avrupa bütünleşmesi İçin önemli bir adım: ‘‘avrupa konseyi ......

Click here to load reader

Post on 30-Aug-2019

2 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • AkademikBak

    Cilt 7 Say 13K 2013

    15

    * Yrd. Do. Dr. Atatrk niversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakltesi Uluslararas likiler Blm, Siyasi Tarih Anabilim Dal, e-mail: [email protected]

    ** Yrd. Do. Dr. Atatrk niversitesi, Atatrk lkeleri ve nklp Tarihi Enstits, e-mail: [email protected]

    Avrupa Btnlemesi in nemli Bir Adm: Avrupa Konseyi ve Trkiyenin Konseye

    yelii MeselesiThe Important Step for European Integration:

    Council of Europe and the Matter of Turkeys Membership to Council

    Ali Servet nc*, Erkan Cevizliler**

    zet

    Avrupa devletlerinin bir araya gelip bir birlik oluturmalar fikri on dokuzuncu yzyldan itibaren tartlmtr. Fakat II. Dnya Savann bitimine kadar Avrupallar, bu dncelerini gerekle-tirememilerdir. Bunun en nemli sebebi byk devletlerin birbirleriyle yaptklar g ve hkimiyet mcadelesidir. Avrupallar II. Dnya Savandan sonra hem benzer felaketleri bir daha yaamamak hem de Avrupada gcn gn getike hissettiren Sovyetler Birliine kar daha gl olabilmek iin eitli rgtler kurmulardr. Avrupa Konseyi de Avrupa birlii fikri etrafnda kurulan bu rgtlerin en nemlilerinden birisidir. Savunma ve gvenlik konularnn dnda insan haklar, sosyal iler, eitim, kltr, spor, genlik, halk sal, evre, mimari miras, ehircilik, yerel ve blgesel ynetimler, hukuk gibi alanlarda ibirliini ngren rgt, 5 Mays 1949da on Avrupa devleti tarafndan kurulmutur. Trkiye Cumhuriyeti Avrupa Konseyi kurulduktan yaklak ay sonra konseye davet edilmi ve bu daveti kabul ederek 8 Austos 1949 tarihinde konseye kurucu ye sfatyla katlmtr. Avrupa Konseyi Stats de 12 Aralk 1949 tarihinde Trkiye Byk Millet Meclisinde kabul edilmitir.

    Anahtar Kelimeler; Trkiye, Avrupa Konseyi, Stat, Trkiye Byk Millet Meclisi, Necmettin Sadak

    Abstract

    It is not a new idea that European states gather and form a union. This idea had been discussed since the nineteenth century. However, it was not until the end of World War II that Europeans realized their idea. The most important reason is the struggle for power and dominance that great powers on the continent were engaged in with each other. After World War II, Europeans set up several organizations both not to suffer similar disasters anymore and to become more powerful against the Soviet Union making its power felt in Europe day by day. The Council of Europe is one of the most important of such organiza-tions founded around the idea of the European Union. This organization which stipulates cooperation in such areas human rights, social affairs, education, culture, sports, youth, public health, environmental, architectural heritage, urban planning, local and regional authorities, and law as well as defence and security was founded on 5 May 1949 by ten European states. The Republic of Turkey was invited to the Council of Europe about three months after its foundation and by accepting this invitation participated in the Council as a founding member. The Statute of the Council of Europe was adopted on 12 Decem-ber 1949 by the Grand National Assembly of Turkey.

    Key Words; Turkey, Council of Europe, Statute, The Grand National Assembly of Turkey, Necmettin Sadak

  • AkademikBak

    Cilt 7 Say 13K 2013

    16

    Ali Servet nc-Erkan Cevizliler

    Giri

    Avrupa btnlemesi, tarihin en uzun ve ykc savalarna sahne olmu Av-rupa Ktas iin hayati nemde bir dnce olmutur. zellikle kinci Dnya Savandan sonra ktada kurulan birok uluslararas ibirlii rgt bu fikrin gereklemesi iin temel tekil etmitir. Bu rgtlerden birisi de Avrupa Kon-seyidir ve konsey Avrupa devletlerinin belirli bir ama erevesinde bir ara-ya gelebileceklerini ve bunu uzun bir sre devam ettirebileceklerini gsteren nemli bir rnektir. Bu bakmdan konseyin kuruluu gnmzde byk oranda gereklemi olan Avrupa btnlemesi iin nemli bir esin kayna olmutur. Cumhuriyetin ilanndan sonra bat dnyas ile sorunlarn byk lde zen Trkiye de, konseye kurulduktan birka ay sonra ye olmasna ramen kurucu ye olarak kabul edilmi ve Avrupa devletleri tarafndan btnlemenin bir paras olarak grlmtr. Dolaysyla konseyin kuruluu ve Trkiyenin kon-seye yelii, Trkiyenin Avrupa btnlemesinin iinde yer almas hususun-daki abalarnda ok nemli bir yer igal etmektedir.

    Avrupa Birlii Fikri ve Bu Fikrin Olgunlamas

    Lord Kalerginin almalar

    kinci Dnya Savandan sonra youn olarak tartlan Avrupa birlii fikri kta iin yeni bir dnce deildi. On dokuzuncu yzyl, orta ve bat Avrupada baarsz birok gmrk birlii denemelerine sahne olmu, Birinci Dnya Savandan nce de bu konuda idealist grmeler yaplarak ktann gelecei-nin farkl unsurlarnn bir araya gelmesine bal olduu savunulmutu.1 Birinci Dnya Savandan sonra, birlemi Avrupa devletlerinden bir federasyon mey-dana getirme fikri ilk defa Avusturyal bir kont olan Richard Coudenhove Kaler-gi tarafndan ortaya atlmtr. Kalergi, Avrupann sava ve sonrasnda yaad felaketleri tahlil etmi ve ktadaki dmanlklarn ancak birleerek bitirilebi-leceini savunmutur.2 1922 ylnda Viyana ve Berlin gazetelerine bu konuda

    1 Tony Judt, Sava Sonras, 1945 Sonras Avrupa Tarihi, (ev. Dilek endil), Yap Kredi Yaynlar, stanbul 2009, s. 197.

    2 Japon asll anne Mitsuko Aoyama ve Avusturya asll baba Heinrich Coudenhovesin olu olan Kalergi, 17 Kasm 1894 tarihinde Tokyoda domutur. Babas Viyana Kalksburgda Cizvit kolejinde yetimi bir diplomat olup Atina, Rio de Janeiro ve stanbuldan sonra, ok sayda dil bilmesinden dolay Tokyoda grev yapmtr. Kalergi, on bir yandayken babasn kaybetmi,1908de Maria Theresian tarafndan kurulan Theresian Akademisine gnderilmitir. Asillerin ocuklarn diplomat, subay ve devlet adam yetitirmek iin kurulan bu akademiyi bitirdikten sonra Viyana niversitesi Felsefe ve Modern Tarih Blmne kaydolmutur. Doktorasn Ahlakn Temel Prensibi Olarak Objektiflik konusu zerine yapmtr. Bir tiyatro sanats olan da Roland ile evlenmi ve bu sayede sanat ve yazarlarn evresine girmitir. 1924de Avusturyada tam vatandalk hakk kazanm, parlamenterlik yerine yazarl seip yaynlaryla Orta Avrupa entelektel evresi tarafndan tannmtr. Politika, tarih ve felsefe hakkndaki dncelerini ifade eden ok sayda yaz yazmtr. Avrupa demokrasisinin Amerikan Birlii rnei dorultusunda, nasl bir devletler birlii olabilecei konusunda aratrmalar yapm, bu da Kalergide Pan Avrupa fikrinin ortaya kmasna neden olmutur. Pan Avrupa fikri ile ikinci bir dnya savann engellenebileceini dnmtr. Ayrca byk bir gmrksz Avrupa ekonomik piyasas oluturularak Avrupallarn hayat standartlarnn ykseltilmesini hedeflemitir. Buna ilaveten Bolevik tehlikesine kar Avrupann birlemesi ve barn byle gelebilecei fikrini savunmu, birlemenin nndeki en byk sorunun

  • AkademikBak

    Cilt 7 Say 13K 2013

    17

    Avrupa Btnlemesi in nemli Bir Adm: Avrupa Konseyi ve Trkiyenin Konseye yelii Meselesi

    makaleler yazan Kalergi, fikirlerini devlet adamlar ile de paylamtr. Ba-vurduu devlet adamlarndan olumlu bir cevap alamayan Kalergi, 1923 ylnda Avrupa Federasyonu ile ilgili olarak Benito Mussoliniye de bir mektup yazm, ondan da bekledii yant alamaynca tek bana harekete gemitir. Kalergi, ayn sene konu ile ilgili olarak Pan Avrupa isimli bir kitap yazm, kitap Fran-sa, Almanya ve ekoslovakyada byk bir etki yapmtr. Bu arada siyasetiler-le de temasn kesmeyen Kalergi, Winston Churchill, Aristide Briand, Nathon Soederblom gibi devlet adamlaryla temas kurmutur. 1925 ylnda Paul ve Fe-lix Warburg kardeler tarafndan Amerikaya davet edilen Kalergi, burada bir-leik Avrupa ile ilgili konferanslar vermi, konferanslarn sonucunda bu ama iin almak zere American Cooperative Committee For The Pan- European Union isimli bir dernek kurulmutur. Fikirlerinin ilgi grmeye balamasyla Kalergi, 1926 senesi Ekim aynda Viyanada Birinci Pan European Kongresini toplam, kongreye yirmi drt Avrupa lkesine mensup iki bin drt yz delege katlmtr. Kalergi burada Avrupa Birlii bakanlna seilmitir. kinci kongre 1930 yl Mays aynda Berlinde toplanm, fakat kongre ngilterenin, Avrupa Birlii iin Fransa Babakan Briand tarafndan sunulan tekliflere kar olumsuz bir tavr almas ve Avrupa Birlii fikrinin Almanyadaki en nemli taraftarla-rndan Dileri Bakan Stresemannn hayatn kaybetmesinden dolay verim-li gememitir. Bu dnemde Almanyada Adolf Hitler ve Nasyonal Sosyalizm de her geen gn glenmeye balamtr. Nasyonal Sosyalistler Almanyada Avrupa birlii ile ilgili almalar yapan kurulular kapatmlar, Kalerginin kitaplarn yasaklamlardr. Kalergi nc kongreyi 1932 ylnda svirenin Basel ehrinde toplam, kongrede Nasyonal Sosyalistlerle mcadele karar alnm, 1934 ylnda da Avrupa Uyanyor isimli eserini yazmtr. Drdnc Avrupa Birlii Kongresi 1934 ylnda Viyanada toplanm, Kalergi 1936 ylnda Sefaletsiz Avrupa adl kitabn kaleme almtr. Kalerginin abalaryla Bein-ci Avrupa Birlii Kongresi 1937 ylnda gereklemi ve ye says yirmi bine yaklamtr. Bu kongrede birleik Avrupa fikrinin genler arasnda yaylmas iin okullarda almalar yaplmas kararlatrlmtr. Almanya, 1938 ylnda Avusturyay ilhak edince Kalergi svireye kam, ayn sene nsanlara Kar Totaliter Devlet adl eserini yazmtr. Kalergi daha sonra ngiltereye gitmi Royal Institue of International Affaires adl kuruluta, Churchill ile birlikte ba-ta ngiltere olmak zere Avrupa devletlerinin Hitlere kar izledikleri yumuak politikalar eletiren konferanslar vermitir. 1940 senesinde Alman ordularnn svire snrna dayanmas zerine, Amerika Birleik Devletlerine gitmi, bura-da Amerikallar tarafndan New York niversitesi Tarihi Aratrmalar Encme-ninde grevlendirilmi, 1942 yl ubat aynda Savatan Sonraki Avrupa Birlii Semineri bakanlna getirilmitir.3

    Avrupa ile btnlemek istemeyen ngiltere olduunu dnmtr. Otto Zuber, Richard Graf Coudenhove-Kalergi (1894-1972) als Freimaurer, Sonderdruck aus dem Jahrbuch der Forschungsloge Quatuor Coronati Nr. 32, Bayreuth, 1995, s. 1-4.

    3 Avrupa Birlii Fikrini lk Defa Ortaya Atan Adam, Akam, 29 Austos 1949, s. 5-7.

  • AkademikBak

    Cilt 7 Say 13K 2013

    18

    Ali Servet nc-Erkan Cevizliler

    Avrupa Birlii Fikri erevesinde Dier ab