skolski sistem u crnoj gori (korijeni, razvitak, perspektive)

Download SKOLSKI SISTEM U CRNOJ GORI  (korijeni, razvitak, perspektive)

Post on 28-Nov-2015

104 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

.

TRANSCRIPT

  • Dr Pavle GAZIVODAPodgorica Pregledni radPEDAGOGIJA

    XIL, 2, 2003.UDK: 37.014.5

    v

    SKOLSKI SISTEM U CRNOJ GORI(korijeni, razvitak, perspektive)

    Karakteristike savremenog skolskog sistema u Crnoj GoriNikada kao danas nije bilo potrebno traziti efikasnije forme skolskog

    obrazovanja koje ce se odlikovati organizovanoscu, sistematicnoscu i racional-noscu, a istovremeno koristiti svestranom razvoju licnosti, S druge strane, nauc-no-tehnoloska revolucija iz temelja mijenja odlike skole.

    Nove perforrnanse covjeka kao gradanina - demokratija i licna sloboda,su okviri, u koje treba smjestiti vaspitanje i obrazovanje novih pokoljenja U Cr-noj Gori. U tom okviru, primarni cilj mora biti priprema mladih ljudi za rad iprofesiju. Maglovite, partikularne i sebicne ciljeve vaspitanja traze retogradnestrukture i centri moci, sto, ako se desi vodi u duboke drustvene krize. Pitanjaegzistencije i esencije, u pripremi mladih ljudi za zivot i rad, kako ih vidi poljskipedagog Bogdan Suhodolski, cvrste oslonce traze u nauci i progresivnim strem-ljenjima covjecanstva, Napredne ideje iz domena umnog, zdravstvenog, moral-nog i umjetnickog vaspitanja, kakve se radaju u Antickoj Grckoj, do moralnogsavrsenstva i vrline, na cemu insistiraju sofisti, posebno Sokrat, ostaju trajnoaktuelne, kao opsti cilj i ideal vaspitanja covjeka, Crna Gora je, u svoj proslosti,kroz specificne istorijske okolnosti, pune napetosti i obrta, njegovala vrline cojs-tva i junastva, Ciji izvori sew u vitesko, herojsko doba antickog perioda. Na tojtradiciji je utemeljen vaspitno-obrazovni sistem u Crnoj Gori, uz sve pedagoske

    60 PEDAGOGIJA, 2/03.

  • inovacije koje ga cine savremenim. Tradicionalno i savremeno se ne moze me-hanicki razdvajati u vaspitno-obrazovnom procesu. Prozetost i kauzaliteti, pomjeri dijalektike, nuzno su komplementami, jer, svaka pedagoska inovacija mo-ra biti utemeljena na teorijskim istrazivanjima i provjeri kroz iskustvo i praksu.Ne mogu se traziti stroge granice izmedu tradicionalne i aktivne skole, Pedagos-koj nauci su poznati uzroci zasto u praksi preovladuje tradicionalna nastava. Teuzroke treba postepeno i oprezno otklanjati. Srecom kombinacijom tradicional-nih iskustava i novih saznanja Cma Gora mora traziti odgovore za reformu skol-skog sistema.

    Savremeni skolski sistemi sve vise dozivljavaju promjene i u horizon-tali, jer vecina stanovnistva zavrsava svoje redovne skole, a manje po vertikali(karijeri).

    Skolski sistem se mijenja i u pogledu duzine trajanja skolovanja. Obra-zovanje je do sada imalo prvenstveno funkciju povezivanja generacija, prenose-nje iskustva i znanja prethodnih generacija. Danas je ono sve vise u funkciji nap-retka i buducnosti, osposobljavanja za kreaciju, unapredenje sebe, zivota i oko-line u toku citavog zivota.

    Promjene i skolski sistem u Crnoj GoriNaucno-tehnoloska revolucija stvara uslove za punu afirmaciju klasno-

    oslobodilacke funkcije skole i skolskog sistema. UslovljavajuCi skolovanje svih idozivotno, naucno-tehnoloska revolucija postavlja kao obavezu demokratizacijuobrazovanja.

    Naucno-tehnoloska revolucija koja je sveopsti integrator procesa drus-tvenih pojava i institucija, namece skolskom sistemu da svoje tradicionalno krutegranice ukloni i da se integrisu u drustveno-dinamicki zivot,

    Dok je ranije sistem obrazovanja cesto usko shvatan kao skolski sistem,danas se skolski sistem toliko siri i zadire u sve pore obrazovanja i vaspitanja. Sav-remeno skolsko obrazovanje se sve vise priblizava razvojnim i drugim potrebamasredine i potrebama rada. Time obrazovanje prestaje da bude sarno sebi cilj.

    Dosadasnji skolski sistemi su se bavili veoma suzenim zadacima iIi suodvajali skole za rad i skole za zivot. Savremeni skolski sistem mora da objedinitri funkcije: obrazovanje kao neposredna proizvodna snaga drustva, kao faktorsvestranog razvoja eovjeka, i kao uslov humanizacije zivota i rada ljudi.

    Sve jasnija karakteristika savremenog skolskog sistema jeste okrenutostbuducnosti. Nove tendencije neminovno zahtijevaju promjene u nacinu skolova-nja i organizaciju skolskog sistema.

    Jednostavnost skolskog sistema je izuzetno znacajna koncepcijska od-lika novog skolskog sistema. Jedinstvenost skolskog sistema se odnosi na jedin-stvo ciljeva, zadataka, naucno idejne usmjerenosti i organizacione povezanosti.

    PEDAGOGIJA, 2/03. 61

  • Kao karakteristika se cesto navodi i potreba da obrazovanje iz rada i uzrad bude odmah poslije zasnivanja prvog radnog odnosa.

    Skolsko obrazovanje u poslijeosnovnim nivoima treba da ima stalno za-vrsni i produzeni karakter.

    Povezanost dijelova sistema je odlika skolstva u svim zemljama koje supod uticajem naucno-tehnoloske revolucije.

    Stepenost, a ne hijerarhijski pristup, ce biti koheziona veza cijelog sis-tema. Stepenast princip podstice svakoga da stalno uci i da se ne iskljucuje izsistema dozivotnog obrazovanja.

    Mobilnost polaznika u sistemu se ogleda u tome da se lako prilagodavagrupnim i individualnim karakteristikama vaspitanika.

    Elasticnost, adaptivnost i laka promjenljivost skolskog sistema omogu-cice neophodne i ceste promjene sto je znacajno za odrzavanje kontinuiteta itempa promjena u skladu sa razvojem naucno-tehnoloske revolucije. Skolskisistem buducnosti svojom organizacijom i pristupacnoscu sve vise gubi odlikeselektivnosti, posto otvara mogucnosti za sve, da se u skladu sa svojim osobeno-stima i mogucnostima razvoja krece kroz skolski sistem.

    Produzenjem osnovnog i obaveznog obrazovanja, tj. zajednickog obra-zovanja smanjuju se i osnovne drustvene nejednakosti koje su podsticale selek-ciju. Izjednacavanjem porodicnih uslova za zivot djece solidarnom i drugomintervencijom drustva, takode se smanjuje razlog za selekciju. Istina, uvodenjemprivatnih skola u skolski sistem Crne Gore otvara se pitanje naplate skolarina.

    Struktura skolskog sistema u Crnoj GoriNastanak odredenih skolskih sistema u Crnoj Gori je karakteristican i po

    tome, sto je, prvi u lancu, predskolsko vaspitanje, nastalo kasnije od osnovnog isrednjeg obrazovanja, a vrh piramide skolskog sistema u Crnoj Gori, univerzitet-sko obrazovanje, ima tradiciju od svega 28 godina.

    U paraleli sa zemljama zapadne Evrope to su ogrornna zakasnjenja, Prviuniverziteti na evropskom kontinentu se javljaju u XII vijeku, da bi, u XIII i XIVvijeku, postojala siroka mreza visokoskolskog obrazovanja u Parizu, Londonu,Becu, Bolonji, Gracu, Rimu, Pesti, Pragu, Upsali, Jeni.

    Danasnji skolski sistem u Crnoj Gori cini sest nivoa:a) predskolsko vaspitanjeb) osnovno vaspitanje i obrazovanjec) srednje obrazovanjed) univerzitetsko (vise i visoko) obrazovanjee) postdiplomske studijef) doktorat nauka.

    62 PEDAGOGIJA, 2/03.

  • Svaki od navedenih osnovnih nivoa obrazovanja se dalje diferencira napo dvije iIi tri uske cjeline.

    Savremena pedagoska nauka predskolsko i osnovno vaspitanje i obrazo-vanje tretira kao jedinstvenu dionicu skolskog sistema. Preciznije -- bazicno ob-razovanje. Razlikuje ih, doduse, jedna bitna odrednica: predskolsko obrazovanjeje fakultativno, a osnovno vaspitanje i obrazovanje obavezno.

    U daljem tekstu, pojedinacnim osvrtom, na svaki od segmenata skolskogsistema u Crnoj Gori, zelim da osvijetlim genezu, razvojnu putanju i perspektivecrnogorskog vaspitano-obrazovnog sistema.

    Predskolsko vaspitanjeRano djetinjstvo je vrlo znacajan period za sveukupni razvoj covjeka.

    Otkrica savrernene psihologije to nedvosmisleno potvrduju. Man i saradnici tvr-de da se 50% opste mentalne sposobnosti djeteta razvije do 4 godine zivota, oko60% do 7 godine zivota, a ostatak do 100%, krajem adolescencije.

    Natavisticke i bihevioristicke teorije su zanemarile ovaj uzrast, uz slo-gan "Ontogeneza je rekapitulacija filogeneze", dakle, djecji razvitak je puka ko-pija njegovih roditelja, i tako, odlagale vaspitni uticaj na djecu, van roditeljskogdoma. Cak i kada su poceli sa radom djecja zabavista motiv za njihovo otvaranjeje zbrinjavanje (cuvanje) djece dok su im rodite1ji na poslu. Takvu vrstu usluga upredskolskim ustanovama, nas ugledni pedagog dr Pero Simlesa, je oznacio kao"djecju garderobu".

    Potrebu da otvori takvu ustanovu Crna Gora je ispoljila tek kada je, uzporast stanovnistva u varosima, doslo do veceg zaposlenja u privredi i drzavnimsluzbama, Argumenti da se otvori prvo djecje zabaviste na Cetinju su, da se spri-jeci lutanje ulicama, djeci od 4-7 godina. Prvi pomen 0 otvaranju ovakve usta-nove datira iz januara 1983. godine. Medutim, inicijativu za otvaranje djecjegzabavista daje, 10 godina kasnije (1903) godine, Sofija Petrovna, nacelnica Zen-skog instituta na Cetinju. I, tokom februara 1903. godine, u Djetski sad (za-baviste) upisuje se 48 muske i zenske djece. Kucu sa bastom, namjestenu i platuza dvije vaspitacice obezbijedila je Milica Nikolajevna, keel' kneza Nikole. Napocetku rada ove "male skole" upis je trazilo 179-oro djece, cemu se nije mogloudovoljiti. Kapacitet je bio ogranicen na 90 mjesta. Djeci siromasnih roditeljakupovana su i odijela, dok su djeca sluzbenika boravila u zabavistu, uz manjumjesecnu nadoknadu. Rad sa djecom, uz visoki autoritet vaspitacica, je bio jakosadrzajan, Programski sadrzaji su ostvarivani kroz igre, pjevanje, gimnastickeigre, ucenje prica i recitovanje stihova, izvodenje dijaloga i malih scena, crtanje,rad u basti, rukotvorine od papira, zenska djeca su ucila sivenje i pletenje. Nakraju godine, uz odredene provjere naucenog, predvidene su izlozbe djecjih ra-dova za roditelje i gradanstvo, uz velike simpatije i podrsku stanovnistva. Ova-kay program je bio utemeljen na iskustvima prosvijecenih zemalja, i bez sumnje,

    PEDAGOGIJA,2/03. 63

  • veliki podstrek da se slicne ustanove otvaraju i u drugim gradovima Crne Gore.U Niksicu, je zabaviste otvoreno 1911., au Podgorici 1913. godine. Ratovi suomjeli nameru da se takve ustanove otvore u Peci i Dakovici