7. sınıf fen bilimleri 1. Ünite 5. konu duyu organları

Download 7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Ünite 5. Konu Duyu Organları

If you can't read please download the document

Post on 08-Jan-2017

1.573 views

Category:

Education

8 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

DUYU ORGANLARI

DUYU ORGANLARI

evremizden vcudumuza; k, ses, koku, basn, scaklk gibi eitli uyarlar gelmektedir. Bu uyarlarn alglanmasn ve sinirlere aktarlmasn salayan zel hcrelere duyu almac ad verilir. Tadklar duyu almac ve bulunduklar yerdeki farklla gre be eit duyu organmz vardr.

Duyu sistemlerindeki baz hcreler. Grld gibi her duyu hcresi zel bir ekle sahiptir.

Gzmz, evremizdeki cisimlerin ekil, renk gibi zelliklerini alglamaya yarar.Gz koruyan yardmc yaplar:Ka, gz kapaklar, kirpikler, gzya bezleri, ya bezleri ve gz kaslardr. Kirpikler, kalar ve gz kapaklar gz tozlardan ve d etkilerden korur. Gz ya bezleri ise gz nemlendirerek temizlenmesini salar.

GRME ORGANIMIZ: GZ

Gz dtan ie doru ksmdan oluur:A- Sert Tabaka: Gz ak da denir. Gzn en d ksmn oluturan beyaz renkli tabakadr. Gze yuvarlak eklini verir. Gz d etkilerden korur. Sert tabaka gzn n ksmnda incelerek saydam tabakay (kornea) oluturur. nce kenarl mercek zellii gsteren saydam tabaka, gze gelen krarak, gz bebeine ulamasn salar.

B- Damar Tabaka: Sert tabakann altnda bulunur. Gz besleyen damarlar burada yer alr. Damar tabaka gzn n ksmnda kalnlaarak irisi oluturur. ris; Dz kaslardan oluan zel bir yapdr. Gzn renkli ksmdr.risin ortasnda bulunan ksmna gz bebei denir. Gz bebei n gze girmesini salar. Karanlkta gz bebekleri byr, aydnlkta ise klr. Bylece gze giren k miktarn ayarlar.

Aydnlk Karanlk

Gzbebei

C- A Tabaka: Gzn i tabakasdr. Ia duyarl almalarn bulunduu ksmdr.Grme sinirlerinin gzden kt ksma kr nokta denir. Kr nokta zerinde duyu almalar olmad iin k uyarlarn alglamaz. Grnt a tabakada bulunan sar lekede oluur. Gz mercei a tabakann nnde bulunur. Gz mercei gz bebeinden gelen nlar krarak, bunlar a tabaka zerine drmekle grevlidir.

GRME OLAYICisimlerden yansyan k nlar, nce saydam tabakaya gelir ve burada krlr. Krlan n, gz bebeine gelir.Gz bebeinden gelen nlar, gz merceinde tekrar krlarak a tabaka zerine der.Ia duyarl almalarn bulunduu a tabakada yer alan sar leke zerinde ters bir grnt oluur.Oluan grnt buradaki grme almalar tarafndan alglanr.Alglanan grnt, grme sinirleri vastasyla beyindeki grme merkezine iletilir. Ters grnt, beyindeki grme merkezinde dz olarak alglanr. Bylece grme olay gerekleir.Yani Gzmzle Deil, Beynimizle Grrz.

Ik Saydam tabaka (Kornea) A tabakada Gz Mercei Gz BebeiDuyu Sinirleri Beyindeki grme merkezi(Sar leke)

GZ SALII VE KORUNMASI1-Gzlerimizi temiz tutmalyz.2-Bakalarna ait havlu ve gzlkleri kullanmamalyz.3-Televizyonu uzun sre ve yakndan izlememeliyiz.4-Okuma srasnda gzlerimiz ile kitap arasndaki uzakln yaklak 35 cm olmasna dikkat etmeliyiz.5-Gzlerimizi ar ktan korumalyz.6-Gzlerimizin grme yeteneini artrmak iin A vitamini ieren besinler yemeliyiz.

GZ KUSURLARI VE TEDAV YOLLARI:Normal Gz:Gz ekseni ve gz mercei normalGrnt Sar Leke(Retina) zerine der.

HPERMETROP GZ(YAKINI GREMEZ)Gz ekseni normal ancak gz mercei yass olduu iin az krar.Grnt Sar Leke(Retina) arkasna der. Uza net grrler.

HPERMETROP GZ KUSURUNUN DZELTLMES:nce kenarl mercek ile grntnn Sar Leke(Retina) zerine dmesi salanr.

Grnt Sar Leke(Retina) nne der.(Sar lekenin nnde oluur.)Yakn iyi grr.

MYOP GZ(UZAI GREMEZ)

MYOP GZ KUSURUNUN DZELTLMES:Kaln kenarl mercek ile grntnn Sar Leke(Retina) zerine dmesi salanr.

ASTGMATZM(BULANIK GRNT OLUUR)Saydam tabaka (Kornea) ya da gz merceinin kresel olmamasndan kaynaklanr. Birka tane grnt oluur.Grntler a tabakann nne ve arkasna der. (Grnt sar lekede bulank ve ekli bozuk olarak oluur.)Silindirik mercekle dzeltilir.

KATARAKT: Genellikle ileri yalarda mercein esnekliini ve saydamln yitirmesi sonucu grnt sar lekeye dmez. Ameliyatla dzeltilir.

RENK KRL (DALTONZM): Krmz ve yeil renkleri ayramazlar. Renk kr olanlara src belgesi verilmez. Tedavisi yoktur. Kaltsal bir hastalktr.

AILIK: Gz hareket ettiren kaslarn uyumsuzluu sonucunda oluur. Ameliyatla dzeltilebilir.

PRESBTLK: Gz merceinin esnekliini kaybetmesiyle oluur. nce kenarl mercekle dzeltilebilir.Gzlk ve kontak lensler, baz gz kusurlarnn tedavisinde kullanlan teknolojik aralardr. Ayrca teknolojik gelimeler sayesinde gzn bozuk olan korneas da kornea nakli ile deitirilebilmektedir.

Trahom :Mikroplarla bulasan ve tedavi edilmediinde krle neden olan bir hastalktr.Doutan deildir, sonradan oluur.

Gzn Yardmc Organlar (Blmleri):Kirpikler, kaslar, gz kapaklar ve gzya bezleri gz koruyan yaplardr.1-) Gz Kapaklar :Gz d etkilerden korur ve gz krpma sayesinde gzn dinlenmesini ve nemli kalmasn salar.2-) Kaslar :Alndan gelen teri tutarak gze inmesini nler.

4-) Gzya Bezleri :Salglad gzya salgs ile gzn temizlenmesini ve nemli olmasn salar.5-) Gz Kaslar :Gz yuvarlan, gz ukuruna balar ve gzn her yne kolayca hareket etmesini salar(6 tanedir).6-) Ya (apak) Bezleri :Salglad ya salgs ile gz ukurunun kaygan olmasn ve gzn gz ukuru iinde kolay hareket etmesini salar. Ya bezleri gz kapaklarnn kenarnda bulunur.

Braille Alfabesi: Grme engelliler iin kullanlr. Kabartma noktalardan oluan karakterler kullanlmaktadr. Grme engelliler, parmaklarnn ularn kullanarak bu alfabeyle yazlm yazlar okuyabilmektedir.

Duyma Organmz: KulakKulak, iitme duyu organdr. evreden gelen ses dalgalarnn iitilmesini ve beyincikle birlikte denge olaynn gereklemesini salar. Kulak, ban her iki yannda, akak kemikleri iindeki oyua yerlemitir.Kulak dtan ie doru d kulak, orta kulak ve i kulak olmak zere blmden oluur.

1-) D Kulak :D kulak; kulak kepesi, kulak yolu ve kulak zarndan oluur. D kulan sonunda kulak zar bulunur. Kulak kepesi, kkrdaktan yaplm, zeri deri ile rtlm ve kvrml yapya sahip olan ksmdr.Kulak kepesi, evreden gelen ses dalgalarn toplayarak kulak yoluna iletir. Kulak kepesinin alt ksmnda ii yala dolu olan kulak memesi bulunur.

Kulak yolu, kulak kepesi ile kulak zar arasnda uzanan 23 cm uzunluundaki hafif kvrk kanaldr. Kulak yoluna iitme kanal da denir. Kulak yolu, kulak kepesi tarafndan toplanan ses dalgalarnn kulak zarna iletilmesini ve kulak zarnn titremesini salar.Kulak yolunun i yzeyi, mukoza tabakas ile rtldr. Mukoza tabakas zerinde, kllar ve salg bezleri bulunur.

2-) Orta Kulak :Orta kulak, kulak zar ile d kulaa, oval pencere ile de i kulaa baldr.Orta kulakta; ekirszengi kemikleri, staki borusu ile oval pencere bulunur ve orta kulan ii havayla doludur.Kulak yolu ile gelen ses dalgalar kulak zarna arparak kulak zarn titretirir.Kulak zar titreince buraya bal olan ekirszengi kemikleri de titreir. Bu kemikler, kulak zarndan aldklar ses titreimlerinin iddetini arttrarak bu titreimleri oval pencere ile i kulaa verirler.Orta kula yutaa balayan boruya staki borusu denir. staki borusu d kulak ile orta kulak arasndaki hava basncnn dengelenmesini ve kulak zarnn yrtlmamasn salar.

3-) Kulak :Orta kulaa oval pencere ile baldr. kulakta dalz, salyangoz, yarm daire kanallar, tulumcuk, kesecik, iitme duyu hcreleri, iitme duyu sinirleri, denge ile ilgili sinirler bulunur ve i kulan ii svyla doludur.Orta kulaktan gelen ses titreimlerini alan ve salyangoza ileten organa dalz denir. kulakta iitme duyu hcrelerinin bulunduu, iitme duyu sinirlerinin baland ve ii svyla dolu olan organa salyangoz denir.

Salyangozda, iitme duyu hcrelerinin bulunduu organa korti organ denir.Beyincik ile birlikte vcudun dengesini salayan ve ii svyla dolu olan kanallara yarm daire kanallar denir. Yarm daire kanallar tane olup vcudun dengesini hem beyincik hem de buraya bal olan tulumcuk ve kesecik denilen torbalar sayesinde salar. Yarm daire kanallarna denge ile ilgili sinirler baldr. Bu sinirler, yarm daire kanallarndaki uyarty nce beyincie buradan da beyne gtrr.

itme Olay :Ses, havada dalgalar halinde yaylr. evreden gelen ses dalgalar kulak kepesi tarafndan toplanarak kulak yoluna iletilir ve kulak yolu ile kulak zarna getirilerek kulak zar titretirilir. Kulak zar titreince buraya bal olan ekirszengi kemikleri de titreir ve bu kemikler ses titreimlerinin iddetini arttrarak bu titreimleri oval pencereye verirler.Oval penceredeki ses titreimleri burada bulunan dalz ile alnarak salyangoza iletilir.Salyangoza gelen ses titreimleri korti organnda bulunan iitme duyu hcreleri tarafndan alnarak iitme duyu sinirlerine aktarlr ve sinirler yardmyla beynin iitme duyu merkezine tanr. Gelen uyartlar beyin tarafndan deerlendirilir ve iitme olay gerekleir.

Kulak Sal ve Korunmas :Kulak yolu kirlendiinde temizlenmelidir.Ucu sivri eyalarla kulak kartrlmamaldr.Kulaa su katnda temizlenmelidir.iddetli darbelerden korunmaldr.Grltl ortamlarda bulunulmamaldr.ok yksek grltde ve basnta az alp kulaklar kapatlmaldr.Yksek sesle barlmamaldr.Di salna dikkat edilmelidir.Kulak souktan korunmaldr.Kulak iltihab, kulak aknts ve ars olduunda doktora gidilmelidir.

itme Bozukluklar :itme bozukluklar doutan veya sonradan hastalklara ya da kazalara bal olarak oluabilir.Kulak zarnn sertlemesi, orta kulaktaki kemiklerin kaynamas veya i kulaktaki zedelenmeler doutan sarla yol aar.iddetli darbeler sonucu kulak zarnn yrtlmas, kulak kemiklerinin yerinden oynamas veya iitme duyu sinirlerinin zedelenmesi doutan olmayan sarla yol aar.Az ve burundan giren mikroplar staki borusundan geerek orta kulaa gelir ve orta kulak iltihabna yol aar. Tedavi edilmezse iltihap beyne geebilir veya kulaktan dar akabilir. Bu hastalkta kulakta nlama, uultu, iddetli ar ve iitme bozukluklar grlr. Beyne geen iltihap menenjit hastalna yol aar.

itme kayb olan insanlar iitme cihaz sayesinde daha rahat duyabilirler. Bu cihazlar, evreden gelen ses dalgalarnn iddetini ykselterek kulan duyabilecei seviyeye getirirler. Bu cihazlar, ses iddetini ykseltir fakat iitme bozukluklarn gidermez. Bu cihaz, iitme bozukluu olan her yataki insan tarafndan kullanlabilir.itme engelliler, evreyle iletiim salamak iin iaret dilini kullanrlar. aret dili, harfleri veya kelimeleri anlatmak iin sadece ellerin kullanld bir dildir.

KOKLAMA ORGANIMIZ: BURUNBurun solunum ve koku alma organmzdr.Bunun yannda burun alnan havann;temizlenmesini,stlmasn,nemlendirilmesinikokusunun alglanmasn gerekletirir. Burnun n taraf kkrdaktan, arka taraf kemikten yaplmtr.

Burunda burun kllar, burun kanallar, klcal kan damarlar, mukoza, koku alma duyu hcreleri bulunur ve koku alma duyu sinirleri kar. Burun boluunun i yzeyini rten ve salg reten hcrelerin oluturduu dokuya mukoza denir. Mukoza smk salgs retir. Burun boluunun i yzeyini rten mukoza tabakasnda ok sayda klcal kan damarlar ve burun kllar bulunur. Burun boluundaki mukus salgs bu blgeyi ve kllar nemli tutar.

Burun boluunun st ksmnda koku alma alan olan sar blge bulunur. Bu blgede koku almalar bakmndan zengindir.Sar blgedeki koku alma hcreleri mukus iinde gml haldedir. Sar blgedeki koku alma sinirlerinin topland yere Koku Soanc denir.Koku duyumuz abuk yorulur. rnein bir sre ayn koku alnacak olursa bu koku bir mddet sonra hissedilemez. Ancak ortama deiik bir koku geldiinde bu yeni koku fark edilir.

NASIL KOKU ALIRIZ?evremizdeki kokular yabanclk ekmeden tanmamzn nedeni; bir koku hafzasna sahip olmamzdr. Her trl koku zel bir kodlamayla beynin koku merkezinde kodlanr. Kokulu bir cisimle karlatmz anda;Kokulu cisimlerden buharlaarak ayrlan ve havaya karan tanecikler, sar blgedeki mukus svsnda znerek koku almalarn uyarr.Uyartlar beynin koklama merkezine iletilir. Bylece koku alglanm olur.

BURUN SALII Bulunduumuz evredeki havann tozlu, mikroplu, kuru, scak ya da souk olmas burnun saln etkiler.BAZI BURUN HASTALIKLARISNZT: Burnun etrafnda bulunan sinslerin iltihaplanmasdr. lalarla tedavi edilir.

SAMAN NEZLES: Saman nezlesi bir alerji hastaldr. Polenler ve baz besin maddeleri, tebeir tozu, hayvan tyleri veya deiik baz maddeler alerji yapabilir. lalarla yada a yaplarak tedavi edilir.

BURUN AKINTISI: Nezle, saman nezlesi, sinzit, alerjik burun iltihab veya buruna herhangi bir ey kam olmas sebebiyle oluabilir.

BURUN KANAMASI: Burnun iinde youn ekilde damarlar bulunur. Burun ii iltihaplanmalar, sinzit, buruna gelen darbeler, buruna sokulan yabanc cisimler, yksek tansiyon burun kanamasna sebep olabilir.

Tatma Organmz: DilDil, tat alma duyu organdr. Ayrca besinlerin inenmesine, yutulmasna ve konumaya yardmc olur.Dil, az boluunda bulunur ve izgili kas yapsndadr. Dilde, tat alma duyu hcreleri ile tat alma duyu sinirlerinin bulunduu kabarcklara tat tomurcuklar veya tat cisimcikleri denir.Dilin yapsnda tat duyusundan baka scak, souk, dokunma gibi duyular alan duyu hcreleri de bulunur.

Tat Alma Olay:Besinlerin tadnn alglanabilmesi iin o besin maddesinin dildeki veya damaktaki tkrk svs iinde znmesi gerekir.Tkrk svs iinde znen besinler, dilin st ksmndaki tat tomurcuklarnda bulunan tat alma duyu hcrelerini uyarr ve bu uyarlar tat alma duyu sinirleri yardmyla beyindeki tat alma duyu merkezine iletilir. Gelen uyartlar beyin tarafndan deerlendirilir ve besinlerin tad alglanm olur.

Dilin her blgesi her tad alglayabilir. Fakat dilin her taraf her tad ayn derecede alglayamaz.Dilin arka taraf acy daha iyi alglar.Dilin arka yan kenarlar ekiyiDilin n yan kenarlar tuzluyu,Dilin u taraf tatly,

Dil Hastalklar:1-) Tat Krl:Kaltsal olarak baz maddelerin tadnn alglanamamasdr.2-) Dil ltihab:Di rkleri, di eti iltihab, sigara, srekli ok scak veya souk yiyeceklerin yenmesi nedeniyle dilde oluan iltihaplardr.

3-) Dil Yaralar:Hazmszlk ve gripten dolay dilin etrafnda kzarklk ve ii su dolu kabarcklarngrlmesidir.

4-) Az Mantar (Pamukuk) :Baklk sisteminin zayflamasna bal olarak kf mantarnn sebep olduu yutkunma zorluu ve yanmaya yol aan hastalktr. Dil zeri ve az ii beyaz lekelerle kaplanr. Bebeklerde daha ok ortaya kar. lalarla tedavi edilir.

Dil Sal ve Korunmas:1- Az temizliine nem verilmelidir.2- ok scak ya da ok souk yiyecek ve ieceklerden kanlmaldr.3- Alkol ve sigara kullanlmamaldr.4- Tad bilinmeyen maddeler ile baz kimyasal maddelerden uzak durulmaldr.

Tat Alma ve Koku Alma Arasndaki liki :Nezle olduumuzda koku ve tat alglayabiliyor muyuz? Koku ve tat alma organlarmz birbiri ile uyumlu olarak alr. Dilimiz bir besinin tadn burnumuz ise kokusunu alglar. Kokusu yeterince alnmayan besinlerin tad da iyi alnmaz. Nezle olduumuzda kokular tam olarak alamadmz iin besinlerin tadn da tam olarak alamayz. Besinlerin tadn tam olarak alabilmek iin burun ve dilin birlikte grev yapmas gerekir.Beyinde, tat alma ve koku alma duyu merkezleri birlikte alt iin tat alma ve koku alma duyu organlar birlikte alr. Bu nedenle kokusu iyi alglanamayan besinlerin tad da iyi alglanamaz.

DOKUNMA, HSSETME DUYU ORGANIMIZ: DERDeri, vcudun d yzeyini rten dokunma, hissetme duyu organdr. Deri, scaklk, soukluk, sertlik, yumuaklk, ar, basn, dzlk, przllk gibi evreden gelen uyarlar yani d etkileri alglayabilir.

Derinin Ksmlar :Deri, st deri ve alt deri olmak zere iki tabakadan olumutur.1-) st Deri :Derinin st ksmndaki ince tabakadr. st deri, alt deriyi korur ve iki tabakadan oluur.Korun Tabakas :st derinin en st ksmndaki yass ve l hcrelerden oluan tabakaya korun tabakas denir. Bu tabakadaki l hcreler, alttaki hcreleri korur ve zaman zaman kepek seklinde dklr.

Malpighi Tabakas :Korun tabakasnn alt ksmnda bulunan, canl ve deriye renk veren (sar, kzl, beyaz, siyah) hcrelerden oluan tabakaya malpighi tabakas denir. Bu tabaka deriye renk verir ve bu tabakada len hcreler korun tabakasn olutururlar.st deride; kan damarlar, duyu hcreleri ve duyu sinirleri bulunmaz.Sa, kl, trnak, boynuz gibi yaplar st deriden vcut yzeyine karlar.

2-) Alt Deri :st derinin alt ksmnda yer alan ve st deriye gre daha kaln olan tabakadr.Alt deride; kan damarlar, duyu hcreleri, duyu sinirleri, kl kaslar, kl kkleri, ter bezleri, st bezleri, ya bezleri bulunur ve alt derinin en alt ksmnda ya tabakas yer alr.Alt deride bulunan ya tabakas vcut ssn korur, s kaybn nler, vcudu d etkilere kar korur ve deriyi nemli tutar.

Dokunma (Hissetme) Olaynn Geklemesi :Alt deride dokunma duyu hcreleri ile duyu sinir ularnn bulunduu yere duyu cisimcii denir.Deride farkl hassaslk derecesine sahip ok sayda duyu hcresi bulunur. Scaklk, soukluk, sertlik, yumuaklk, ar, basn gibi uyarlar alt derideki duyu cisimciinde bulunan duyu hcrelerini uyarr ve bu uyarlar duyu sinirlerine aktarlarak sinirler yardmyla beyindeki dokunma, hissetme duyu merkezine iletilir..

Dokunma duyu hcrelerinin says derinin her yerinde ayn deildir. Bu nedenle derinin her yeri ayn oranda duyular alglayamaz. Parmak ular ve dudaklardaki duyu almalarnn says fazla olduu iin bu blgelerde alglama daha fazladr.Deride bulunan duyu hcreleri grevlerine gre zellemitir. Duyu hcrelerinden bir ksm sca, bir ksm, sertlii, bir ksm acy alglayacak ekilde zellemilerdir.

Derinin Grevleri :Vcudu d etkilere kar korur.Vcuda doal baklk kazandrr, mikroplarn vcuda girmesini nler.Vcudun su dengesini ayarlar.Vcut ssn ayarlar.Terleme yoluyla su, madensel tuzlar ve zararl maddeleri atarak boaltma yardmc olur.Gaz alverii yaparak solunuma yardmc olur.Gnein zararl nlarna kar vcudu korur.Dokunma duyu organdr ve scaklk, soukluk, sertlik, yumuaklk, ar, basn gibi duyular alglar.

Deri Hastalklar :Deri hastalklar ezici, kesici, delici cisimlerle, mikroorganizmalar nedeniyle veya alerjik etkilerle ortaya kabilir. Kurdeen, egzama, uyuz, uuk, mantar, sedef, nasr, kepek, deri iltihab, deri bozukluklar ve deri kanseri, eitli deri hastalklardr.Baz deri hastalklarnn tedavisinde teknolojik gelimeye bal olarak dermatoskop denilen cihaz kullanlr. Bu cihaz derideki gne lekesi ve beni inceleyerek kanser riskinin olup olmadnn belirlenmesini salar.

Deri Sal ve Korunmas :Deri ezilme, kesilme, yaralanma ve yanmalardan korunmaldr.Vcut temiz tutulmal ve deri stndeki kirler ve l hcreler sk sk ykanarak vcuttan uzaklatrlmal.Gnein zararl nlarndan korunmal ve uzun sre gnete kalnmamaldr.Alerjiye neden olabilecek deterjan ve kozmetik rnler kullanlmamaldr.

Gz ka tabakadan oluur? Grme sinirleri gzn hangi ksmnda bulunur? ..Burunda koku almalarnn en youn bulunduu ksmGzde grntnn ters olarak olutuu yer ....Kulakta bulunan vcudumuzdaki en kk kemik Kulak zarnn basncn dengeler .Dardan gelen ses dalgalarn toplar

Gzn ksmlarn ekil zerinde gsteriniz.

Dilin tat alma ksmlarn ekil zerinde gsteriniz.

Derinin ksmlarn ekil zerinde gsteriniz.

Grme olay ile ilgili verilen diyagram tamamlaynz.

Koklama olay ile ilgili verilen diyagram tamamlaynz.

Duyma olay ile ilgili verilen diyagram tamamlaynz.