menselijke waardigheid npv, amersfoort 19 mei 2009

of 31 /31
Menselijke waardigheid NPV, Amersfoort 19 mei 2009 1.Herkomst 2.Soorten waardigheid en problemen 3.Model van integratie Dr Carlo Leget, Universiteit van Tilburg www.zorgethiek.nu

Upload: becca

Post on 12-Jan-2016

34 views

Category:

Documents


0 download

DESCRIPTION

Menselijke waardigheid NPV, Amersfoort 19 mei 2009. Herkomst Soorten waardigheid en problemen Model van integratie. Dr Carlo Leget, Universiteit van Tilburg www.zorgethiek.nu. De spraakverwarring. Waardigheid: decorum Dying with dignity leeg begrip: nutteloos (Ruth Macklin) - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

Page 1: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Menselijke waardigheidNPV, Amersfoort 19 mei 2009

1. Herkomst2. Soorten waardigheid en

problemen3. Model van integratie

Dr Carlo Leget, Universiteit van Tilburgwww.zorgethiek.nu

Page 2: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

De spraakverwarringWaardigheid:- decorum

- Dying with dignity

- leeg begrip: nutteloos (Ruth Macklin)

- intrinsiek

- ervaringsfeit

- synoniem voor autonomie

- …

Page 3: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

De herkomst

Waardigheid in Van Dale:1. Hoedanigheid van waardig te zijn; eigenschap of

omstandigheid van eerbied te verdienen of wekken [waardig=achting, eerbied verdienend of wekkend]

2. Ambt waaraan eer en aanzien verbonden is, aanzienlijke betrekking

3. (scheik.) valentie, het getal waterstof- of andere eenwaardige atomen waarmee een atoom van een element zich kan verbinden

Semantisch: eerbied, achting, respect, eer, hoogachting, …

Page 4: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Cicero (106 - 43 v. Chr.)

1. Sociaal: publieke erkenning van iemands functie

2. Innerlijke en blijvende wezenstrek waardoor een mens zich van andere wezens onderscheidt

Page 5: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Oude en Nieuwe Testament

OT: nauwelijksNT: semnotes 3 keer:

‘ernst’

Page 6: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Kerkvaders

Dignitas Christiana

Wezenstrek krijgt christelijke betekenis, omdat de mens is geschapen naar Gods beeld.

Augustinus: ‘Zoals God elk schepsel overtreft, zo overtreft de ziel elk lichamelijk schepsel door de waardigheid van haar natuur’

Page 7: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Thomas van Aquino (1224/5-1274)

Waardigheid van de persoon als zelfstandig zijnde met een rationele natuur

Imago Dei motiefVrije wil-motief

Waardigheid: moreel – amoreel

Page 8: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Summa Theologiae II-II q. 64, a. 2, ad3Mag je een zondaar doden?

… een mens die zondigt wijkt af van wat redelijk is. Daarom zinkt hij onder de menselijke waardigheid voor zover een mens van nature vrij is en omwille van zichzelf bestaat, en zakt hij af tot het niveau van de ondergeschiktheid van dieren. Zo iemand wordt dan geordend op het nut van anderen, volgens wat er in Ps 49,21 staat: de mens, wanneer hij in eer is, ziet het niet in. Hij lijkt op lastdieren zonder verstand, en wordt huns gelijke. En in Spr 11,28 staat: wie dwaas is zal de wijze dienen. Daarom, hoewel het op zichzelf slecht is om een mens te doden die zijn waardigheid nog bezit, kan het goed zijn om een zondaar te doden. Want een slecht mens is slechter dan een dier en richt meer schade aan, zoals de Filosoof zegt in I Politica 1 [1253a32] lectio 1 en in VII Ethica 6 [1150a7] lectio 6.

Page 9: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

STh III, q. 46, a. 5: heeft Christus alles geleden?

co: … secundum genus, passus est omnem passionem humanam. Quod quidem potest considerari tripliciter. Uno modo, ex parte hominum. Passus est enim aliquid et a gentilibus, et a Iudaeis; a masculis et feminis, ut patet de ancillis accusantibus Petrum. Passus est etiam a principibus, et a ministris eorum, et popularibus, secundum illud Psalmi, quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus dominum et adversus Christum eius. Passus est etiam a familiaribus et notis, sicut patet de Iuda eum prodente, et Petro ipsum negante.

Page 10: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Alio modo patet idem ex parte eorum in quibus homo potest pati. Passus est enim Christus in suis amicis eum deserentibus; in fama per blasphemias contra eum dictas; in honore et gloria per irrisiones et contumelias ei illatas; in rebus per hoc quod etiam vestibus spoliatus est; in anima per tristitiam, taedium et timorem; in corpore per vulnera et flagella.

Page 11: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Tertio potest considerari quantum ad corporis membra. Passus est enim Christus in capite pungentium spinarum coronam; in manibus et pedibus fixionem clavorum; in facie alapas et sputa; et in toto corpore flagella.Fuit etiam passus secundum omnem sensum corporeum, secundum tactum quidem, flagellatus et clavis confixus; secundum gustum, felle et aceto potatus; secundum olfactum, in loco fetido cadaverum mortuorum, qui dicitur Calvariae, appensus patibulo; secundum auditum, lacessitus vocibus blasphemantium et irridentium; secundum visum, videns matrem et discipulum quem diligebat flentes.

Page 12: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Pico della Mirandola (1463-1493)

Oratio de hominis dignitate

Mens is schepper van zichzelf: daarop berust de waardigheid van de mens

Page 13: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Thomas Hobbes (1588-1679)

The value of worth of a man, is, as of other things, his price; that is to say, so much as would be given for the use of his power; and therefore it is not absolute; but a thing dependent on the need and judgement of another… The public worth of a man, which is the value set on him by the common wealth, is that which men commonly call dignity.

Page 14: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Immanuel Kant (1724-1804)

Respect voor de ander is de erkenning van de waardigheid van een ander mens, een waarde die geen prijs heeft…

Mens als doel in zichzelf: geen relatieve waarde, maar een intrinsieke waarde: waardigheid

Page 15: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid als begrip

Kerkelijke documenten

Leo XIII, Rerum novarum (1891):

‘De waardigheid van de mens, die door God zelf met grote eerbied bejegend wordt, mag door niemand ongestraft worden geschonden’

Natuurlijke rechten van de mens: eigendom, bezit, grond, leven, arbeid, huwelijk, levensonderhoud, vereniging

Page 16: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Article 1:

All human beings are born free and equal in dignity and rights.They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.

1948: Universal Declaration of Human Rights

Page 17: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Tussentijdse conclusie:

Historische ontwikkeling begrip:•Waardigheid als intrinsieke eigenschap van de mens (beeld van God, redelijk wezen)• Waardigheid als sociaal toegekende kwaliteit

Verbinding waardigheid subject en moreel handelen

Hoe speelt waardigheid nu een rol in de huidige discussie rond lijden en sterven?

Page 18: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid 1

Ervaren waardigheid

Page 19: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Voorbeeld 1: ervaren waardigheid

NVVE onderzoek (VUMC):lichamelijk psychisch sociaal existentieel

Zelfstandigheid, onafhankelijkheid, zelfredzaamheid

Mentale helderheid

Zich een last voelen

Geen controle over leven

Veranderingen in lichamelijk voorkomen

Neerslachtigheid Privacy bedreigd Niet meer zijn wie je was

Verontrustende symptomen

Niet kunnen accepteren

Niet met respect of begrip behandeld

Gewenst behandeldoel

Beperking activiteiten(hobby's)

Niet mentaal kunnen vechten

Geen steun gemeenschap

Leven geen zin

Niet kunnen communiceren

Geen zinvol spiritueel leven

Omgevingsfactoren

Onzekerheid

Nadenken over het einde

Page 20: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Chochinov e.a, Dignity in the terminally ill: An empirical model, SocScMed 2002; 54;433-43

Page 21: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Kracht en probleem van 1(ervaren waardigheid)

(Voorbeelden: NVVE, Chochinov)+ Ervaring van eigen waardigheid

(zelfrespect) is belangrijke bron van draagkracht

- Mens kan zich vergissen: net als bij schoonheid

Page 22: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid 2

Ervaren waardigheid

Toegekende waardigheidpersnl / maatsch

Relationele waardigheid

Page 23: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Dignity conserving care

A: Attitude (zelfonderzoek naar houding en vooronderstelling)

B: Behaviour (kindness and respect)

C: Compassion (Gevoelslaag komt erbij; ‘awareness of suffering and wish to relieve it’)

D: Dialogue (Meest en minst belangrijke – als ABC goed gebeuren)

BMJ 2007:335:184-7

Harvey ChochinovpsychiaterWinnipeg, Canada

Page 24: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Chochinov HM e.a., Dignity Therapy: A Novel Psychotherapeutic Intervention for Patients Near the End of Life (J Clin Oncol 2005; 23:5520-5)

• Strong association between an undermining of dignity and depression, anxiety, desire for death, hopelessness, feeling of being a burden on others and overall poorer quality of life

• Therapeutic sessions (30-60 min):– (1) Informed consent psychometric battery– (2) Taped session (‘tell me about your life… most

important’)– Reshaped and edited into a narrative– (3) Reading the document to the patient (emotional)– Opportunity to reflect on the opportunity

Page 25: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Annelies van

Heijst

Het is niet genoeg om waardigheid te proclameren: (‘easy listening’-concept of dignity)

Valadier: waardigheid is geen attribuut, maar een relatie

In de wederzijdse dynamiek van het zorgproces wordt de waardigheid van beide deelnemers gegenereerd

Waardigheid

Page 26: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Kracht en probleem van 2(toegekende waardigheid)(relationele waardigheid)

Voorbeeld: Van Heijst/Valadier, Chochinov+ Waardigheid vraagt om erkenning door

anderen: wie het nooit geleerd of ervaren heeft zal het nooit zelf verzinnen

- Cultuur kan waardigheid systematisch ontkennen (vrouwen, andere rassen)

Page 27: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid 3

Ervaren waardigheid

Toegekende waardigheidpersnl / maatsch

Intrinsieke waardigheid

Relationele waardigheid

Page 28: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Kracht en probleem van 3(intrinsieke waardigheid)

Voorbeeld: RKK, VN+ Het kan een sterk contra-factisch

begrip zijn met ethisch hermeneutische zeggingskracht (tegen alle schijn in)

- Het kan (bij wijze van paradox) een leeg begrip blijven (geen consequenties)

- Het kan voor terreur zorgen wanneer 1 en 2 ontbreken

Page 29: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Wederzijdse invloed

1. Ervaren waardigheid is afhankelijk van erkenning door naasten en raamwerk

2. Naasten worden geïnspireerd door ervaren waardigheid en raamwerk

3. Raamwerk moet gedragen worden en herkend worden door de zieken en naasten

Page 30: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Voorstel

1. Waardigheid in de meest volle zin is wanneer 1, 2 en 3 elkaar kritisch in evenwicht houden

2. Dat is afhankelijk van een cultuur van bevordering van waardigheid

3. Waardigheid is dus een expressief, poietisch en performatief begrip

Page 31: Menselijke waardigheid NPV,  Amersfoort 19 mei 2009

Waardigheid

Ervaren waardigheid

Toegekende waardigheidpersnl / maatsch

Intrinsieke waardigheid

Relationele waardigheid