Alija Suljic i dr., Monumenta Srebrenica, knjiga2ocr.pdf

Download Alija Suljic i dr., Monumenta Srebrenica, knjiga2ocr.pdf

Post on 14-Sep-2015

34 views

Category:

Documents

16 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<ul><li><p>MONUMENTA SREBRENICA </p><p>Istraivanja, dokumenti, svjedoanstva KNJIGA2. </p><p>SREBRENICA KROZ MINULA , </p><p>STOLJECA </p></li><li><p>, </p><p>SREBRENICA KROZ MINULA STOLJECA </p><p>Recenzenti: Prof. dr. se. Enver Halilovi Prof. dr. se. Edin Mutapi </p><p>Mr. se. Anita Petrovi </p><p>Urednik: Prof. dr. se. Adib ozi </p><p>Lektor: Aida Sijamhodi, prof. </p><p>Prevod na engleski: Dr. se. Selma Keetovi, doc. </p><p>Izdava: JU Zavod za zatitu i koritenje kultumo-historijskog i prirodnog naslijea </p><p>Tuzlanskog kantona </p><p>tampa: OFF-SET Tuzla </p><p>Ti ra: lOOkom </p><p>Tuzla-Srebrenica 2013. </p><p>ISSN 2233-162X </p><p>V </p><p>SADRZAJ </p><p>Rije urednika .................................................................................................. 5 </p><p>dr. se. Alija Sulji, vanr. prof dr. se. Alma Kadui, docent dr. se. Sabahudin Smaji, docent dr. se. Devad Meanovi, docent Sead Jahi, profesor geografije </p><p>STATISTIKO-DEMOGRAFSKA OBILJEJA KOTARA SREBRENICA U VRIJEME AUSTROUGARSKE OKUPACIJE BOSNE I HERCEGOVINE ... ...................................... ................. 11 </p><p>Prof dr. se. Adib ozi Mr. se. Rusmir Djedovi MAHALA CRVENA RIJEKA U SREBRENICI KRAJEM 19. STOLJEA ......................................................... ....... .. ... 39 </p><p>RefikBULI PITANJE EKAVSKO-JEKAVSKE ZAMJENE JATA U GOVORU BONJAKA SREBRENICE ........................................... ..77 </p><p>PRILOZI </p><p>Juraj Kujundi SREDNJOVJEKOVNE CRKVE U SREBRENICl.. ........... ....... ............ 89 </p><p>Dr. Bazilije Pandi IVOT I DJELA filRJA DRAGIIA (o. 1445-1520) ............................ 97 </p><p>DOKUMENTA </p><p>Dr.sc. Devad Mahmutovi, docent Mahir Mahmutovi, dipl. pravnik PRVA PRESUDA ZA GENOCID U EVROPI POSLIJE DRUGOG SVJETSKOG RATA .................................................................. 129 </p></li><li><p>Rije urednika </p><p>Uobiajeno je da, kada se pie jedno nauno djelo, autor za djelo napie predgovor i uvod. Ovoga puta, kod izdavanja Knjige 2, Srebrenica kroz minula stoljea, Edicije Monumenta Srebrenica, umjesto predgovo-ra i uvoda, itaocima nudimo krai tekst pod naslovom Rije urednika. Nekoliko je razloga za takav pristup. Prvi, i prema naem miljenju, </p><p>najznaajniji razlogjeste daje Knjiga 2 ustvari, u metodolokom smislu, nastavak Knjige 1 pomenute edicije. Za Knjigu 1 smo napisali i predgo-vor i uvod i sve.to smo u tim tekstovima napisali ima istu, nepromijen-jenu vanost i znaenje i za ovu knjigu. Drugi razlog je taj to Knjiga 2 u strukturalnom smislu nije doivjela bitne izmjene. U prvom dijelu knjige nalaze se izvorni autorski tekstovi, u drugom dijelu su Prilozi, odnosno tekstovi autora koji su ranije objavljeni i u treem dijelu su dokumenti koji govore o genocidu koji je izvren nad Bonjacima u Bosni i Hercegovini u toku rata protiv bosanskohercegovakog drutva i njegove drave u periodu od 1992. do 1995. godine. Trei razlog odno-si se na pristup predmetu istraivanja koji autor primjenjuje. Poto se ovoga puta radi o pristupu vie autora iz perspektive vie naunih disci-plina, metodoloki je primjemije da urednik istakne osnovne napomene o djelu umjesto da pie predgovor i uvod u djelo. etvrti razlog je taj to je dolo do jedne izmjene u odnosu na Knjigu 1, a radi se o tome da tekst knjige nije dvojezian (bosanski i engleski) kao to je bio sluaj sa knjigom 1. Osnovni razlog je nedostatak sredstava. Ostaje nam nada da </p><p>emo svaku narednu, pa i ovu knjigu naknadno, tampati dvojezino na bosanskom i engleskom jeziku. </p><p>5 </p></li><li><p>Nadam se da emo se sloiti sa stavom da je, naalost, jo uvi-jek kod Bonjaka nedovoljno institucionalno i vrijednosno razvijen </p><p>simboliki iskaz i predstavljanje ukupne drutveno-historijske stvar-nosti. U okviru ukupnog simbolikog iskaza Bonjaka, genocid uinjen nad njima, koji je dokazan nauno i sudski kao, ne samo drutvena, ve i pravna injenica, predstavlja posebno mjesto. Svjesni ove injenice m Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijea Tuzlanskog kantona i grupa istraivaa pokrenuli su 2012. godine edici-ju Monumenta Srebrenica" s osnovnim ciljem da se na nauno-struan </p><p>nain bave istraivanjem, evidentiranjem, kategorizacijom, zatitom i prezentacijom istine o Srebrenici, odnosno istine o njezinoj daljoj i novijoj prolosti. Nekoliko je bitnih razloga zato je ovaj projekat potre-ban, nuan, drutveno i nauno opravdan. Ovom prilikom, u najkraem, </p><p>istai emo po naem miljenu najznaajnije. Prvi, istina o Srebrenici, ma koliko do sada kazivana, jo uvijek nije potpuno i cjelovito kazana. Drugi, genocid nad Bonjacima Zatiene zone UN Srebrenica", jula mjeseca 1995. godine i genocid nad Bonjacima u Doboju 1992. go-dine i okolini, sudski pravosnano su dokazane injenice. Civilizacijska je i ljudska vrijednost institucionalno promovirati tu istinu, odnosno </p><p>sprijeiti njezino negiranje, ideologizaciju i zloupotrebu. Spreavanje zaborava i negiranje genocida nad Bonjacima mogue je samo kroz </p><p>naunu i strunu odgovornost institucija. Trei razlog zbog kojeg je ovaj nauni poduhvat m Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijea Tuzlanskog kantona opravdan i potreban jeste maksimalistiki razvijeno stvarno i simboliko negiranje genocida u politikim, kulturnim, ideolokim, naunim i umjetnikim institucijama bosanskih Srba i bosanskih Hrvata. Najupeatljiviji, ne jedini, primjer in-stitucionalnog negiranja genocida nad Bonjacima Zatiene zone UN Srebrenica", jula mjeseca 1995. godine jeste Fond Istorijski projekat Srebrenica", Holandija kojeg finansira Vlada bosanskohercegovakog entiteta Republika Srpska. Fond Istorijski projekat Srebrenica", 2010. godine izdao je knjigu pod naslovom Srebrenica: Dekonstrukcija jed-6 </p><p>nog virtualnog genocida, u kojoj se neskriveno i krajnje bezobzirno negira genocid nad Bonjacima Zatiene zone UN Srebrenica, jula mjeseca 1995. godine". Da bismo bili svjesni do kojih se nivoa be-zobzirnosti, drskosti i nenaunosti ide, kada je u pitanju negiranje genocida nad Bonjacima Srebrenice, navest emo samo jedan stav iz naprijed navedene knjige. Na stranici 16 dobro plaeni autori Stefan </p><p>Karganovi i Ljubia Simi piu: sve to je vezano za Srebrenicu samo je jedna velika la i da se tamo u julu 1995. godine nije dogodilo nita </p><p>znaajno." Da bi se ova bezobzirna i izvanrazumska la obezvrijedila ne-ophodo je suprotstaviti joj se naunom argumentacijom, institucionalno, </p><p>izbjegavajui provincijalizam, mitomaniju, iskljuivost, ideologizaciju i nestrunost kao osnove na kojima je upravo zasnovana knjiga Sre-brenica: Dekonstrukcija jednog virtualnog genocida. Srebrenica kroz minula stoljea, Knjiga 2, edicije Monumenta Srebrenica", sluei se </p><p>naunom metodologijom u analizi historijskih injenica pokazuje i doka-zuje hiljadugodinju multietniku stvarnost Srebrenice koja je zloinom genocida nad Bonjacima jula mjeseca 1995. godine bila prekinuta. Zato je bitno pokazati dugostoljetni multietniki, multikulturni i mul-tireligijski karakter Srebrenice? Upravo zbog najnovijih pokuaja srbi-ziranja" historije Srebrenice, negiranja genocida, kriptoiziranja historije Bonjaka i njihove viestoljetne situiranosti u Srebrenici. Iako ih danas u Srebrenici nema, treba istai injenicu da Srebrenica svojim histori-jskim biem podjednako, kao i Bonjacima i Srbima, pripada i bosan-skim franjevcima. Iz tih razloga u ovoj knjizi donosimo u Prilozima dva vrlo znaajna nauna rada. To su: Juraj Kujundi, Srednjovjekovne crkve u Srebrenici, Dobri pastir, god. XVII - XVIII, Sarajevo 1968. i Dr. Bazilije Pandi, ivot i djela Juraja Dragiia, Dobri pastir, god. XXVI, svezak 1-11, Sarajevo, 1976. Historijske injenice neumoljivo </p><p>svjedoe da u srebrenikom multietnikom mozaiku Bonjaci predstav-ljaju kvintesencijalnu sadrajnost. Upeatljivo o tome govore histori-jske injenice interpretirane u radovima: Alija Sulji i drugi, Statisticko - demografska obiljeja kotara Srebrenica u vrijeme austrougarske </p><p>7 </p></li><li><p>okupacije, i Mahala Crvena rijeka na kraju 19. stoljea, autora Adiba ozia i Rusmira Djedovia. </p><p>Da je genocid drutvena i pravna injenica bonjake historije ne-koliko posljednjih stoljee pokazuje i dokumentarni prilog u treem dije-lu knjige. Radi se o radu Devada Mahmutovia i Mahira Mahmutovia o Nikoli Jorgiu - prvom osueniku za genocid u Evropi nakon Dru-gog svjetskog rata. Rad predstavlja nauni komentar prevoda Presude Evropskog suda za ljudska prava iz jula mjeseca 2007. godine kojom se pravomono potvruje osuivanje Nikole Jorgia, zvanog Jorga, od strane Dravnog suda njemake pokrajine Sjeverna Rajna - Westfalija u Dizeldorfu, na etiri doivotne kazne zatvora i osam kazni u trajan-ju od sedam do devet godina zatvora. Jorgi je osuen za genocid nad Bonjacima, koji su on i njegova grupa poinili u dobojskoj regiji 1992. godine. Jorgi je prva osoba u Evropi koja je nakon Drugog svetskog rata osuena za zloin genocida. Pravomono presueni genocidi nad Bonjacima u Srebrenici i Doboju i drugi genocidi za koje postoji osno-vana sumnja, a jo uvijek se vode pred Meunarodnim sudom pravde u Hagu i Sudom Bosne i Hercegovine, potvruju injenicu da su Vojska i policija Republike Srpske inile zloin genocida nad Bonjacima na ci-jelom prostoru Bosne i Hercegovine, poevi od 1992. do 1995. godine. Objektivno interpretiranje injenica o drutveno-historijskom biu Sre-brenice, prije svega o Bonjacima - njezinoj dugovjekovnoj kvintesen-cijalnoj sadrajnosti i genocidu koji je nad njima izvren prvorazredni je, ne samo nauni, ve prije svega opecivilizacijski zadatak, da se ne bi Bonjacima dogodio zloin memoricida kao preduslov za novi geno-cid. Opasno bi bilo i nehumana skrivati injenicu, a ona je bjelodana, na oba oka vidljiva, da jo uvijek nisu otklonjeni ni nacionalno-politiki (srpski), ni nacionalno-religijski (pravoslavni), ni nacionalno-kulturni (srpski) uzroci genocida nad Bonjacima. Nadamo se da e i ova knjiga biti jedan od segmenata/elemenata u openaunoj i opecivilizacijskoj brani spreavanja novog genocida nad Bonjacima na nain simbolikog 8 </p><p>uvanja kolektivnog bonjakog sjeanja na genocid, naalost, kao dio svoje historije, na prostoru izmeu dva velikodravna aspiranta na dravu Bosnu i Hercegovinu. </p><p>Dr. se. Adib ozi, redovni profesor </p><p>9 </p></li><li><p>dr. se. Alija Sulji, vanr. prof. dr. se. A/ma Kadui, docent dr. se. Sabahudin Smaji, docent dr. se. Devad M eanovi, docent Sead Jahi, profesor geografije </p><p>V V </p><p>STATISTICKO-DEMOGRAFSKA OBILJEZJA KOTARA SREBRENICA U VRIJEME </p><p>AUSTROUGARSKE OKUPACIJE BOSNE I HERCEGOVINE </p><p>STATISTICAL-DEMOGRAPHIC CHARACTERISTICS OF COUNTY SREBRENICA IN </p><p>THE PERIOD OF AUSTRO-HUNGARIAN OCCUPATION OF BOSNIAAND HERZEGOVINA </p><p>Apstrakt </p><p>U radu su prezentirani vaniji rezultati statistiko-demografskih istraivanja podruja kotara Srebrenica za vrijeme austrougarske okupacije, 1878-1918. godine. Istraivanja su obuhvatila podruja da-nanjih opina Bratunac i Srebrenica koja su bila jedinstveni teritorij za vrijeme austrougarske okupacije. Rezultati istraivanja se uglavnom odnose na statistiko-demografske podatke dobivene slubenim popisi-</p><p>11 </p></li><li><p>ma stanovnitva Bosne i Hercegovine za vrijeme okupacije, i to: 1879, 1885, 1895. i 1910. godine. Znaaj ovih popisa je u tome to su obuh-vatili cjelokupno bosanskohercegovaka stanovnitvo prema naseljen-im mjestima i prema, za taj period, najvanijim statistikim obiljejima stanovnitva. Popisima su obuhvaena sljedea demografska obiljeja: spol, dob, vjerska pripadnost, ekonomska struktura i dr. </p><p>Kljune rijei: Kotar Srebrenica, Austro-Ugarska monarhija, demo-grafija, statistika, popis, naselja, struktura stanovnitva. </p><p>Abstract </p><p>In this paper significant results of statistical-demographic re-searches of county Srebrenica in the period of Austro-Hungarian oc-cupation from 1878 to 1918 are presented. Researches included areas of municipalities Bratunac and Srebrenica which were united territory in the period of Austro-Hungarian occupation. Results of researches are mostly referring to statistical-demographic facts which are obtained from population censuses in Bosnia and Herzegovina from Austro-Hun-garian period in 1879, 1885, 1895 and 1910. Significance of these cen-suses lays in the fact that they included entire Bosnia and Herzegovina's population in populated settlements and the most important statistical features in that period. Demographic features included in censuses are gender, age, religious affiliation, economic structure etc. </p><p>Key words: County Srebrenica, Austro-Hungarian Monarchy, demogra-phy, statistics, census, settlements, population structure. </p><p>12 </p><p>1. Uvod </p><p>Ekonomsko i vojno slabljenje Osmanskog carstva, koje je zapoelo krajem 17. stoljea, a nastavilo se tokom 19. stoljea, te njegov nestanak s politike i historijske scene poetkom 20. stoljea, ostavit </p><p>e velike posljedice na tadanji Bosanski paaluk, ali i kasnije na samu dravu Basnu i Hercegovinu. Pobunom srpskih kmetova u istonoj Her-cegovini i Bosanskoj krajini, u ljeto 1875. godine, uz svesrdnu pomo pobunjenicima od strane kneevine Srbije i Crne Gore, a kasnije i Rusije, </p><p>zapoela je tzv. velika istona kriza" koja je imala za cilj protjerivan-je muslimanskog ivlja iz Evrope, odnosno s Balkanskog poluostrva. Objava rata Osmanskom carstvu od strane Srbije i Crne Gore 1876. go-dine, a kasnije i Rusije, 1877. godine, imat e za posljedicu Sanstefanski mirovni ugovor, zakljuen izmeu Rusije i Turske u San-Stefanu ( okoli-na Istambula), 3. marta 1878. godine. lanom 14. Sanstefanskog ugov-ora, pored nezavisnosti Crne Gore, Srbije, Rumunije i polunezavisne velike Bugarske, predviena je i autonomija za Bosnu i Hercegovinu. Neki dijelovi ovog mirovnog ugovora bili su u suprotnosti s ranijim tajnim dogovorom izmeu Austro-U garskog i Ruskog carstva, tako da su velike sile (Austro-Ugarska, Njemaka i Engleska) zahtijevale re-viziju Sanstefanskog mirovnog sporazuma. Ta revizija sprovedena je na Kongresu velikih sila u Berlinu od 13. juna do 13. jula 1878. godine </p><p>(Imamovi, 1998: 347). Kongres velikih sila raspravljao je o lanu 14. Sanstefanskog mirovnog ugovora na osmoj sjednici dana 28.06.1878. godine. Taj lan se, izmeu ostalog, odnosio i na status Bosne i Her-cegovine u okvirima Osmanskog carstva (Imamovi, 1998: 347). Pri-jedlog britanskih delegata da se Austro-Ugarskoj povjeri uprava nad Bosnom i Hercegovinom prihvaen je od strane predstavnika ostalih sila, ali ne i turskih delegata koji su taj prijedlog naknadno prihvatili 4. jula 1878. godine uz odreene uslove (Imamovi, 1998: 347). lanom 25. Berlinskog mirovnog ugovora dato je pravo Austro-Ugarskoj da privremeno okupira i upravlja Bosnom i Hercegovinom, uz potovanje suverenih prava osmanskog sultana (lmamovi, 1998: 348). </p><p>13 </p></li><li><p>Okupacija teritorije Bosne i Hercegovine od strane austrougar-skih vojnih snaga zapoela je 29. jula, a zavrena je 20. oktobra 1878. godine. Otpor okupaciji pruili su samo Bonjaci, a katolici i pravo-slavci, kao i mnogo puta u povijesti Bosne, bili su na strani agresora. </p><p>Podruje kadiluka Srebrenica su austrougarske snage okupirale 29. septembra 1878. godine, tj. dva dana nakon okupacije grada Zvomi-ka (Mandi, 1910: 80). </p><p>2. Pripreme austrougarske okupacione vlasti za provoenje popisa stanovnitva Bosne i Hercegovine 1879. godine </p><p>Austro-Ugarska monarhija, kao ureena i organizovana drava, odmah nakon okupacije Bosne i Hercegovine poela je da uvodi sistem javne up...</p></li></ul>