chet taisinh-thichnguyentang(new)

Click here to load reader

Post on 24-Jun-2015

64 views

Category:

Health & Medicine

3 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Chết - tái sinh - Thích Nguyên Tạng (New)...

TRANSCRIPT

  • 1. 1

2. 2CHT V TI SINHSon dch: Thch Nguyn TngTu Vin Qung c, Melbourne, c ChuC km ghi ch ca ch Tibu vo ngy 17/10/2002 da theo Tp Tin 1 vbt u bng HL. Tibu2tibu c dng cho ghi ch mi ngy 17/07/2014.Mc LcLi Gii ThiuLi u Sch1. Cht, Trung m Thn V Ti Sinh2. Cuc Hnh Trnh i n Kip Sau3. Khi No Thn Thc Ca Ngi Mi Ra Khi Th Xc4. Sau Khi Thn Thc Thot Ra Khi Xc, N Phi Trong Trng ThiTrung m Thn Bao Lu Trc Khi i Ti Sinh?5. Quan im Ca Pht Gio V Vic T St6. Hin Tng Th Xc C Tt Khng?7. Lm G Chun B Cho Ci Cht?8. Di nh Sng Ca Ci Cht9. Bn Mun Ngy y Nh Th No?10. Cht, Mt Php Mn Tu11. Thc Hnh Php Qun V Ci Cht12. Hin Xc Theo Quan im Ca Pht Gio13. C Th Sau Khi Cht14. Mt Lt Ma Ty Tng Ti Sinh Hoa K15. Mt Th H Mi Ty Tng16. Ti Sinh Phng Ty17. Tin Pht Trc Khi Cht18. Mt Bng Chng Sng V Thuyt Ti Sinh19. Alan Molly, Mt Bc S Pht T Ngi c20. Li Cui Sch, Chun B Cho Mt Chuyn i 3. 3LI GII THIU(Ti bn ln 2, thng 2 nm 2001)Sch "Cht v Ti Sanh" hi nhn duyn dc ti bn do nhu cu cgi gia tng ti c, da hai im chnh sau:Th nht, n bn ln u tin, 1000 cun vo thng 10 nm 2000, phnphi rng ri nhiu ni ti Uc v Vit Nam. Sau hn 2 thng, vo cuithng 12, sch ht sch, c nhiu ngi mun c m khng tm thysch na.Th hai, sch c i pht thanh SBS (Syndey) trang trng gii thiutrong chng trnh ton quc vo sng ngy 31 thng 12 nm 2000, sau c rt nhiu thnh gi hoc trc tip hoc bng in thoi hi thnh sch.Phn son dch t cc ti liu ting Anh qua ngi bt lu li ca i cThch Nguyn Tng, ngi ang chm sc trang nh in t ca Tu VinQung c, Melbourne ( http://www.quangduc.com), thc hin gi nqu c gi nh mn qu Xun Di Lc nm 2001 ny. Ngoi ra i ccn chuyn trch bin kho v Pht Gio quc t, vi cc bi vit quenthuc v t nc, nhn vt v s kin xy ra y trn khp th gii,c ng trn cc t bo Pht gio Vit Nam Vit Nam v Hi Ngoinh Php Bo (c), Php m ( Na-Uy), Giao im, Hoa Sen, Pht Hc(Hoa K), Tp ch Pht Gio, Nguyt san Gic Ng (Vit Nam). Ring slng c gi vo xem mng Internet ca Tu Vin Qung c ngy cngkh ng vi s lng ghi nhn ca h thng automatic-counter l c trn3000 ngi mi thng.Qua hai yu t vn phong trong sng v s lm vic chuyn cn ca btgi, ti n cn gii thiu n c gi tc phm nh ny ca i c ThchNguyn Tng, do Pht t Tu Vin Qung c ti Melbourne v ChaPhp Bo, Sydney hn phc ng gp tnh ti n tng, tc phm smc ph bin su rng nc gi.Sydney ngy 18/01/2001Thng Ta Thch Bo Lc 4. 4LI U SCH(Ti bn ln 3, thng 9 nm 2001)o Pht xut hin trn th gian ny ch mt mc ch duy nht l achng sanh thot khi cnh trm lun au kh, ngy no chng sanh chagii thot sanh t trong ba ci, su ng, ngy o Pht vn hin hu.Ni vy s c nhiu ngi li rng bn ta lun c Tam Bo che ch,khng cn tu tp, v nu n lc cht, vn sinh t lun hi cha cgii quyt, th ch Pht v ch B Tt tip tc ra i vi s mng cu kh sinh.Tibu2tibu: Khng c chuyn y. Lc no cng nn c gng tu hnh.Th nht l t cu. Th hai l ph gip cc B Tt mt tay. l mt quan nim sai lm. Ngi xa tng ni " Ch hn tui gi mihc o, m hoang lm k tui xun xanh". S v thng gi, bnh, chtkhng hn trc vi ta, n s n vi ta bt c gi pht no, do mingi phi t bit mnh v phi chun b hnh trang cho mt chuyn i camnh chn chn s xy ra pha trc.Tp sch ny phn chnh l ghi li cuc tham vn gia Thng Ta PendeHawter v cc Lt Ma Ty Tng, nhng con ngi c mnh danh l c nng lc thm nh s sng cht.Thng Ta Pende Hawter l mt Tng s ngi c, sng lp vin Dngng Tip Dn Kasura chm sc ngi sp lm chung thnh phBrisbane, tiu bang Queensland, c i Li. Ngi ving thm cc bcLt Ma tn tui nh Dalai Lama, Dilgo Khyentse Rinpoche, Kirti Tsen-shabRinpoche, Garje Khamtul Rinpoche, v Geshe Lamrimpa, tm hiuv tin trnh hp hi, cht v ti sinh ca con ngi. Cuc tham vn cthc hin vo thng 5 nm 1995 ti tnh Dharamsala, min Bc nc n ( ni cc Lt Ma Ty Tng ang sng cuc i lu vong t nm 1959)v sau c ng ti trn Nguyt San Mandala ca Hi Bo Tn PhtGio i Tha (The Foundation for the Preservation of the MahayanaTradition) ti Hoa K.Ngoi ra tp sch ny cng cung cp nhiu ti liu khc c lin quan nch "Cht v Ti sinh", nhng thng tin c th gip ta t nhiu trongtin trnh cht v sau khi cht. 5. Tp sch nh ny c n hnh ln u ti Si gn vo thng 10/2000 domt t gp nht cc bi ngn in trn bo trc , ri sch li cti bn ti c vo thng 2/2001 cung ng cho s hc hi ca Pht t tiy. V nay n c o hu Phillip Phm v mt s bn b ca anh tiTiu bang California ly xung t trang nh ca Qung c(www.quangduc.com) in li cho qu Pht t c.Ti xin ghi li ni y li tn dng cng c ca o hu Phillip vQu Pht t ti M, gp phn ln chuyn bnh xe Php n vi chngsanh trn th gian ny.Xin chp tay nguyn cu cho Chnh Php c trng tn , chng sanhc an lc. V cng xin nguyn cu cho Cu Huyn Tht T, Cha Mnhiu i ca chng ta sm ti sinh v ci gii an lnh.5Nam M i Hiu Mc Kin Lin B TtMelbourne, ma Bo Hiu 2001T Kheo Thch Nguyn TngCHT, TRUNG M THN V TI SINH1. CHT :Qua s hun tp v nh hng ca tam c tham, sn, si, c nghip hnh thnh, thit lp nhng mi lin kt vi tm thc qua nhng khuynhhng c mc tiu. Khi con ngi cht, nu c nhng khuynh hng nhth s tip tc u thai trong vng sanh t lun hi vi thn v tm ctha hng t s tch ly nghip thin v c kip sng va qua.Tibu2tibu: y l mt chi tit rt l quan trng:Mt khi sanh ra ri th c nghip dnh lin vi thn th.Nhng nt chnh ca Nghip qu c nh ot ri.Nu c thay i th ch c nhng chi tit rt nh.Tuy nhin, nu tm lc dng mnh th cng c th thay i thm mt tvn na m thi. 6. Mt s ngi cht v kit sc hon ton, mt s khc cht do hao mnphc c, cht khng ng thi im hay cn gi l bt c k t.Mt ngi cht trong ba trng thi tm : Thin, Bt thin hay V k.Trong trng hp th nht, ngi hp hi c th qun tng v Tam Bohay mt v thy c hnh ca mnh, bng cch tm ca v y mi phtsinh tn tm. Hoc ngi hp hi c th nui dng nim h lc v bin thot khi s rng buc ca nhng phin no tham dc, luyn i, thay vo bng cch qun nim Tnh khng v Tm t bi (1). iu ny c th tngi hp hi lm hoc qua s tr nim ca ngi khc. Nu nhng yu ttrn c nui dng trong thi im hp hi, mt ngi cht vi tmthanh tnh nh th th vic ti sinh ca h s c ci thin (2). y lcch tt nht chun b cho ci cht.Tibu2tibu (1): Tnh Khng? V Tm T Bi? Tt c u hon ton m h.Tht ra ch c An Tr Chnh Nim ng Trc Mt trn mt mc cchn snTh may ra tm ca hnh gi mi hiu c th no l thot c thamdc v luyn i khi chng c S Thin.Tibu2tibu (2): T l thnh cng khng c bao nhiu u. L v rt lkh thc hin. l cha c ti liu no ni v cch ATCNDTM c.Mt khi cha bit cch tu hnh ny ( l ATCNDTM ) th ch l lthuyt khng m thi.Mt khc, ta nn trnh nh thc, quy nhiu ngi ang hp hi, iu ch khin cho h ni gin thi. i khi ngi thn v bn b tp trungquanh t sng by t nim tic thng v khc lc bi thm, s lm chongi hp hi khi tm tham i v quyn luyn. Nu ngi cht vi tmnim bt thin nh th, s y h u thai vo ci xu, iu ny rt nguyhim.Tibu2tibu: Khng nn lm chuyn ny!Tru tro, khc lc... trong lc ny s lm cho khng kh cng thng thm.Tm tri ngi cht rt l d phn tm, kh tp trung thin nh.Trong bt c trng hp no, trng thi tm ca ngi hp hi bao gicng quan trng trc khi cht. Bi v ngay c mt ngi tu luyn tm6 7. linh m b quy ry vo thi im y cng lm cho phin no pht khi,chnh trng thi tm ny s to ra c nghip v l ng c chnh dn dtngi y ti sinh vo mt ci bt li nh tam c o : a ngc, Ngqu v Sc sanh. V th, iu ti quan trng cho c ngi hp hi lnngi sng l trnh to ra nhng tnh hung gy bt li cho tm thc cangi cht. Chng ta cn bit iu ny.Tibu2tibu: Khng nn v l do g m lm cho rc ri thm.Nhng ngi cht trong trng thi tm thin u c cm gic mnh thot ranh sng t trong bng ti, loi b s kh au v t c hnh phc (3).C nhiu trng hp ngi bnh rt nng, n lc gn cht ni ranhng iu tt p thoi mi thay v ni n cn bnh ca h. Cn i vingi bnh tuy nh nhng ni s hi qu ln, giai on cui cng ny tmh lun hong ht, nn c cm gic mnh t ni nh sng i vo trongbng ti v t ni hnh phc b ri vo cnh kh au (4).Tibu2tibu (3): N c y nh l i ngh php, v c i chi xa vy .Tm lc n thnh thi, khng th no u t bt c chuyn g n c.Tibu2tibu (4): Ch do thi quen lm vic bt thin nhiu, cho nn khngtrnh c cnh lo s, kh no...Mt s ngi, thn th m p ca h b suy yu qua cn bnh nn htr nn khao kht mun c hi nng, bng cch ny cng c thm chokhuynh hng ti sinh ca h vo ni nh a ngc nng hoc mt ni ckh hu nng. Nhng ngi khc thch ci mt lnh, thch ung nc lnhv khin cho khuynh hng ti sinh ca h vo nI nh a ngc hn bngchng hn. V th iu ny rt quan trng l trnh khi nhng nim thami trong lc cht v trc tip hng tm n nhng iu thin.Tibu2tibu: Khng c kin tr tp dt ATCNDTM th kh thot c lm.2. THN TRUNG M :Thn trung m (bardo/intermediate state) nn hiu nm na l s sng saukhi cht trc khi thn thc ngi y i ti sinh vo mt trong su ci no (Tri, Ngi, A tu la, a ngc, Ng qu va Sc sinh). Thn trung ml thn khng c xc tht m l ly t tng lm thn. Sau khi ngi ycht, thn thc thot ra khi xc th tr li th gii trung gian ny t mt7 8. n by tun l, ri sau tm kim mt ni thch hp vi nghip lc camnh m i ti sinh. Nu trong thi gian ny, thn trung m cha tm thymt ni tng ng vi mnh ti sinh th n li cht i sau mi by ngy,sau thn thc li chuyn qua mt thn trung m khc, chu k sinh ditny c lp li cho n khi thn thc i ti sinh.Tibu2tibu: Hin tng 49 ngy rt l quan trng.Thng thng c sau 7 ngy th thn trung m li b bt tnh i mt ln.Lin sau th thn trung m (TTA) s tnh li ngay ti ni h cht.iu ny xy ra rt l nhiu v hiu lm.V d nh bnh nhn cht ti bnh vin.Sau 7 ngy, thay v ko nhau ln bnh vin lm l cu siu th bantng nim thung ko nhau ln cha lm th tc.Thay v lm ti bnh vin vn l ch m TTA ang tnh li!Nu lm theo cng thc ti cha th ch c tc dng cho ngi ang sng.V chuyn tro cn ngng l TTA ang hi tnh ngay ti ging bnh nncng thc ny hon ton phi l v mt hn tc dng cho ngi cht.y l mt h tc m cn phi loi tr.Trong thi gian li vi ci trung m ny, vo nhng ngy u, vong linhkhng nhn ra mnh cht, h quay li gia nh gp nhng ngi thnnhng khng ai bit, h hi thm tng ngi nhng khng ai tr li, h cgng sinh hot tr li bnh thng nh lc cn sng nhng khng thc, cho n khi h t pht hin ra bng hnh khng in ln t, khngphn chiu trn gng, h mi bit l mnh cht (5). T y, h ln ltnh li nhng thin v c nghip m h to ra trong i sng va qua.Tt c nhng cnh tng hnh phc hay kh au u hin ra trc h nhmt cun phim sut cuc i h. Nu l vong linh ca ngi vn tng tophc, tu tp tm linh, th lun c nhng cm gic yn bnh, thanh thn vd dng tm ng ti sinh vo ci lnh. Cn nu nhng ngi tng tora c nghip, c i sng tiu cc th lun i mt vi nhng cnh tngkh au, kinh hong, s hi, tht vng v chn chng. H lang thang mtcch tuyt vng trong ci trung m v mun tm mt thn xc ti sinhtng xng vi nghip lc ca h. Nu thn trung m c tu tp v lm chc thn thc ca mnh, th ngi y chn la cho mnh mt cnh gii tt ti sinh, ng hu tip tc tu luyn hoc v hnh nguyn cu chng8 9. sinh. Tri li th khng c s la chn no, m thn thc ngi y (6) bbuc phi th sinh vo mt cnh gii no kh hp vi nghip lc camnh, cho d ngi y c mun i hay khng.Tibu2tibu (5): Lc ny th h s s hi tht s.Khi b s th h chy lung tung.T y tr i, cc tu s khng c ngh, ch ngi chu ra. V tm lc khngc.Cho nn lm bt c cch no u b trt v hon ton phi l v khng ctc dng g i vi ngi cht c.C th ni l sau 49 ngy l mnh ai ny sng. Khng cn s h tr no ts tng nim do nhng ngi khng c ngh ch x.Ch cn mt lc lng duy nht c th cp cu c m thi. l lc lng cc B Tt t c trnh T Thin Hu Sc. Chnhlc lng ny mi c th lm c nn chuyn. hoasentrenda, tuy l em tnhng o to nn mt lc lng tu s c ngh rt l hng hu.Tibu2tibu (6): y l hin tng phc ch may thy ri!Ty vo c nghip m hn xui may ri.Nu gp ch lnh th s u thai vo .Cn khng th vo ch bin a m sinh sng vi nhng phong tc lc hun cht ngi!Nh l: C Hiu l nn cho Cha M Gi yu tro ln mt cy cao.Ri c lng h nhau rung cho t xung t.V c lng h nhau nho v chia nhau thn th n mng!Cn nu Cha cn sc mnh m cha t th s t i v nh, i dp l khc c con chu tr hiu bng cch rung cy cho cht...3. TI SINH :Nu c ti sinh tr li ci ngi, thn thc ca ngi y thy cha mtng lai ca mnh ang nm vi nhau. Nu ngi y ti sinh thnh nginam th pht khi tm mun chim hu ngi m m rt ght ngi cha(7). Nu ti sinh tr thnh ngi n th ngc li, thn thc ngi khitm mun giao hp vi ngi kia, nhng lc y h ch thy b phn sinh9 10. dc ca ngi kia (nam hay n) m khng th thc hin c, do hni gin, chnh cn gin ny (8) lm chm dt thn trung m ca h vthn thc ca h c chuyn qua i sng k tip, bng cch nhp vobo thai ca ngi m v bt u vi hnh dng ca mt con ngi. Khi ytinh cha v huyt m c kt hp vi thn thc ca ngi y, h t nhinv dn dn pht trin thnh mt con ngi.Tibu2tibu (7): Sai! Khng c v ght cha ca mnh u.Nhng, nn ni nh vy:ng trc cnh thKhng thy cha v khng g n ng , th ng hn.T suy ra chuyn gii tnh th ba!Khi thy M mnh qu p theo kiu sc p bn ngoi th cng lc thc c mnh ang t tha mn Th s ti sanh lm mt ngi n vigii tnh th ba.Ngc liKhi thy Ba ca mnh qu p, nhng thin v ngoi hnh v ng thithy mnh t tha mn th s ti sinh ra mt ngi nam vi gii tnh thba.Hiu v ch thn thy nh vy cho nn chuyn gii tnh th ba trong PhtGio li khng c g l qui thai.C tt th c ti: Tuy vy mt khi tp trung t tng lm mt chuyng , th gii tnh th ba c mi d lm giu v c v nh l d thnhcng hn (phn ng nhng ngi thng)Tibu2tibu (8): Khng phi l gin hn theo kiu thng tnh.M l do chuyn thy m lm khng c v ang khi c gng lm chobng c, th v tnh mc tp trung t tng tng ln cho nn mi cnhn duyn b thu ht t bn ci Trung m qua bn th gii Hin Tng.V t mi c cnh ti sanh trong kip lun hi.Nh ni trn, khi gn n ngy ti sinh, thn thc ca ngi y b liko v ni ti sinh tng lai, thm ch ni y l a ngc. V d, mt ngi t nhn thy mt con cu, anh ta mun ui bt v git cht n, nhnglp tc anh ta thy bng m xut hin, nn anh ta gin d, cn gin lm10 11. kt liu thn trung m ca y v thn thc ca y ri vo a ngc hay scsinh.S chuyn tip s sng t i ny sang i khc l nghip lc. Nghip(karma) c mt nng lc c bit v ng mt vai tr rt quan trng trongvic cu to tm tnh ca con ngi. Nghip c hnh thnh di s tphp ca tam c tham, sn, si hay v minh v i dc. Chnh v minh(ignorance) v i dc (desire) l ci r ca mi c nghip. Do c nghipny m khin cho con ngi tri ln trong vng sinh t lun hi. thotkhi vng lun hi sinh t kh au ny con ngi phi n lc tu tp ondit cho bng c ci r ca v minh. Khi v minh b tn dit th i dccng b tn dit, i dc dit th sinh, lo, bnh, t su bi kh u no cngkhng cn, v lc y con ngi mi tht s thot khi vng vy ca sinht lun hi.Tibu: Ni th nh vy , nhng khi thc hnh th cc Tu S go ci mic th lm c ci cng thc ca vic Nhp Nit Bn ca c Pht ThchCa c ghi r rng trong cun c Pht V Pht Php ca Ngi Nrada.Tuyt nhin, khng c chuyn hot nhin i Ng nh cc ti liu thngghi.11CUC HNH TRNH I N KIP SAUThng ta Pende Hawter, sng lp vin Dng ng Tip Dn Kasura chm sc ngi sp lm chung thnh ph Brisbane, tiu bangQueensland, c i Li, thc hin cuc phng vn cc bc Lama tntui nh Dalai Lama, Dilgo Khyentse Rinpoche, Kirti Tsen-shabRinpoche, Garje Khamtul Rinpoche, v Geshe Lamrimpa, v tin trnh hphi, cht v ti sinh ca con ng. Cuc phng vn c thc hin vothng 5 nm 1995 ti tnh Dharamsala, min Bc nc n .GIP CHO NGI HP HIXin cho bit cch no tt nht chung ta c th gip cho ngiang hp hi v ngi va qua i ?Dalai Lama : Khi gp ngi ang hp hi tuyt i trnh quy ry h.c bit l khng lm cho h ni gin hoc khc lc h sanh tm quyn 12. luyn. Ngc li, phi nhc nh h hnh tr, tu tp vo gi pht cui, vd nh qun tng hnh nh ca ch Pht, cc v thy c hnh, ChaJesus, hoc mt li dy no ty theo tn ngng ca h. Nu ngi ykhng theo mt tn gio no, nn gip cho h cht trong thanh thn vyn bnh.Khi ngi y tr nn hn m, nu l hnh gi, th nhc nh php mn mh cng phu thng ngy, c bit l lc h sp ra i. K tng mt sbi cu nguyn. Nu thn nhn mun tt cho ngi ang hp hi th ttng nim hoc cung thnh ch tng v nh cu nguyn cho h. Trnghp khng c ch Tng tip dn, ngi thn trong gia nh c th tngthn ch Om mani padme hum, hoc nhng thn ch khc m h bit, tip dn cho ngi cht. Sau tang l, gia nh tip tc th tr, tng nimn ngy th 49 cho hng linh d dng tm li ti sinh vo ci lnh.Cng vic mai tng thi hi cn ty nghi theo mi nn vn ha hay tp tcca ngi cht, iu ny khng my quan trng, bi v mt khi thn thc(consciousness) thot thn th xc cht y cng ging nh mt ng t.Ti mt lng khng theo Pht gio thuc min Nam n , tp qun cah l chn ct thi hi ri trng cy ln m. y l mt cch chm dtvic nhim khng kh (air pollution) t ha tng bng ci uc, mt tptc thng thy n , iu ny cn trnh i vic hy dit cy rng,mt ti nguyn qu gi ca quc gia. y l mt phng php tt mc dn khng bng nh phng Ty ni dng in ha tng.Garje Khamtul Rinpoche : i vi ngi hp hi v ngi va cht,cch tt nht m bn mun gip l pht khi lng bi mn ca chnh bnhng n vi ngi sp lm chung. Lng thng yu v bi mn ca bnrt c li ch cho ngi hp hi, v n pht khi t lng bn nn bn ddng t by cho ngi y lng bi mn v iu kin m ngi sp cht rtcn. Lng bi mn tht s ca bn s to ra mt bu khng kh yn bnh chongi hp hi ngh n chiu hng tm linh cao c v con ng tu tpca h trong tng lai. Mt iu quan trng khc l bn ng xa lnh vb ngi ang hp hi mt mnh. Cht l s tht v l mt ni s hi ghgm nht i vi con ngi. Do , bn nn bn cnh h, hoc cm tayh ni li an i, hoc nhn vo mt h vi nim cm thng. Thn th cngc ngn ng yu thng ca n, hy s dng n ng s hi v e rng hhi hm, d bn hoc s h bt mnh theo, nu bn th hin c nhngc ch tru mn nh th, th bn s em li cho ngi sp lm chung niman lc ln nht cui cuc i h.12 13. Khi bn chc chn ngi y cht, bn vn duy tr lng bi mn v b cabn v cng vi mi ngi bn cnh t sng m tng ln danh hiu chPht nh Pht Thch Ca Mu Ni, Pht A Di hoc danh hiu 35 v Phtv.v... Nu bn nim Pht vi lng bi mn v bin ca bn s gip chongi lm chung mt bc ng ti sinh.Kirti Tsenshab Rinpoche : C hai hng ngi cn xem xt y. Thnht l ngi c tn ngng. Th hai l ngi khng theo mt tn gio cbit no. Nu ngi hp hi l mt Pht t th chng ta tng kinh v nimPht tip dn siu cho h. Nu ngi y khng theo tn ngng no thiu tt nht gip h l khuyn h ngh n nhng ngi tt vnhng iu tt p nht trn cuc i. Khi mt ngi ang hp hi vtrong gi pht bi ri y, khng g tt hn l em li cho h ci cm gicbnh an v m p ca lng ngi, cm gic ny rt c ch cho tm thc cah.Ti s gii thch chi tit v nhng g gip hai hng ngi ny. ivi ngi theo o Pht, chng ta c th gi cho h hi hng v nhng gm h tng quy y v tu tp. Chng ta c th nhc cho h nh v B tm, tnh thc tm, thanh tnh tm v s tp trung thin nh... iu ny rtc li cho mt Pht t. i vi ngi khng c o, chng ta c thkhuyn h suy ngh rng : "Cu mong cho mi ngi c hnh phc, cumong cho mi sinh linh c an vui, cu nguyn cho mi chng sanh thotkhi nhng kh su ca h". Nhng tng mun s tt p n vingi khc, rt c ch cho ngi hp hi.i vi Pht t lc sp cht, nn nhc cho h nh v cng hnh ca chPht, nh v hnh nh ca mt v Pht no , c th t mt nh Phttrong phng ca h... iu ny rt c ch v l iu kin gip cho vonglinh ti sinh vo t tnh.Ngay sau khi ngi y cht, iu rt quan trng cn lu l khng cng chm n thi hi ca h cho tin trnh cht khng b gin on,tin trnh ny ch chm dt khi thn trung m (Bardo/Intermediate state)hon ton thot ra khi thn xc. Ty Tng, ngi thn phi i 48 tingng h sau mi tin hnh tang l.Geshe Lamrimpa : Ni chung, khi xc nh ngi y s cht, iuquan trng l phi hon thnh mi c nguyn ca h. Nu h t ra lunlun gin d th chng ta nn lm cch no ngn chn cn gin ca h,gi cho h lun trng thi thanh thn v yn bnh. Nn trnh gy n ov di chuyn i li thng xuyn bn ngi y. Nu ngi hp hi qu13 14. quyn luyn ngi thn, v (hoc chng), cha m con ci, th tt nhtkhng cho nhng ngi thn ny n gn t sng. Hy c gng lm iuny chm dt lng luyn i ca ngi hp hi. Nu xc nh chc chnrng h s cht, th chng ta nn cho h nhng thc n ung v nhng thm h i hi h vui lng v tha mn, ngay c thc n c king ctrong thi gian iu tr. Tuy nhin, khng c cung cp c dc v thcn c th e da n mng sng.Nu chng ta c gng ni php cho ngi hp hi nhng h khng thchnghe, th tt hn ht l ng ni, v iu ny to cho h c c cm i viChnh php. Nu h ngh nh vy th i sau h s khng thch gn givi Pht php.Tng t, nu h thch an ung m mnh khng lm tha mn c munca h, iu ny lm h gin d v l nguyn nhn khin h a vo loing qu (hungry ghost).Nu mt ngi tin tng vo s gip ca ngi khc v cng l ngitng gip k khc trong i ny, chng ta nn nhc cho h nh v cnghnh tt ca h v chc mng h v vic tt m h lm. Vic ny lmtm h vui v h s ti sinh mt ni y hnh phc. Nu chng ta gipcho c nguyn ca ngi hp hi hon thnh, th h s rt mn nguyn.iu ny ngn nga lng tham i, gin d, quyn luyn v nhng tm tkin khc ca ngi hp hi ni ln, v th s gip h khng a vo cixu m ti sinh vo ci lnh.i vi Pht t v ngi tng th tr mt php mn no th tht lthun li nu h c chng ta nhc li mi iu Pht dy trc khi chtnh sau :1. Khng nn khi nim tham m chp th mi dc vng i ny. Nnc gng v trnh hng tm i luyn n ngi thn ca mnh, v du isau c gp li th cng phi chia la. Trong thi im hp hi, ta phi b ttc mi th li pha sau. Ta cng khng nn chp m tm thn ca mnh,v lc cht ta phi ri b n. Ta khng luyn tic cc th nh thc n, oqun, nh ca, v nhng th y cui cng cng t b ta.2. Ta nn pht khi lng bi mn v thng yu i vi mi chng sanh.3. Ta nn on tn mi phn ut v th hn, nu khng th n s lm hi tatrong kip sau.4. Tt c cc gii php m mnh th tr nu vi phm th phi c gngsm hi cho thanh tnh trc khi cht.14 15. 5. Ta phi pht tm dng mnh trong i v lai s th tr v gi gii phpthanh tnh.6. Ta phi cm thy au xt v nhng c nghip m mnh gy to chongi khc trong i ny v phi sm hi d dng ti sanh.7. Ta phi nh n nhng cng c m mnh lm trong i ny, vnhng cng c ca ngi khc lm v pht tm s tip tc lm trongv lai.8. Ta nn ngh n lc mnh phi ra i n i sau, khng c g shi c, v l quy lut t nhin c sinh t c t.9. Phi qun thy mi s vt hin tng u do nhn duyn sinh v cngdo nhn duyn ma hoi dit.10. Ta phi qun thy rng mi s vt hin tng u v ng ta vtthot khi su v t c s an lc.Dilgo Khyentse Rinpoche : Cch tt nht gip cho ngi hp hi l lini v hnh ng ca mnh phi c thc y bi lng t bi. Nu c thth cung thnh Lama c hnh n lm php chuyn i tm thc(transference of consciousness) cho ngi hp hi. Php ny Tng ng gil Powa, c xem l mt php tu c bit c gi tr v hiu qu nht gip cho ngi hp hi. Bn qun tng hnh nh c Pht trn ungi hp hi. Qun tng nhng tia sng chiu ri vo ngi sp lmchung lm sch bn th ca h, v qun thy h tan thnh nh sng, hanhp vo nh sng ca ch Pht (9). Vic chuyn di tm thc c thnhcng hay khng l cn ty thuc vo sc thin nh ca ngi ang thchin php tu n Php tu c bit ny khng nhng dnh cho ngi spcht m cn c th gip tnh ha v cha lnh bnh cho ngi cn sng.Cc v Lama vn thng dng php ny cu an th mng cho ngi giyu (10). Mt s v thy cho rng nn thc hin php chuyn di tm thcvo khong ngng li gia hi th vo v hi th ra (11). Nhiu ngikhc th ni rng nn th tr php ny cng nhiu cng tt sau khi ngi cht h tr cho thn trung m ca h d dng ti sinh.Tibu2tibu (9): Hoasentrenda dng mt phng php khc t:1. Dng phn thn.Trn mt t phn thn ca B Tt s m nhim vic i truy tm cuhuyn tht t ca ngi nm xung.15 16. 2. Phn thn c nh vy m theo di tt c cc thnh vin ca ngi bcht v lm cng vic t. Khi n phin cc thnh vin ny cht.3. S lng t vi thnh vin cho ti 2000 thnh vin l ti a.4. Tr x ca cc thnh vin ny khp cc ci, cc tng tri v a ngc.Mt cng vic nh vy: Khng mt ai c th pht l v ch... cm nxung c!Tibu2tibu (10): lm cho chuyn ny, hoasentrenda dng cch phngquang cng t cc phn thn (trn mt t)Tibu2tibu (11): Khng th no nh th c. L v y l kt qu caphng php ANTCNDTM. Ni r hn y l kt qu ca vic NHPCHNH NH TRN MT MC cho nn chuyn tc php khngth no li da trn trnh CN NH c! C ngha l da vo s ravo ca hi th.Theo gio ngha ca Lut Tng th nn ha tng thi th cng sm cng ttsau khi cht. Nhng theo Mt Tng th tt nht l ng di di thn th saukhi cht trong vng ba ngTibu: c cc B Tt t ri th chuyn di chuyn thn xc uthnh vn ?HL: i vi ngi tu Tnh hay ngi tu hnh m cha c php: Nhnvi h rng h s gp mt nh sng rt l mnh v rt l sng: ng c shy hng v m i. Ngi gip nn nm tay ngi hp hi v dngging trm m ni vi h. Nn ni va nghe. Hi h c s khng (h sni l s) th ni rng h lm nhng vic thin nhiu ri nh s c gngtu hnh ca h. Nay l lc h i v nh sng bng cu nim: A Di Pht.H s chp nhn v dng phng tin ny m ra i. Kt qu ch cnkhong nm pht sau khi tt th l im nng cui cng l ngay trn chci thp ca h.Hi : Ngi sp lm chung rt au n v th xc v hi hng vi nis cht. Phng php no tt nht gip h vt qua ni s hi ?Tibu: Hoasentrenda dng cc phn thn. V cc phn thn ny km kpcht ch cc TTA v trc tip thuyt php t cho nhng thnh vin nynghe khi h cht.16 17. K c chuyn m cht TTA li khi chng kin cnh thn xc b co git quacng thc thiu xc.Nh vy, v tr ca TTA ca ngi cht khng thnh vn .C khi, B Tt tn min Nam, nhng linh hn (mt tn gi khc caTTA) ca ngi cht li bn i do chi 36 ph phng tn H Ni!Th phn thn ny cng tm ra c v lm cng tc t ngay ti ch.Trong trng hp ny, phng php t qua cc phn thn l mt thinphp cao cp nht. V cc B Tt s tm ra tn tch ca linh hn (TTA).Cho nn, chuyn dng thuc m gim cn au li khng thnh vn .Garje Khamtul Rinpoche : phng Ty ngi ta thng dng thuc phin hoc thuc an thn gim ni au th xc ca ngi hp hi vgip cho h cht trong bnh an. Tuy nhin theo Pht gio th con ngi cnphi cht mt cch y thc, c s t ch v tnh to cng nhiu cngtt. V th cn phi kim sot s au n n khng th che m thcca ngi sp lm chung, l iu kin ct yu ca vic lm gim s aun v th xc.Th hai, lm g gip ngi sp cht vt qua ni s cht? Trc ht,bn phi tht bnh tnh v chnh bn cng phi vt qua trc ni s Khi gip ngi hp hi, bn cn phi mi phn ng ca chnh bn,v phn ng ca bn s phn chiu trn phn ng ca ngi sp cht v ns gp phn rt ln vo s an i ca h hay tn ph h. Khi nim Pht tipdn, bn cn ch trn an ngi hp hi rng trong gi pht cui cngngy h s i mt vi v s nhng cnh tng hi hng khc nhau m lunay h cha tng bit, v iu khin cho h v cng s hi. Tuy nhin,bn phi m bo chc chn rng nhng o nh l khng c tht, chngch l sn phm t o gic ca ngi hp hi. Nu c th trao cho h chuingc Mani, hoc mt xu chui ht ca cc thy c hnh s gip choh vt qua ni s h (Chui ht y l biu tng nng lc ca bco s).HL: Nh trnh by trn: nn dng ging trm nht ca mnh mkhuyn h. Ngi c T thin hu sc th nn dng mn tivi m nhn voim sng nht ca h m khuyn h lm theo nh nim Pht A Di chng hn.17 18. Hi : i vi ngi khng phi l Pht t, h khng theo mt tnngng no, th lm g gip h ?Tibu: Trn mt t phn thn qu d lm chuyn t cho con s2000 thnh vin ca cu huyn tht t ca ngi nm xung.V lc lng l ng nh vy! V oai lc th khi xuuast hin trc itng th cc phn thn c th pht ra ho quang sng rc! V ging ni tho quang xut hin c thnh thuyt phc khng th ngh bn!Th tng tng, trong cnh kh, nng n, gai gc vng vu kh dichuyn ny n...Nay bng nhin xut hin mt vng nh sng k theo ging ni uy nghimc, d thng c, nh nhn c (ty theo nhn duyn)...Th ai m cn kp suy ngh m tranh ci ny n ni khng?Cho nn, cc B Tt m dng phng tin ny m th hu ht u thnhcng.Garje Khamtul Rinpoche : i vi mt ngi khng tin hoc khng bitg v o Pht, ch cho h vin ngc Mani cng nh an i v gii thch choh bit nhng cnh tng rng rn m h sp thy trong chc lt ch lnhng o nh trong gic mng ch khng tht c. Nh s dn d trcny m h s vt qua ni s hi khi hp hi.HL: Nguyn tc chnh l ging trm, nguyn tc th hai l hi hng cngc tu hnh ca mnh cho h bng cu:T hi tui cha tu hnh th tui cng c phm nhng c nghip, nhngkhi ti tu theo chnh php cho n nay th tui khng h c lm hi btc chng hu tnh no. Nu ng l nh vy: nguyn xin cho... (anhhay ch)... c v vng thanh tnh v nng vo tm lc ny m vvng nh sng.18 19. KHI NO THN THC CA NGI MI RA KHI TH XC ?Hi : phng Ty, du hiu thng thng ca ci cht l chm dthi th v tim ngng p. Cn theo Pht gio th phi mt bao lu saukhi vic ny xy n thn thc mi thot ra khi th xc ?Kirti Tsenshab Rinpoche : C l c hai hng ngi cn xem xt Th nht, nhng ngi tr tui hoc nhng ngi nm ch cht trongmt thi gian di. Hng ngi ny tm thc rt tinh t v thn thc ca hs khng lu li trong th xc lu, c th ch mt ngy thi. Th hai lnhng ngi mnh khe v ci cht n nhanh, thn thc ca h lu litrong th xc n ba ngyTibu: Mt ngi b git hi v cht ngay ti ch (ngay mt cy xng) linhhn cn lu li ngay ti th xc v nm bt tnh trong rt l lu.Ch cn B Tt tc ku linh hn tnh dy, thng bo l cht ri, v sau l t.Nhng ci cht khc nh cht bt c k, cht v tai nn hay v bo lc.Chng hn hai ngi nh chm nhau, mt ngi trong s cht tngt, th thn thc ca h khng lu li trong th xc lu. Ni chung mingi ty thuc vo tm thc nng hay nh ca mnh m thot ra khi thnxc sau khi cht.Tibu: Do s s hi khi chin u sinh tn.Cho nn khi cht i, linh hn s b chy v trn u , c khi cch chcht c trm cy s!B Tt ch cn cch l dng Thin Nhn m ra.V d nhin phn thn ca v ny cng c th tm ra TTA trong chp mt.Geshe Lamrimpa : Khi hi th dt v tim ngng p, n ch r rng phnth ca thn thc tan mt. Tuy nhin c nhiu trng hp, phn tinh tca tm thc cn lu li trong xc thn ngi y hng tun l, thm ch clc c thng. Nhng hu ht l phn tinh t tm thc ri khi th xc trongba hoc bn ngy, trong thi gian ny thi hi khng bc mi hoc thira.19 20. Garje Khamtul Rinpoche : Cha th xc nh rng mt ngi bnhthng cht thn thc ca h ri khi xc trong ba ngy sau . Nhiungi lu li lu hn, nhng mt s ngi khc th tr li thi gian ngnhn. C nhiu v d in hnh trong s cc v Lama Ty Tng. Nh cLama Ling Rinpoche, thy dy hc ca c Dalai Lama, thn thc cangi tr li trong xc thn c tun l sau khi vin tch. trong cngng ngi Ty Tng, nhng trng hp tng t vn thng xy ra.Tm li, vic ha tng hoc tin hnh tang l hay di chuyn th xc ttnht phi i ba ngy sau. Tuy nhin, ngy nay iu ny kh thc hinc v ngi ta s nhim, do vy, nn lm php chuyn di tm thctrc khi ng n th xc ca qu c.Tibu: Cng hi lm thm ch ny.Khi cht th TTA lu li bao lu cng c!V B Tt s dng thin nhn m tm ra v nh thc TTA dy v li rakhi thn xc! K mun di chuyn u th c lm!HL: Cng tu vo tng loi nghip qu: nghip thin hay c qu nng ths ra i lin. Y nh cnh ngi m b cng chuyn ang lm m chy n ngi con ca mnh b t vy. Cn nhng ngi 50% c v 50% thinth s r r hn.Hi : Trng hp ca nhng ngi cht v bnh qu nng nh ung thv Aids (Sida) th thn thc ca h c thot xc nhanh hn khng ?Garje Khamtul Rinpoche : iu ny khng chc chn lm. Vic thot xcsm hay mun khng thc s ty thuc vo ngi cht b tai nn hay bbnh nng, m ti ngh rng vic y c lin h mt thit n thin v cnghip ca ngi mt. V d, i vi mt ngi tu tp theo phpDzogchen hay mt php no khc th sau khi cht h tip tc qun tngTnh khng v thn thc ca h duy tr li trong th xc rt lu, cho d hkhng th luyn i tm thn ng un ny.20HL: Bnh nng m c thin nghip: h thot ra rt l nhanh. V tnhtrng ny: h khng cn cm thy au n na, v h tnh ngi hn li.Bnh nng m km theo c nghip th h cng thot ra rt l nhanh v h(thn trung m) s chy trn v trong khi t chy nh vy: h s gp 21. cnh gii c m ti sanh. Nu h chy vo hang ng th l t nh nnng s c th l: atula, sc sanh, qu i v a ngc. Nu h b x t thh s b x ra tng mnh v h s i tm nhng mnh li nh: nu bcht u h s i tm ci u ca h. Nu b cht c th h s cht i sngli nhiu ln vi mt thn trung m cng ngy cng xu xa vn vo. Dotm v k ny m h trong cnh bun kh v tn ny kh lu: H thnhma.Hi : Cc ngi c th cho bit khi no th thn thc ri khi th xc ?Nhng du hiu no cho chng ta bit r iu ny ?Kirti Tsenshab Rinpoche : Mt ln na chng ta li tho lun v haihng ngi thot xc sau khi cht. By gi ti s khng cp n hngngi c thn thc lp tc thot xc sau khi cht m ch ni n hngngi c phn tinh t thn thc lu li trong thi th nhiu ng Ngi tani rng trc khi thn thc ngi y thot ra khi xc th trn thi th hs c mt im nng c t li duy nht c mu hoc mu trng, imnng t li u th thn thc s thot ra ch . V d, nu im nnghi t nh u th chng ta tin rng ngi y s ti sinh vo ci lnh,im nng t li bn chn th chc chn ngi y s a vo h gii.Du hiu cho bit khi thn thc thot xc s c mt t mu chy ra lmi hoc tinh dch thot ra t b phn sinh dc.Tibu: V tr im nng ny s thng bo cho thn nhn bit l TTA ang ci no.Bit rng A T a Ngc l ngn chn ci, v cc ci Tnh l trnnh (Ch huyt Thn nh, ngay ci thp)Tuy nhin, c mt s ngi khng thy du hiu ny, l nhng ngicht t ngt v tai nn hay b bnh tim. Du hiu ny ch tm thy nhng ngi c tin trnh cht chm v lu.Geshe Lamrimpa : Hu ht ngi no b cht v bnh nng th khi thnthc ri khi th xc u c du hiu mu hoc cht nc vng chy ra tl mi hoc b phn sinh dc. Khi thn thc thot ra th th xc mi cmi hi. c Dalai Lama th 14 tng ni chuyn vi cc bc s ni ting phng Ty v vn thn thc ri khi th xc khi bnh nhn tt th.Cc bc s trc nghim v ni rng h thy mt ln khi trng nh21 22. thot ra t mt im no trn thn ca ngi cht. Kt qu ny ckim tra bng my mc v phn tch th xc mt cch cn thn.Tibu: Ngi no vi tm lnh v c thn nhn u c th thy rt l ddng s xut ra ca TTANhng du hiu nh git mu hoc nc vng u xy ra i vi nhngngi cht v bnh nng. Tuy nhin, thi th ngi y thng c dichuyn qu nhiu trc khi thy nhng du hiu ny, v vy nhng trnghp nh th tuyt i khng bao gi xy ra. Ty Tng, theo tp quntruyn thng phi gi thi th trong ba, bn hoc by ngy ng hu gipcho thn thc c thi gian thot xc. Trong thi gian ch i ny,cc l k siu cho ngi qu c c tin hnh mt cch nghim mt.Tibu: Li lm thm, sao khng dng Thin Nhn nh thc TTAdy m mi h qua Tnh lun cho n tin?L do l v bit v TTA th trnh l TThin Hu Sc v c ThinNhn cng vi Tha Tm Thng.Ch u c cn on m qua cc hin tng Cn nh c u?Garje Khamtul Rinpoche : Bn c th bit khi thn thc thot xc t sbin i ca thi th. Khi thn thc cn lu li trong th xc th bn cmthy ngi y cha cht tht s, nc da ca h cn ti v sng lthng, ging nh h ang nm ng. Nhng mt khi thn thc thotxc th lp tc ta thy thi th thay i khc lin, nc da kh, ti xanh iv bt u c mi hi. Lc y, bn mi c cm gic l mt xc cht chkhng phi l mt ngi na.Nhng kinh nghim v ln khi hoc git mu xut ra khi thn thc thotxc khng phi lc no cng nhn thy c, chng ta ch nhn thy mts t ngi. Trong s nhng ngi ny, khi thn thc thot xc, cht ncvng chy ra t l mi v h b. C mt v Lama cao cp cht v khithn thc thot xc, l mi ca ngi lin chy ra hai dng ch dch lng,mt bn th mu cn bn kia mu trng.22HL: im nng cui cng: 23. - Ngn chn ci (1 bn: a t); (c 2 bn: B tt dng bi nguyn vo ci chng sanh).- u gi (mt bn: a ngc) Nh vy t u gi xung ngn chn ci la Ngc.- Ngay mp i: (mt bn: Rng): c hai bn: B Tt dng bi nguyn vo sanh). Nh vy, t xng i tr ln vng bn l sc sanh.- Ngay b xng mu: (ngay gia: yu tinh, loi qu dng tinh kh ca ConNgi lm thc n); (hai bn: B tt dng bi nguyn vo ci chng sanh)- Ngay vng rn: (ngay gia: A Tu La); (hai bn: B Tt dng bi nguynvo sanh).- Trn vng rn cho ti giao im ca xng sn: Ngay gia: cc loiThn (thn cy, thn , th thn, thn sng, thn h, thn ni, thn bin,chn b la mn); nu l hai bn: B tt pht bi nguyn vo sanh).- T giao im ca xng sn ln n vng gia ngc: Ngay gia (ConNgi t phc bu n Con Ngi trung bnh). Hai bn (B Tt pht binguyn vo sanh).- T gia ngc n yt hu: Ngay gia (Con Ngi trung bnh n ConNgi nhiu phc bu); hai bn (B Tt pht bi nguyn vo sanh).- T ming n mi tm: Ngay gia (Dc gii tin); hai bn (B Tt pht binguyn vo sanh)- Vng trn: ngay gia (Ch Thin Sc Gii); hai bn (B Tt pht binguyn vo sanh)- Vng thp: ngay gia (Cc ci Tnh )Cn ngi nhp dit Hai La tui cha gp nn cha bit l cc Ngi snng u?23 24. Hi : C ng l cho n khi thn thc thot xc, thi th mi bt u cmi hi v c du hiu thi ra ?Tibu: Mi hi cng c khi xut hin khi TTA i vo a Ngc.Mi rt l nng v cc quan khch s b nhc u nh.24Garje Khamtul Rinpoche : S tht ng nh th.Hi : Khi mt ngi cht nhng thn thc vn cn lu li trong thxc. Nh vy ngi c c cm gic g khng nu b ngi khc ngchm n h ?Tibu: Thy Thin Tm i Ninh cho bit l th xc cn cm gic vrt l au khi b ng chm cho ti TTA ra i.Geshe Lamrimpa : H s khng c cm gic g c. Khi phn kh cathn thc tan mt th ngi y khng cn cm gic na. i vi cc vLama chng c v ngi Pht t c tu tp, khi cht, phn tinh t thnthc cn lu li trong th xc, th h c th trong t th ngi thin, nkhi thn thc thot xc, thi th ca v y mi ng xung.My mi nm trc, khi nhng ngi Ty Tng u tin n t nn titnh Buxa ca n , ti mt Pht hc vin ca Pht gio Ty Tng n, chai v tng nh nhau v mt ngi cht. Sau , v s v ny m chnhquyn n v ngi dn a phng ch trch rt gt gao i vi ngi dnTy Tng, h ni rng cc tu s Ty Tng ch bit chm git nhau m thi.V sau c mt Lama c hnh tn l Gyari Rinpoche, n t tu vinGender Ty Tng, v ny vin tch ti n vi t th ngi kit gitrong by ngy; Ngi n c mi n chng kin ci cht l thngca v Lama ny v h c gng git mnh khn tri ging lm cho thith ca ngi ng xung, nhng ngi vn ngi thng nh pho tng, d triqua by ngy nhng th xc ca ngi vn khng c mi hi. Sau s kinny, quan im ca h v cc Tng s Ty Tng thay i hn, h khngcn ph bnh, ch bai na v h cho cc v mun lm g th lm.HL: H cn cm nhn nh thng nhng rt l mnh lit v tinh vi: Numt ngi hin m ng vo h th h cm thy m i, nu mt ngi c 25. 25m ng vo th h thy rt l au n y nh ly giy nhm m ch vocon mt vy.Hi : Nu ng chm v di chuyn thi th trc khi thn thc thot xcc nh hng g n tm thc ca ngi cht khng ? V trong bnhvin, sau khi ngi hp hi ngng th v tim ht p, cn nhiu th tckhc chi phi n t thi. S can thip ny c hi cho thn thc ngicht khng ?Tibu: Ngi c tm lnh, thch lm vic thin khi ng n s khng saoc.Nh vy ch cn duy tr ting nim Pht hoc l pht tm gip l sng n th xc m khng c vn g.Kirti Tsenshab Rinpoche : Trc ht, nu l mt ngi tinh thng cnng thin nh, h c gng luyn tp thin nh sau khi trt hi th, nuta lc mnh thi th ca h vo lc h trong tng thi thin nh th squy ry n tin trnh tp trung thn thc ca h. Do , tt nht l ngnn ng chm n th xc h trong thi im y. Ngay c mt ngithng (ngi khng c tu tp) cng khng c ng n thi th ca hcho n ba ngy sau. Nu mt ngi ang ng say, nhng ta lc mnh thh s thc gic ngay, ngi cht y cng vy, khi chm n h, khngc tc hi g cho th xc, nhng c hi rt ln n thn thc ca h.Thm vo , nu chng ta buc phi thay tm khn tri ging v nm tging ca ngi va cht cho sch s th cng nn thao tc nh nhng.Tng t, nu ngi cht cn m mt v h ming, th yu cu mt ngithn trong gia nh n trc t thi by t lng kng trng cui cng rigip h khp mt v ming li trng d nhn hn. i vi nhng ngib d tt, tay chn cong quo, lc tm lim phi ko thng ra d dng avo quan ti. Nhng mi c ch i vi ngi cht u phi nh nhng vphi ba ngy sau khi ngi y trt hi th cui cng.HL: V h cn cm gic nn mun di chuyn h th nn va cu nguynhay nim Pht m di chuyn h th khng sao c. Tt nhin l nn lm nhnhng. 26. Hi : C li ch g khi chng ta chm hoc kch thch trn nh u cangi hp hi v ngi cht, c bit l ngi va cht ?Tibu: Nhp Chnh nh Trn Ajna th tu s c th nh thc TTA dy vs dng lm chuyn t.Garje Khamtul Rinpoche : Khi mt ngi va cht, chng ta c th schm vo nh u ca h, l vng huyt o tt nht thn thc thotra m ngi Lama Je Tsong Khapa gi l "chic cng vng". Do , bnnn kch thch vo vng nh u, nu thn thc ca ngi cht thot rangoi bng ng ny th chc chn h s thc sinh vo cnh gii an lnh.Nhng nu thn thc thot ra cc ng h b, t l rn tr xung,ngi y s thc sinh vo c o, nh ci ng qu hay loi cm th. V th,ngi Ty Tng khng bao gi tip xc phn h b ca thi th ngi cht,nu ta chm vo ch no ca h th thn thc s t li ch y m thot rangoi.Dilgo Khyentse Rinpoche : Tip xc vo nh u ca ngi hp hic xem nh l ang lm php "chuyn di tm thc" cho h. Thc hinphp ny khng phi l mt vn n gin, phi lm cn thn gipcho thn thc ca ngi hp hi tp trung nh u, ch mi tc gipnhau, gi l ca Brahma. Nu u ca ngi y khng b si th chng taphi nh nm ba si tc bn trn ca y v dng ngn tay tr co nhiu lnvo ch y, vic lm ny nhm gip cho thn thc ca ngi cht bit chm thot ra ngoi. K thut ny cng thng gip cho cht nc vngchy ra t ca y, du hiu chng minh cho php chuyn di tm thc thnh cng.HL: Dng ci n ny m dn p thn thc ca h v vng nh sng: ccngn tay ca c hai bn tay kht li vi nhau, cha ngn ci l xo ra thnggc vi ngn tr. K ngn ci ca bn tay phi trn ngn ci ca bntay tri (th no cho khi nhn vo lng hai bn tay th thy nh hnh condi vy). K l hi hng cng c tu hnh ca hnh gi cho h, sau l mnh nn th m di chuyn dn dn t im nng cui cng ln phatrn. Nu l ng cch im nng s di chuyn theo n ny. Cn nu l Tthin th khe hn: dng mn tivi m qun ra h ri hi hng cng cca mnh cho h v a h vo vng nh sng.26 27. 27SAU KHI THN THC THOT RA KHI XC, N PHI TRONG TRANG THI TRUNG M THN BAO LU TRCKHI I TI SINH?Sau khi thn thc ri khi th xc v bc vo giai on thn trung mgia i ny v cuc sng k tip, phi mt bao lu trc khi thn thcny g vo mt bo thai mi ?Tibu: Ch nh vo phc bu. Phc bu m ngi cht c th dng clin l Phc Bu Cng Phu qua s hi hng lin tc.Ni r li l khng phi do s cng king lp bn th cho to. m cho ln...Phc t th a vo cnh thp. Phc nhiu th thng ln cnh yn lnh.C hai u xy ra rt l nhanh.Nu do thi quen suy ngh lung tung. Th s vic xy ra c chm hn.y l nh lut ca v tr.nh lut ny khng cn bit i tng c tn gio hay l v thn.Tm li c th ni ngn gn li nh sau:Ty vo t tng cui cng m TTA s i vo ch no.Nh vy, do thi quen hay ngh by m s u thai cng lung tung.Nu c th lp ( l c tu hnh ) th TTA s i theo chiu hng mTTA mun.iu ny c th xut hin cc cuc Ti Sanh ca nhng bt s ph.- Kirti Tsenshab Rinpoche : Thi gian ko di trung bnh mt ngii ti sinh vo mt c th mi l by tun l. C sau by ngy th thntrung m cht i v ri ti sinh li trong mt thn trung m khc cho nkhi n bt c lin lc vi cha m tng lai mi i ti sinh. Tuy nhin cnhiu ngi sau khi cht ch mt hai giy h i ti sinh vo cnh giikhc.L do ti sao thn thc phi chu ng trong tin trnh trung gian sinh vt ginh nh ma qu ny ? V do nghip thin v c ca ngi y gy toi trc s quyt nh dn dt h n ni thch hp, do phi cn cthi gian nht nh tm kim cho mt i sng tng lai.- Dilgo Khyentse Rinpoche : Bn mi chn ngy l thi gian dnhchung cho tt c mi ngi, nhng c mt s ngi khc c vt vng 28. trong th gii trung m ny mt thi gian rt lu, c lc n by nm mii ti sinh. Nu trng hp h b kt li trong th gii trung gian ny, h str thnh ma qu. Thng thng khi mt ngi ang hp hi, chng ta ckinh cu nguyn hoc nhc nh, h u nghe thy, thm ch ngi bt tnhcng th. i vi vong linh trong ci trung m cng c kh nng nghe,cm nhn v hiu c khi chng ta c sch "T th Ty Tng" (TibetanBook of the Death) cnh tnh h. V th, trong by tun l u sau khicht l thi gian rt quan trng cho ngi sng lm mi vic c th gipsc ti sinh cho ngi cht.HL: T st l mt hnh ng hon ton thiu suy ngh v cng l kt quca nhng nghip st ca mnh cng li v do c duyn m c c hi honthnh. T st cn git lun c s tnh thc: H s vo cc ci trng en,m m, c n v bun b: H l nhng bng ma c than khc: theo kiuting khc nghn ngo v tc gin ca mt em b b ai nh oan v nhip. Nu h nghing v tc gin th h s l qu, cn nghing v bun tith h s l ma. Tuy vy, cng c ngi t st m vn nhp dit c.Chuyn xy ra vo thi c Pht (kinh gio gii Channa #144trung bkinh tp ba).Cn thn thc ca nhng b cht trc khi sinh (b sy thai), trong lcsinh hoc tui cn nh, s i qua cc trng thi trung m mt ln na vnhn thy mt hin hu khc. Cha m ca h cng c th to phc (meri-foriousacts) hi hng cng c cho vong linh hoc thc hin cc phpdnh cho ngi cht nh th tr thn ch Kim cng Tt a mt trm m(Hundred - syllable mantra of vajrasattva Helve norg), tc s 100 bin,cng dng n, b th, phng sinh cc loi vt... gip cho thn thcca hi nhi c nh nhng v d dng tm li ti sinh.- Geshe Lamrimpa : Khng th xc nh thi gian chnh xc l bao lu.Nu mt ngi khng phi ti sinh vo ci ngi th h lin thc sinh nci khc ch khng qua giai on thn trung m. Nhng ni chung mtngi c th trong ci trung m trung bnh l 49 ngy, c ngi mtngy, bn ngy v c khi by ngy... Trong thi gian tr li trong trung mthn, vong linh tm kim mt i sng tng lai kh hp vi nghip camnh ti sinh.- Gerje Khamtul Rinpoche : i vi mt s ngi thi gian di nht lby tun l, nhng c mt s khc ch trong thn trung m ba ngy. Phnln mi ngi u phi u thai sau hai mi mt ngy.28 29. Khng phi ai cht cng qua giai on thn trung m. C mt s ngi tutp chng ng, c mt i sng phm hnh v li lc, khi cht h trc tipti sinh vo cnh gii tt lnh ch khng qua giai on trung gian ny.Mt ngi phm ti ng nghch (git cha m, ph hoi chnh php...),hoc c mt i sng tiu cc, c c... th s a lin vo a ngc, hocmt ci xu no ch khng qua giai on thn trung m.29QUAN IM CA PHT GIO V VIC T STXin cho bit quan im ca Pht gio nh th no v vn t st ?Tibu: Trong Mt Tng c ni n mt s kin rt l phi thng. l cnh Ngi Quan Th m pht nguyn dng mnh cu chngsanh.Lc pht nguyn cc k mnh m ny lm cho th xc n tung v vngra tng mnh vn.Lc H Php mi dng chy kim cang hn li tng mnh mt v xut hin hnh tng Thin Th Thin Nhn vi 1000 cnh tay.Mt qui thai do bi nguyn c hnh thnh v cng c tn th t !S kin ny ni ln khi t tng, v mt l do no , m tp trung cth mt sc mnh c th hi t vo thn th .Khi t st, nn nhn cng c mt s tp trung t tng rt... rt... rt lmnh lit.Vi kt qu l t hi thn th ca mnh th... linh hn s b n tung v rchnt ra tng mnh vn.Nhng mnh vn ny cng c s sng cho nn n i tm nhng kin, nong m u thai vo !Sng tp th vi nhau hy vng c mt ngy no tr thnh mt conngi!Chuyn ny c th xy ra, nhng cu hi l: trong bao lu?Cc Gio Ch thy r nh vy cho nn tt c cc Tn Gio Ln u cmchuyn t t.- Kirti Tsenshab Rinpoche : i vi ngi Pht t, t git mnh l mtti rt ln. V sao ? Bi v c c thn ngi l mt trong nhng iu 30. kh v lm b thng hoc hy dit thn y l mt iu sai lm rt ln. Tt thng bt ngun t kt qu ca nhng cn nng gin. Ch c gin dngi khc m khng lm g c nn tr li git cht mnh. i vi mtngi khng theo o Pht cng th, t t l mt hnh vi ng trch v tili. Sau khi cht, thn thc ca h khng c mt ni no khc l phi laotheo nghip c ca mnh. V th chng ta phi ngh cch lm th no gip h vt qua nhng cn khng hong tinh thn v ni kh au ca h. trong tnh trng ri lon, b tc v tuyt vng, cn khng hong trmtrng ny c th y con ngi n ch t st.- Garje Khamtul Rinpoche : Nh Pht cho rng t t l mt iu ti tnht m con ngi c th lm. y l mt hnh ng tiu cc khin chothn thc ca k y gp kh khn trong vic ti sinh. Theo truyn thngca Pht gio Ty Tng th c hng trm v nam v n thn trong thnca chng ta, nu phm vo ti t st, ng thi ta cng git c h. Cntheo Pht gio i Tha th di chn ca mi si tc th c hng ngn tbo sng khc ..., khi ta git ta th ng thi ta cng hy dit chng.- Geshe Lamrimpa : Theo Pht gio th t t l mt hnh vi tiu cc v lnguyn nhn khin cho thn thc ca ngi y ri rt vo ci xu.- Dilgo Khyentse Rinpoche : Khi mt ngi t t, thn thc ca hthng phi i theo nghip xu ca mnh, rt c th h s b mt c ma btly v chim ot sinh lc. gip cho nhng ngi ny, cc v thy cnng lc phi lm nhiu l cu siu c bit nh nm cuc l v nhngnghi thc khc siu thn thc cho ngi cht.Trong thi gian chin tranh ti Vit Nam, c nhiu Tng s t thiu,vi ng c l lm cho th gii ch n ni kh au chin tranh VN.Vic t thiu ca h phi chng l hnh vi tiu cc ?Tibu: Kt qu nu c, th vo ln ti sanh k tip:Nu thin nghip nhiu th s c mt xc thn cc k m l. Vi mt thlc rt l bn b, do dai khng th t.Nu thin nghip yu hn th s c mt th xc bnh hon rt l nhiu.Nhng vi mt ngoi hnh tng i d thng.Nu phc bu li qu yu th ch c bnh hon v bnh hon m thi.L do, l tu s c nguyn vng l d sanh th chuyn hy hoi thn th khngth no xy ra.30 31. V mt khi tu s gii ny cht sm nh vy th chuyn sanh b ginon.Do vy m Thy Thin Tm i Ninh trnh sc p chnh tr ny vlui vo rng tu hnh v sanh.- Geshe Lamrimpa : Cc v B Tt c php thc thi mt s hnh vi mngi thng cho l tiu cc. Tuy nhin, theo Pht gio Nguyn thyth phn i hnh ng ny, v th t t lun c xem l hnh vi tiu cctrong truyn thng ny. Nu bn phn tch k hn, xem ng c khin ccv Tng ny t thiu l g th chng ta mi phn quyt l tiu cc hay tchcc. Trong mt b kinh ca Pht gio c ghi li cu chuyn v mt v Tkheo tr b mt ph n p buc phi ly b ta. V ny bit r rng numnh chu ly th s ph b gii lut ; mt khc, nu khng chu ly b tas vu khng rng mnh c nhng hnh vi ti bi. V th, gii quyttnh cnh b tc ny m khng phm gii, v y quyt nh t kt liu imnh. Suy ngh nh th ri, v y gi v ng v ni vi b y i mtcht. V y vo phng trong, ng ca v t m vo c hng m cht.Trc khi tt th, v y knh l mi phng Tam Bo v ni rng : "Vtn knh Tam Bo v gn gi gii hnh m con quyt nh t b thnny".Trong kinh ni y l hnh vi tch cc v c cng c. Nu trng hpcc Tng s Vit Nam v ng c mun cu vn Chnh php ca t nch khng ln su vo chin tranh, v mt ng c cao c nh th th hnhvi t thiu ca h khng th cho l tiu cc m phi c xem l hnh vica cc v B Tt.Quan im ca Pht gio nh th no v vic chm dt mng sngtrc khi ngi y cht ? Bnh nhn yu cu cho h cht t nhinbng cch khng dng thuc hay nhng phng php y hc no vh qu au n v th xc v tinh thn trong khi vic iu tr khngmang li kt qu.Tibu: Cng y nh chuyn t t vy thi.Nhng n c th trnh i nhng t hi hn ca cn bnhChng hn nh chuyn b lit t t, ri n chuyn cm, ri sau cng lcht th khng cn ai mun ko di s sng nh vy c.Th c th lm theo yu cu ca thn nhn v bnh nhn.31 32. Chuyn cht cho phc i ny rt l t nh.Nn c mt B Tt duyn lnh k cn hng dn trc tip.Ngc li, nu l tu s go ci th chuyn t chm dt i sng ny c tha n qu v A La Hn nh thng trong Kinh Gio Gii Channa(Channovadasuttam)..- Garje Khamtul Rinpoche : Trong trng hp ny r rng bn munem li li ch cho ngi khc, chm dt s au n ca h. Tuy nhin,cn phi xem xt cn thn ch ng nn hnh ng thiu suy ngh, bi vgit mt mng ngi l mt ti c, v vy, d au n d di, thay v cho h cht th c gng dng ht kh nng iu tr cho h, c th cho hung thuc gim au hoc thuc an thn chng hn. Mt khc, nn nhrng thn ngi rt kh khn mi c c. Do vy, cc nh cha bnhphi suy ngh cn thn trc khi quyt nh vic ny.- Geshe Lamrimpa : Ngi ta nn tip tc cha tr gi mng sng choh. Nu ngi y cht vi trng thi tm gin d, bt an, tiu cc hay hnm th s gp rt nhiu kh khn trong vic u thai v s gp bt li choi sng tng lai ca h. Tuy nhin, nu cho h ung thuc rt ngnmng sng th cng khng thch hp.i khi h mun c cht th sao ?- Geshe Lamrimpa : H mun cht trc thi hn, bi v h khng chung ni s au n ngay trong i ny. Nhng h u bit rng ni khau y h vn phi i mt trong i sau, v th, tt hn ht nn gip hiu tr.- Dilgo Khyentse Rinpoche : S dng my mc ko di mng sngca mt ngi khng cn c may lnh bnh l iu v l v hi hng. Tthn c cho h cht mt cch t nhin trong bu khng kh yn bnh.Khi s dng my mc m khng c hy vng hi phc cho ngi bnh thkhng phi l ti c chm dt vic iu tr bng my. R rng khngcn thit ko di s sng nhn to cho h. Theo ci nhn ca nh Pht,th chng ta nn lm bt c iu g c th tr gip cho ngi y i phvi s xung tinh thn trong gi pht au n v s hi, em li cho hnim bnh an vo pht cui ca cuc i.32HIN TNG TH XC C TT KHNG ? 33. Hi : phng Ty, hin tng nhng b phn trong c th ngi vacht l vic bnh thng, nh hin tng cp mt, qu thn cho ngikhc, vic lm ny c nh hng hay lm tr ngi g cho thn thc cangi cht khng ?Tibu: Chuyn k giy t chp nhn hin dng n rt l khc vi chuynthc t.V khi m ra ly b phn : Cc Bc S khng lm nh tay nh mnhtng. V h lm cng mt lc v lm rt l l.Thn th b x y, co ko, ct x y nh l mnh lm g, lm heo...Nu m TTA ng m chng kin cnh tng khng vn minh ths ni gin.V do nhng thao tc , c xem nh l mnh cht!Cho nn h lm mt cch mnh m m khng cn bit n linh hn camnh ang ng gn , hay nguy him hn chnh mnh ang cn nmngay trong thn th!Cho nn chuyn ny, nn suy ngh cho k.L v h lm nhng chuyn, m chnh h khng bit g n s tc hi ivi mnh l nh th no!Sau khi c thng bo ny xong.M chnh mnh tc hy sinh mt phn thn th c th cu vn mt ai th c vic pht tm cho dng mnh vo.V c th m lm. Hoasentrenda tht s hoang nghnh chuyn hy sinhny.- Dilgo Khyentse Rinpoche : Vic hin tng thi th y l mt iu tt, biv n pht khi t ng c lm li lc cho ngi khc vi lng bi mnchn tht. V mt khi n l c nguyn cui cng ca ngi cht th tuytnhin khng c nh hng hoc c hi g cho thn thc ca h khi h rib th xc. Tri li, vic lm tch cc ny s gp phn to thin nghip chongi y trong i sng v lai.- Garje Khamtul Rinpoche : Nu mt ngi mun hin tng thi th cah th nn ly nhng b phn cn thit y sau khi ngi cht. iu nykhng c g nh hng n tin trnh thn thc thot xc v ti sinh cah.Hi : C nhiu trng hp nu cc b phn ca thi th c ly i mthn thc ca h cha ri khi th xc th sao ?33 34. - Dilgo Khyentse Rinpoche : iu ny ty thuc vo lng bi mn v cnguyn ca ngi cht. Nu ngi y tng by t nguyn vng b thln lao mt cch chn thnh, th c th ly i nhng b phn cn thitngay c trc khi tim ngng p, cng khng c hi g cho thn thc.- Garje Khamtul Rinpoche : Nh ti ni trn, thn thc s ri khith xc khi ta ng chm n thi hi ca h, chng hn nh ta kch thchvo vng nh u ch dn cho thn thc thot ra. Mt khi thn thc ra ri th bn c th ly i nhng thn phn cn thit. Do , nn lu gip ngi cht lm php chuyn di thn thc trc khi ly nhng thnphn ca h.Hi : Cn phng php ng lnh (Cryonics) thi hi sau khi cht thsao ?- Dilgo Khyentse Rinpoche : Vic y hon ton v ngha, khng em limt li ch no. Thn thc ngi y khng th quay li thi th mt khingi y cht tht s.34LM G CHUN B CHO CI CHT ?Hi : C phng php no tt nht chun b cho ci cht ca mnhkhng?Tibu: Tu hnh ng chnh php l hay nht.- Dilgo Khyentse Rinpoche : Phng php tt nht chun b cho cicht ca mi ngi l nn tu tp tm linh trong sut cuc i mnh.- Kirti Tsenshab Rinpoche : Mt ln na ti phi cp n hai hngngi, th nht l tn theo o Pht, th hai l nhng ngi khng co.i vi hng ngi th nht tng quy y v tu hc theo Chnh php, khih bit rng ci cht ang n vi h th l thi gian gip h tinh tnhn trong vic tu tp ca mnh.i vi hng ngi th hai, cha h ngh g v con ng o trong cuci h, nn khuyn h c gng pht khi tm o, tm o y ngha lsuy ngh v iu tt, ngh v cu mong iu tt n vi ngi khc. y lcch tt nht dnh cho nhng ngi khng c o chun b ci cht. 35. - Garje Khamtul Rinpoche : Ging nh ta i n mt nha s, l iukhng ai trnh khi, vic cui cng cng phi xy ra, cht cng th, v vyc g tt p bng nu ta bt u suy ngh v n ngay by gi. bit rv ci cht ta nn hi cc bc thy ca mnh, nhng ngi c kin thc vci cht, cc ngi s cho chng ta bit con ngi s cht nh th no. Nuta c nhng hiu bit nh th, ta tht s khng s cht v n s gip tart nhiu.- Geshe Lamrimpa : Nu mt ngi ang chun b mt ni ti sinh hnhphc th s loi b tham sn si v tnh ha mi c nghip nu phmphi trong qu kh, by t s hi tic v lp nguyn khng vi phm giiphp trong tng lai. y l li dy chung cho tt c mi chng sinh. ivi mt ngi th gii tu hay mt hnh gi Mt gio, h phi smhi v tnh ha tt c gii lut v li pht nguyn m h ph b.Mt khc, nu mun i sau giu sang th phi thc hnh php b th,mun c hnh phc th phi gi gii hnh, mun c trng th nntrnh st sinh, mun c ngng m v tn knh phi tu php nhn nhc.Mun gii thot th tu tp su hnh ca B Tt, v.v... Ni chung, nuchng ta loi b ht c nghip, tnh ha ht tt c nghip chng v hngn hnh vi cng c, to cho ta c mt sc mnh h lc v ni tm. Khici cht n vi ta, chnh nng lc cng c v gii hnh y s tip sccho ta i ti mt i sng khc an ton v hnh phc. l cch tt nht chun b cho ci cht ca mi ngi.Hi : trong Pht gio c mt vi phng php thin qun nim v cicht v k li tin trnh cht. Loi thin ny c li ch g khng ?Tibu: Chn ng c Tham Dc t trong trng nc. Nu lm ngcch.Theo trit hc ca Pht gio, phng php thin qun tng v ci cht lnhm vo mc ch ta thc c cuc i l v thng v ta s trnn quen thuc vi nhng din bin khc nhau v ci cht m con ngis phi i qua. iu rt c ch. Trong php tu ny, hnh gi bit rnhng du hiu xy ra trong tin trnh a n ci cht nh s suy yu casu gic quan, v s tan r dn ca thn t i... Ri tip , ta cng nhnra rng khi ta ti sinh v s hn hp gia tinh cha, huyt m v thn thcca ta ; mt ln na, ta li thy ci cht n vi ba th ny, tin trnh sinht ny khng dt cho n khi ta gic ng. Theo trit hc Pht gio TyTng th luyn tp qun tng v ci cht l mt php tu rt quan trng.35 36. 36CH NGHA V THA L TRI TIM CA PHT GIOHi : phng Ty, nh Pht gio m trong nhng nm gn y c spht trin rt nhanh v phong tro thit lp nhng Tip Dn ng chm sc cho nhng ngi sp lm chung. Cc ngi c ngh rngchng ta c th em li li lc cho ngi cht khng ?Tibu: Nn o to cho bng c cc Tu S t c T Thin Hu Scc ng thng th may ra mi c hiu nghim.Cn khng th ch nh l nhng t chc t thin khc m thi.Cng lm l mt ni cht cho c v yn n theo hnh thc b ngoi vythi.- Garje Khamtul Rinpoche : Ti cho rng phong tro ny rt tt bi vngi phc v v ngi c chm sc u bit r mnh cui cng cng in ci cht, do khi cn sng trn i ny h c gng lm mi iu ttp v nht l gip nhng ngi sp lm chung. Ging nh khi bn imy bay, bit rng bn ang trn khng trung v c cm gic s hi.Nhng khi bn thy xung quanh c tt c nhng tin nghi gip bn th bn cm thy nh mnh ang nh, bn cm thy hnh phc viu . Tm li, ti thy rng cc Tip Dn ng phng Ty rt tt,v n gip cho ngi sp lm chung cm thy an ton, t tin v khng shi na.- Kirti Tsenshab Rinpoche : tng thnh lp cc dng ng TipDn cho ngi sp lm chung l biu trng cho lng bi mn v bin cachng ta i vi ngi sp cht. y l mt phong tro rt tt m ti chorng pht trin nhiu Trung tm thm chng no tt chng y. phngTy xa nay khng quan tm n vn tu tp tm linh, nn ngi spcht rt cn s nng v tinh thn cui i, iu ny gip cho h cmt sc mnh ni tm vt qua ni hi hng ca ci cht.Cui cng, tri tim ca Pht gio l lng v tha, ngh n ngi khc vgip cho h. Chng ta phi n lc nhiu hn na c th em li san i, nng tinh thn cho h m x hi mt thi b ri v thiu quantm.T y lng mnh, ti mun ni li cm n Thy (ngi thc hin cucphng vn ny l sng lp vin mt Tip Dn ng c i Li) rt 37. nhiu v ti phi ni rng Thy ng ngh rng mnh ang c n vi viclm ny. V tt c nhng g m Thy ang lm hin nay l i din chomt ng hng hot ng ca Pht gio trong thi hin i. Ch Pht,B tt v cc v Thin thn H php lun ng h v lun pha Thy.37DI NH SNG CA CI CHTTibu: Cng tm tm.Nhng v cha lm g ht trong vic tu tp!Cho nn khi cn tnh to th n ni nh vy cng c gi l ngon lnh.Nhng cho n khi ng ny cht th n s khc xa.L v ng ny cha ni ln c nhng g ng tu hnh ngoi nhngkhi nim ABC ca ngi hay ch.Rich Fields, mt nh th, nh vn, t ca Ha thng ChogymTrungpa Rinpoche v nhiu bc thy ni ting ngi Ty Tng, ng cghi nhn l mc bnh ung th phi t nm 1995. Hin nay ng ang gichc Tng bin tp tp ch Yoga v Ph tng bin tp nguyt san Phtgio Tricyle (xut bn ti Hoa K). ng ang c ng ti Fairfax, bangCalifornia vi ngi sn sc l b Marcia Cohen. ng l tc gi ca nhiuquyn sch Pht gio c gi tr nh "Lm sao nhng con thin nga nc ci h, Lch s Pht gio nc M...". Cuc phng vn ny do ohu Helen Tworkov (Tng bin tp t Tricyle) thc hin vo thng 5 nm1997 tm hiu quan im v ci cht ca ng.Tricycle : Ln u tin khi bit mnh ung th, ng lm g ?Fields : Vo ti hm y, mt v Lama cho ti mt li dy ca c PhtDc S (Medicine Buddha) v ti cm thy an i. Ti xem cn bnh nany ny l mt c hi tt ti tr nghip. l mt trong nhng B tthnh m bn phi thc hnh. Quan im ny rt khc bit so vi quanim ca phng Ty. Quan im ca B tt lm o ln ht mi th xungquanh n. y l mt php mn luyn tp ca Kim Cng tha, chp nhnbt c mi hon cnh kh khn no v phi a n vo con ng tu tp,khng c l hon cnh tt m bt c mt tnh hung no cng bin n trthnh phng tin tu luyn. Bn c th mong rng "chng bnh nygip ti mang ly ht bnh ca tt c chng sinh, nhn ly ht au n ca 38. chng sinh, cho h khi bnh v au n". Bng cch ny, bn tn cngvo "bn ng t thng xt ly mnh" v nhiu vn c bn khc phtsinh khi chng ta mc bnh, chng hn nh chng ta t hi "ti sao ti...?".Tricycle : Cc bc thy ca ng ni g ?Fields : Cu ni u tin ca h lun lun l : "Mi ngi u phi cht.Cht l mt s tht". Hoc "Chng ta c th iu tr bnh ny v con skhi thi". Hay ", con ch i ci g no ? C sanh t phi c t". Rimt kin khc "Con may mn v n l mt c hi tt cho vic tu luynca con".Tricycle : May mn, bi v ng l mt hnh gi tu luyn ?Fields : May mn l v c thi gian chun b mi th, d bn l mthnh gi hoc khng. Quan im thng thng phng Ty l ", maymn l v h cht trong lc ng hay cht v cn au tim hoc cht tngt". Tuy nhin, bnh ung th l c bit tt cho bn, bi v bn c thi gian tin liu mi vic v gii quyt n. V vic tu tp th theo lidy ca thy Trungpa Rinpoche rng : "Cht l s tht, n n m khngbo trc. Thn ny s tr thnh mt xc cht". Cht ch l mt phn trongi sng ca chng ta. Nn vn ha ca phng Ty gip chng ta phtl vi ci cht, nhng phng ng th phi nhn thng vo ci cht, tmt quan im y, mt cn bnh vo giai on cht rt c th hu chcho vic tu tp tm linh.Tricycle : Nhng kin "n tt cho vic tu tp ca bn" c quy ry ngkhng?Fields : nhng trung tm tu hc iu thng c xem l chuyna. i vi mt ngi cha c kinh nghim th iu tht phin h, hlp tc phn khng, u hng hay chp nhn. Cn i vi ti th khng.Tricycle : ng quan tm n vic tin on s pht trin ca cn bnhkhng ?Fields : Khng, quan im ca ti l "Ti s sng cho n lc cht", mtvic m tt c mi ngi u c th lm. Ti khng hiu ht gi tr canhng cu ni m mi ngi thng ni rng : "Anh cn bn thng na sng". V ti khng mun to ra bt c mt gnh nng no cho ai. Tikhng bao gi quan tm n nhng li ni may mn.38 39. Tricycle : ng s chn gii php no gia vic chp nhn ci cht v cgng iu tr cn bnh on cui ?Fields : Chng ta c quyn chn la sao ? Cui cng tt c chng ta uphi cht. Cht l s tht, n n m khng cn bo trc, v thn ny str thnh ci xc. Pht gio lun lun kin nh v vn ny. Nhng bcs u tin ni vi ti rng s lng thng k bnh ung th phi ging nhti u khng c c may cha khi. Ti tng ni vi cc bc s, tikhng quan tm n vic nghe h. Ti s sng cho n khi ti cht d bnthng hay nm nm. Cc bi s cng nh th, h cng sng cho n lccht. ng ta bit khi no ti cht nhng ng ta th khng bit khi no nlt mnh. Nu ti chng li ci cht, c th ti s cht sm hn.Tricycle : Khi ng chng li bnh ung th, n c tr nn l mt ci g phn ly gia n v ng khng ?Fields : Trc ht, ti cm thy n ging nh mt ci g tn cngti. D nhin, cc t bo ti bo v ti. Nhng phn ng u tin ca til xc nh mnh l mt chin binh y sc mnh. Ti phi chin u. Sau, c mt ln cha bng ha tr, ti dng Mt Ch v qun nim thnPhn n tiu dit cc t bo ung th trong thi gian ha tr.Tricycle : Vic cng phu tu tp ca ng c thay i khi ng c chnon khng ?Fields : Cng vic tu tp ca ti cng tr nn tch cc. Ti thy c kt qur rng hn trong mt thi gian ngn so vi nhng thnh tu thin nh mti phi b ra trong mt thi gian di nh trc y.Tricycle : ng c bt u dnh nhiu thi gian cho cng phu bui sngkhng ?Fields : C, ti vn cng phu nh mi ngy. Ti cm thy khng c vn l ti ngi bao lu hoc c lin h n ch ngi. Vic hnh tr ca tivn khng thay i.Tricycle : N c nh hng n cch c x ca ng khng ?Fields : C th. Tuy nhin ti vn c nhng thi quen thng thng. Tivn lm vic nh mi ngy, vn gi cc mi quan h, vn vit bi v tivn sng. i khi ti ngh mnh nn gia nhp vo mt tri tu dng v tin lc tu tp c o trc khi cht (ci ln). Nhng ng thi tithch ch i tng pht giy, bnh an v chin u sng mt cch trnvn, v l nhng g m ti chn.39 40. Tricycle : ng c t thng hi mnh khng ?Fields : Ti ngh t thng hi mnh l i cng vi bn ng. Khi iu nyxy ra ln u tin, n mong mun tt c nhng nghip ca ti n ung trn chp mi ca ti, nhn thng vo mt ti, lic nhn ti v ti btu lic n tr li. l b mt ca mt chin binh. Sau , ti c chnon. Allen Ginsberg gi in v nhc cho ti nh li ca thy TrungpaRinpoche ni vi Billy Burroughs, mt ngi sng nh ghp b phngan mi. Rinpoche ni rng : "Con s sng hoc s cht, c hai ci u ttc". Ti khng mun ci cht ca ti l mt k i u. Cht khng phi lmt k th. Cht l mt phn trong i sng ca chng ta. Ung th c thxem nhu l k th. Nhng chnh ci cht t n n v n bt c lc no,n khng phi l mt k th. l ci c chp nhn v l thng ca mt chin binh. i vi mt chin binh, cht khng phi l kth. Khi cc s quan i qun cm t ca Nht Bn ra chin trn, hthng c lnh tin thng cm t. Nu bn bc vo chin trn vi scan m khng s hi v bit rng ci cht c kh nng xy ra, th bn schin u gii hn v bn s chin thng ! Nhiu php mn tu tp ca Phtgio ni chung l nhm vo vic loi b s s hi v ci cht, mt loi shi v ci sinh hay s hi v cuc sng ca chng ta.Tricycle : ng chn on bit mnh ang bnh ung th cn ti thkhng. C s khc bit no gia chng ta ? C phi ng hp hi trc ti ?C phi tnh cnh ca ng c thc tnh v ci cht trong khi ti vn trongvng o tng l ti s sng mi ?Fields : Khng phi l bn s sng mi mi. Nhng s tnh ton thi gianc hi khc bit. Ti c ni rng ti ang trong cn nguy cp. S lachn thi gian chnh xc l mt vn . Nhng ti ni vi mt bc s Stanford v kin th hai, ti ni "Mi ngi u ni y l bnh khngth cu cha c", v ng ta ni "C phi ai ni vi anh l "khng thcha c" giai on cui phi khng ?". V ti tr li : "Khng c ai cp n vic c". C nhiu cn bnh khng th cha c hoc mntnh, nhng c th xoay x v cu vn c giai on cht. Ti angsng vi thi k thay i thng xuyn. Hin nay ti ang trong tnhtrng thuyn gim. Bnh ung th ging nh mt con t gic (Rhi-noceros)b ngoi ca n trng rt xu x, i mt nh, ln da sn si, rui bu xungquanh, trng ging nh mt con k ln hung d ; v l con t gic hinlnh, ang nhai c trong m ly, khng ch n bn, bn cm thythuyn gim v khe mnh. Nhng vo lc no , con t gic nhn quanh40 41. qun, chy nh in n ch bn... S khc bit y l ti lun c mtcon t gic xung quanh.Tricycle : ng tin iu g s xy ra sau khi cht ?Fields : Ti khng bit. Ti ngh ti cm thy thoi mi vi mt ngitheo thuyt bt kh tri, c xy ra hoc khng xy ra cng vy thi. V tingh l ti ng vi nhng g m c s Stephen Batchelor ni vi mingi c l khi tu tp c mt ni ti sinh tt, khng phi l kinhnghim ca ti. Ti tu luyn tm linh c i sng hin ti tt hn, anvui hn... V nu kt qu tu tp gip ti trong i sng ny th ti chcrng n cng gip ti lc ti cht, v cht l mt phn ca i sng.Tricycle : ng mun an tng thi th ca mnh nh th no ?Fields : Ti mun nghe kin ca bn trc.Tricycle : Ti mun theo phng php "khng tng" (sky burial) NovaScotia. t thi hi trn vng St. Lawrence lm thc n cho chim ibng, qu, ch si v cn trng. D nhin iu ny bt hp php, nhng l s thch ca ti.Fields : Ti cng thch kiu "khng tng" ny, tuy nhin ha tng(cremation) th dng nh l mt s la chn tt hn. Nhng phi l hatng theo kiu ca ngi n , t thi th ln ng ci thiu. kinca ti b nh hng bi li dy ca thy Trungpa Rinpoche l khng dichuyn th xc ch khc trong 3 ngy u, bi v cn c thi gian cho thn thc ri khi xc thn hon ton. L tng nht l t th xctrong chnh in ri p chic mn ln, cho mi ngi nhn thy, chimnghim hoc qun tng t thi, v ri c mt bui l c bit c thchin. Nu c mt ngi no n lm php chuyn i tm thc th tht ltuyt vi. Ti ngh tht l tt bit bao cho mi ngi c mt bui tic vongy y. Ni chung, mt ln na, ti thch ha tng ngoi tri theo kiuca ngi n.Tricycle : ng c th khuyn iu g cho nhng ngi c hon cnhtng t nh ng ?Fields : Ti l nhn vt trung tm ca cuc ni chuyn ny, mi ngi cth tm thy nhng iu hu ch cho bn thn mnh v s la chn phngphp iu tr theo y hc truyn thng. Trong mt s truyn thng tm linh,c mt quan im cho rng mi vic u xut pht t tm, cho nn micn bnh cng phi c cha tr t tm hay bng cch luyn tp tm linh,t duy tch cc hoc c nim tin. C ngi ni rng c thn v tm u c41 42. s nh hng ln nhau. Nhng mt s ngi khc th cho rng ch quantm n vic iu tr bng y khoa, kinh nghim ca ti l cha tr bngthuc Ty, bng phng php x v ha tr, nu iu tr ng cch nglc th s c kt qu tt, thm ch c mt s ngi cha tr bng c dcna. Ni chung, theo ti ngi bnh phi theo di v kim tra thngxuyn cn bnh ca mnh ri chn la phng php iu tr. Ti thy mts ngi cht v b hn lon gia cc li iu tr.Tricycle : Vai tr ca ngi chm sc bnh nh th no ?Fields : Ti thy ngi sn sc gp kh khn nhiu hn ngi b ung th.Sc chu ng ca h cn nhiu hn ngi bnh. Ti may mn c cMarcia sn sc. C y pht nguyn gip ti trong thi gian iu tr ny.C y cng ti i bc s, ghi chp, hi han v chun b mi th cho cucgii phu phc tp. Gip mt ngi chng li ung th tht s l mtiu kh khn th thch.Tricycle : ng c quan tm n vic chn on bnh khng ?Fields : Li cp n vn ny mt ln na. Tha l khng tt. Mttrm phn trm l ti s cht. Nhng ti s sng cho n khi ti cht. Cmt iu ti mun ni y l gio php ca o Pht rt tuyt vi phnu, phn gia v phn cui, mi ngi nn cu hc v tu tp trc khiqu tr.42BN MUN "NGY Y" NH TH NO ?Tibu: Cc b con yn cho tui tu hnh th cng nn yn cho tuicht."Ti mun c cht nh mt ngi ph n m ti tng sn sc, quai hai tun trc. B l mt ngi bnh thng. Nhng b c phc chtvo lc tui gi m khng bnh hon, u c hon ton tnh to, c y thn quyn v Tng Ni bn cnh b vo gi pht cui cng. Vo ba tun lcui, b t ra sng sut l lng ging nh th b l mt bc thy. B cungcp cc nhu cu cn thit cho mi ngi, mt vic m b vn lun lm.Cui cng b by t lng bit n mi ngi v b ra i..."Ni s Ani Lodro(63 tui, Tu vin Samye Ling Scotland) 43. "Ti mun cht trong trng thi yn bnh, lc no th khng thnh vn .Ti khng bit lc nh th no nhng by gi y ti rt an lc. Hyvng rng ti s an lc khi ci cht n vi ti".Thch Gic Hnh(Lng Hng, Php quc)"Chu khng mun cht. Nhng chu on l mnh s sng lu nh chumong mun".B Nandita(10 tui Santafe, New Mexico, Hoa K)"Ti mun hon tt mi vic trc khi ngy y n...". Lee Moore(24 tui Kent, bang Ohio, Hoa K)"Ti mun cht tnh thc, v th ti s bit rng ti ang cht. Ti muncht trong chnh nim v tnh gic. Ti khng s cht".Thng ta Bimal Tishya(Tu vin Bodhi Carya, bang Calcutta, n )"Ti mun cht trong tnh thc".Chn Hi(Montreal, Canada)"Ti mun cht mt mnh. Mt ni no cch bit v gia nhng hngcy p vi nhng con ch yu du ca ti".Gretel Ehrlich(Bang California, Hoa K)"Ti mun cht trong hnh phc".Harrison Hoblitrelle(74 tui, Massachusetts, Hoa K)"Ti mun cht mt cch t nhin, ngay c lc ti b bnh. Ti mun chttrong cch cht ca con ngi : My mc ca nn y hc hin i ngy nayko di mng sng ca con ngi lm cho h khng th cht theo thi gianca h, con ngi khng th cht vi phm cch ca h".Thng ta Nakagana43 44. 44(Cha Daihizan Fumon, c quc)CHT, MT PHP MN TUTibu: Nu c suy ngh hoi v chuyn cht th ai ai cng s sng nghong hn.V chuyn ny s dn dt n chuyn tu hnh!Mt vic nn lm v phi lm v ci nm m ang cui ng hm kiaang i chnh mnh!Chuyn qun xc cht cng li l mt cng c rt tt gim tham dc.Vi iu kin l khi qun ra linh nh ri, th...Cng nn cho ci tm ca mnh thn thc vi cnh tng mt t. Cnh vy s qun tng mi c tc dng.Nu khng th... cao lm l cnh con rui ang nhn ci xc cht.Nh vy khi qun ra linh nh xc cht hay l b xng th cng nn chophp ci tm n thn thc mt t v khm ph ny.Nhiu ngi s ngc nhin hi ti sao cht cng l php tu. Theo gio lo Pht, l php tu rt quan trng. Cht xut pht t tnh v thng, sthay i v bin chuyn, vn vt c sinh c t, c hp c tan, l trung tmim ca vic tu tp Tu gic.Qun nim v ci cht khng phi l mt bi luyn tp v s bi ai, cngkhng phi s bt hnh ca cuc sng. Tht ra khi qun nim v ci chtc thc hnh ng, n s mang li s bnh yn bit bao. C l khng cg phi ngc nhin v hu ht mi chng ta u bi ri khi ni n ci cht.Chng ta khng tha hip vi bn cht ca c th v khng thy cicht l qu trnh t nhin. V vy chng ta c nhng phn ng bun ci,a ct qu mc, ln trnh hay bi ly. Qun nim v ci cht c th mangli cho chng ta s cn bng.Trong Kinh Sattipatana c Pht c dy nhiu phng php qun nim,trong c php qun nim v ngha a (cemetery contemplation). Vothi c Pht cn ti th, cc hnh gi i n nh cc ngha a tht v ikhi h sng trong mt thi gian di. Cc t thi khng c chn cthay ha tng m vt b ti ngha trang lm thc n cho nhng con kn knv nhng con th n tht khc. V th, cc hnh gi phi quan st thi thcon ngi qua nhng giai on hi hm, snh n, mc ra... Vn chnh 45. m hnh gi phi thy l d thn th ny ca ai i na th cng phi chucng mt quy lut sinh dit.Hin nay, php tu qun nim v ngha trang ny vn cn p dng cc tvin trong rng su ti chu . o Pht cho rng, nay ta cn tr p dngphp tu ny s gip ta vt qua ni s hi v ci cht.Qun nim v ci cht l tu tp v Tu gic. Tr tu ny c th nhn thy rbn cht nh tht ca s vt. Bn c th thy rng qun nim v ci cht skhin cho bn mnh m, gip bn vt qua nhng kh khn trong tu tp,chng hn nh cm gic bn chn, bun ng hay au n. Nh chnhtrng hp ca ngi vit, khi ti thy mnh bun ng trong lc ta thinth ti ch ngh n cc cht ca chnh mnh, n lp tc nh thc ti. Haylc ti kh chu, cau c hoc th hn u u, th ti cng ngh v ci chtca chnh ti. Rt t iu cn tr khi bn chiu nh sng ca cc cht lnn. Hy xem ci cht nh mt ngi c vn ca bn.Trong Kinh Php C (Dhammapada), cha ng nhiu li dy c o caPht, rng con ngi s khng nh nhau hay tranh ci khi h bit r rngtt c u s cht. Khi qun v ci cht chng ta cng ang by t lng tbi vi k th. Chng ta thy rng chng ta cng l ng s vi nhau. Tmchng ta s mm i khi ta nhn ra tt c mi ngi u c chung mt sphn : cht.C nhiu li ch khc khi chng ta thc hnh php qun nim v ci cht.Hin ti bn ang bn rn lm mi vic, dnh nhiu thi gi n v ng.Ch mt li thnh cu y l bn hy suy gm v ci cht, iu c thgip bn nh gi cc bn tiu hao nng lng ca mnh. Mt khi bn bitrng khng c s vnh cu: (forever) th c l bn s thay i tch cc vdnh nhiu thi gian tu tp.45THC HNH PHP QUN V CI CHTI. Ni dung ca php qun :Ci cht khng th trnh khi.1. Mi ngi u phi cht.2. Tui th ca ta ang gim xung theo thi gian.3. Thi gian dng tu tp trong i ta rt ngn ngi. 46. 46Khng th bit khi no ta cht.4. Tui th con ngi khng chc chn.5. C nhiu nguyn nhn a n ci cht.6. C th con ngi qu mong manh.Thc t ch c tu tp mi c th gip chng ta lc cht.7. Ti sn v th vui khng th gip ta.8. Ngi thn ca ta cng khng th gip ta.9. Chnh c th ca ta cng khng th gip ta.II. Qun nim nh th no ?Nhiu hnh gi ang tu php thin qun nim (Vipassana) c th cha baogi nim v ci cht. v php thin ny nhn mnh trc tip n nhng gang xy ra thi im hin ti. Khi hnh thin qun nim bn khngc khuyn khch t duy. Tuy nhin trong thin qun nim v ci chtbn phi s dng tin trnh t duy mt cch sng to to ra mt tr thcho vic pht trin Tu gic.Tht hu ch khi bt u php qun ny bng cch ch tm vo hi th haytn dng nhng k thut khc lm tm bn an tnh. Mi ngy bn c thluyn tp 20 pht. Trc ht l tm cch tnh tm. Chn mt trong nhngi tng nim qun tng v i su vo . Khi chm dt qun nim phn ny bn lt qua phn khc (xem li trong bn ni dung trn).C th bn qun tng nh sau : Bn chn tng v ni : "Mi ngiu phi cht". Ri bn em tng vo trong suy tng v qun nimn. y l lc vic thc hnh tr nn rt sng to. Mi ngi u c ththc tp theo cch ring ca mnh. Bn c th qun tng chnh bn thnmnh hay mt ngi bn ca mnh ang hp hi, hay qun tng nhngnm m ca ngi thn trong ngha a, hoc b xng ca chnh bn.Mc nh tnh v tp trung m bn c c t qun nim c lin quanrt ln n cht lng v kt qu tu tp ca bn. Nu bn c nh lcri, bn s tr nn rt linh hot, bn c th cht vn, suy nim v ngay cchi a vi n: ci cht.HIN XC THEO QUAN IM CA PHT GIO 47. Vic hin tng cc c quan ni tng i vi nhiu Pht t l mt vn y mu thun. Mt mt, chng ta lun mun thc hnh B tt hnh mini c th, v Hoa K hng ngy c chn ngi hp hi trong s ch ituyt vng nhng ngi hin tng. Mt khc, theo gio l o Pht, ch khithn thc ri khi th xc mi gi l cht, ch khng phi sau khi trt hith cui cng, v ngi ta thng tin rng chnh hon cnh t vong lmsng v thi gian sau , trc khi thn thc thot i, l thi im thencht quyt nh s ti sinh hoc u thai ca ngi . Theo quan nimny, tt nht l khng c ct x thi hi trong vng ba ngy sau ci chtlm sng, nu khng n s gy ra s ri lon cho tin trnh ti sinh.Tuy nhin, theo y hc, cy ghp c th c hiu qu, nhng b phn trong c th ngi cht phi c ct cng nhanh cng tt sau khi trt hith sau cng, nh vy n c th lm ri lon nghim trng n qu trnh tnhin ca thc quan v dng v hnh. Nhiu Pht t pht nguyn hinxc theo yu cu khng c ct c th h sau ba ngy, nhng lm nhvy khng m bo cht lng cy ghp cc c quan ni tng, cc m hin tng.Thin s Sheng Yen v Tangen Harada cho rng d vic hin tng c thlm ri lon n tin trnh chuyn ha thc ca ngi hin tng, nhngnu ngi y c tu tp v c c nguyn mnh m gip ngi khc ths chi phi n th xc ca h t lm nh hng n s tn lon giaion chuyn di thn thc.Quan im khc th cho rng v ta khng bit mnh s phn ng nh thno i vi qu trnh hin tng trong giai on trung chuyn ny, v vy ttnht l nn trnh. Nhng ngi theo quan nim ny thng nhn mnhn kha cnh thng mi phin toi n vic hin tng, nh chi ph cao vs u tin mang tnh c on trong vic phn phi. H cng cho rng shp tp qu mc c th dn n vic ct i cc c quan trong khi bnhnhn vn cn c kh nng hi sinh.Ci cht ca no (Brain death) cng a ra nhiu vn khc. Phn lncc c quan hin tng l bnh nhn bi no, khi c th vn c tip tcnui sng, gia nh v ngi thn sp xp vic hin tng. Tuy nhin, tcht no cng khng chnh xc v no cho thy c mt s cn hot ngngay c sau nhiu gi ngng th. n nay, chng ta vn cha hiu ht vmi quan h gia thn thc v cht no. Tuy nhin, ta d on ra rng hotng ca no sau khi trt hi th cui cng c lin quan n hot ng cathn thc.47 48. i vi mt s ngi, mt phng php khc c th trnh c s ri lontrong qu trnh chuyn tip ca thn thc do vic hin tng cc b phn cth m vn c ch cho ngi khc. Sau hm bn gi khi tim ngng p,ngoi tr vic ct i cc c quan ni tng ngi ta c th hin xng vcc m sng. Mt khc, c ba cch na tr thnh ngi hin tng khi tacn sng v khe mnh l hin tng mu, ty hay thn.48C TH SAU KHI CHTPhng thc chm sc thi hi ngi cht ty thuc theo tp tc v truynthng vn ha khc nhau. Nhng ngh sau y l xut pht t kinhnghim ca ch Joan Hallifax, mt Pht t, ch sn sc nhng ngi hphi ti mt Tip Dn ng Hoa K.Ngay sau khi cht :Gi cho bu khng kh n s v yn bnh quanh ngi cht. Nu c th,trnh ng chm di di c th ngay sau khi cht. Nu cn th phi tht nhtay.Khi ngi y ang hp hi th cu nguyn hoc nim Pht tip dn. Saukhi cht, nu thch hp th hy tng kinh siu hay tin hnh cc nghi ltruyn thng.Trc khi xc bt u lnh cng :Khong hai gi sau t thi mi lnh cng, bn c thi gian tm vthay cho ngi cht. Nhng thnh vin trong gia nh hay bn b c thlm vic ny nh biu l hnh ng thn yu v knh trng ngi cht lnsau cng. Ta bit rng trc khi mt, ngi hp hi c th i ma, mhi hay tiu tin. Bn c th tm c th bng khn thm tr thm v mt tru bt l chn lng. Nht bng gn vo hu mn, m vt hay bao caosu bt dng vt trnh cc cht bi tit thot ra. Rng v ming c thlau sch nhng ng ly rng gi ra, v bn s gp kh khn khi lp vo lisau ny. Nhng phn x co git c mt v t chi cng thng xy ra.Nn ch n vic n mc v xp t th ca t thi trc khi t thi lnhcng. Hy mc vi mng, trnh che ph t thi bng khn tri ging.T thi cn an tr mt ni cng thong mt cng tt. Qut my, my iuha hay ca s m c th gip cho t thi ti tt. 49. Mt s ngi cht cn m mt, mt ngi thn trong gia nh n nhnhng khp m li hoc dng bng keo dn li. Ming cng c th m, bnc th dng mt khn qung ct quanh u khp li. Ni cui cng cnm l vng tim hoc mt ch no khc. Theo truyn thng Pht gio chobit hi m t u hoc ngc, l du hiu cho bit ngi y s ti sinhvo ci lnh.Lm g vi t thi ?Bn thng lo lng l gi t thi trong nh khng tt, nhng khng c gnguy him c. Chm sc t thi ging nh bn sn sc mt ngi angsng, bn cng ch v y t, c bit l nhng ngi cht v bnh d lynhim. Cn phi c bc s k t khai t. Trc khi n bc s xin giy khait, tt nht nn tip xc vi c quan mai tng, nu bn mun t thi khngb quy ry. Nh ci trang sc ca ngi cht trc khi a t thi nnh tang l, nu mun th thn nhn c th mang li cho ngi mt trcgi pht tm lim.Mt thi th khng p phi chn ct hay ha tng trong vi ngy trnhvi trng ly lan t ngi cht v bnh. C quan phc v mai tng ch ihi phi p xc khi phi a t thi ra nc ngoi, hay ng lnh trongvng hai mi bn n bn mi tm ting sau khi cht. Ch vic pxc khng phi kh trng xc. Ha cht dng trong vic p xc l chtc i vi ngi sng.iu quan trng nht l hy lm theo nguyn ca ngi cht.49MT LT MA TY TNG TI SINH HOA KNgy 3/2/1993, l ngy u tin ti thnh ph Victorville, tiu bangCalifornia, Hoa K, Hi Pht gio Ty Tng nc ngoi t chc lth phong (enthronement) Lama cho mt cu b ngi Hoa, nm tui, tnl Simon Hen, c xem l hu thn ca Lama Lobsang Phakpa.Simon Hen c th l mt cu b nm tui bnh thng, nhng cc tu sPht gio Ty Tng tin rng cu chnh l hu thn ca mt Lama tin bingi Ty Tng. V Lama ny vin tch ti Ty Tng hn 50 nm qua.Hen mi c khm ph khi cu b gp v Thng ta Geshe LobsangTsepel, mt tng s coi sc Trung tm PG ca ngi Ty Tng cch SanDiego 140 km. Cu b c cha m a n tham quan phong cnh ti tu 50. vin ny v ln u tin cu Simon nhn thy Thng ta Tsepel, cu linni : "Ti bit ng, ng tng l bn ti". Tuy nhin, Thng ta Tsepelkhng n nhng li "a gin" ny ca cu b. Nhng sau khnglu, v tu s ny nm m thy Thy bn s Lobsang Phakpa ca mnh,ngi mt vo nm 1950. Thng ta Tsepel hoang mang v lo lng,khng bit cu b y c phi l ha thn ca thy mnh hay khng.Thng ta Tsepel quyt nh ving thm, tm hiu v thn phn ca cub Simon Hen, v c bit rng cha m cng gia nh ca Simon cng cthc mc tng t, v cu b t ra l mt a tr "khng bnh thng".B ni ca Simon cho bit cu b c nhng li tin on chnh xctrong ba thng va qua, cu cho bit nhng tai nn sp xy ra, cho bit ail ngi tt, ai l ngi xu, hoc cu mun i n tr thnh mtLama... kim chng li cc s kin ny, Thng ta Tsepel vit th thnhcu kin ca c Dalai Lama th 14 (lnh o ti cao ca Pht gio TyTng) n . c Dalai Lama ni rng nn theo di v kim tra li cub mt thi gian ri s quyt nh. Sau mt thi gian trc nghim v khnng nhn thc ca cu b theo mt s phng php truyn thng ca Phtgio Ty Tng, cu Simon Hen c nhn nhn ng l ngi ti sinhca mt Lama Ty Tng tng mang php hiu l Lobsang Phakpa.Tt c nhng tn Pht gio u tin rng c s u thai hoc ti sinh(rebirth) sau khi con ngi cht. Nhng tn Pht gio Ty Tng tintng mt cch mnh lit rng nhng v lnh o tn gio cao cp ca hs quay tr li vi mt dng hnh khc tip tc cng vic hong phpli sanh.Vic chn lc nhng ngi ti sinh v quyt nh phong chc Lama t khic xy ra nc ngoi, (trc nm 1959 t chc Ty Tng, sau nmny cc l nghi quan trng nh th c t chc n ). Nhng y lln u tin mt cu b Lama c tm thy v chnh thc c th phongtrn nc M.50MT TH H MI CA LAMA TY TNGTibu: Khng mt ai ni ln mt chng trnh tht s c th o tomt Tu S go ci nh tuyn b y l Lt Ma Ti Sanh. 51. Nu ch l nh vy th tht l au lng.V ch cn vi nm sau , th a b s qun ht cc cm gic ca tinkip.V k l nghip qu s xut hin v chi phi hon ton i sng tmlinh.T a b tr thnh mt thy tu vi mt m l thuyt.Thay vo ,Hoasentrenda c gng duy tr tt c nhng kh nng tin kip ca a b.V thnh lp mt cch cp tc mt chng trnh o to ni tip nhngkh nng ang cn tim tm trong tm a b.a B nng hi ny trc tip bin thnh B Tt vi nhng kh nng phisch v.n y l ht.Xin cho b con c bc.Cht khng phi l ht, m ch l mt s thay i v hnh hi, dng tmthc vn lu chuyn cho n khi con ngi y t o. c bit theotruyn thng ca Pht gio Ty Tng, cc v Cao tng sau khi vin tchthng chn phng php ti sinh (Reincarnation) vo mt cnh gii khc tip tc tu tp hoc ti sinh tr li kip ngi trong nhng iu kinthun li hn hon tt hnh nguyn sinh m h cn d dang kiptrc.Trong bi ny chng ti s gii thiu bn v Lama ti sinh Ty Tng niting th k 20 vin tch u thp nin 80 v ti sinh tr li kipngi. Hin ti cc "hi ng Lama" ny ang tu hc ti cc Pht hc vinTy Tng min Nam nc n . i c Roger Kunsang, phng vintp ch Mandala, USA, ving thm cc v thc hin mt cun bngvideo v sinh hot hng ngy ca cc v Lama t hon ny.Ling Rinpoche : Lama Ling Rinpoche nm nay 10 tui, hin ang tu hcti Pht hc vin Drelung, l hu thn ca c i s Kyabje LingRinpoche (1903 - 1993), tng l Vin trng i hc Pht gio Gander,thy dy hc cao cp ca c Dalai Lama th 14 v nhiu Lama ni tingkhc. T nm 1986 n nhng nm cui i, ngi c cung thnh sangchu u v chu M truyn gii php cho ngi Ty phng tu hc.Roger : Knh cho, ch khe khng ?Ling : Cm n, ti khe.Roger : Xin hi, nm nay ch bao nhiu tui ?51 52. Ling : Mi tui.Roger : c m ln nht ca ch l g ?Ling : c m ln nht ca ti l mong c mt nn ha bnh thc s trnhnh tinh ny.Roger : Cn hnh phc dnh cho ring ch ?Ling : Dnh cho mi ngi.Roger : Lm sao ch c th t c c m ?Ling : Cu nguyn, thin nh v hc hnh. Khng phi mt ngi m ttc mi ngi.Roger : Ch s ha cho mi ngi ch ?Ling : S lm tt c vi kh nng ca mnh.Roger : Khi no ch mi bt u ?Ling : Khi vic hc v tu ca ti hon tt.Roger : S phi mt bao lu ?Ling : Ti khng bit, nhng ti phi hon tt.Roger : Theo ch, thin nh cn thc hnh nh th no ?Ling : Thin ? Bn nn qun tng n c Pht hoc tp trung vo mt mc no tm bn c yn tnh. Lm sao cho tm bn khng daong l ct li ca thin.Roger : Ch c li khuyn no cho cc t (ca v tin thn) trn thgii?Ling : Hy n lc tu hc, kin nhn v khng nn ch k.Trijang Rinpoche : Nm nay ngi 14 tui, hin ang tu hc ti Pht hcvin Gander ( Nam n ), c xem l ha thn ca c i s KyabjeTrijang Rinpoche (1904 - 1981), l thy dy hc trung cp ca c DalaiLama th 14.Roger : Knh cho ch, ch c khe khng ?Trijang : Khe, cm n.Roger : Ch c nh g v kip trc khng ?Trijang : Khng, hin ti ti ang n li nhng g m ti tng bit.52 53. Roger : Ch hc thuc lng c d khng ?Trijang : D.Roger : Thi kha biu sinh hot ca ch mt ngy nh th no ?Trijang : Ti thc dy vo lc 5 gi 30, ti i nh l bo thp v tinnhim. Sau ti c mt thi kinh sng, ri dng im tm. T 7g30 n9g ti c kinh. Sau ti ngh v chi khong na gi. T 9g30 n10g30 ti n li cc b kinh m ti tng thuc trc y. T 10g30 ti hcvn phm Tng ng ; 11g ti th trai, 11g30 ti tp vit. T 1g n 2g30ti ngh tra. Thc dy ti ung tr ri bt u vi lp hc tranh lun n5g. Sau l gi tiu thc ; 6g ti hc gio l vi thy Khensur LatiRinpoche ; 8g ti tranh lun vi cc bn cng lp v 9g n 11g ti tiptc hc thuc lng kinh. Sau ti i ng.Zong Rinpoche : Mi tui, hin ang tu hc ti Pht hc vin Gander, lhu thn ca c i s Kyabje Zong Rinpoche (1905 - 1983), ngi tng lVin trng i hc Gander ni ting Ty Tng (t nm 1959, trngny c di sang n ), c xem l mt ngi c nhiu php thuttrong gii Lama Ty Tng. T nm 1978 n 1980, ngi thng nphng Ty thuyt ging, hng ngn tn ti n v cc nc phng Ty tm thy s an lc v hnh phc t li dy ca ngi.Roger : Knh cho ch.Zong : Xin cho !Roger : Hm nay l ngy ngh ca ch ?Zong : Vng.Roger : Ch ang lm g ?Zong : Ti ang chi.Roger : Cn ngy mai ?Zong : Ngy mai th hai, cng l ngy ngh ca ti.Roger : Bui sng, bnh thng ch lm g ?Zong : Ti thc dy vo lc 6 gi. Ti tng kinh n 8g, ri n sng vngh n 9g. Sau ti hc gio l.Roger : Hin nay ch ang hc gio l g vy ?Zong : Ti ang hc n chng hai cun "Con ng hng n Trungo".53 54. Roger : Chng th nht l g ?Zong : Gander Lha Gyema.Roger : Bui sng, hc xong ch lm g ?Zong : Ti ngh tra v chi n 15 gi. Sau ti hc n 17 gi. Hcxong ti i tm, n ti v i ng.Roger : Ch c hc ting Anh khng ?Zong : C ch !Roger : Ch c thch sang cc nc phng Ty khng ?Zong : C.Roger : Ch ngh l ch s thuyt php cho Pht t phng Ty ch ?Zong : Tt nhin.Roger : Khi no ch mi bt u ?Zong : Thy Tenzin bit vic y.Tenzin (v th gi ca Zong Rinpoche) : Chng ti c d kin ving thmphng Ty vo nm ti. Ch c th ni mt s thi php ngn. Tuynhin, ch thc s s lm cng tc truyn gio sau khi tt nghip Tin s.Roger : Rinpoche, quc gia no ch s n trc ?Zong : Canada v Hoa K.Roger : Ch s bao lu ?Zong : Khong ba thng.Roger : Ch c nhn nh vi Pht t phng Ty iu g khng ?Zong : Xin ng qun li dy ca c i s Zong Rinpoche (tin thn cach).Roger : Ch c thch th vt khng ?Zong : C.Roger : Ch thch loi no nht ?Zong : Ra.Roger : Ti sao ch li thch ra ?Zong : V n khng b chy, n s li vi bn. Ti ang nui 5 con.54 55. Roger : Ch c bit cu chuyn no v th vt khng ?Zong : rt nhiu, nhng ti thch nht l cu chuyn v ch ra con.Chuyn k rng, mt hm ra con n hi b m : "Ti sao con c mimang ci "ta nh" nng n ny trn lng hoi vy ?". B m ra ni :"Con may mn lm mi c c n, n rt c ch khi con i ra ngoi". Racon khng ng tnh vi gii p kia nhng ch ngh mnh phi nghe vchp nhn li dy ca b m.Ri mt ngy n, ra con gp bn ca ch, bn ch cng thc mc : "Tisao bn phi mang ci nh trn lng vy ?". Ra cha kp tr li, va lcy c mt ngi ci nga chy n, ch cp tc nhy xung ci ao gn, cn ra th chm chp nhng ch nhanh chng nh n li dy ca bm nn ch lin tht u vo "ngi nh" ca mnh. Bn ch lo lng "chcra cht ri". Nhng sau khi con nga chy qua ri, ch ra t t ding v b i. Ch khng lm sao c. Ch nh li li ca b m : "Nycon trai, con may mn mi c c ngi nh trn lng !".Osel Rinpoche : Mi hai tui, hin ang tu hc ti Pht hc vin Sera, lhu thn ca c i s Thubten Yeshe (1935 - 1984), mt Php s niting Ty Tng, ngi gp sc san bng cc chng ngi a d v nilin nhng phn cch vn ha, chng tc dng tu gic mt tri ungun Ty Tng c th tun chy xung vng t l Ty phng, ngi ging gii gio l ti sinh bng chnh s thong dong i b sinh t vchun b sp xp cho mnh c th ti sinh nh v ngi khc c thnhn ra ha thn ca mnh. Bc thy v i y qua i v bnh tim tibang California, Hoa K tui 49, li pha sau mnh mt t chc khngl. [ng l ngi sng lp Hi H Tr Pht gio i Tha (FPMT) v choxut bn tp ch Mandala ti Hoa K, hin nay t chc ny pht trin thmhng trm chi nhnh trn khp th gii]. Hai nm sau (t ngy mt) ngita pht hin ra ngi trong mt dng hnh khc, l Osel Rinpoche, sinhngy 12/2/1985 ti Bubion, Ty Ban Nha. Gii Pht gio Ty Tng ach b ti sinh ny tr li n tip tc tu hc.Sau y l thi kha sinh hot hng ngy ca Osel Rinpoche :6g thc dy, 6g10 - 7g tng kinh, 7g - 8g im tm, 8g - 9g hc kinh, 9g -9g30 chi, 9g30 - 10g30 hc ting Ty Ban Nha, 10g30 - 11g ngh giilao, 11g - 12g hc ting Anh, 12g - 14g th trai v ngh tra, 14g - 16g hcting Anh, 16g - 17g chi, 17g30 - 19g hc ting Ty Tng, 19g - 20g tiuthc, 20g - 20g30 ngh, 20g30 - 21g hc vn phm, 21g tm v i ng.55 56. 56TI SINH PHNG TYC Vicki Mackenzie, mt k gi ngi Anh, tng l tc gi quyn sch niting "The Boy Lama", k chuyn v cu b ti sinh ngi Ty Ban NhaTenzin Osel Rinpoche, hu thn ca c i s Thubten Yeshe (1935 -1984). l mt ngi truyn dy minh trit, k vt qua mi chngngi a l, phong tc tp qun nh kin tn gio, nh thc khi dynhng iu tt p nht ang b chn kn trong lng ngi. Mt con ngim y hc ca thi i "chim st" phn quyt l phi cht nhng vn sngv sng hng trng nh mt mt tri.... Quyn sch in ln u tin vonm 1989 bi Nh xut bn Bloomsbury (Lun n) v lp tc c dchra nhiu th ting trn khp th gii (n nay chuyn ng ra mi thting, bn dch mi nht l ting Nht. Bn dch Vit ng "Hi ngLama" in nm 1994.Quyn sch th hai ca Vicki l "Ti sinh phng Ty" (Reborn in theWest" cng do Nh xut bn Bloomsbury n hnh vo thng 4 nm 1995.Quyn sch ln ny vit v nm v thy ti sinh ngi Ty phng - bnnam v mt n - nhng ngi c tha nhn l hu thn ca cc Lamangi Ty Tng. Quyn sch cp n mt s ngi khc ti sinh phng Ty nhng h khng phi l Pht t.Adle Hulse, phng vin tp ch Mandala, ni chuyn vi VickiMackenrie (ang c ng ti Melbourne, Australia) bit thm v nidung quyn sch ny.im chnh ca ti khi vit cun sch ny l an i mi ngi rng hkhng bao gi b lng qun khi h cht v sau khi cht h cn c mt cucsng mi khc. Cc Nh xut bn yu cu ti vit mt cun sch v tisinh, nhng khi tm hiu th ti thy ngi ta ch tha nhn vic ti sinhxy ra trong cng ng ngi Ty Tng, v th ti s dng "ti sinh phng Ty" lm ch chnh ng hu nh tan s ng nhn vn cby lu nay ca mi ngi. Ti cng gii thiu nhng s kin ti sinh cangi phng Ty khng theo Pht gio. Ti phng vn tin s RogerWoolger, mt tu s o Do Thi, ngi nghin cu v ti sinh trong cngng ngi Do Thi. Ti th so snh nhng kt lun ca ngi phngTy v vn ny vi nhng gio l v ti sinh ca Pht gio Ty Tng.iu kch thch ti hn tt c l s nhn ra rng hin nay l thi im lchs ca cc bc thy phng ng hin thn phng Ty v s trngkhp y ngha ny vi cuc tranh lun gt gao trong gii khoa hc v 57. tm thc v no b c ging khng. D nhin cc bc thy th ni rng tmthc l mt phn c lp i vi c th.Ti cng cp n vn "vun trng" Pht gio Ty Tng thng quanhng bc thy trn mnh t phng Ty l mt qu trnh y kh khnv phi va chm s cch bit ga cc nn vn ha.57TIN PHT TRC KHI CHT"L mt ngi ng tnh luyn i mc bnh Aids (Sida), ti c nhiu thigian chp nhn hon cnh bi t ca mnh. Nhng khi ni chuyn viS c v vn cht v hp hi, ti cm thy mnh c mt nhn thc susc v cuc sng v chp nhn cn bnh qui c ny. Qua phng phpthin cha bnh, k thut khng ch cn au v nhiu ln tranh lun viS c... gi y ti c cm gic yn bnh k l, mt cm gic m chatng bao gi c trong cuc i ca ti. Theo ci nhn ca nh Pht th michng sinh u b sinh, lo, bnh, t chi phi, nhng dng tm thc th vnlu chuyn t i ny sang i khc. Quan nim ny rt ch l v an iti...".Trn y l l th cui cng ca Tim Sulliwan ngy 26/6/94 gi cho ti(S c T. Wongmo) t bang Chicago. Tim n trung tm tu hc TogmaySangpo tm kim s bnh n cho tm hn v t bit mnh s cht trongvng my thng na t bnh Aids.Ging nh mt ngi b rung b, Tim dnh ht thi gi hc Pht. csch, bn tho v Pht tnh, s ti sinh, nhn qu, nghip bo... tt c ulm cho anh ta say m v n to cho anh ta mt cm gic d chu. Anhta l mt ngi c t tm, d r rng b au n v i din vi ci cht,nhng ci au ln nht ca Tim l vn lo lng cho gia nh v bn b,nhng ngi ang au kh v cn bnh nan y ca anh. Tim t chc mtbui hp mt vi s ngi thn ny li ti c dp gii thch v cuchnh trnh ca tm thc i ti kip sau. Vai tr h nim ca ngi thn rtquan trng i vi vic chuyn sanh ca tm thc. Ngi thn c th cunguyn, phng sanh, b th, cng dng, hi hng cng c chongi mng chung th sanh vo cnh gii an lnh. Bng cch tp trung hnim ca quyn thuc v bn b nh th s gip cho tm thc ca ngi t ng nng ln. Tim v ngi thn ca anh ta nhn thy tng ny 58. mi l v tch cc so vi nhng cm gic bnh thng ca s b v vchn nn i km vi ci cht.Ngay c lc kh chu vi c th bnh hon ca mnh, Tim vn c gng tpthin v nim danh hiu c Pht Dc S mi ngy. c bit, vo nhngngy cui cng anh ta qu au n khng lm c g c, ti n hngdn cho anh ta phng php th dn khng ch cn au. Tim cho trno ca mnh i theo s dn dt ca thin v cui cng d dng i vo gicng.Tim thnh tht ni vi mi ngi ng lo bun, rng anh ra s san sngn nhn ci cht. Tim cho thy s t b ca anh ta i vi tin bcbng cch ban pht t thin. Khi Tim phn nn v vic tc rng do liuphp ha hc (chemotherapy), ti ngh Tim nn co n i. Thot uanh ta cm thy bn chn v s d lun, nhng sau anh ta cng co nv bt u mc chic o thun mu vng cam. V th chng ti thng chnho anh ta trng ging nh mt "tu s" Chicago.Ri thi gian tri qua, Tim t theo di khi ni lo u hin ln trn din moca mnh, anh ta ci khc khch v ni : "ng quyn luyn na!".Khi ngi nh bit r Tim ang hp hi, ti c mi n nh Tim. Tin anh ta ang vt ln vi bnh xy v gn nh khng th ni chuync. Nh ha, ti bt u tr tr h nim v nhc nh anh ta nn nhipnim trong gi pht cng thng . Ti hi Tim c cn g na khng, anhta tho mt n xy ra v ni : "Khng cn g c, cm n c lo cho con". l nhng li sau cng ca Tim.Ti ni vi Tim : "Mi th u n c, con c th ra i c ri, ngquyn luyn v s hi, thi con c th ra i". Tim p li nhng li nybng cch gt u xung v ngng th trong yn bnh.i c Jangchup tip tc nim Pht tip dn cho Tim. Bu khng khtrong phng yn lng v nghim trang gia ting cu kinh nh a licho Tim ra i.Vi tro ca Tim, i c Jangchup to ra mt pho tng Chun ngay sau l ha tng. Tim c dp to ra cng c ca mnh.Theo MANDALA Journal, thng 10/199458 59. 59MT BNG CHNG SNG V THUYT TI SINHThng ta Thubten Zopa Rinpoche, l ng sng lp vin "Hi bo vtruyn thng Pht gio i tha" (nm 1975, vn phng trung ng t tibang California, Hoa K). Hin t chc ny c gn mt trm chi nhnhtrn khp cc chu lc. Va qua, mt tu vin ti Nepal c hnh l "thphong cho mt ch b bn tui m gii Pht gio Ty Tng xem y lngi ti sinh ca c b Amala (mu thn ca Thng ta ZopaRinpoche). Di y l bi vit ca S c Robina Courtin, c kt linhng g nghe thy v cuc "hnh trnh chuyn tip" kh l th ny."Ti tm thy c m ti", Ngawang Samten, ch ca Thng taZopa, reo ln mt cch vui sng khi va gp li c Merry Colony vothng 8 nm 1993, sau hai nm vng mt t ngi lng b nh nm trongvng ni lm chm thuc vng Khumbu, nc Nepal.C b Amala, b thn sinh ca Thng ta Zopa Rinpoche, c rt nhiungi bit n, qua i vo u nm 1991. Merry ngh rng chcNgawang Samten mun m ch mt iu g c lin quan n s ti sinhca c Amala.Merry rt thn vi c Amala v Ngawang Samten trong dp c n tu thintrong mt hang ng gn v thng n thm h cha Lawudo. Chai u l n tu, cng vic chnh ca h l chm sc cc hang ng vngi cha ny. H n y t Thami, Ty Tng."Gia nh ti rt ngho", Ngawang Samten nh li, "b ti qua i lc emtrai ti Sangye cn trong bng m. M ti sut ngy i cht ci i ly go nui c gia nh. B ch kim va nui anh em chng ti v bthng lm nhng mnh vi ngi ta vt trong thng rc may o quncho chng ti"."V b ta thng n bin gii Ty Tng (hai ngy i b) mua mui emv bn cho ngi trong lng - Merry ni - B c l mt ngi nh nhnnhng rt khe mnh, b lm mt i nhiu ngn tay ca mnh khi cht ci.Ging nh nhiu ngi min ni, b c khng bit ch, b cng khngbit nhiu v gio l. Nhng b tin tng c B tt Qun Th m vsing nng th tr cu thn ch : "OM MANI PADME HUM" trong milc, mi thi. B c rt tn ty vi cc tng ni. Mi ngy b u chm schang ng, qut dn, cng dng hng n ln cc bn th". 60. Gn y, Thng ta Zopa Rinpoche cng cho bit rng : "Sau khi lmxong mi vic trong cha mi ngy, b c u n nh l Pht v cunguyn cho ti. B c ni l b c cu nguyn cho ti ba ln trong mtngy, sng, tra v bui ti"."M cu nguyn nhng g ?", ti hi b c, "B ni rng b ch cu mongch Pht gia h cho ti vt qua mi chng ngi trn con ng tu hcca mnh".Vo thng 12 nm 1990, c Amala mun i thm c Dalai Lama ( n) trc khi c qua i. Gi v yu, nhng b vn c gng bng ni o n Kathmandu, v ri n tnh Sarnath (Bc n), i cng vi b ccu t Sangye v Ngawang Samten." l ngy trng trn thng ging nm 1991", Sangye nh li, "cng lngy cui cng ca kha tu Mt tng Kalachakra. Sut ngy hm cAmala, ch Ngawang v ti d l im o ca c Dalai Lama. Sau chng ti tr li tp lu v c Amala bo :