)(1%ø/ø0/(5ø h1ø7( %$6ø70$.ø1(/(5pdf.oncelikyayinlari.com/dosyalar/8/fenbilimleri... · 2020....

9
FEN BİLİMLERİ ÜNİTE 5 BASİT MAKİNELER NCELiK yayınları www.oncelikyayinlari.com https://www.instagram.com/oncelikyayinlari https://www.facebook.com/oncelikyayinlari

Upload: others

Post on 02-Feb-2021

14 views

Category:

Documents


0 download

TRANSCRIPT

  • FEN BİLİMLERİÜNİTE 5

    BASİT MAKİNELER

    NCELiK yayınlarıwww.oncelikyayinlari.com

    https://www.instagram.com/oncelikyayinlari https://www.facebook.com/oncelikyayinlari

  • BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    NCELiK yayınları

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    2 www.oncelikyayinlari.com

    >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    BASİT MAKİNELERBasit Makinelerin Özellikleri¤ Bir işi daha kolay yapmamızı sağlarlar.¤ Genellikle bir kaç parçadan oluşurlar.¤ Sadece tek bir kuvvet çeşidi kullanılır.¤ Kuvvetten veya yoldan kazanç sağlarlar. Bazı basit makineler sadece iş yapma kolaylığı sağlar.¤ Kuvvetin yönünü, büyüklüğünü(şiddetini) de-ğiştirebilirler.¤ Bir işin yapılma hızını azaltabilirler.¤ Bir enerjiyi başka enerjiye dönüştürebilirler.

    Basit Makinelerle Neler Yapılamaz?¤ İş ve enerjiden kesinlikle kazanç sağlanamaz. Çünkü bir basit makine kendisine verilen enerjiden daha fazla enerji elde edemez.

    ¤ Aynı basit makine üzerinde hem kuvvetten, hem yoldan kazanç sağlanamaz. Kuvvetten kazanç varsa yoldan kayıp vardır; yoldan kazanç varsa kuvvetten kayıp vardır.

    Kuvvet Kazancı: Uygulanan kuvvetin elde edilen kuvvetten küçük olmasıdır. Örneğin el arabasında 500 N’luk bir yükü 100 N’luk kuvvetle kaldırabiliriz.

    ¤ Kuvvet kazancı, yükün kuvvete oranı olarak da ifade edilir. Yük/Kuvvet oranı ne kadar büyük olursa kuvvet kazancı o kadar büyük olur.

    Giriş Kuvveti: Basit makineye uygulanan kuvvettir.

    Çıkış Kuvveti: Uygulanan kuvvetin etkisiyle basit makine üzerinde oluşan kuvvettir. Çıkış kuvveti genellikle yük tarafında oluşur.

    Basit makineler¤ Makaralar¤ Kaldıraçlar¤ Eğik düzlem¤ Çıkrık¤ Dişli çarklar¤ Kasnaklar

    Basit Makine Örnek�eri

    Hareketl�MakaraSab�t Makara

    Palanga Palanga

    Eğ�k Düzlem

    Çıkrık

    Kaldıraç

    KasnakD�şl�çark

    V�da

  • >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    MAKARALARBir eksen etrafında dönebilen, çevresinden ipin geçebileceği kanal bulunan basit makinelerdir.Makaralar ikiye ayrılır.1- Sabit makara2- Hareketli makara

    Sabit MakaralarSabit bir noktaya asılan ve dönerek cisimlerin hareket etmelerini kolaylaylaştıran makaraya sabit makara denir.

    Sabit Makaraların Özellikleri¤ İş yapma kolaylığı sağlarlar.¤ Kuvvetin yönünü değiştirirler.¤ Bir ip yardımıyla sadece kendi ekseni etrafında döner.¤ Aşağı, yukarı; sağa ve sola hareket etmezler.¤ Kuvvetten ve yoldan kazanç sağlamazlar.¤ Kuvvetten ve yoldan kayıp da yoktur.¤ Sabit makaralarda ip ne kadar çekilirse yük de o kadar yükselir.NOT: Sabit makaralarda makara ağırlığının her-hangi bir önemi yoktur.¤ Sabit makaralarda taşınan yükü dengelemek için yükün ağırlığı kadar kuvvet uygulamak ge-rekir.

    BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    www.facebook.com/oncelikyayinlari

    100N

    100N

    50N

    50N

    75N

    75N

    25N

    25N

    ���

    � ���

    Yük ağırlığı = Kuvvet büyüklüğü

    P=F

    � �

    � �Kuvvet�n

    uygulanmayönü

    Yükünhareket

    yönü

    Kuvvet�nuygulanma

    yönü

    Yükünhareket

    yönü

    Kuvvet�nuygulanma

    yönü

    İp ger�lmes�

    Bayrak d�reğ�

    İnşaatDağcılık

    Yük gem�ler�Olta

    V�nç

    Sabit Makaraların Kullanm Alanları

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    3 www.oncelikyayinlari.com NCELiK yayınları

  • BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    NCELiK yayınları

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    4 www.oncelikyayinlari.com

    >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    Hareketli MakaralarYük ile birlikte hareket eden makaralara hareket-li makara denir. Hareketli Makaraların Özellikleri¤ İş yapma kolaylığı sağlarlar.¤ Çok ağır yükleri daha az kuvvetle kaldırmak için kullanılırlar.¤ Bir ip yardımıyla hem kendi ekseni etrafında dönerler, hem de yükle birlikte aşağı, yukarı; sağa, sola hareket ederler. ¤ Kuvvetten kazanç sağlarlar fakat aynı oranda yoldan kayıp vardır.¤ Hareketli makaralarda ip 2 metre kadar çekilir-se yük 1 metre kadar yükselir.¤ Hareketli makaralarda taşınan yükü denge-lemek için yükün ağırlığından daha az kuvvet uygulanır.NOT: Hareketli makaralarda, makaralar yükle birlikte taşındığından toplam yük makara ve yükün ağırlığı kadardır.

    100N

    50N

    100N

    25N

    Hesaplamalarda makaraağırlıkları dkkate alınmamıştır.

    Toplam yük ağırlığı

    Yükü taşıyan p sayısı� Kuvvet büyüklüğü

    Yükünhareket

    yönü

    Kuvvet�nuygulanma

    yönü

    Hareketl�Makaraların Kullanım

    Alanları

    �Yükünhareket

    yönü

    �Kuvvet�n

    uygulanmayönü

    V�nç

    Araba kurtarma

    Yelkenl�ler Yük gem�ler�

  • >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    5 www.oncelikyayinlari.com

    PalangalarEn az bir sabit ve bir hareketli makaranın ip ile beraber kullanılmasıyla oluşturulan sisteme palanga denir. Palangaların Özellikleri¤ İş yapma kolaylığı sağlarlar.¤ Çok ağır yükleri daha az kuvvetle kaldırmak için kullanılırlar.¤ Kuvvetten kazanç sağlarlar.¤ Yoldan kayıp vardır.NOT: Palanga sistemindeki hareketli maka-ralar yükle birlikte taşındığından toplam yük hareketli makaralar ve yükün ağırlığı kadardır.¤ Palangalarda taşınan yükü dengelemek için uygulanan kuvvetin büyüklüğü, kuvvetin yönüne göre değişebilir. Aşağıda verilen palanga örnek-lerini inceleyiniz.

    60N

    15N20N

    60N

    Kuvvet yukarı yönlü Kuvvet aşağı yönlü

    Toplam yük

    �UygulanankuvvetMakara sayısı + 1

    Toplam yük

    �UygulanankuvvetMakara sayısı

    Hesaplamalarda makara

    ağırlıkları dikkate alınmamıştır.

    Yükünhareket

    yönü �

    Kuvvet�nuygulanma

    yönü

    Kuvvet�nuygulanma

    yönü

    Yükünhareket

    yönü�

    Yükünhareket

    yönü �

    Kuvvet�nuygulanma

    yönü

    Palangalar daha çok v�nçlerdeve yük gem�ler�nde kullanılır.

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    NCELiK yayınları

  • BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    NCELiK yayınları

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    6 www.oncelikyayinlari.com

    >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    Destek

    �Yük

    Yük

    Destek

    Kuvvet

    Kuvvet

    Destek

    Yük�

    Yükağırlığı

    Yük koluuzunluğux =

    Kuvvetbüyüklüğü

    Kuvvet koluuzunluğux

    Kesinlikle

    kuvvet

    kaybı

    vardır.

    Kesinlikle

    kuvvet

    kazancı

    vardır.

    Kuvvet

    KaldıraçlarBir destek noktası üzerinde hareket edebilen basit makinelere kaldıraç denir.

    Kaldıraçların Özellikleri¤ İş yapma kolaylığı sağlarlar. ¤ Kaldıraçlarda yük kolu, kuvvet kolu ve destek bulunur.¤ Yükün bulunduğu kola yük kolu; kuvvetin bu-lunduğu kola kuvvet kolu adı verilir.¤ Bazı çeşitleri kuvvetten kazanç sağlarken bazı tip kaldıraçlar kuvvetten kazanç sağlamaz.Not: Kaldıraçlarda kuvvet kazancı oluşabilmesi için kuvvet kolunun yük kolundan uzun olması gerekir. Kuvvet kolu, yük kolundan hangi oranda büyükse o oranda kuvvetten kazanç oluşur. Kuv-vetin ortada olduğu kaldıraçlarda ise her zaman kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır.

    ¤ 3 çeşit kaldıraç bulunur.

    a) Desteğin ortada, yük ve kuvvetin uçta olduğu

    b) Desteğin uçta, yükün ortada, kuvvetin uçta olduğu

    c) Desteğin uçta, kuvvetin ortada, yükün uçta

    Kuvvet kolu��

    Yük �Kuvvet

    Yük koluDestek

    KuvvetKuvvet kolu

    Destek

    �Yük kolu

    Yük

    YükYük kolu

    Destek

    �Kuvvet kolu

    Kuvvet

    Örnekler

    Örnekler

    Örnekler

    Gazoz açacağıCev�z kıracağı El arabası

    Fındık açacağı

    Tahterevall� Kayık küreğ�Tırnak makası

    Keser Pense-Kerpeten Makaslar

    Kürek Olta Cımbız

    Maşa Zımba mak�nes�

  • BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    NCELiK yayınları

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    7 www.oncelikyayinlari.com

    >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    Eğik Düzlem¤ Bir cismi, belirli bir yüksekliğe daha az kuvvet harcayarak çıkarabilmek için kullanılan yatık yüzeylere eğik düzlem denir.

    Eğik Düzlemlerin Özellikleri¤ İş yapma kolaylığı sağlarlar.¤ Eğik düzlemlerde daima kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.¤ Eğik düzlemler hareketsizdir.

    ¤ Eğik düzlemlerde yol uzunluğu arttıkça uygu-lanan kuvvetin büyüklüğü ve eğim azalır.( Sağ taraftaki resim)¤ Eğik düzlemlerde yol uzunluğu azaldıkça uy-gulanan kuvvetin büyüklüğü ve eğim artar.( Sol taraftaki resim)Not: Yukarıdaki resimde her iki durumda da yapılan işler eşittir.

    P

    Fh L

    Pxh = FxL

    Eğ�k düzlemlerde yük, kuvvet, yüksekl�kve uzunluk arasındak��l�şk�

    Yük x Yüksekl�k = Kuvvet x Uzunluk

    �Eğ�m azUygulanan kuvvet�azRampa uzunluğu�fazla

    �Eğ�m fazlaUygulanan kuvvet�fazlaRampa uzunluğu�az

    Yük

    �Ku

    vvet

    Ramp

    a uzu

    nluğu

    Yüksekl�k

    Uzunluk (L)

    Yüksekl�k

    (h)

    Eğ�k Düzlem Örnekler�

    Engell�rampası Yokuşlu, v�rajlı yollar

    Yük taşıma Merd�ven

  • >>> N

    CELiK

    <<<

    'li o

    lmak i

    çin s

    ayfa

    mız

    ıta

    kip

    edeb

    ilir

    siniz

    .

    BASİT MAKİNELER ÜNiTE 5

    8

    Abdu

    lkad

    ir O

    RAK

    CI -

    Bur

    han

    BOZT

    AŞ -

    Meh

    met

    ALİ

    ŞEN

    AY -

    Süle

    yman

    ALT

    INTA

    Ş

    ÇıkrıkMerkezleri çakışık farklı silindirlerden oluşan ve sabit bir eksen etrafında dönebilien basit maki-nelere çıkrık denir. Çıkrıkların Özellikleri¤ İş yapma kolaylığı sağlarlar. ¤ Kuvvetten kazanç sağlar.¤ Yoldak kayıp vardır.¤ Çıkrıkta kuvvetin uygulandığı kola çıkrık kolu denir. Çıkrık kolu kaldıraçlardaki kuvvet kolu ile benzerlik taşır.Not: Çıkrıkta kuvvet kazancını arttırmak için;¤ Çıkrık kolunun yarıçapı arttırılır.¤ Yükün bağlı olduğu silindirin yarıçapı küçültü-lür.En çok biline basit makinelerden olan kuyu çıkrı-ğı aşağıda verilmiştir.

    A : Yükün bağlı olduğu küçük silindir.B : Kuvvetin uygulandığı çıkrık kolunun oluştur-duğu büyük silindir.

    r : Küçük silindirin yarıçapı.R : Büyük silindirin yarı çapı yani çıkrık kolu.

    Örnekler

    Dişli çarklarHareketin yönünü ve hızını değiştiren, silindir şeklinde etrafında dişler olan basit makinelerdir.Dişliler aşağıdaki gibi farklı şekillerde birbirlerine bağlanabilirler.

    Saatlerde, bisiklet tekerlerinde, tank paletlerinde, motorlarda kullanılırlar.

    KasnaklarHareketin yönünü ve hızını değiştirmek için kul-lanılan basit makinelerdir. Kasnaklar aşağıdaki gibi farklı şekillerde birbirlerine bağlanabilirler.

    Dikiş makinelerinde, araç motorlarında, oyuncak arabalarda, yürüyüş bantlarında, yürüyen merdi-venlerde, merket kasalarında kullanılırlar.

    Bunların dışında birden fazla parçayı tuturmak için kullanılan vida ve cisimleri parçalamak ve kesmek için kullanılan kama da birer bast maki-nedir.

    Bileşik Makineİki ya da daha fazla basit makinelerden oluşan sistemlere bileşik makine denir. Örneğin bisiklet kaldıraç, dişli, çıkrık, vida gibi basit makinelerden oluşmaktadır. Aşağıda bir bileşik makine düze-neği verilmiştir.

    Çıkrık kolu

    Kuyu çıkrığı

    AB

    Kuvvet

    r R

    Kalemtıraş Kahve değ�rmen�

    Musluk Kapı kolu

    D�reks�yonTornav�da

    B�s�klet pedalı Kıyma mak�nes�

    AB

    A

    B

    AB

    A

    B C

    B

    A

    AB

    www.oncelikyayinlari.com NCELiK yayınları

  • Öncel�kl�Set�n�z 3'ü B�r Arada

    SİZ DE NCELİKLİ OLUN!

    LGS’de

    Denemelerimizin örnek PDF’leri, bayi listesi ve satın alma işlemleri için;

    www.oncelikyayinlari.com

    https://www.instagram.com/oncelikyayinlari https://www.facebook.com/oncelikyayinlari

    Sosyal medya hesaplarımız

    NCELiK yayınları