birgili mehmed efendi bibliyografyas±

Download Birgili Mehmed Efendi Bibliyografyas±

Post on 27-Apr-2015

684 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Nihal ATSIZ çevirileri

TRANSCRIPT

www.atsizcilar.com

Sayfa 1

BRGL MEHMED (929 - 981 = 1523- 1573) Hayat: 10 Cemaziyelevvel 929 (=27 Mart 1523) Cuma gn Balkesirde dodu. Babas Mderris Pir Ali, dedesi skender'dir. lk renimi babasndan yapt, stanbul'a gelerek tahsilini bitirdi. stanbul medreselerinde ders okuttu. Bayramiye tarikat eyhlerinden Karamanl Abdurrahman'dan inabe alarak tasavvufa da girdi. Birgili Mehmed'in ilm yeterliini takdir eden ve II. Selim'in hocas olan Atullah Efendi, Birgi'de yaptrd medresenin mderrisliini ona verdi. Birgili Mehmed oraya yerleerek ders okutmak ve vazetmekle urat iin diye tannmtr. eriattan kl kadar sapmak istemeyerek her bid'atin iddetle aleyhinde bulunmas, diyanet ve takvada pek ileri bir taassupla fikirlerini sylemekten ekinmemesi, Kur'an okumak gibi din ilerden para almann haram olduunu ileri srmesi, ann din bilginleriyle szl ve yazl tartmalara yol am ve fikirleri kabul olunduu takdirde evkaf idaresi kp devlet sarslaca iin zamann akll ve tedbirli eyhislm Ebussuud Efendi parann vakfolunabileceini kabul ederek Birgili aleyhine fetva vermek zorunda kalmtr. Yanl olarak ad ile anlan Trke ilmihali ile Arap dilbilgisine ait ve Avmil> adl eserleri ok tannm ve yaylm olup son ikisi medreselerde ders kitab olarak yllarca okutulmutur. 981 Cemaziyelevvelinin sonunda pazartesi gn (= 28 Eyll 1573) vebadan lp Birgi civarnda gmld. Kendisine denmesi son alarn medrese zppelii dolaysyladr. Ktib elebi, eserlerini zikrederken ondan < Birgili > diye bahsettii gibi [1] eski kaytlarda da diye anlmaktadr [2]

[1] Bak: 1, 183 nkaz el-Hlikn); 1,214 (kaz el-Na'imn'; II, 1017 (El-Seyf el-rim); II. 1111 (Tarikat el-Muhammediyye); II, 1737 (Mu'addil el-Salat). [2] Bak: Hac Mahmud Efendi Ktphanesindeki 6292 numaral derginin 173a yapra.

www.atsizcilar.com

Sayfa 2

Eserleri: Birgili'nin kitap, risale, makale eklinde 53 eserini buldum. Bunlarn 5 tanesi Trke, 48 tanesi Arapadr. Ktib elebi tarafndan Birgili'nin eseri olarak gsterilen (Kef el-Zunn, II, 1074) adl Farsa-Trke szlk Birgili'nin deildir. nk bu eserin smihan Sultan Ktphanesinde 424 numarada (1a115a) kaytl nshasnn sonunda telif veya istinsah tarihi olarak 913 tarihi vardr ki Birgili'nin doumundan 16 yl nceye ait olmas dolaysyla eserin baka birisine ait olduunun kesin tandr. ok sayda olan Arapa eserlerini konuya gre u blmlere ayrarak sraladm: a) Din, akaid, mev'ize. b) Fkh. c) Tasavvuf. ) Arap dilbilgisi. d) Kur'an. e) Hads. f) Siyer. g) Ahlk, ) Kelm. h) Mantk, ) Lugaz. Ksa makaleleriyle risalelerinin dnda Birgili'nin 14 tane byk eseri olup biri Trkedir. Byk eserleri unlardr: 1 ad ile anlan Trke ilmihal. 2 Din, ahlk, akaid ve mev'ize zerine yazlm olan Arapa . 3 Din ve akaide ait Arapa . 4 Din zerine Arapa . 5 Para vakfnn aleyhindeki Arapa ad ile Arapa erholunmu ve hicr 1312 de Matbaa-i mirede 176 sayfalk bir kitap olarak baslmtr [Bu basmn bir nshas: Abdlgani Aga 272]. Basmalar 1 stanbul, 1300 h.. Matbaa-i mire. 32 s. 2 stanbul, 1302 h., Matbaa-i mire. 32 s. Yazmalar 1) elebi Abdullah 387 (10b 123b) 2) Drulmesnev 542 (1b 42b) 3) Drulmesnev 543 29 yaprak. 4) Esad Efendi 1115 (80a 84a) 5) Fatih 4826 (16b 24b) 1182 istinsahl. 6) Fatih 5061 (18b 35b) 7) Fatih 5373 (97b 111b) 1146 istinsahl. 8) Fatih 5421 (109b132b) 9) Hac Mahmud Efendi 6090 13 yaprak. 1016 istinsahl. 10) brahim Efendi 779 (1b 15b) 1180 istinsahl. 11) zmirli smail Hakk 2887 18 yaprak. 1087 istinsahl.

www.atsizcilar.com

Sayfa 63

12) Kl Ali Paa 995 (1b 24b) 13) Lala smail 636 (1b 27a) 14) Lleli 3704 (83b 111b) 15) Serez 3502 (1b 17b) 16) Serez 4016 (32b 59a) 17) Serez 5187 (211b 222a) 18) Sleymaniye 981 20 yaprak. 19) Sleymaniye 981 (29b 49a) 20) Trnovol 1706 (1b19a) 1066 istinsaht. 38 Avmil: Arap sentaksna ait Arapa ksa bir eserdir. Medreselerde ders kitab olarak okutulmutur. Balang:

Basmalar: 1 Basld ehir belirsiz 1234 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 2 stanbul, 1241, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 3 Bulak 1247, Hac Mehmed Ali Paa Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 4 stanbul, 1249 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 5 stanbul 1253, Mekteb-i Harbiye Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 6 stanbul, 1254, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 7 stanbul 1258, Bb- Serasker Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 8 Bulak 1261 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 9 stanbul 1264 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 10 stanbul 1264, Mehmed Said Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 11 stanbul 1267 [Kfiye ve zhr ile birlikte].

www.atsizcilar.com

Sayfa 64

12 stanbul 1269 (tabasmas). [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 13 stanbul 1273 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 14 stanbul 1274, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 15 stanbul 1276 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 16 stanbul 1281 Mekteb-i Harbiye Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 17 stanbul 1281, Muharrem Efendi Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 18 stanbul 1282, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 19 stanbul 1286, Matbaa-i mire [Birok risaleler ve bu arada zhr, Makd ve Bina ile birlikte]. 20 stanbul 1286, Mhendisolu Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 21 stanbul 1286, Muharrem Efendi Matbaas [Kafiye ve zhr ile birlikte]. 22 stanbul 1288, Matbaa-i mire [Birok risaleler ve bu arada zhar, Makd ve Bina ile birlikte]. 23 stanbul 1301 [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 24 stanbul 1301 [Kfiye zhr ve dier baz risalelerle birlikte]. 25 stanbul 1303, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 26 stanbul 1305, Cemal Efendi Matbaas [Kafiye ve zhr ile birlikte]. 27 stanbul 1306, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 28 stanbul 1307, irket-i Sahfiye-i Osmaniye Matbaas (tabasmas), [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 29 stanbul 1307, Karabet Matbaas. 30 stanbul 1307 (Rm), Arif Efendi Matbaas (tabasmas), [Kafiye ve zhr ile birlikte]. 31 stanbul 1308, Cemal Efendi Matbaas [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 32 stanbul 1313, Karabet Matbaas. 33 stanbul 1315, Matbaa-i mire [Kfiye ve zhr ile birlikte]. 34 stanbul 1315, Arif Efendi Matbaas (tabasmas) Kfiye ve zhr ile birlikte]. 35 stanbul 1322, Mahmud Bey Matbaas (tabasmas), [Kfiye ve zhr ile birlikte].

www.atsizcilar.com

Sayfa 65

36 stanbul 1322. irket-i Sahfiye-i Osmaniye Matbaas (tabasmas). Kfiye ve zhr ile birlikte]. 37 stanbul 1325, Ahmed Sk Bey Matbaas (Kafiye ve zhr ile birlikte]. 38 stanbul (tarihsiz), irket-i Mrettibiye Matbaas (tabasmas). Kafiye ve zhr ile birlikte]. Yazmalar 1) Ali Emr Efendi (Arapa) 3598 (23b 27a) 2) Ali Emr Efendi (Arapa) 3600 15 yaprak. 3) Ali Emr Efendi (Arapa) 3601 11 yaprak. 4) Ali Emr Efendi (Arapa) 3602 11 yaprak. 5) ir Efendi 363 (10b 18b) 1156 istinsahl. 6) tf Efendi 2628 (65b 70b) 7) Atf Efendi 2817 (48b 53b) 8) Crullah 2059 (98b 111a) 1017 istinsahl. 9) elebi Abdullah 396 (61b 64b) 10) orlulu Ali Paa 423 (44b 49b) 1182 istinsahl. 11) orlulu Ali Paa 453 (85b 93a) 12) Drlmesnev 519 (128b 139a) 1165 istinsahl. 13) Drlmesnev 520 (65b 71a) 1117 istinsahl. 14) Drlmesnev 521 (47b 53b) 15) Dml Baba 446 (103b 107b)

www.atsizcilar.com

Sayfa 66

16) Fatih 5059 (9b 13a) 17) Fatih 5082 (35b 38b) 18) Fatih 5085 (66b69b) 1110 istinsahl. 19) Fatih 5087 (1b 7a) 1114 istinsahl. 20) Hac Mahmud Efendi 5920 (54b 59a) 1250 istinsahl. 21) Hac Mahmud Efendi 5998 (57b 63a) 22) Hac Mahmud Efendi 6007 (63b 68a) 23) Hac Mahmud Efendi 6029 19 yaprak. 1200 istanbul istinsahl. 24) Hafid Efendi 403 (57b61a) 1181 istinsahl. 25) Halet Efendi 471 (87b 95b) 26) Hasan Hayri ve Abdullah Efendi 45 (55b 60b) 27) Hasan Hayri ve Abdullah Efendi 135 (94b 99a) 1131 istinsahl. 28) Him Paa Biraderi Ali Haydar Bey 99 (72b 80b) 1283 istinsahl. 29) Him Paa Biraderi Ali Haydar Bey 100 16 yaprak. 1283 istinsahl. 30) Hsrev Paa 683 (24b 29a) 1123 istinsahl. 31) brahim Efendi 748 (54a 58b) 32) smihan Sultan 397 (123b 129b) 33) zmirli ismail Hakk 2952 11 yaprak. 34) Kadzde Burhaneddin 63 (67b 74b)

www.atsizcilar.com

Sayfa 67

35) Kasdecizde Sleyman Srr 700 (93b 97a) 36) Kemanke Emir Abdlkadir Hoca 560 (41b 48a) 37) Kemanke Emir Abdlkadir Hoca 596 9 yaprak. 38) Kl Ali Paa 966 (57b 60b) 39) Lleli 3181 (53b 58b) 40) Lleli 3191 (71b 77b) 41) Lleli 3195 (3b 9b) 42) Lleli 3796 (73b 80b) 43) Lleli 3197 (61b 66b) 44) Lleli 3200 (38b 43a) 45) Lleli 3202 (38b 45b) 46) Lleli 3466 (1b 5b) 47) Lleli 3466 [Mkerrer] 7 yaprak. 1175 istinsahl. 48) Lleli 3467 5 yaprak. 49) Lleli 3469 (25b 29b) 50) Lleli 3470 9 yaprak. 51) Lleli 3482 (69b 75a) 52) Mehmed sim 556 (31b 37a) 53) Mehmed sim 557 (35b 42a) 54) Mehmed sim 604 10 yaprak. 1181 istinsahl. [Derginin nc risalesi]. 55) Mihriah Sultan 425 (70b 76b) 56) Mihriah Sultan 427 (81b 89b)

www.atsizcilar.com

Sayfa 68

57) Murad Bhar Tekkesi 326 (164b170b) 1142 istinsahl. 58) Nafiz Paa 1370 (37b 43a) 1222 istinsahl. 59) Nafiz Paa 1411 5 yaprak. 1180 istinsahl. 60) Nurbn Sultan 131 (1b 4b) 61) Sliha Hatun 118 8 yaprak. 62) Serez 2854 (85b 92b) 1198 istinsahl. 63) Serez 2855 (85b 91a) 1195 istinsahl. 64) Serez 3351 (109b 129a) 65) Serez 4016 (16b 30a) 1174 istinsahl. 66) Serez 5617 (48b 52a) 1226 istinsahl. 67) Serez 5795 (95b 103b) 68) Serez 5797 (1b 13a) 1153 istinsahl. 69) Serez 5809 (64b 70a) 70) Sleymaniye 1059 (136b 140a) 71) Trnoval 1721 (67b 74a) 1005 istinsahl. 72) Yazma Balar 605 (160b 166b) 1231 istinsahl. 73) Yazma Balar 1185 (91b 95b) 1182 istinsahl. 74) Yazma Balar 1186 (147b 155a) 75) Yazma Balar 1209 (152b 158a) 76) Yozgat 643 (87b 94a) www.atsizcilar.com Sayfa 69

39 zhr el-Esrr. Arap sentaksna ait ksa ve faydal Arapa eser. Medreselerde ders kitab olarak okutulmutur. Balang:

Basmalar 1 Basld ehir belirsiz 1234 [Kfiye ve Avmil ile birlikte]. 2 stanbul 1241, Matbaa-i mire [Kfiye ve 'Avmil ile birlikte]. 3 Bulak 1247, Hac Mehmed Ali Paa Matbaas [Kfiye ve 'Avmil ile birlikte]. 4 stanbul 1249 [Kfiye ve 'Avmil ile birlikte]. 5 stanbul 1253, Mekteb-i Harbiye Matbaas [Kfiye ve 'Avmil ile birlikte]. 6 stanbul 1254, Matba

View more