei hacimlerin i Sal ve Gvenlii Tzne gre uygun olduunu belirtir belgenin gaz datm irketine sunulmasgerekmektedir.8.1 - KAZAN DARELERNDE LAVE TEDBRLER- Kazan dairelerinde kat, sv, gaz yakt tank veya depolar bulunmamaldr.- Kazan dairesi kaplar yanmaz malzemeden ve darya alacak ekilde yaplmaldr.- Muhtemel tehlikeler karsnda kazan dairesi dna kazan dairesinin tm elektriininkesilmesini salayacak bir ilave tesisat yaplmaldr.- Kazan dairesine emniyet kurallar ve cihazlarn kullanm talimatlar aslmal,sertifikal firma kulland cihazlara (kazan, brlr) ait garanti belgelerini, yetkiliservislerin listesini, acil durumlarda bavurulmas gereken telefonlar aboneyevermelidir.- Kazan dairesi ara kat veya at katnda ise binadaki yeni statik yk dalm, inaatmhendisleri odasna kaytl inaat mhendisinin verecei onay raporu neticesindekontrol edilmelidir.- Kazan dairelerinde elektrik jeneratrleri bulunmamaldr.8.2 - HAVALANDIRMAHavalandrma aklklar d ortama direkt olarak almal, bunun mmkn olmaddurumlarda havalandrma kanallarla yaplmaldr. Mahaller indirekt olarakhavalandrlmamaldr. Kanal uzunluu (yatay ve dey uzunluklar ile dirsek edeeruzunluklar toplam) 10 m ve zerinde ise havalandrma cebri (mekanik) olarak yaplmaldr.Havalandrma kanallarnda 90lik dirsek edeer uzunluu 3 m, 45lik dirsek edeeruzunluu 1,5m ve zgaralar iin edeer uzunluk 0,5 m alnmaldr. st havalandrma,havalandrma bacas ile tabii olarak yaplabilir. Alt havalandrma kanal brlr seviyesinekadar indirilmelidir. Alt ve st havalandrmalarn her ikisi de tabii veya cebri yaplabilir.Tekbana st havalandrma cebri olamaz. Alt havalandrma cebri, st havalandrma tabii olabilir.Taze hava veya egzost fanlarnn herhangi bir nedenle devre d kalmas durumunda brlrnde devre d kalmasn salayan otomatik kontrol sistemi kullanlmaldr. st ve altmenfezler mmkn olduu kadar mahalin st ve alt seviyelerine ksa devre hava akmnnengellenmesi iin birbirlerinden mmkn olduunca uzak yerletirilmelidir. st havalandrmamenfezi tavandan en fazla 40 cm aada, alt havalandrma menfezi demeden en fazla 50cm yukarda olacak ekilde almaldr. Sv yaktl kazanlarn gaz yaktl kazanlar ile aynkazan dairesinde kullanlmas durumunda, bu kazanlarn da kapasiteleri hesaba dahil edilerekhavalandrma aklklar bulunmaldr.8.3 - TAB HAVALANDIRMATabii havalandrmada alt ve st menfezlerin d hava ile direkt temas etmesi salanmaldr.Kazan dairesi toprak kotunun altnda kalyor ise havalandrma uygun boyutlarda kanallar ilesalanmaldr. Havalandrma menfez ve kanallar korozyona kar mukavim, kolay yanmayan;galvaniz, alminyum, bakr, DKP sac v.b. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). DKP sackullanlmas durumunda menfez ve kanallar antipas zeri yal boya ile boyanacaktr. 22. 8.4 - ELEKTRK TESSATIKazan dairelerine tesis edilen cihazlarn elektrik enerjisinin alnaca elektrik panosu etanj tipiveya ex-proof olmal, kumanda butonlar pano n kapana monte edilmeli ve kapakalmadan butonlarla ama ve kapama yaplabilmelidir. Elektrik datm panosunun kazandairesi dnda olmas durumunda pano ve aksesuarlarnn exproof olmasna gerek yoktur.Brlr kumanda panosu etanj tipi veya ex-proof olmal, ana kumanda panosundan ayrtedilebilecek ekilde ve brlre yakn bir yere monte edilmelidir. Ana pano ile brlr kumandapanosu arasnda ekilecek besleme hatt projede hesaplanm kesitte ve yanmaz TTR tipifleksible kablo ile yaplmaldr.Aydnlatma sistemi tavandan en az 50 cm aaya sarkacak biimde veya st havalandrmaseviyesinin altnda kalacak ekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresanarmatrlerle yaplmaldr. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karsnda kazan dairesinegirmeden dardan kumanda edebilecek ekilde tm elektriin kesilmesini salayacak ilavetesisat yaplarak kazan daireleri kontrol altna alnmaldr. Her kazan dairesi iin zeltopraklama tesisat yaplmaldr. Kazan ve kazana ait elik baca iin tek bir topraklamatesisat yaplmas yeterlidir.8.5 - KEST HESABIP = 3 . U . I . CosP : G (Brlr, pompa, aydnlatma v.s. kazan dairesi toplam elektrik gc)(W)U : Gerilim (380 V)I : Akm (A)Cos : G faktrPI =3.U.Cos(A)Yukardaki formlle bulunan akm deerine gre gerekli iletken kesiti alttaki tablodan alnmaldr.Tablo 4. Kablo kesitleriKesit Akm Kapasitesi( mm )Toprak(A)Hava(A)4x1,5 27 184x2,5 36 254x4 46 344x6 58 444x10 77 604x16 100 804x25 130 1054x35 155 1304x50 185 1604x70 230 2004x95 275 2454x120 315 2854x150 355 3254x185 400 3704x240 465 435 23. 8.6 - KAZAN TADLATI VE DNMKat yaktl yarm veya tam silindirik, sv yaktl yarm silindirik kazanlar ve etiketsiz, TSE veyaTSEK belgesi olmayan tam silindirik sv yaktl kazanlar, doal gaza dntrlmeyecektir.TSE veyaTSEK belgesi olan tam silindirik sv yaktl kazanlarn doal gaza dnm, kazan kapasitesi vezelliklerine uygun doal gaz brlr (TS 11392 EN 676) kullanlmas ve Gaz Datm irketininbelirleyecei kurum ve kurululardan alnacak uygunluk raporu ile yaplabilir.8.7 - BACA GAZI EMSYON DEERLERBaca gaz emisyon ve kirletici parametrelere ait snr deerleri Endstriyel Kaynakl Hava KirliliininKontrol Ynetmeliine uygun olmaldr.Tablo 5. Baca Gaz Emisyon ve Kirletici Parametre Snr DeerleriYAKIT BACAGAZI DEERLER MN. MAX.DOALGAZO2 % 1 4,5CO2 % 9,5 11,5Hava Fazlal 1,05 (1,2 - 1,25)Yakma Isl Gc 100 MWn altnda olantesislerde% 3 O2)Yakma Isl Gc 100 MWnstnde olan tesislerde(% 3 O2)CO (Karbonmonoksit)miktar100 mg/m80 ppm0,008 %100 mg/m80 ppm0,008 %NO2(Azotdioksit) miktar 800 mg/m500 mg/m243 ppm0,024 %SO2(Kkrtdioksit) miktar100 mg/m34 ppm0,0034 %60 mg/m21 ppm0,0021 %Aldehit(Formaldehit olarak,HCHO miktar)10 mg/m 20 mg/m9 - BRLR GAZ KONTROL HATTI (GAS TRAIN)Doalgaz yakan cihazlarn (brlr, bek v.b.) emniyetli ve verimli olarak almalarn teminetmek maksadyla tesis edilen sistemlerdir. Gaz kontrol hattnda kullanlacak olan ekipmanlaryakcnn kapasitesine, brlr tipi ve ekline bal olarak deiiklik gsterir. Buna gre gazkontrol hattndaki ekipmanlar belirlenirken sistemin zellikleri gz nndebulundurulmaldr. Ayrca brlr seiminde doalgazn alt sl deeri Hu = 8250 kcal/Nm,cihaz verimi % 90 alnarak hesaplamalar yaplmaldr. Bulunan deer seilen brlrn min. vemax. kapasite snrlarnn arasnda olmaldr. Brlr basnc, kazan kar basncnyenebilmelidir.Brlr tipi seiminde aada belirtilen cihaz kapasite snrlar gz nnde bulundurulmaldr.a) 350 kWa kadar olan kapasitelerde tek kademe, iki kademe veya oransalb) 350-1200 kW aras iki kademeli yada oransalc) 1200 kW zeri kapasitelerde sadece oransal tip brlr kullanlmaldrYakma sisteminin zellikleri ile ilgili brlr firmasnn bilgilendirilmesi tavsiye edilir. Gazdatm irketinin ve brlr firmasnn tavsiyesi dorultusunda yukardaki kapasitesnrlarnda deiiklik yaplabilir. 24. 9.1 - BRLR GAZ KONTROL HATTI EKPMANLARI1) Kresel Vana (TS EN 331, TS 9809) : Her brlrn giriine bir adet kresel vanakonulmaldr.2) Kompansatr (TS 10880) : Brlrdeki titreimin tesisata geiini zayflatmak iinkullanlan ekipmandr. niversal tip (Eksenel hareket, asal hareket ve yanal eksensapmalarn karlayabilen) olmaldr. Esnek borunun reglatr sinyal hattndan sonrakonulmas tavsiye edilmekle beraber vanadan hemen sonra kullanlmas da uygundur.3) Test nipeli : Brlr gaz kontrol hattnda giri ve ayar basnlarn lmek iinkullanlr.4) Manometre (TS EN 837): Hat zerindeki gaz basncn lmek iin kullanlanekipmandr. Gaz kontrol hattndaki manometreler musluklu tip olmaldr.5) Filtre (TS 10276): Brlr orifisinin yabanc partikllerden dolay tkanmasnnlemek ve dier gaz kontrol ekipmanlar ile reglatr korumak amacyla kullanlanekipmandr. Kullanlacak filtrenin gzenek akl 50 m olmaldr.6) Gaz basn reglatr (TS 10624, TS EN 88): Gaz kontrol hatt giriindeki gazbasncn brlr iin gerekli basnca dren ekipmandr.7) Minimum gaz basn alglama tertibat (min. gaz basn presostat)(TS EN 1854):Reglatr kndaki gaz basncnn brlrn normal alma basncnn altndakalmas durumunda solenoid valfe kumanda ederek akn kesilmesini salayanekipmandr. Tm gaz kontrol hatlarnda bulunmaldr.8) Maksimum gaz basn alglama tertibat (max. gaz basn presostat)(TS EN 1854):Reglatr kndaki gaz basncnn brlrn normal alma basncnn stnekmas durumunda solenoid valfe kumanda ederek gaz akn kesen ekipmandr. Dztip reglatr kullanlmas veya reglatr olmamas durumunda kullanlmaszorunludur.9) Otomatik emniyet kapama valfi (Solenoid Valf) (TS EN 161): Sistemin devre dkalmas gerektii durumlarda ald sinyaller dorultusunda gaz akn otomatikolarak kesen ve ilk alma esnasnda sistemin emniyetli olarak devreye girmesinisalayan ekipmanlardr. Gaz kontrol hattnda iki adet seri olarak balanm A snfsolenoid valf bulunmaldr.10) Szdrmazlk kontrol cihaz (Valf dorulama sistemi) (TS PrEN 1643): Otomatikemniyet kapama valflerinin etkin bir ekilde kapanp kapanmadn kontrol eden vevalflerdeki gaz kaaklarn belirleyen ekipmandr. 1200 kWa kadar olan kapasitelerdebulunmas tavsiye edilir. 1200 kW ve zeri kapasiteli sistemlerde ve ayrca kapasitelerinebaklmakszn, kzgn ya, kaynar sulu, alak ve yksek basnl buharl sistemlerdekullanlmas zorunludur.11) Relief Valf (Emniyet tahliye vanas) (DIN 3381): Sistemi ar basnca karkoruyan, anlk basn ykselmelerinde fazla gaz sistemden tahliye ederek reglatrndevre d kalmasn nleyen ekipmanlardr. Ani kapamal reglatr kullanlmasdurumunda bulunmas zorunludur.12) Brlr (TS 11391-11392)13) Yangn Vanas (DIN 2999): Yangn gibi nedenlerle ortam scaklnn belirli birdeere ykselmesi durumunda gaz akn otomatik olarak kesen ekipmandr.Kullanlmas tavsiye edilir.Gaz basn reglatrnn ani kapamal (slum-shut) olmamas halinde, fanl ve atmosferikbrlr gaz kontrol hatlarnda kullanlan tm armatrlerin dayanm basnlar reglatr giribasncnn min. 1.2 kat olmaldr. 25. a) Cihaz kapasitesi 1200 kW ve zerinde olan sistemlerde Ani Kapatmal Regltrkullanlyor ise Gaz Kontrol Hatt Ekipmanlar alttaki ekle uygun olmaldr.ekil 16. (QB 1200 kW ve Ani Kapatmal Regltr Kullanlmas Durumunda Gaz KontrolHatt Detay)1- Kresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatr (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basn regltr (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Relief valf (TS 11655)8- Tahliye hatt (vent)9- Presostat (Min. gaz basn) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brlr (TS EN 676)12- Szdrmazlk Kontrol Cihaz (TS EN 1643, EN 1643)b) Cihaz kapasitesi 1200 kWn altnda olan sistemlerde Ani Kapatmal Regltrkullanlyor ise Gaz Kontrol Hatt Ekipmanlar alttaki ekle uygun olmaldr.ekil 17. (QB < 1200 kW ve Ani Kapatmal Regltr Kullanlmas Durumunda Gaz Kontrol HattDetay)1- Kresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatr (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basn reglatr (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Relief valf (TS 11655)8- Tahliye hatt (vent)9- Presostat (Min. gaz basn) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brlr (TS EN 676)c) Cihaz kapasitesi 1200 kWn altnda olan sistemlerde Dz Regltr kullanlyor ise GazKontrol Hatt Ekipmanlar alttaki ekle uygun olmaldr.ekil 18. (QB < 1200 kW ve Dz Regltr Kullanlmas Durumunda Gaz Kontrol Hatt Detay)P1: Regltr Giriindeki Doal Gaz BasncPmax: Regltr Sonrasndaki Gaz Kontrol Hatt Ekipmanlarnn max. Dayanm Basnc 26. 1- Kresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatr (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basn regltr (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Tahliye hatt (vent)8- Presostat (Max. gaz basn) (TS EN 1854, EN 1854)9- Presostat (Min. gaz basn) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brlr (TS EN 676)d) Cihaz kapasitesi 1200 kW ve zerinde olan sistemlerde Dz Regltr kullanlyor iseGaz Kontrol Hatt Ekipmanlar alttaki ekle uygun olmaldr.ekil 19. (QB 1200 kW ve Dz Regltr Kullanlmas Durumunda Gaz Kontrol Hatt Detay)1- Kresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatr (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basn regltr (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Tahliye hatt (vent)8- Presostat (Max. gaz basn) (TS EN 1854, EN 1854)9- Presostat (Min. gaz basn) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brlr (TS EN 676)12- Szdrmazlk Kontrol Cihaz (TS EN 1643, EN 1643)9.2 - GAZ KONTROL HATTI EKPMANLARI BALANTI EKLLERGaz hattnda kullanlacak olan boru ve fittinglerin malzeme zellikleri (DIN 4788 BS 5885)standartlarna uygun olmaldr.1) ap DN 25 Kaynakl, Flanl ve Vidal (4 Barga kadar)2) DN 25 < ap < DN 65 Kaynakl, Flanl ve Vidal (2 Barga kadar)3) DN 25 < ap < DN 65 Kaynakl, Flanl (2 4 Barg)4) DN 65 ap Kaynakl, Flanl (0 4 Barg)Brlr gaz kontrol hattndan sonra brlre kadar ekilecek hattn dili balant olmasdurumunda, szdrmazl salamak amacyla uygun kalnlkta keten ve szdrmazlk macunukullanlmaldr. Kaynakl balant olmas durumunda %100 rntgen filmi ekilmelidir.Esnek boru balantlar mmkn olduunca ksa tutulmal ve yksek scaklk, korozyon vemekanik darbelere kar korunmaldr. Esnek borular dili ve flanl balantl ve metaldonanml olmaldr. Esnek balantlar alma basncnn 3 kat basnca dayankl olmaldr.Esnek borunun giriine kresel vana konulmaldr.Brlr tesisatlarndaki gaz hz 45 m/s deerini gememelidir. Ancak yksek hzlardaalmann gerek sistemde meydana getirebilecei grlt, gerekse anmaya sebep olacanngz ard edilmemesi gerekmektedir. Bu nedenle 25 m/slik hz limitinin almamas tavsiyeedilmektedir. 27. 10 - RADYANT ISITICILARnsan boyundan yksek seviyeden, gaz yakp bulunduu mekana s transferini nm ileyaparak, stan cihazlardr.a) Luminus radyant stc: nsan boyundan yksee aslarak, asld seviyenin altndakiortam, gazn; seramik plaka, metal kafes veya benzeri bir malzeme d yzeyinde veya dyzey yaknnda yanyla veya atmosferik bir brlrle metal kafes veya benzeri malzemedeyanyla snacak ve nm ile stacak ekilde tasarlanm cihazlardr. Bu cihazlar EN 419-1e uygun ve CE sertifikal olmaldr.b) Tpl radyant stc: nsan boyundan yksee aslarak, asld seviyenin altndakiortam, iinden yanma rnlerinin geiiyle snan tp veya tpler sayesinde nm ile stacakekilde tasarlanm cihazlardr. Tek brlrl cihazlar TS EN 416-1e, ok brlrl cihazlar TSEN 777-1e uygun ve CE sertifikal olmaldr.10.1 - CHAZLARIN YERLETRLMESIstclar mekanik hasar grmeyecekleri yerlere yerletirilmeli veya etkin ekildekorunmaldr. Istclar tayacak konsol, zincir ve benzeri elemanlar mekanik mukavemetasndan yeterli olmal ve korozyona kar korunmaldr. Yanc ve parlayc gazlarn younolduu blgelere stc yerletirilmemelidir. Ancak, scaktan etkilenebilen veya yanabilenmalzemelerle, stc ve/veya baca arasndaki emniyet mesafeleri iin retici firma talimatlaruygulanmaldr.Her stc giriine, bir adet manuel kesme vanas konulmaldr. Istclar, brlr, fan vekontrol ekipmanlarnn montaj tarz, iletme ve bakmn kolay bir ekilde yaplmasnsalamaldr. Istc cihazlarn yerletirilmesinde genel kurallar iin retici firma talimatlaruygulanmaldr. Yukarda anlan retici talimatlar proje ile birlikte verilmelidir.Bacalar: Bacalar; baca gazlar, youma ve sdan etkilenmeyecek kalitede ve kalnlktave/veya retici talimatlarna uygun olmaldr. Istc kndaki baca balang ap bitimekadar korunmaldr. Ancak, birden fazla stcnn baland fanl baca sistemlerinde reticitalimatlarna uygun olarak, baca kesiti daraltlabilir.Istc alt zaman, stc baca scakl ve yakndaki yanabilir dier malzemelerinscakl 65C yi amamaldr. Baca ve yanabilir maddeler arasnda en az 25 mm olmaldr.Baca klar, bina temiz hava girileri ve aklklarna yakn yaplmamaldr.10.2 - HAVALANDIRMAAvrupa Normu EN 13410a gre yaplmaldr. Bu norm EN 4161 veya EN 419-1e uygunradyant stclarn, konut d, endstriyel kullanm alanlarndaki havalandrma taleplerinibelirler. Radyant stclarn yerletirilecei tesis hacmi, en az, kurulu nominal gcn her birkW iin 10 m olmaldr.10.3 - EGZOST HAVASI TAHLYESDoal havalandrma:Yanma rnleri ile karm olan tesis havasnn tahliyesi, mmkn olduunca mahyaya yaknekzost aklklarndan, radyantlarn seviyesinin zerinden yaplmaldr. Ekzost aklklar,rzgardan etkilenmeyecek ekilde imal edilip, yerletirilmelidir. Kapayc veya ksclara,ancak, radyantlarn emniyetle almas otomatik olarak temin edilebiliyor ise izin verilebilir.Aksi takdirde ekzost aklklar kapatlamaz veya kslamaz.Ekzost aklklarnn say ve yerletirme dzeni, radyant stclarn yerleim dzenine vetesisin geometrisine baldr. Radyant stc ile ekzost akl arasndaki yatay mesafe;duvardaki aklklarda aklk merkezinin yerden yksekliinin 6 katn, atdaki aklklarda 28. aklk merkezinin yerden yksekliinin 3 katn aamaz. Doal havalandrma yoluyla tesistekullanlan her kW iin 10 m/h hava tahliye edilmesi yeterlidir.Baka amalar iin gereken havalandrma miktar var ise hesaba alnmaldr. Hava aklsays ve boyutu byk havalandrma miktarna gre hesaplanr. Hesaplama yntemleriaadaki gibidir;a) Ekzost edilecek hava miktarnn hesaplanmasVTOP = QNB . LVTOP : Toplam ekzost edilecek hava miktar (m/saat)QNB : Tm radyantlarn toplam sl gc (kW)L: Belirlenen ekzost hava miktar ( 10m/ saat)/kWb) Ekzost aklnda tahliye hava hz alttaki grafikten alnabilir.Burada h : Ekzost akl ve hava giri akl merkezleri aras dey mesafe (m)v : Tahliye hz (m/saniye)t : Scaklk fark (t2 t1 )Ct1 : en dk d hava scakl Ct2 : tesis ii scakl CAlttaki grafik dirsek ve ite engeli olmayan ekzost akl ve devreleri iin geerlidir.4.43.63.22.812.42.01.6h = 20 mh = 15 mh = 10 mh = 5 m1.20.80.45 10 15 20 25 30 35 40Grafik: Ekzost aklklarnda tahliye havas hz1 : Tahliye havas hz (m/s)2 : Scaklk fark t (C)c) Ekzost aklnn serbest kesitinin hesab aadadr.A =Vv.3600.nA : Ekzost aklnn serbest kesiti (m )V : Toplam ekzost edilecek hava miktar (m/h)v : Tahliye havas hz (m/s)n : Ekzost hava akl saysYark ve aralklarn sabit kesitleri ekzost akl olarak kullanlabilir. 29. Mekanik (cebri) havalandrma:Tesis havasna karm yanma rnleri, fanlar kullanlarak, radyant stclarn stseviyesinden tahliye edilirler. Sadece, dik erili fanlar kullanlr. Radyant stclarn almassadece, ekzost havasnn emilii temin edildii srece mmkn olmaldr. Ekzostaklklarnn say ve yerletirme dzeni, radyant stclarn yerleim dzenine ve tesisingeometrisine baldr.Radyant stc ile fan arasndaki yatay mesafe;Duvara monte edilen fanlarda fan merkezinin yerden yksekliinin 6 katn,atya monte edilen fanlarda fan merkezinin yerden yksekliinin 3 katn aamaz.Fanlar, stclarn st seviyesine, mmkn olduunca mahyaya yakn monte edilmelidir.Mekanik havalandrma yoluyla, tesiste kullanlan her kW iin 10m/h hava tahliye edilmesiyeterlidir. Baka amalar iin gereken havalandrma miktar var ise hesaba alnmaldr. Fankapasitesi, byk havalandrma deerine gre hesaplanr. Hesaplama yntemleri aadakigibidir;a) Ekzost edilecek hava miktarnn hesaplanmasVTOP = QNB . LVTOP : Toplam ekzost edilecek hava miktar (m/h)QNB : Tm radyantlarn toplam sl gc (kW)L : Belirlenen ekzost hava miktar ( 10m/h)/kWb) Bir veya ok fan ile en az a blmnde hesaplanm, VTOP deeri kadar kapasitesalanmaldr.zel Durum : Aada belirtilen hallerde doal veya mekanik havalandrma gerekmez;- zel bir tedbir uygulanmadan tesisin yaps gerei oluan hava deiimi miktar1.5 hacim/hten byk ise,- Tesis hacminin her 1 m iin kurulu g 5 Wtan az ise,10.4 - YAKMA HAVASI TEMNHava giriini salayacak aklklar radyant stclarn alt seviyesine yerletirilirler. Hava giriaklklarnn toplam net kesit alan, ekzost aklklarnn toplam net kesit alanndan azolamaz. Hava giri aklklarnda otomatik ama kapama sistemi olmas halinde, radyantstclar ancak hava girilerinin almas durumunda alabilmelidir.11 - MUTFAKTESSATI11.1 - BASINretici firmalarn, cihaz alma basnlaryla ilgili tavsiye ettii deerler alnr.Sistem basncndan cihazlarn alma basnlarna dme shut-offlu reglatrlerleyaplmaldr. Reglatrler cihazlarn minimum 2 m ncesine konulmaldr.11.2 - KAPASTEMutfak tketiminin belirlenmesinde retici firmalarn vermi olduu kapasitedeerleri dikkate alnmaldr. retici katalou verilemeyen cihazlarn kapasitelerininbelirlenmesinde alttaki tablolar esas alnmaldr.Endstriyel tesislerde, kuruluun talep etmesi durumunda mutfak cihazlar tketimleri iinszme saya uygulamas yaplabilir. Mutfaklarda gaz alarm cihaz ve buna bal solenoidvana kullanlmaldr. 30. Tablo 6. Mutfak cihazlarna ait ortalama kapasite deerleriCHAZ DI AP (cm) ISIL G (kcal/h) TKETM (m/h)Bek 12 10.500 1,3Bek 15 13.500 1,65Bek 18 15.000 1,8Bek 23 16.000 1,95Bek 30 35.000 4,25kili bek (Kosan bek) 25 + 16 31.000 3,75Boru bek Uzunluk 100 cm 7.000 0,85Pasta frn 3x1 m. boru bekli 20.000 2,4Kuzine alt frn 8.000 1Benmari Uzunluk 100 cm 4.000 0,5Radyant petek (dner) 1 GZ 4.000 0,5Boru bek zerinde paralel olarak ift sra delik mevcut ise kapasite 1,5 ile arplr.11.3 - HAVALANDIRMAMutfaklarda tabii havalandrma hesaplar ilgili hesap formlleriyle yaplmaldr.Alt havalandrma kanallar; ak yanmal mutfak cihazlarnn yanma rejimini etkilememesiiin cihazlardan yeterli uzakla yerletirilmelidir. Alt ve st havalandrma aklklarnnmmkn olduunca birbirine zt cephelerde yerletirilmesi tavsiye edilir. Mutfakcihazlarnn balant paralar esnek olmaldr. Cihazlar mutlaka sabitlenmi olmaldr.reticinin uygun grd durumlarda dier balant ekilleri, standartlara uygunolmas kouluyla kabul edilir. Endstriyel mutfaklardaki mevcut mekanik havalandrmasistemleri, sistem deerlerinin gaz datm irketi tarafndan kabul edilmesi halindekullanlabilir.11.4 - MUTFAK CHAZLARI EMNYET EKPMANLARI1.Alev denetleme tertibat: Denetlenen alevin kaybolmas halinde, gaz beslemesinikapatan bir tertibattr. Sadece ana brlrn gaz beslemesi kapatlyorsa basitkontrol olarak adlandrlr. Hem ana brlrn hem de ateleme brlrnn gazbeslemesi kapatlyorsa tam kontrol olarak adlandrlr.2.Alev Detektr: Alevin dorudan etki ettii alev denetleme tertibat alglamaelemannn bir parasdr. Bu etki sinyale evrilerek dorudan veya dolayl olarak kapatmavalfine iletilir.3.Scaklk Regltr (Termostat): Cihazn almasn; ap-kapatmak, ap-dkhzda altrmak veya oransal kontrol ile kontrol altnda tutarak scakln bellisnrlar iinde nceden tespit edilen deerde sabit kalmasn salayan paradr.Aadaki tabloda termostatn hangi cihazlarda kullanlmas gerektii belirtilmitir.4.Ar Is Snrlama Tertibat: El ile ayarlanabilen ve scakln ncedenbelirlenen emniyetli bir deerde snrlanmasn temin eden tertibattr. Aadaki tablodaar snma snrlama tertibatnn hangi cihazlarda kullanlmas gerektii belirtilmitir.Burada belirtilen emniyet kurallar TS EN 203 kapsamndadr. Buradabelirtilmeyen hususlarda TS EN 203e baklmaldr. 31. Tablo 7. Mutfak cihazlar emniyet ekipmanlarCHAZLARALEV KONTROLCHAZI(SICAKLIK REGLATR)TERMOSTATAIRI ISISINIRLAMATERTBATIFrnlar Evet Evet -Set st OcakEvet, eer pilot veyaotomatik ateleme varsastee Bal -Gril, Tost Makinas,Mstakil OcakEvet, eer pilot veyaotomatik ateleme varsastee Bal -Fritz Evet Evetstee Bal, varsamanuel resetli olmalBuharl PiiricilerEvet, eer pilot veyaotomatik ateleme varsastee Bal -Byk IstclarEvet, eer 45 litrekapasitenin stndeysestee Bal -Su Kaynatma Cihaz,Kahve MakinasEvet stee Bal -Kzartma Sac Evet stee Bal -Byk KaynatmaKaplarEvet stee Bal -Bulak Havuzu Evet Evet -Scak Tutma DolaplarEvet, eer pilot veyaotomatik ateleme varsaveya 3 kWn stndegiri varsastee Bal -BenmariEvet, eer pilot veyaotomatik ateleme varsaveya 3 kWn stndegiri varsastee Bal -Hareketli Alak Fritzler Evet Evet -12 - HAMLALAR (ALUMALAR)alumalar; metallerin kaynak, kesme, sert lehimleme ve dier sl ilemlerinde kullanlr.aloma tasarmlar; TS 3579 EN ISO 5172 / Nisan 1999, TS 6577 EN 731 / Nisan 2002standartlarna uygun olmaldr. alumalarn gvdesinde imalatnn ad veya markas, standartnumaras belirtilmelidir. Sap ksmnda kullanlan gaz tanmlayan harf kodu iaretlenmiolmaldr (Doal gaz, metan iin bu harf Mdir)Hortum tasarmlar; TS 2411 EN 559/ ubat 1995, TS 11546/ ubat 1995 standardna uygunolmaldr. Hizmet artlar ve alma basncna gre en az Snf 3:Hafif hizmet hortumlar,alma basnc en fazla 1 Mpa ( 10 bar) olmaldr. Hortumlarn d kaplama rengi TS 2411EN 559 standardna uygun olmaldr. LPG, MPS, doal gaz iin hortum rengi Turuncudur.Hamla ncesinde mutlaka Alev Geri Tepme Emniyet Cihaz kullanlmaldr. Hamlalarn(alumalarn) kullanld mahalde solenoid vana ile irtibatlandrlm ve st havalandrmadandaha yksek bir seviyeye gaz alarm cihaz tesis edilmelidir. Hamlalarn (alumalarn) tesisedildii mahalde havalandrma akl tesis edilmelidir. alumalarn kullanld tesisatlarda;gzergh, uzunluk ve basnca bal olarak ilave emniyet tedbirleri istenir. 32. 12.1 - HAMLALARIN MONTAJ KURALLARIekil 20. Hamlalarn Montaj Kurallar1) Doal Gaz Borusu2) Vana (TS 9809, TS EN 331)3) Filtre (TS 10276)4) Manometre (TS EN 837, EN 837)5) Ani Kapatmal Reglatr (TS 11390 EN 334, TS 10624)6) Vana (TS 9809, TS EN 331)7) Alev Geri Tepme Emniyet Cihaz (TS EN 730)8) Hortum (TS 11546, TS 2411 EN 559)9) aluma (Hamla) (TS 3579 EN ISO 5172, TS 6577 EN 731)- Hamlalarn (alumalarn) kullanld mahalde solenoid vana ile irtibatlandrlm ve sthavalandrmadan daha yksek bir seviyeye gaz alarm cihaz tesis edilmelidir.- Hamlalarn (alumalarn) tesis edildii mahalde havalandrma aklnn, boyutlandrlmasmadde daha nce belirtilen hesaplama yntemi ile yaplacaktr.- alumalarn kullanld tesisatlarda; gzergh, uzunluk ve basnca bal olarak ilave emniyettedbirleri istenir.13 - BACALARTayc boru, atk gaz borusu ve dhili boru yapmnda kullanlan elik malzemeler; TS 11382standardnda belirtilen TS EN 10028, TS EN 10216, TS 8843, TS 2535 EN 10088, TS EN 10025standartlarna uygun malzemelere gre seilir.TS EN 10025 standardna uygun Genel Yap elikleri, baca scaklnn 300 C ve altnda olanyerler iin uygundur. Genel Yap eliklerinin kullanld bacalarda s yaltm malzemesi olarakcam yn veya ta yn kullanlmaldr.TS EN 10216 standardna uygun Scaa Dayankl elikler, baca scaklnn 450 C ve altndaolan yerler iin uygundur. Scaa Dayankl eliklerin kullanld bacalarda s yaltm malzemesiolarak ta yn kullanlmaldr.TS 2535 EN 10088 standardna uygun Paslanmaz elikler, baca scaklnn 550 C ve altndaolan yerler iin uygundur. Paslanmaz eliklerin kullanld bacalarda s yaltm malzemesiolarak ta yn kullanlmaldr. 33. 6 m2 den daha yksek olan elik bacalarn, trmanma merdiveni ve personelin dmesinekar emniyet tertibat ile donatlmas tavsiye edilir. Bu amala TS 11385e uyulmaldr. Bacalarkorozyona kar yaltlmal ve kaplanmaldr.ANMA API (D)(mm)FANLI BRLRL CHAZLARCidar kalnl en az (mm)ATMOSFERK BRLRLCHAZLARCidar kalnl en az (mm)Fe 12 Fe 371), 2), 3),4) ve 5)Fe 12 1), 2), 3), 4) ve 6)60 D 130 0.6 - 0.6 - 0.6140 D 160 0.7 - 0.6 - 0.6180 D 200 - 1 0.8 - 0.8225 D 250 - 2 0.8 2 0.8300 D 350 - 2 1 2 1400 D 500 - 3 1.5 3 1.51) Paslanmaz2) Scak daldrma metoduyla alminyum kaplanm3) Haddeleme metodu ile alminyum kaplanm4) Emaye edilmi5) inko kaplanm (Galvaniz)6) Kurun kaplanmNot: Cidar kalnl belirtilmemi malzemeler ile imalat yaplamaz.Fanl brlrl gaz yaktl ocaklarn metal bacalarnda kurun kaplamal elie msaade edilmez.Atmosferik brlrl gaz yaktl ocaklarn metal bacalarnda ise inko kaplamal elie msaadeedilmez.Baca apkas, youan su veya ya suyu apkann herhangi bir yerinde toplanmayacak vetutulmayacak yapda olmaldr. malatnn nceden belirttii ekilde monte edildiinde; oynamayacakbir biimde sabitlenebilmeli, bacann serbest k kesitini azaltacak veya engelleyecek ekilde aritilememelidir.Cihaz bacasnn, cihaza entegre olarak imal edildii durumlarda, retici firmadan veya yetkilidatcdan (yurt dndan gelen cihazlar) alnacak retim kataloglar proje dosyasnda bulunmaldr.Anma sl gc 1200 kW n zerinde olan tesislerde, bacann tabandan ykseklii en az 10 m ve atzerinden ykseklii en az 3 m olmaldr.14 - HESAP YNTEMLER14.1 - BORU API HESAP YNTEM50 mbarg ve daha dk basnlar iin :P1 P2 = 23,2 x R x Q1,82/ D 4,82PR/L = P1 P2 (barg) P R = P R/L x L x 1000 (mbar)P1 : Giri basnc (Mutlak basn, bar)P2 : k basnc (Mutlak basn, bar)R : Gaz sabiti (R = 0.6 alnr)Q : Gaz debisi (m/h)D : Boru ap (mm)L : Boru boyu (m)V = 353,677 x Q / (D x P2) 34. V : Hz (m/s) V 6 m/s olmaldr.c- ( ) Toplam srtnme kayp katsays :Boru Ekleme Paralar Kayp Deerleri Tablosundan kullanlan balant elemanlarna aitsrtnme kayp katsaylar tespit edilerek; balant eleman adetleri ile arpmlarnn aritmetiktoplamndan toplam srtnme kayp katsays ( ) bulunur.d- ( PZ ) Yerel basn kayb :PZ = 3,97*10-3* * V2Ayn deer, ak hz (V) ve toplam srtnme kayp katsays ( ) deerlerindenyararlanlarak Yerel Basn Kayplar Tablosundan da bulunabilir.e- ( PH ) Ykseklik fark basn kayb / kazanc :PH = 0,049*hYkseklik (kot) fark (h) ykselmelerde ( - ), dmelerde ( + ) alnr. Birimi metredir.f- ( PT ) Hat zerindeki toplam basn kayb:PT = PR + PZ + PH forml ile hesaplanr.Deneme-yanlma metoduyla basn kaybnn en ok olabilecei nokta belirlenerek; o hatzerinde uzanan devrelerin basn kayplar toplanarak kritik devre basn kayp ( PT )hesab yaplr. Gaz teslim noktas ile cihaz arasndaki basn kayb PT 1,8 mbarolmaldr. Shut offlu reglatr kullanm halinde reglatrden itibaren toplam basn kaybPT 1,8 mbar olmaldr.Projede daire ii tesisat gsterilmeyen bamsz birimler iin gaz teslim noktas ile dairesaya vanas arasndaki basn kayb PT 1,0 mbar olmaldr.Ayn kuraldan hareketle yalnzca daire ii tesisatnn gsterildii projelerde daire saya vanasile cihaz arasndaki basn kayb PT 0,8 mbar olmaldr.Merkezi sistem stmal binalarda, evsel kullanm iin daire girilerine vana + kr tapabraklyorsa bu noktaya kadar olan basn kayb 0,7 mbar gememelidir. Yukardabelirtildii gibi bulunan tm deerler srasyla bir izelge zerine ilenir. (Boru apHesaplama izelgesi)50 mbarg st basnlar iin :P12 P22=29,160 x L x Q 1.82/ D 4.82P1 : Mutlak giri basnc (bar)P2 : Mutlak k basnc (bar)L : Boru boyu (m)Q : Gaz debisi (m/h)D : Boru ap (mm)W = 353,677 x Q / (D x P2)W : Hz (m/s) W 25 m/s olmaldr. 35. *50 mbargn st basnlarda yerel kayplar gz nne alnmakszn sadece hz ve apkontrol yaplr.Domestik reglatrn sayatan sonra tesis edildii durumlarda; gaz teslim noktas ile sayaarasndaki hat zerinde oluabilecek basn kayb en fazla 21 mbar olmaldr. Bunun dndakihatlar iin yerel kayplar gz nne alnmakszn sadece seilen aplara gre hz kontrolyaplr.Sistemde birden fazla brlr bal olmas durumunda ve bunlardan bir veya bir kann yedekkullanlacak olmas halinde; endstriyel tesisten yedek kullanm ile ilgili taahht yazs alnr.Saya seimi haricindeki hesaplamalarda yedek cihazlar gz nnde bulundurulmaz.15 - ENDSTRYEL SAYALARKullanmna msaade edilen saya snflar u ekildedir;Krkl Sayalar : G4, G6, G10, G 16, G 25Rotary Sayalar : G 40, G 65, G 100, G 160, G 250Trbin sayalar : G 400, G 650, G 1000, G 1600, G 2500 G 16.000Bu nedenle byk debi gerektiren ticari ve endstriyel uygulamalarda rotary ve trbinsayalar kullanlmaktadr. Rotary tip sayalarla ilgili TS EN 12480 normu yrrlktedir.Trbin sayalarla ilgili olarak TS 5477 EN 12261 standard geerlidir.Sayalar iin lm aral; Qmax/Qmin orandr. (Maksimum debinin minimum debiyeoran). Faturalandrmada kullanlacak tm sayalarda lm aral minimum 20:1 olmaldr.Gerek lm aral saya modeline bal olarak 160:1e kadar kabilmektedir. Quantometretipi sayalarda lm aral ok iyi deildir. Bu nedenle bu sayalar faturalandrma amalolarak kullanlmaz, daha ok szme saya olarak trbin tip saya yerine tercih edilirler.Saya nne filtre konulmaldr. Tesisat artnamelerine gre basn drme ve lmistasyonu dna yerletirilecek sayalar ncesinde kullanlacak filtrelerin gzenek aral enfazla 50 mikron olabilir.Rotary sayalarda yalama yaplm olmas ok nemlidir. Kullanlacak ya kimyasalolarak ntr olmal ve deterjan zellii (kprme) olmamaldr. Saya, zerindeki camgstergenin yarsna kadar yala doldurulmaldr. Sayaca gereinden fazla ya konulmasbrlrn yanmasn kt etkileyecektir. Yan eksilmesi erken hasarlara yol aabilir. Dili verulmanlarn tutukluk yapmasna neden olur. Sayaca ya konurken gaz verilmemi olmal vesaya basn altnda bulunmamaldr.Sayalar dengeli olarak, tam terazisinde tesisata balanmaldr. Sayacn tesisatabalanmasndan nce boru tesisat basnl hava ile sprlerek, kaynak cruflar,kalntlar temizlenmelidir. Sayalar titreimden etkilenmemesi ve kolay bakmyaplabilmesi iin uygun bakm aralklar braklarak yerletirilmelidir. Rotary sayacnlm prensibi nedeniyle giri ve kta belli mesafelerde dz borulamaya gerek yoktur.Sayacn tesisata dey ve yatay montaj mmkndr. En ok tercih edilen balant dey vegaz giriinin stten olduu dey balantdr.Gerekli Saya Bykln BelirlemeBir tesiste gerekli saya bykln belirlemek iin temel olarak iki faktrn bilinmesinem arz etmektedir;1) Tesis iin gerekli maksimum gaz debisi2) Sayacn bulunduu hattaki minimum gaz basncEer yakc cihazlarn/tesisin tkettii debiyi biliyorsak saya numaratrndeki debiyiscaklk ve spersktrlabilirlik faktrn ihmal ederek alttaki denklemden bulabiliriz. 36. Qtk =TG8250.Burada Qtk = Yakc cihazlarn tketim debisi, m/hTG = Tesis edilen sl g, kcal/h8250 = Doal gazn alt sl deeri, kcal/m = Yakc cihaz verimiEer yakc cihazlarn tkettii debiyi biliyorsak saya numaratrndeki debiyi scaklk vesper sktrlabilirlik faktrn ihmal ederek alttaki denklemden bulabiliriz.Qtketim = Pmutlak x QsayaBurada Qtketim = Yakc cihazlarn tketim debisi, m/hQsaya = Saya numaratrnde grlen debi, m/hPmutlak = Mutlak gaz basnc (Patmosfer +Pmanometre), barTablo 8. Sayalarn eitli iletme basnlarndaki maksimum debi deerleri.21 mbar LETMEBASINCINDA300 mbar LETMEBASINCINDA1 bar LETMEBASINCINDASAYA SINIFI Qmax (m/h) Qmax (m/h) Qmax (m/h)G-4 6 7,8 12G-6 10 13 20G-10 16 20,8 32G-16 25 32,5 50G-25 40 52 80G-40 65 84,5 130G-65 100 130 200G-100 160 208 320G-160 250 325 500G-250 400 520 800G-400 650 845 1300G-650 1000 1300 2000G-1000 1600 2080 3200G-1600 2500 3250 500016 - KAYNAKLAR1) Endstriyel Ve Byk Tketimli Tesislerde Doalgaza Dnm Teknik artnamesi,GDA Yaynlar 12, 2002, stanbul.2) Endstriyel Tesislerde Doalgaza Gei El Kitab, BOTA, 1996, Ankara.3) Doalgaz Tesisatlarnda Baca Uygulamas, GDA Yaynlar 8, 2000, stanbul.4) Doalgaz Tesisat Uygulamalarnda Proje Hazrlama Esaslar, GDA Yaynlar 9,2000, stanbul.5) TSE, Trk Standartlar.6) EN Normlar.7) Binalar in Doalgaz Tesisat Teknik Esaslar, GDA Yaynlar 16, 2005, stanbul