görsel olmayan duyu sİstemlerİ

Click here to load reader

Post on 28-Oct-2021

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SSTEMLERMEKANK DUYULAR
nsanlarda dokunma, basnç, scaklk ve ar gibi bir çok duyu bulunmaktadr. Bu duyulara mekanik duyular denir.
Mekanik duyularn alnmasn salayan farkl yap ve özelikte bir çok reseptör bulunur. Bu reseptörler deri de farkl yerlere dalmlardr
Deri; Dermis, epidermis ve hipodermis olarak üç katmandan oluur.
Bu reseptörlerin en önemlileri;
-Deri altna ve iç organ duvarlarna yerlemilerdir
-En küçük basnç deiimlerini bile alglamamz salayan en büyük mekanik duyu reseptörüdür.
Meissner cisimcii ve Merkel diskleri;
-Derinin klsz ksmlarnda özellikle parmak uçlarnda ve dudaklarda çok fazla bulunurlar.
-Dokunma duyusunu alglayan mekanik reseptörlerdir
-Bu reseptörler vücuda deen cisim niteliini (sivri, kesici, sert, yumuak) ve vücudun neresine temas ettiini alglamada yardmc olurlar.
-Çok hafif cisimlerin deri üzerindeki hareketlerine duyarldrlar
Örnein; terin deriden akmas, küçük bir böcein deride yürümesi
Ruffini cisimcikleri;
-Bu reseptörlerin ayrca deri yüzeyindeki cisimlerin kaymasn da gözler, böylece objenin tutulmas yeteneini düzenler
Serbest sinir uçlar;
-Ac duyusunu alglarlar
Kulak iitme ileminin balad yerdir
Ses dalgalar ve titreimler sinir uyaranlarna çevrilir daha sonra iitme korteksi bu ses dalgalarn yorumlar
Ses dalgalarnn büyüklüü ve frekansnda farkllklar vardr
Bütün sesler her hayvan tarafndan duyulabilir deildir, her türün normal olarak duyabilecei bir hacim ve frekans ayar vardr
nsan kula 15 Hz ve 20.000 Hz arasndaki frekanslar alglayabilir
KULAK
Sesleri alglayan duyu organdr ayn zamanda vücut dengesi ve pozisyonunun sürdürülmesinde rol oynar
D kulak; kulak kepçesini kapsayan ksmdr
Ses dalgalarn yanstr ve bu dalgalarn yansmasn deitirerek beynin sesin yeri veya dorultusu hakknda bilgi edinmesini salar.
Ses dalgalar buradan orta kulaa geçer.
Orta kulak;
-Ses dalgalar kulak kepçesinden geçerek orta kulakta bulunan kulak zarna çarpar
-Ses dalgas zara çarptnda zar titreir ve bilgi hava dolu orta kulak boluu boyunca çekiç, örs ve üzengi kemikleri yardmyla oval pencereye gider
-Bu sistemin sonucu ses dalgalarnn daha büyük bir basnçla aktarlmas gerekmektedir çünkü iç kulak oval pencereden sonra hava yerine sv ile doludur
-Östaki borusu kulan orta ksm ile boazn geri ksmn birbirine balar ve hava basncnn kulak zarnn her iki tarafnda eit kalamasn salar
ç kulak;
-Dalz, oval pencereden gelen ses dalgalarn salyangoza iletir
-Salyangozda iitme sinirleri vardr ve gelen ses dalgalar iitme sinirleri ile beyne iletir.
-Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadn beyincie bildirme iini salyangozun üst ksmndaki yarm daire kanallar yapar.
KMYASAL DUYULAR
Besin maddeleri suda çözünmektedir. Bu suda çözünen tat maddeleri tat alma tomurcuklarn uyarmaktadr. Tat alma tomurcuklarnda meydana gelen uyarlma ile birlikte bu durum sinirler araclyla beynimizin tat alma merkezine bildirilmektedir. Tüm bu ilemlerin sonunda alm olduumuz besinin tadn alglarz
TAT TOMURCUKLARI
Dilimiz üzerindeki tat tomurcuklar says kiiden kiiye deiiklik göstermektedir.
Genç insanlarn dillerinde tat tomurcuklar yal bir insana göre ortalama iki kat daha fazladr.
Bu tat tomurcuklarnn says yalandkça azalmaktadr. Bundan dolay genç insanlar yallara göre daha iyi tat alabilmektedir.
-Tatl besinleri alglayacak olan tomurcuk eklindeki alc sinir uçlar dilimizin yan kenar ve ön ksmnda bulunmaktadr.
-Tuzlu besinleri alglayacak olan reseptörler dilimizin orta ksmndadr.
-Eki ve ac besin maddelerini alglayacak alclar ise dilimizin arka ksmnda bulunmaktadr.
TAT ALGILAMA
Bu konsantrasyonlardan dolay baz maddeler farkl tat hissi vermektedir. Örnein sodyumklorür ve potasyumklorür moleküllerdeki younlua bal olarak farkl biçimde hissedilmektedir.
Yani ayn madde younluk deitikçe hem tatl hem tuzlu olarak alglanabilir. Belli bir younlukta molekül bulunmaz ise tat hissedilmez
Örnein tuzlu besinlerde bulunan sodyum iyonlar tat reseptörlerini tetikler bir besinde ne kadar çok sodyum var ise o kadar çok depolarizasyon olur ve nörotranmitter salglanr
KOKLAMA
Koku alma organ olan burun, arkadan yutaa baldr, iç yüzeyinde mukus salglayan bezler bulunur.
Koku alma reseptörleri, burun boluklarnn üst ksmnda sar bölge denilen yerde bulunur. Koku reseptörlerinin her biri bir sinir hücresidir. Koku reseptörlerinin aksonlar kalbur kemiini geçerek koku soancna girer ve buradaki duyu sinirleri ile sinaps yapar.
Koku reseptörleri mukus içinde eriyebilen maddelerle uyarlabilir. Koku veren kimyasal maddeler reseptör moleküllerle reaksiyona girer, hücre zarnn geçirgenliin deitirerek impuls balatr. Bu impulslar beyindeki ilgili merkeze tanarak deerlendirilir.