duyu organlarım

Click here to load reader

Post on 05-Dec-2014

618 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • 1. 41 Anahtar Kavramlar alma uyart Duyu Organlarmz 23 31. s. Yukarda anlatlan olaylar alglayabilmek iin hangi duyularnz kullanrsnz? evrenizdeki uyarlar alglamanzda, duyularnz ne kadar etkili olabilir? Okuduklarmzn.......................................................................... %10unu, Duyduklarmzn.......................................................................... %20sini, Grdklerimizin .......................................................................... %30unu, Hem grp hem duyduklarmzn ............................................... %50sini, Sylediklerimizin......................................................................... %80ini, Hem syleyip hem de davrana dntrdklerimizin.............. %90n hatrlarz. Bunlar Biliyor muydunuzBunlar Biliyor muydunuz ?? Gneli bir bahar sabahnda parkta yrye kyorsunuz. Park kularn sesi ve ieklerin kokusu sarm. Birden arkanzdan birinin size seslendiini duyuyorsunuz. Size seslenen uzun zamandr grmediiniz ve ok sevdiiniz bir arkadanz. Birbirinizi zlemisiniz. Hemen kucaklayorsunuz. Arkadanz sizi, biraz ilerideki pastanenin bahesinde dondurma yemeye davet ediyor. Birlikte oturup hafif bahar rzgrnn esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz.
  • 2. 42 evremizi alglamamz salayan gz, kulak, burun, dil ve deri duyu organlarmzdr. Duyu organlarmz kullanarak yaptmz ilerin neler olduunu syleyebilir misiniz? Aadaki etkinlii yaparak duyu organlarmzn evremizdeki uyarlar alglamamzda nasl bir rol oynadn fark etmeye alalm. Bunlar Yapalm Snfmzdan gnll arkadamz seelim. Getirdiimiz meyveleri gnll arkadalarmzn grmeyecei bir yerde ayn ekil ve byklkteki paraya keserek ayralm. Kesilen meyve paralarnn her birini ayr tabaklara koyalm. Birinci gnll arkadamzn gzlerini balayalm ve verilen meyveyi sadece koklayarak tanmasn isteyelim. Arkadamzn tahminlerini kaydedelim. Arkadamzn gzlerini aalm ve tahminlerinin doruluunu kontrol edelim. kinci gnll arkadamzn da gzlerini balayalm ve ayn ilemleri dokunarak yapmasn isteyelim. Tahminlerini kaydedelim. Arkadamzn gzlerini aalm ve tahminlerinin doruluunu kontrol edelim. nc gnll arkadamzn gzlerini balamayalm. Bu arkadamzdan da ayr meyveyi dokunarak, koklayarak ve grerek tanmasn isteyelim. Arkadamzn tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doruluunu kontrol edelim. Sonuca Varalm Gzlemlerimizden yola karak hangi meyveleri tanmak daha kolay, hangilerini tanmak daha zor oldu? Sebebini arkadalarmzla tartalm. Hangi arkadamz ya da arkadalarmz meyveleri en kolay tand? Neden? 7. Etkinlik Gzlemleyelim, nceleyelim Duyu Organlarm Ara ve Gereler eit meyve (portakal, elma, armut vb.) meyve ba adet plastik tabak gzleri balamak iin kuma paras evremizdeki cisimlerin sesini, rengini, kokusunu, sertliini, yumuakln, scakln vb. zelliklerini duyu organlarmz sayesinde hissederiz. Peki bu organlarmz nasl alr? Duyu organlarmzda evremizdeki uyarlar d ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran zel hcrelere duyu almalar ad verilir. Duyu almalar gzde k; burunda koku; kulakta ses; dilde tat; deride scaklk, ar, basn, dokunma uyarlarn alr. Tm duyu organlarndaki duyu almalar uyarlar duyu-sinir yolu ile beyindeki zel duyu merkezlerine iletilir. Yandaki ekilde beyindeki duyu merkezleri gsterilmitir. Duyu merkezleri kendilerine ulaan uyary deerlendirir ve oluturduu cevab vcudun ilgili blmlerine gnderir. Bu blmlerin cevabn gerektirdii ilemi yerine getirip getirmediini de duyu merkezleri kontrol eder. Dokunma Koku alma Grme itme Tat alma
  • 3. Duyu Organlarmz 43 Vcudumuzda Sistemler Grme Organmz Gz Yandaki fotoraf inceleyerek gzmz koruyan ve grme iinde grevli olan yaplarn neler olduunu syleyebilir misiniz? Gz, evremizden ald k sayesinde grmemizi salayan duyu organmzdr. Gzmz koruyan yaplar, kalar, gz kapaklar ve kirpiklerdir. Ayrca gzya bezleri gzmzn srekli nemli kalmasn salar ve toz gibi zararl etkilere kar gzmz korur. Aadaki gz yuvarla eklini inceleyerek, gzmzde hangi yaplarn bulunduunu belirtelim. Gz, sert tabaka, damar tabaka ve a tabaka (retina) olmak zere blmden oluur. Gelin bu blmlerde bulunan yaplarn grevlerini inceleyelim. Sert Tabaka: Gzn dnda bulunan beyaz renkli ksmdr ve gz d etkilerden korur. Damar Tabaka: Sert tabakann altnda yer alr ve gzn beslenmesini salayan damarlardan oluur. ris, gzmze gelen n iddeti fazla olduunda gz bebeini daraltr, az kl ortamlarda ise gz bebeinin bymesini salar. A Tabaka (Retina): Duyu almalarndan gelen sinirlerin birleerek gz yuvarlann arka tarafndan kp beyne gittii kr nokta a tabakada bulunur. Gzmzde bulunan bu yaplarn grmemizi nasl saladn inceleyelim. Sar leke Gz sinirleri Kr nokta A tabaka Sert tabaka Damar tabaka ris Gz bebei Saydam tabaka (Kornea) Gz mercei 24 32. s. 25 32. s. 26 32. s. Cisim Ik nlar Gz mercei A tabaka Grnt Saydam tabaka Gz bebei Sar leke Gz sinirleri Nasl Grrz? 1. Cisimlerden yansyan k nlar, nce saydam tabakaya gelir ve burada krlr. Krlan n gz bebeine gelir. 2. Gz bebeinden gelen nlar, gz merceinde tekrar krlarak a tabaka zerine der. 3. Ia duyarl almalarn bulunduu a tabakada yer alan sar leke zerinde ters bir grnt oluur. Oluan grnt buradaki grme almalar tarafndan alglanr. 4. Alglanan grnt, grme sinirleri vastasyla beyindeki grme merkezine iletilir. Ters grnt, beyindeki grme merkezinde dz olarak alglanr. Bylece grme gerekleir. Yani gzmzle deil, beynimizle grrz.
  • 4. 44 Gz Kusurlar ve Bu Kusurlarn Tedavi Yollar Gzlk ya da lens kullanyor musunuz? Bildiiniz gz kusurlar nelerdir? Doutan olan baz gz kusurlar unlardr: Renk krl (Daltonizm): Yanda renk krlnn belirlenmesinde kullanlan ekillerden biri grlmektedir. Genellikle krmz ve yeil renklerin birbirinden ayrt edilemedii bir gz kusurudur. Tedavisi yoktur. alk: Gz hareket ettiren kaslarn uyumsuzluu sonucunda oluur, ameliyatla giderilebilir. Aadaki izelgede sonradan oluan baz gz kusurlar yer almaktadr. izelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kiilerin nasl grdkleri ve bu gz kusurlarnn tedavi yollarn belirleyelim. Gzlkvekontaklensler,bazgzkusurlarnntedavisindekullanlan teknolojik aralardandr. Ayrca teknolojik gelimeler sayesinde gzn bozuk olan korneas da kornea nakli ile deitirilebilmektedir. Kontak lens 27 33. s. itme Organmz Kulak u anda etrafmzdan duyduumuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymamz salayan kulamzn yapsn ve nasl iittiimizi hi merak ettiniz mi? Yan sayfadaki ekli inceleyerek kulan blmlerini ve kulamzda bulunan yaplarn neler olduunu belirleyelim. Gz Kusurlar Grntnn Oluumu ve Tedavi Yollar Miyopluk Grnt sar lekenin nnde oluur. Yakn iyi grr, uza gremez. Mercekle dzeltilir. Hipermetropluk Grnt, sar lekenin arkasnda oluur. Uza iyi grr, yakn gremez. Mercekle dzeltilir. Astigmatizm Gz mercei yzeyinin przl bir hl almas ya da korneann kavislenmesi sonucunda g- rnt sar lekeye bulank ve ekli bozuk olarak der. Mercekle dzeltilir. Katarakt Gz merceinin iindeki s- vnn ya da gz merceinin saydamln kaybetmesi sonu- cunda grnt sar lekeye d- mez. Ameliyatla dzeltilebilir.
  • 5. Duyu Organlarmz 45 Vcudumuzda Sistemler 28 33. s. itme ve dengemizi salayan duyu organmz olan kulak d kulak, orta kulak ve i kulak olmak zere blmden oluur. Yukardaki resmi inceleyerek d, orta ve i kulakta bulunan yaplarn neler olduunu belirleyelim. D kulak Ortakulak kulak Kulak kepesi Kulak yolu Kulak zar eki rs zengi Oval pencere staki borusu Salyangoz Ses dalgalar iitme almalar aracl ile iitme sinirlerine iletir. itme sinirleri itme almalarndan ald bilgiyi beyine iletir. Yarm daire kanallar Vcudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyincie iletir. Bunlar Yapalm er ya da beer kiilik gruplar oluturalm. Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgasnn kulak iinde nasl ilerledii gzlemleyelim. Aada nasl iittiimizi aklayan cmleler kark olarak verilmitir. Bu cmle- lerdeki eksik blmleri tamam- layalm. 8. Etkinlik Gzlemleyelim, nceleyelim Nasl itiriz? 1 3 2 4 Resim zerinde grlen numaralarla kark hlde verilmi olan A, B, C, D cmlelerini eletirerek iitmenin nasl gerekletiini bulalm. Sonuca Varalm Ses dalgas iitme sinirine ulatktan sonra gerekleecek olay aklayalm. Grme ve duyma arasndaki benzerlii ve farkll belirtelim. Ses, salyangozdaki ............................... tarafndan alglanr ve iitme sinirleri aracl ile beyindeki iitme merkezine iletilir. B eki, rs ve zengi kemikleri ses titreimini .................. iletir. D Ses dalgalar, kulak kepesi ile toplanr ve ........................ ile kulak zarna ile tilir. Bylece kulak zar titreir. C A Oval pencereden gelen titreimler ......................... geer.
  • 6. 46 itme Bozukluklar ve Bunlarn Tedavi Yollar itme bozukluklarnn sebebi ne olabilir? Kulak zar sertlemesi, orta kulakta kemik kaynamas ve i kulaktaki zedelenmeler iitme kaybna neden olan doutan gelen bozukluklardr. Bir hastalk ya da yksek iddetteki ses, kulaa zarar verip iitme kaybna sebep olabilir. itme kayb olan insanlar yandaki fotorafta grdmz arkadamz gibi iitme cihaz kullanabilir. 29 34. s. Dokunma Organmz Deri Niin gdklandnz, cisimlerin scakln veya soukluunu, eliniz kesildiinde acy nasl hissettiinizi hi dndnz m? Sizce derimizin grevleri nelerdir? Deri, en byk duyu organmzdr ve vcudumuzun dn tamamen kaplar. Aadaki ekli inceleyerek derinin blmlerinin ve bu blmlerin grevlerinin neler olduunu belirtelim. 30 34. s. Kulamz, kulak yolundaki kllar ile birlikte kulaa giren toz vb. maddelerin kulak zarna ulamasn engelleyen bir sv salglar. staki borusu orta kulaktan yutaa alr ve orta kulak ile d ortam arasndaki basn farkn dengeleyerek kulak zarnn yrtlmasn engellemi olur. Bunlar Biliyor muydunuzBunlar Biliyor muydunuz ?? Kan damarlar Kl kaslar Duyu Almalar: Derimizde dokunmaya, arya, basnca, scak ve soua tepki veren milyonlarca duyu almac vardr. Duyu almalar ev- remimizi alglamamz salar. Ter bezi Ya tabakas Kl kk Alt Deri: En altta bulunan ya tabakas vcudumuzu arpma- lara kar korur. Ayrca vcudumuzun s kay- bn nler. Alt deride yer alan ter bezleri, terleme ile boaltma yardmc olur. st Deri: Derinin alt blmlerini d etken- lerden koruyan taba- kadr. Derimizin rengini st deride bulunan zel hcreler belirler. Derimiz vcudumuzun ssn ayarlar, solunuma ve boaltma yardmc olur ve vcudumuzu d etkilerden korur.
  • 7. Duyu Organlarmz 47 Vcudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek aadaki sorulara cevap arayalm. Elimizi kestiimizde acy nasl hissederiz? Ac duyusuna vcudumuzun neresinde cevap oluur? Ac duyusu dnda derimizle hangi tr duyular alrz? Derinin her yerinde ayn miktarda duyu almac olmadndan duyular derimizin her blgesinde ayn oranda alglayamayz. Parmak ular ve dudaklar gibi blgelerde alglama daha fazladr. Suda ok Kaldmzda Derimiz Neden Buruur? Derimizin d katman l deri hcrelerinden oluur. l derinin yapsnda canl deride bulunduu kadar su bulunmaz. Bu yzden suyun iinde uzun sre bekleyen cilt suyu emerek ier. Bu durumda kaplad alana smakta zorlanan ien deri buruur. zellikle vcudumuzun belirli blgelerinde daha fazla buruma olur. Bu blgeler, parmaklarmzn ve avularmzn i ksmlar ile ayak parmaklarmzn altlar ve tabanlarmzdr. Bunlar Biliyor muydunuzBunlar Biliyor muydunuz ?? Deri Hastalklar ve Bu Hastalklarn Tedavi Yollar Deri hastalklar, kesici, ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdii zararlardan oluabildii gibi parazitler sebebiyle de ortaya kabilmektedir. Baz mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yarann zerine yerleerek deri iltihaplanmalarna yol aabilir. Alerjik deri hastalklar arasnda ise kurdeen ve egzama saylabilir. Baz deri hastalklarnn tehisinde derma- toskop ad verilen cihaz kullanlr. Ak tene sahip ve vcudunda ok sayda ben bulunan kimseler ile daha nce aile yelerinden biri deri kanserine yakalanm kiilerin cilt kanseri olma olasl yksektir. Bu kiilerin derilerindeki gne lekeleri ve benler yanda grld gibi dermatoskop ile incelenir. 31 35. s. Aratralm, HazrlanalmAratralm, Hazrlanalm Aadaki sorularn cevabn aratralm. Aratrma sonularmz bir sunumla arkadalarmzla paylaalm. 1. Parazitlerin sebep olduu deri hastalklar nelerdir? 2. Derimizi gnein zararl nlarndan nasl koruyabiliriz?
  • 8. 48 Bunlar Yapalm er ya da beer kiilik gruplar oluturalm. Patatesi, soan, elmay ve domatesi eit byklklerde keselim ve kestiimiz paralar ayr tabaklara koyalm. Grubumuzdan setiimiz bir arkadamz, gruptaki dier arkadalarmzn gzlerini balasn. Gzleribalananarkadalarmzdanyarsburunlarn kapatsn. Gzleri ak olan arkadalarmz, tabaklardaki yiyeceklerden birer para alsnlar ve gzleri bal olan arkadalarna bu yiyecekleri tatmalar iin yardmc olsunlar. Ardndan yiyecekleri tadan arkadalarna tattklarnn hangi yiyecek olduunu sorsunlar. Bir izelge hazrlayarak verilen cevaplar bu izelgeye kaydedelim. izelgede yiyecein tadn doru alglayan renciler iin +, yanl alglayan ya da alglayamayan renciler iin - iareti koyalm. Sonuca Varalm Arkadalarmz yiyeceklerin tatlarn birbirlerinden farkl m algladlar? Farkl algladlarsa bunun sebebi nedir? Yaptmz etkinlikten, tat alma ile koku alma arasnda nasl bir iliki olduu sonucunu karabiliriz? Arkadalarmzla tartalm. 9. Etkinlik Gzlemleyelim, nceleyelim Tad Nasl? Ara ve Gereler i patates soan elma domates meyve ba gzleri balamak iin kuma paras drt adet tabak Koku ve tat alma organlarmz birbiriyle uyumlu olarak alr. Dilimiz bir besinin tadn, burnumuz da kokusunu alglar. rnein, nezle olduumuzda kokular tam olarak alamadmz iin besinlerin tadn da tam olarak alamayz. Besinlerin tadn tam olarak alabilmek iin burnumuzun ve dilimizin birlikte grev yapmas gerekir. Koku ve Tat Alma Arasnda Bir liki Olabilir mi? Nezle olduumuzda kokular ve yiyeceklerin tadn alglayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasndaki ilikiyi kavrayabilmek iin aadaki etkinlii yapalm.
  • 9. Duyu Organlarmz 49 Vcudumuzda Sistemler Koklama Organmz Burun Burun, soluduumuz havann temizlenmesini, stlmasn, nemlendirilmesini ve evremizdeki kokularn alglanmasn salar. 32 35. s. Burun boluu Sins Sar blge Koku almalar Sins Etrafmzdaki kokular nasl alglarz? Burnumuz sadece koku almaya m yarar? Burnun yapsn, blmlerini aadaki ekil zerinde inceleyelim. Baz Burun Hastalklar Sinzit: Sinslerin iltihaplanmasna sinzit denir. Doktorun tavsiye edecei ilalarla tedavi edilebilir. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. lkbahar ve yaz aylarnda polenler rzgrlara kaplarak geni alanlara yaylr. Aldmz nefesle burnumuza yerleen polenler iddetli haprklar eliinde burnun suya benzer bir aknt salglamasna sebep olur. lalarla ya da a yaplarak tedavi edilebilir. Burun Kanamas: Ergenlik dneminde bymeye bal olarak orta yalarda ise tansiyon yksekliinden kaynaklanan burun kanamalar grlebilir. Burun kanamalarn durdurmak iin yaplacak ilk yardmda hasta oturtulur, ba hafife ne doru eilir, iki ka arasna buz konulur, burun kanatlarna ba ve iaret parma ile be - on dakika kadar devaml bask yaplr. Bu srada da azdan nefes almas ve yutkunmas sylenir. Birsreaynkokuyualacakolursakbirmddetsonrabukokuyuhissedemeyiz. Ancak ortama farkl bir koku geldiinde bu yeni kokuyu fark ederiz. Bunlar Biliyor muydunuzBunlar Biliyor muydunuz ?? Burun boluunun st tarafnda koku almalarnn younlat sar blge bulunur. Ara- Gereler Burun, kemik ve kkr- dakla desteklenen bir organmzdr. Burun boluunun duvarlar, burnun nemli kalmasn salayan mukus salg- sn reten mukoza tabakasyla kapldr. Bir iein kokusunu nasl alglarz? Yandaki ekli inceleyerek bu soruyu cevaplayalm. Kokulu cisimlerden buharlaarak havaya karan tanecikler, sar blgedeki mukus svsnda znerek koku almalarn uyarr. Kokunun alglanmas iin bundan sonra gerekleen olaylar nelerdir? Aklayalm.
  • 10. 50 ac eki eki tuzlu tuzlu tatl Bunlar Yapalm Snfmzdan grme veya iitme engelli roln oynamak isteyen gnll iki renci seelim. Bu arkadalarmzdan aadaki grevleri yerine getirmelerini isteyelim. Etkinlik srasnda onlara kesinlikle yardm etmeyelim. Grme Engelli Rolndeki Arkadamzn Grevi: Tahtann nne koyacanz sra zerinde yl biimde duran malzemeleri kullanarak be dakika iinde dzgn bir sofra hazrlamak. 10. Etkinlik Oyun Oynayalm Sofray Kur Ara ve Gereler eitli mutfak malze- meleri (tabak, bardak, kak vb.) Tatma Organmz Dil 33 36. s. Kendinizi, grme veya iitme engelli birinin yerine koyarak onlarn duygularn, dncelerini anlayp hissetmeyi hi denediniz mi? Aadaki etkinlikle kendimizi grme veya iitme engelli birinin yerine koyarak onlar anlamaya alacaz. Tat Alma Tomurcuu Dilimizin ucunda, yanlarnda ve arkasnda tatlar alglamaya yarayan tat alma tomurcuklar bulunur. Dilimizin her blgesi her tad alabilir fakat baz blgelerde farkl tatlar alabilen tat tomurcuklar daha youndur. Tat tomurcuklar iinde duyu hcreleri bulunur. Yiyeceklerin bazlarnn tadn severken, bazlarnn tadn ise sevmeyiz. Biberin ac, limonun eki, ikolatann ise tatl olduunu nasl ayrt ettiimizi aklayabilir misiniz? Dilin yapsn ve hangi blgelerinin hangi tatlar aldn yandaki ekil zerinde inceleyerek belirleyelim. Baz Dil Hastalklar Tat Krl: nsanlarn bir ksm baz maddelerin tatlarn alamazlar. Kaltsal olan bu duruma tat krl denir. Dil ltihab: rk diler, di eti iltihab, sigara imek, ok scak veya ok souk yiyecekleri yemeyi alkanlk hline getirmek, dil iltihabnn balca sebebidir. Dilimin Grevi eit eit tatlar, Dilim bunu nasl alglar? Tkrkte znnce yiyecekler, Tat alma tomurcuklar grevlerini yaptlar. Uyary alnca tat alma sinirleri, Tadlar beynime aldklar bilgiyi, Ac, tatl, tuzlu, eki rendim Dilimin grevini nasl gerekletirdiini. Aadaki iiri okuyalm ve iirden yararlanarak nasl tat aldmz kendi cmlelerimizle ifade edelim.
  • 11. Duyu Organlarmz 51 Vcudumuzda Sistemler itme Engelli Rolndeki Arkadamzn Grevi: Konumadan, yalnzca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardaklar topla, ka taban iine koy vb.) sofray be dakika iinde toplamak. Arkadalarmzdan grevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim. Ancak bu defa onlara yardm edelim. Grevler tamamlandktan sonra grme ve iitme engelli rollerini oynayan arkadalarmza aadaki sorular yneltelim. - Grevini yerine getirirken neler hissettin? - Gerekten grme veya iitme engelli olsaydn neler hissederdin? - Arkadalarnn sana nasl davranmalarn isterdin? Sonuca Varalm Grme veya iitme engelliler hangi ileri yaparken zorluk yayorlar? Bu zorluklar amalarnda onlara nasl yardmc olabiliriz? Bir gnmz grme veya iitme engelli bir insan olarak geirmek zorunda olduumuzu dnelim ve aadaki sorular arkadalarmzla tartalm. - Gnlk faaliyetlerimizi gerekletirirken ne gibi zorluklar yaardk? - Neleri yapabilir, neleri yapamazdk? - evremizdeki insanlarn bize nasl davranmasn isterdik? Grme veya iitme engelli olsaydnz ilerinizi yardmsz yapabilmek iin evinizde, okulunuzda ve sokaklarda ne gibi dzenlemeler yaplmasn isterdiniz? ster grme engelli, ister iitme engelli olsun, evremizde bulunan engelli kiilere kar daima anlayl olmalyz. Engelli kiileri yaptklar ilerde destekleyerek onlarn kendilerine olan gvenlerinin artmasn salamalyz. Grme ve iitme organlarmz kullanmadan d dnyadaki bilgileri nasl elde edebilir ve edindiimiz bilgileri bakalarna nasl iletebiliriz? itme engellilerin d dnya ile iletiimlerini salamak iin bir dil gelitirildiini biliyor muydunuz? itme engelliler, evreleriyle iletiim kurmak iin iaret dilini kullanrlar. aret dili, harfleri veya kelimeleri anlatmak iin sadece ellerin kullanld bir dildir. Bu dil, iitme ve konumann yerini tam olarak almasa da iitme engellilerin iletiim sorununu byk oranda zmektedir. Grme engelliler iin kullanlan Braille (Breyl) alfabesinde, kabartma noktalardan oluan karakterler kullanlmaktadr. Grme engelliler, parmaklarnn ularn kullanarak bu alfabeyle yazlm yazlar okuyabilmektedir. Duyu organlarmzn saln korumak amacyla gnlk hayatmzda ne tr nlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yazlm bir yaz 34 36. s. aret dili C D S
  • 12. 52 Duyu Organlarmzn Sal Kendimizi Deerlendirelim Aadaki sorularn cevaplarn defterimize yazalm. 1. Aadaki cmlelerde bo braklan yerleri uygun ifadelerle tamamlayalm. evremizdeki uyarlar alglamamzda ................ grevlidir. Gzn dnda bulunan beyaz renkli ................., gz d etkilerden korur. Duyu organlar ........... , ........ , .......... , ....... , ......., gibi uyarlar d ortamdan alr. Dardan gelen uyarlarn duyu organlarnda izledii yol, srasyla, ............., ............. ve beyindeki ilgili merkezdir. 2. Koku alma ve tat alma arasndaki iliki nasldr? 3. Duyu organlarnda meydana gelen hastalklar nelerdir? 4. Duyu organlarmzn saln korumak iin neler yapmalyz? 5. Duyu organlarmzdan herhangi birini seelim. Bu organ grevini yerine getiremezse hayatmz bundan nasl etkilenir? Aklayalm. Kulak salmz iin kulaklarmz temiz tutmal, sert cisimlerle kartrmamal, souktan ve d darbelerden korumalyz. Yksek sesli ortamlarda bulunmamal, patlama sesi gibi iddetli seslerin olduu ortamlarda, oluan basncn kulak zarmza zarar vermesini engellemek iin azmz amalyz. Gz salmz iin gzlerimizi temiz tutmal, bakalarna ait havlu ve gzlkleri kullanmamalyz. Televizyonu uzun sre ve yakndan izlememeli, okuma srasnda gzlerimiz ile kitap arasndaki uzakln yaklak 35 cm olmasna dikkat etmeliyiz. Gzlerimizi ar ktan korumalyz. Gzlerimizin grme yeteneini artrmak iin A vitamini ieren besinler yemeliyiz. Deri salmz iin derimizi ezilme, kesilme ve yanmalardan korumalyz. Vcudumuzu temiz tutarak derimizin zerinde mikroplarn remesine engel olmalyz. Bunun iin derimizin stndeki kirleri ve l hcreleri, sk sk ykanarak vcudumuzdan uzaklatrmalyz. Gnete fazla kalmamalyz. Burun salmz iin burnumuzu kartrmamal ve burun kllarmz koparmamalyz. Ne olduunu bilmediimiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal ve sigara imemeliyiz. Dil salmz iin az temizliine nem vermeliyiz. ok scak ya da ok souk yiyecek ve ieceklerden kanmal, alkol ve sigara kullanmamal ve dilimize zarar verebilecek baz kimyasal maddelerden uzak durmalyz. a b c c d e g f