( uzungöl ) “doĞal afet olarak kar ”

Click here to load reader

Post on 29-Jan-2017

222 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • TCOrman ve Su leri Bakanl

    lleme ve Erozyonla Mcadele Genel Mdrl Kontrol Proje Yapm Hizmet ii Eitimi

    25-27. 06.2012Trabzon ( Uzungl )

    DOAL AFET OLARAK KAR

    brahim GrerGazi niversitesi, Mhendislik Fakltesi, naat Mhendislii Blm

    Maltepe/ANKARATel : 90 312 582 32 46 Fax: 90 312 230 84 34,

    gurer@gazi.edu.tr http://websitem.gazi.edu.tr/site/gurer

    mailto:gurer@gazi.edu.trhttp://websitem.gazi.edu.tr/site/gurer

  • Doal Afet Olarak Kar

    atlarda Kar Yk

    Karayollarnda kar savruntusu

    Yamalarda Dmesi

    Kastamonu Kre,1993

    USA, Wyoming 2000

    aykara , Karaam ,1993

  • Karn sosyal hayata olumsuz etkileri asndan bakldnda

    lkemizde , kar savruntusu, atlarda fazla kar birikimi ve buzlanma yznden ky ve mezralarda yaayan insanlar hayatlarn ve evlerini kaybetmekte, yollar kapanmakta, ormanlk alanlar,yollar ve enerji hatlar tahrip olmaktadr.

    www.snow

    Istanbul Edirne Otoban 2001 JP Yamagata 2000

  • Hakkari-ukurca yolu Snbl Km 1,March1993

    Afeti Asndan Son Durum

    Nasl ?

    Son 50 ylda 353 olay meydana gelmi

    olup, ylda ortalama 7 olaynda yaklak

    20 kii olmak zere, toplam 979 kii hayatn

    kaybetmi, zellikle 1991-1992 k

    mevsiminde 328, 1992-1993 k mevsiminde

    135, 1993-1994 k mevsiminde ise 26 kii

    hayatn kaybetmitir. Maddi kayplar

    hakknda, 50 yllk dnemde nakledilmesine

    karar verilen hane says 5164 olup bugnk

    rayice gre herbir hane nakli devlete

    yaklak 40 Milyar TL (25 000 $) mal

    olmaktadr.

  • 1991-1992 k mevsiminde Gneydou Anadolu'da sadece TCK 11. (Van)

    Blge Mdrl, toplam 2230 km.'lik yolda 75 gn sreyle yapt kar

    ve mcadelesinde o gnk rayile 40 milyar TL ( 6 Mlyon $)

    harcamtr .

    Van Hakkari yolu Km 179 Zap suyu kys,1993

    Van Hakkari yolu Km 179 Zap suyu kys,1993

  • larn Ulama Etkisi

    Karayollar zerinde inaa edilen

    tnellerin boyutlandrlmas ok

    nemlidir. Tecrbeler tnel

    boylarnn bir kat daha fazla

    olmas halinde tam yarar

    salanacan gstermektedir.

    Birbirine yakn

    Tneller arasnda dahi

    yol kapanmas

    olmaktadr

    Plmr TCK,2002

    Plmr TCK,2002

  • Kar Ya Tiplerinin Uluslararas Snflandrm

  • Kar Kristalleri ve eitleri

    Gnn serin saatlerinde kara, birbytele baklrsa genel olarak her zaman 6 dal olan kristallerden olutuugrlr.

  • Karn Mekanik zellikleri

    Kar viskoelastik bir maddedir. Hem yava akc yapkan bir svnn, hem de elastik bir katnn zelliklerini gsterir.

    Bu zellikler karn younluuna, dane tipine ve hava scaklna gre deiir.

    Karn kristalleri arasndaki ekme gc younluu arttka artar, ok ince taneli eski karda en yksek deerine eriir ve kar rtsnn scaklnn artmas ile birlikte art gsterir.

  • Kar n Deiimi (Metemorfizma)

    Kar alak kotlarda izotermal olunca, ok geometrik olan altgen kristal ekillerini kaybederek yava yavaserbest su haline dnr. Kar erimesi, hava scaklnn ve rzgar hznn artmas ile doru orantldr.

    SLF,1994

    SLF, 1994 SLF, 1994Mon Blanc,1996

    Kzlcahamam 2004

  • Gzlemi Yaplan Fiziksel Parametreler:

    2. Kar derinlii, 3. Kar younluu

    4. Kar su edeeri (Genelde hesaplanan ortalama deer havza index

    deeri olarak kullanlr)

    5. Kar mukavemetinin lm , tabakalamann belirlenmesi (OGM)

    1. Kar rtsnn alansal dalm

    Lapland 1973Kayseri 1998

  • Biraz Daha Aklamak gerekirse:

    Kar Younluu : Kar tabakasnn eidine gre (toz kar, slak kar), 50 kg/m3 - 500kg/m3 arasnda deien fiziksel zelliktir.

    Yeni yam karn younluu ortalama olarak %10 (100 kg/m3) varsaylabilir. Karbekledike younluu artar ve %50 - %60a kadar ykselir. Younluk %40 - %50dolaylarna knca, kar suyu ak haline dnr.

    Kar-Su Edeeri : Kar rtsndeki toplam suyun mm veya cm olarak tanmdr.Kar-Su Edeeri ile derinlik arasndaki bant kar younluunu verir. Suedeerini %100e tamamlayan deer karn kalitesi, yani kardaki buzmiktardr. Eer scaklk 0Cn altnda ise kalitesi %100dr.

    Albedo : Kar ktlesinin ksa dalgal radyasyonu yanstma zelliidir. Albedo, yenidm karda %80, hatta baz ender durumlarda da %90 iken erime dnemisonuna doru %40 lara kadar iner. Bahar aylarnda kar rtsnn albedosuortalama %50 ve hava scakl da ortalama 10o C, k aylarnda ise albedo %70ve , hava scakl 1.1o C olarak alnabilir

  • 1. Klasik lm Yntemler

    PluviometrePluviyographTotalizatorKar Kurslarnda , kar numune alma aletiyle

    - Mount Rose (DSI ve nceki EIEI)- Japon OSK 707- Avrupada kullanlan numune alc

    Kar DirekleriKar YastklarKar tablasyla yeni kar lm

    Kar gzlem/lm yntemleri

    SCS,1965

    DMI, 2009

  • Lapland, 1973 Lapland, 1973

    Bayburt Globa ,1996

    Pluviyometrelerle kar lm en pratik yntemdir, kar eritilerek su ykseklii mm olarak ifade edilir. Numune alma aleti kullanm deneyim gerektirir.

  • Kar lmler Teknikleri

    Kar Kurslarnda

    Kar derinlii, suedeeri, younluu ve kar

    rtsnn alansal dalm gibi kar rts

    ilgili fiziksel parametrelerin gzlemleri ya

    kar hidrologlar tarafndan havza st

    kotlarnda kurulmu kar kurslar denilen

    sabit gzergahlarda yaplr. DSI ve nceki

    EIE tarafndan, en az 10 noktada kar

    numune alcs ile kar zelliklerinin

    belirlendii kar kurslarnn (istasyonlarnn)

    havzay bitki rts, ykseklik ve

    topografik adan temsil etmesi gerekir.

  • Kar numune alma aleti

    ile:

    Kar-su edeerini belirlemek iin

    9,5 cm apnda ve 55 cm

    yksekliinde silindir bir boru ve

    bunu kaplayan bir metal ksmdan

    oluan bir sistemdir. st ksmnda

    yine metalden yaplm bir kulp

    ksm vardr. Bu ksmdan kancas

    yardmyla aslan, daha nceden

    kalibre edilmi bir terazi ile kar-su

    edeeri okunabilir.

  • AVRUPADA KAR LM

  • Ikda, kar lm,1998

    Sodankyla,1972

  • Finland Lapland Enentekio 1972

    USA, 1965Lapland 1972

    lmlerde yaplabilecekhatalara rnekler

  • Kar Eelleri ve Kar

    Direkleriyle:

    Devaml kar rtsnn derinlii ise kar

    eelleri kullanlarak llr. Bu amala

    her gn veya 5 gnlk aralarla lm

    yaplabilecei gibi, eriilmesi g

    yerlerde helikopter veya drbn

    kullanlarak 15 veya 30 gnde bir de

    yaplabilir. Bu ekilde llen derinlikler

    biriken kar rts derinliidir. Bylece

    kar rts derinliinin zamanla deiimi

    elde edilmi olur.

  • Kar yastklaryla:

    Kar yastklar, yzeyden erimeyi

    arlktaki azalma (suyun yastktan

    akp gittii varsaylarak) olarak

    alglar.

    Trkiyedeki aratrma amal kar

    yastklarnn kullanm 1995 ylnda

    nceki KHGM tarafndan temsili

    havzalarda balatlmtr. Daha

    sonra niversiteler de katlmtr

    ou durumda buharlama ihmal

    edilebilmektedir ve arlktaki

    azalmann su ktsndan dolay

    meydana geldii dnlmektedir.

  • Kar Tablasyla

    Yeni yaan karn yksekliini lmek iin kullanlr. zeri beyaz renkli ve 30x30 cm boyutlarndadr. Karlkl her iki tarafnda karda kaybolmamas iin metal paralarbulunur. Tabla, rzgardan etkilenmeyen bir yere yerletirilir ve her gn yeni yaan kar, tabla zerinde tahtadan yaplm metre ile llr. Yeni trleri daha pratiktir.

  • Kar tablasyla son 24 saatte biriken yeni kar lm

    SLF, 1994

    Uzungl 1994

  • Hava Fotoraflar

    Uzaktan Alglama

    Uydu Fotoraflar

    Gerek Zaman bazndaVeri Toplama

    Nkleer Yntemler

    2. Modern Yntemler

    ErzurumKHGM,2002

  • Radarla:

    Kar taneleri yamur damlacklarna gre radar dalgalarn daha gl bir ekildeyanstrlar ve dolaysyla da radar grntleri iki farkl trdeki ya birbirlerindenayrt edebilir ve belli bir sanak iin kar yann alansal dalmn belirlemek iinkullanlabilir.

    Taze karn yksek albedo deeri sayesinde de uydu gzlemleri ile kar yann alansaldalm bulunabilir.

  • Jstec,2000

  • KAR RTSNN TRKYEDEK DAILIMI

    Devlet Meteoroloj leri Genel Mdrlnn tm Trkiyeye yaylm meteoroloji

    istasyonlar devaml olarak hidrometeorolojik veri toplamaktadr. Gnlk olarak

    toplanan yan tr, miktar zamansal ve alansal daglm devaml gzlenmektedir.

    Ancak meteoroloji istasyonlarnn tamam il veya ilelerde kurulu olduundan toplanan

    bu tr verilen daha ziyade yerleim yerlerini temsil etmektedir. Uzun dnem

    gzlemlerinin analizi sonucu Trkiyenin kar rtsnn alansal dalm ile ilgili olarak

    DMI ce hazrlanm olan Yllk ortalama karla rtl gnler says, Yllk ortalama kar

    yal gnler says ve En yksek kar kalnlklarn haritalar aada verilmitir.

    Ancak Uluda, ve Kartalkaya gibi k turizm alanlarnda kurulmu olan zellikle kalc

    kar rts sresi ve en yksek kar kalnl ile ilgili bilgilerin dikkatlice deerlendirilmesi

    gereklidir.

  • -120.0

    0

    2.0

    0

    5.0

    0

    10.0

    0

    20.0

    0

    30.0

    0

    40.0

    0

    50.0

    0

    75.0

    0

    100.0

    0

    150.0

    0

    200.0

    0

    ADAPAZARI

    ADIYAMAN

    AFYON

    ARI

    AKSARAY

    AMASYA

    ANTAKYA

    ANTALYA

    ARDAHANARTVN

    AYDIN

    BALIKESR

    BARTIN

    BATMAN

    BAYBURTBLECK

    BNGL

    BTLS

    BOLU

    BURDUR

    BURSA

    ANKIRI

    DENZLDYARBAKIR

    ELAZI

    ERZNCAN

    ERZURUM

    ESKEHR

    GAZANTEP

    GRESUN

    GMHANE

    HAKKAR

    IDIR

    KAHRAMANMARA

    KARAMAN

    KARS

    KASTAMONU

    KAYSER

    KL S

    KIRIKKALE

    KIRKLAREL

    KIREHR

    KONYA

    KTAHYA

    MALATYA

    MANSA

    MARDN

    MERSN

    MULA

    MU

    NEVEHR

    NDE

    ORDURZE

    SAMSUN

    ANLIURFA

    SRT

    SNOP

    SVAS

    TEKRDA

    TOKAT

    TRABZON

    TUNCEL

    UAKVAN

    YOZGAT

View more