gezi parkı

of 133 /133
1 GEZİ PARKI OLAYLARININ HABER SÖYLEMLERİ ÜZERİNDEN ÇÖZÜMLENMESİ PROBLEM Taksim'in yayalaştırılması projesi çerçevesinde Gezi Parkı'nın Divan Oteli'ne bakan duvarı yıkıldı ve buradaki ağaçlar sökülmeye başlandı. Bunun üzerine çevreciler ağaçların sökülmesine tepki göstererek eylem yapmaya başladılar. Polisin eylemcilere karşı sert müdahalesi kamuoyunu ayağa kaldırdı ve hareketin niteliğini değiştirdi. Resmi makamlar, yani belediye başkanı ve vali, eylemlere anlayışla yaklaşmak ve olayları yatıştırıcı açıklamalar yapmak yerine, doğrudan şiddete başvurmayı veya gerilimin dozunu arttıracak açıklamalarda bulunmayı tercih ettiler. Görünürde kimsenin liderlik yapmadığı hareket polisin şiddeti ile sanal ortamda ve uluslararası arenada büyük yankılar uyandırdı. Çevreci hassasiyetler ile başlayan eylemin niteliği hükümetin politikalarına verilen bir tepkiye dönüştü. Hükümet tarafından verilen demeçlerin sertliği ve polisin uyguladığı şiddet, eylemin daha da büyümesine sebep oldu. Yapılan araştırmalar eylemcilerin çoğunluğunun genç, çağdaş bir hayat tarzını benimseyen, partilerden bağımsız ve sosyal medyayı yoğun olarak kullanan internet kuşağı olduğunu ortaya koydu. Gezi Parkı eylemleri sırasında hükümet ile eylemciler arasında yaşanan problemlerin siyasi, sosyal, ekonomik ve sosyal-psikolojik yansımaları ile Türkiye'deki ve uluslar arası medyadaki gazetelerin haber söylemlerine nasıl yansıdığı çalışmamızın problemini oluşturmaktadır. Medya unsurlarının yayın politikaları sermaye grupları ve iktidar ilişkisi çerçevesinde şekillenmektedir. Gezi Parkı olayları halkın her kesiminden bireylerin iktidarın politikalarına bir tepkisi olarak da yorumlanabilir. Bu eylemler yurdun dört bir yanına dağılmış, siyasi, sosyal ve ekonomik hayatta birçok etkileri olmuş, dünyanın gözünü de Türkiye’ye çevirmiştir. Bu denli yankı uyandıran, insanların ölümlerine ve yaralanmalarına sebep olan geniş çaplı eylemlerin farklı görüşlerdeki gazetelerin haber söylemlerine nasıl yansıdığını bu çalışmamızda inceleyeceğiz. Her gazetenin kendi ideolojisi ve çıkarları olduğu varsayımından yola çıkarak haber söylemlerinin de buna göre şekilleneceği tezi öne sürülebilir. Gezi Parkı olaylarının haber söylemlerinde nasıl yer bulduğu, doğru mu yoksa yanlış mı verildiği yahut bilgilerin çarpıtılarak mı verildiği incelenecektir. Gazetelerin bu konu hakkında

Author: dijitmo

Post on 07-Jul-2015

193 views

Category:

Documents


5 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1. 1 GEZ PARKI OLAYLARININ HABER SYLEMLER ZERNDEN ZMLENMES PROBLEM Taksim'in yayalatrlmas projesi erevesinde GeziPark'nn Divan Oteli'ne bakan duvar ykld ve buradakiaalar sklmeye baland. Bunun zerine evreciler aalarn sklmesine tepkigstererek eylem yapmaya baladlar. Polisin eylemcilere kar sert mdahalesikamuoyunuayaa kaldrd ve hareketin niteliini deitirdi. Resmi makamlar,yani belediye bakanve vali, eylemlere anlayla yaklamak ve olaylar yattrc aklamalar yapmak yerine,dorudan iddete bavurmayveya gerilimin dozunuarttracak aklamalarda bulunmay tercih ettiler. Grnrde kimsenin liderlik yapmadhareket polisin iddetiile sanal ortamda ve uluslararas arenada byk yanklar uyandrd. evreci hassasiyetlerile balayan eylemin nitelii hkmetin politikalarna verilen bir tepkiye dnt. Hkmet tarafndan verilen demelerin sertlii ve polisin uygulad iddet,eylemin daha da bymesine sebep oldu. Yaplan aratrmalar eylemcilerin ounluunun gen,ada bir hayat tarzn benimseyen,partilerden bamsz ve sosyal medyay youn olarak kullanan internet kuaolduunu ortaya koydu. Gezi Park eylemleri srasnda hkmet ile eylemciler arasnda yaanan problemlerin siyasi, sosyal, ekonomik ve sosyal-psikolojik yansmalar ile Trkiye'dekive uluslar aras medyadakigazetelerin habersylemlerine nasl yansd almamzn problemini oluturmaktadr. Medya unsurlarnn yayn politikalar sermaye gruplar ve iktidarilikisi erevesinde ekillenmektedir. Gezi Park olaylar halkn her kesiminden bireylerin iktidarn politikalarna bir tepkisiolarak da yorumlanabilir. Bu eylemler yurdun drt bir yanna dalm, siyasi, sosyal ve ekonomik hayatta birok etkileri olmu, dnyann gznde Trkiyeye evirmitir. Bu denli yank uyandran, insanlarn lmlerine ve yaralanmalarna sebep olan geni apl eylemlerin farkl grlerdeki gazetelerin haber sylemlerine nasl yansdn bu almamzda inceleyeceiz. Her gazetenin kendiideolojisi ve karlar olduu varsaymndan yola karak haber sylemlerinin de buna gre ekillenecei tezi ne srlebilir. Gezi Park olaylarnn habersylemlerinde nasl yer bulduu, dorumu yoksa yanl m verildii yahut bilgilerin arptlarak m verildii incelenecektir. Gazetelerin bu konu hakknda

2. 2 takndklar tavr tarafszlktan yana m yoksa kendikar ve ideolojilerinden yana m sorusu almada esas alnacaktr. AMA almamzn amacn Gezi Park olaylarnn gazetelerin manetlerindeki haber sylemlerine nasl yansdn zmlemek oluturmaktadr. Gazeteler bu eylemi tarafsz bir ekilde olduu gibi mi yoksa kendiideoloji ve karlarna gre mi haber diline yanstyorlar, okuyucular haberi okuduklarnda dorubilgiye ulaabiliyorlar m yoksa gazetenin eylemler hakkndakiideolojisini mi renmi oluyorlar bu sorularn cevabn bulmak almamzn da amacn oluturmaktadr. NEM Gazeteler, halka lkelerindeki ve dnyadakigelimeleri aktarmakla ykmldr. Devlet karsnda halkn gzkula durumundakigazetelerin halk dorubir ekilde bilgilendirme misyonuvardr. Ayn zamanda iktidarelinde bulunduran kesimin faaliyetlerini halkn bilme hakkvardr ve gazeteciler bunlar aratrarak halkn daha iyi anlayabilmesi iin tutarl bir ekilde yorumlamalar gerekir. Gezi Park olaylarnn hem ulusal hem de uluslararas arenada geni yanklar olmutur. Olaylarn balangcnda halk kendi lkesindeki medyadan yeterlibilgiye ulaamad iin uluslararas medyaytakip etmeye balamtr. Gazeteciler bu anlamda zerlerine den halk bilgilendirme vazifesini hakkyla yerine getirebilmiler midir? Eylemlerin gazetelere yansmas nasldr? Okuyucular gazeteleri okuduklarnda doru, tarafsz bilgiye mi ulayorlar yoksa gazetelerin kendikar ve ideolojilerinin yansmasna m muhatap oluyorlar? Bu sorularn cevaplar almamzn neminiortaya koymaktadr. VARSAYIMLAR Bireyler kendi siyasal ideolojilerine gre gazete okumaktadrlar. Kendigrlerine yakn olanlar almakta ve dierlerini szgecin dna itmektedirler. Ancak kendilerine hitap eden gazetelerde okuduklar haberler ve yorumlar ne kadar tutarl bilgiler iermektedir? Gazetecilikte tarafsz olmak mmkn deildir ancak dorubilgi vermek hayatinem tamaktadr. almamza balarken Gezi Park olaylarnn balangta gazetelerde gerektii lde yer bulmad, nemsizletirildii, bu olaylarn etkilerinin halk nezdinde azaltlmaya alld ancak eylemlerin hzla yaylmas Trkiye'nin ve dnyann gndemine oturmassonucunda gazetelerin de buna binaen olaylara daha fazla yer vermeye baladklar varsaylmaktadr. Ayrca gazetelerin olaylar kendikarlarna ve ideolojilerine gre haber sylemlerine yansttklar dnlmektedir. 3. 3 SINIRLILIKLAR Bu aratrmann yntemindenkaynaklanan snrllklar vardr. Trkiye'de yaym yapan ve farkl bak asna sahip gazeteler; sa-muhafazakrgrtenZaman gazetesi,sol grten Cumhuriyet gazetesive genelbir kitleye hitap eden Hrriyet gazetesinin haberleri bu almann snrlayc eleridir. Bunun yan sra dnya medyasnn haberlere yer veri biimi de snrlayc elere dahil edilecektir. Ayrca Gezi Park ile ilgili ilgili yazlan kitaplardan yaplan literatr taramasdier snrllklar oluturmaktadr. YNTEM Aratrmann yntemini 28 Mays 2013-31 Haziran 2013 aylarnda Gezi Park eylemleri ile ilgili kan Zaman,Cumhuriyet ve Hrriyet gazetelerindekive uluslar aras medyadaki haberlerin analizi oluturmaktadr. Ayrca Gezi Park ile ilgili yazlan kitaplardakiyazarlarn grlerine yer verilerek haber sylemleri aralarnda ilikilendirme yaplacaktr. GR 1. BLM OLAYLAR NASIL GELT? 27 Mays 2013 Pazartesi stanbulBykehirBelediyesi'nin i makineleri tarafndan Taksim Gezi Park'nn bir duvar ykld ve 5 aa skld. Bunun zerine Taksim Platformuve aktivistler harekete geti. 28 Mays 2013 Sal Gezi Park'n korumak iin gelen eylemci genler sabaha kadarnbet tuttu.Saat 13.00 sralarnda polis gruba biber gazl mdahalede bulundu. Grup, parktan karlarak aalar sklmeye baland. Krmzl Kadn Ceyda Sungur'un direnii objektiflere yansd. BDP stanbulMilletvekili Srr Sreyya nderi makinelerinin nne geerek ykm durdurmaya alt. CHP Genel Bakan Yardmcs Grsel Tekin Gezi Park'na gelerek eylemcilere destek verdi. 4. 4 29 Mays 2013 aramba Gezi Park'nda nbet tutmak iin adrlar kuruldu. AK Parti'den ilk aklama Hseyin elik'ten geldi. elik: "Ben partimin szcs olarak stanbulBykehir Belediyesi ile bu iin uygulayclar ile grtm detayl olarak. Eer medyann yanstt gibi ise nce ben buna kar karm. Giderorada yatarm, eer gerekten orada aa katliamyaplyorsa, aa sklp AVM yaplyorsa.." Babakan Recep Tayyip Erdoan'danda ilk aklama geldi. "Taksim Gezi Park yle olmu, byle olmu, orada gelip gsteriyapacaklarudur budur vesaire. Ne yaparsanz yapn. Biz karar verdik, verdiimiz gibi bunu ileyeceiz." Taksim Dayanma yeleri Erdoan'a yant verdi. Grup adna aklama yapan Mcella Yapc, Gezi Park'nn Babakan emriyle AVM ve rezidans yaplmak zere ellerinden alnarak toplumsal hafzadan silinmeye zorlandn belirtti. CHP Genel BakanKemal Kldarolu: "Taksim GeziPark bozulmamal. Halka ak omal, AVM yaplmamal. Yapan insann da stanbultarihine ihanet ettiine inanyorum. Eyleme her gn bir CHP'li milletvekilinin destek vereceinin szn veriyorum." Sosyal Medya bir numaral haberleme arac oldu. 30 Mays 2013 Perembe Gezi Park'nda ounluunu genlerin oluturduu gruba polis sabaha karsaat 05.00 sralarnda biber gazyla mdahaleye balad. Polisin eylemcileri datmasnn ardndan i makineleriyle parkta alma balatld. Ykm bir kez daha BDP stanbulMilletvekili Srr Sreyya nder'in i makinelerinin nne gemesiyle son buldu. CHP Genel Bakan Yardmcs Umut Oran biber gaznn ithalinin ve kullanmnn yasaklanmasiin TBMM'ye yasa teklifi verdi. Halk mdahaleye kar Gezi Park'nda toplanmaya devametti. SanatMehmet Ali Alabora twitterhesabndan, Mesele sadece Gezi Park deil arkada! Sen hl anlamadn m? Hadi gel eklinde twit atnca, hkmet yandalar tarafndan ar dille eletirildi. 5. 5 31 Mays 2013 Cuma Polis sabah 05.00 sralarnda ikinci afak basknn yapt. nsanlarn zerine TOMA'lardan tazyikli su skld, onlarca gaz bombasatld. Btn gn Taksim'e akan yurttalara polis tarafndan aralklarla mdahale edildi. Buna karn halk Gezi Park ve Taksim'den ekilmedi. Polisin skt gazdan etkilenen ok sayda yurtta, evredekioteller ile metro istasyonuna snd. Gaz yiyen CHP Milletvekili Sezgin Tanrkulu anjiyo oldu, BDPli nderomzundan yaraland. Ahmet k'n da aralarnda bulunduu 10 gazetecihastaneye kaldrld. Lobna Allani adl bir vatanda bibergaz kapslyle yaralandve byk hasargrd. Gezi Park eylemleri yurt geneline yaylmaya balad. Sosyal Medya'danyaplan arya uyan binlerce kii Ankara Kuulu Park'a akn etti. Gezi Park'na yaplmas planlanan alveri merkezine ynelik i dnyasndan tepki geldi. mit Boynertoplumsaltepkinin yksek olduu bir yere girmeyeceklerini syledi. Gezi Park'na nl sanatlar Halit Ergen ile Bergzar Korel destek verdi. Sanatlar n saflarda yer almaya balad. stanbul6. dare MahkemesiTaksim Gezi Park'na yaplmas planlanan Topu Klas projesinin yrtmesinidurdurdu. stanbulValisi Hseyin Avni Mutlu aklama yapt: "Aa sevgisizerinden prim yapmak isteyen,istismaretmek isteyen gruplarn abalar devam etmektedir.Biz o gruplar tanyoruz, hedeflerini biliyoruz." stanbulBykehirBelediye BakanKadir Topba ise sklenlerin aa deil al olduunu syledi. Avrupa Konseyi,Gezi Park direniilerine yaplan sert mdahalelere sert tepki gsterdi.Konsey,nsan Haklar Szlemesi gerei belirlenen snrlar iindeki ifade zgrlne sayg gsterilmesine nem verdiklerini gvenlik birimlerince orantsz g kullanlmasna kar olduklarn belirtti. Halk TV ve Ulusal Kanal dier medya kanallar aksine eylemleri canl yaynlad iin halkn gzde kanallar haline geldi. D basnda Taksim Gezi Park olaylar Trk Bahar olarak yer buldu. Uluslararas Af rgt Gezi Park'ndaki gsterilerde iddet kullanmn knad. 6. 6 Dnya medyasnn ilk haberolarak verdii, Norve televizyonunun canl yayn yapt olaylara Trk medyassesiz kald. Gelimeleri internet zerinden takip eden yurttalar yemek ya da belgesel programyaynlayan kanallara tepkigsterdi. 1 Haziran 2013 Cumartesi Taksim ve evresindekieylemlere halk byk destek verdi. Evlerden gece yars pencerelere kan yurttalar tencere-tavalara vurarak hkmeti ve polis iddetiniprotesto etti. Yz binlerce gen,yal, kadn, ocuk demeden tek ses, tek nefes Taksim direniine katld. ok sayda kii gzaltna alnd. CumhurbakanAbdullah Gl, "Taksim'de birka gnden buyana devam eden ve maalesef kaygverici bir noktaya gelen olaylarn yatmasiin hepimize daha fazla olgunluk gstermek dmektedir" dedi. Gl, "Gvenlik glerimiz grevlerini yerine getirirken her zamankindendaha fazla ihtimam gstermeli,mdahalelerinde ll olmaya dikkat edilmeli, zc grntlerin ortaya kmasna izin verilmemelidir." ifadelerini kulland. Gl dncelerini hkmete de ilettiini aklamasnn ardndan polis Taksim'den ekilmeye balad. CHP Kadky'de dzenledii mitingiiptal ederek Gezi Park'na hareket etti. ileri Bakanl ar g kullanan polisler hakknda ilem yapacanduyurdu. Gezi Park'nda o kadarfarkl gruplar bir aradaydki Sebahat Tuncel, "Mustafa Kemal'in askerleriyiz" sloganlar arasnda yrd. TV Kanallarnn Taksim ve Gezi Park yerine penguenleri konu alan belgesel gstermesisosyalmedyann ve mizah ustalarnn kaleminde sembole dnt. Babakan Yardmcs Blent Arn, Taksim Gezi Park'nda aalarn kesilerek yerine AVM yaplmak istenmesine kar gerekletirilen gsterilerde polisin ar iddetini, "Keke evreye duyarllk insanlarn hayatna ve salna zarar verebilecek bir noktaya gelmeseydi." szleriyle deerlendirdi.Arn, mahkemenin TopuKlas projesini iptal etmesini "isabetli bir karar" olarak deerlendirdi. Ankara'dakigsterilerde polis kurunuyla vurulduu bildirilen 26 yandakiEthem Sarslk ar yaraland. ABD'li dnyaca nl aktivist ve dilbilimci Noam Chomsky,"GeziPark Nbeti"ne destek verdiiniduyurdu. 7. 7 Trkiye'deki onlarca haberkanal olaylar duyurmaynca, vatandalargzlerini yabanckanallara evirdi. 2 Haziran 2013 Pazar GeceyiGezi Park'nda geiren eylemciler sabah saatlerinde parktakive evresindeki pleri toplad. stanbullular leden sonra yeniden Gezi Park'nda bulumaya balad. Babakan Recep Tayyip Erdoan, "Biz birka tane apulcunun o meydana toplanp, insanmz, halkmz yanl bilgilendirmek suretiyle tahrik etmesine,pabu brakmayz" dedi. Erdoan,AKM'yi ykarak opera binasve cami yapacaklarn belirterek, "Ben bunun iznini imdigidip de CHP'nin genel bakanndan alacak deilim ve bu birka tane apulcudan da alacak deilim" dedi. Erdoan konumasnda, "Twitter'n ba belas" olduunu szlerine ekledi. ileri BakanMuammerGler, Taksim Gezi Park ile ilgili 28 Mays'tan bugne kadar67 ilde 235 eylem ve etkinliin yapldn, bunlarla ilgili 1730 kiinin gzaltna alndn belirterek, "Gzaltna alnan kiilerin byk ounluu ifadeleri alnp kimlikleri tespit edilerek serbest braklan kiilerdir" dedi. 1 Mays Mahallesi'nde yaplan yrye katlan Mehmet Ayvalta (19) saat 22.00 sralarnda bir srcnn otomobilinigstericilerin zerine srmesi sonucu yaamn yitirdi. Eskiehir'de Gezi Park eylemlerine destek veren 19 yandaki niversite rencisi Ali smail Korkmaz kimlii belirsiz kiilerce acmaszca dvld. Korkmaz ar yaral olarak hastaneye kaldrld. Sanatlardan ortak aklama geldi: "Biz bu lkenin sanatlar ve yazarlar olarak bata NTV,CNN Trk, Habertrk, KanalD, Atv,Star, Show TV ve TRT olmak zere tm ana televizyon kanallarnn ve bata Star, Sabah ve Habertrk olmak zere baz gazetelerin, tarafsz haber ilkelerini hie sayan sansrc ve yanl tutumlarn knyoruz." 3 Haziran 2013 Pazartesi Polis saldrlarnda yaralananlar, Beikta'takiBezmiAlem Valide Sultan Camisine snd. 8. 8 Balarna gaz bombasisabet eden iki kii gzlerini kaybetti. Babakan Erdoan,eylemlere tepkigsterirken "10 ay sonra sandk var ve milletim burada gerekli cevab verecek" dedi. Gl, Erdoan'n aklamasndan bir saat sonra, "Bu ereve ierisinde demokrasiler dediimizde,demokrasilerle, tabiiki seimlerle halkn iradesi ile her ey ortaya kar. Ama demokrasidemek sadece seim demek deildir." ifadesinikulland. Fas, Cezayir ve Tunus'a gerekletireceiziyaret ncesinde Atatrk Havaliman'nda basn toplants dzenleyen Babakan Erdoan,GeziPark'nn yklmamas iin eylem yapanlar CHP'nin ynlendirdiinisyleyerek, "u anda evlerinde bizim zorla tuttuumuz bu lkenin en az yzde 50 'si var. Ve biz onlara diyoruz ki 'Aman sabrl olun. Sakn bu oyunlara gelmeyin.'" dedi. Borsa stanbul, hkmet kart protestolarn etkisiyle ubat sonundan buyana en dk seviyeyi buldu. Amerika'da yaayan Fethullah Glen, Taksim Gezi Park'nda yaplmak istenen aa katliamna direnenlere ynelik 'sert' aklamalarda bulunan Babakan Tayyip Erdoan'a 'efkat'uyarsnda bulundu. ABD hkmetinden Gezi protestolaryla ilgili gelen aklamada tm taraflara "durumu yattrma" arsnda bulunuldu. ABD Dileri BakanJohn Kerry, "polisin ar g kullandna ilikin haberlerden dolay kaygl olduklarn" syledi. 4 Haziran 2013 Sal Taksim Gezi Park'ndaki olaylara destek vermek amacyla Hatay'da dzenlenen protestolarda Abdullah Cmert (22) adl gen yaamn yitirdi. Cmert'in kafasna ald darbe sonucu beyin kanamasndan ldbelirlendi. stanbul'un eitli semtlerinde gzaltna alnan 106 kii Emniyet'ten,74 kii ise savclk tarafndan serbest brakld. CumhurbakanAbdullah Gl ile gren Blent Arn, "lk eylemcilerden zr diliyorum: lk olayda, evre duyarllyla hareket edenlere kar yaplan ar iddet gsterisi yanl ve haksz olmutur. O yurttalarmdan zr diliyorum. Bunu rahatlkla syleyebilirim ama sokaklarda tahribat yapanlar,sokaklarda insanlarn zgrlklerine engelolmaya alanlara bir zr borcumuz olduunu dnyorum." dedi. Trk edebiyatnn nemli isimlerinden Yaar Kemal, "Bu bask yeter artk. Tolerans ve sayg gerekir. imdi hkmet bu kalabala kulak versin." dedi. 9. 9 Yurt genelinde polis iddetinedeniyle zellikle stanbul, zmir ve Mula'ya rezervasyon iptalleri balad. Dou Yayn Grubu CEO'su Cem Aydn zr diledi. Aydn alanlarna yapt aklamada, "Mesleki sorumluluumuz asndan bize den,olan olduu gibi vermektir. Dengesizlikler iinde denge aray tm medyayolduu gibi bizi de etkiledi. zleyicilerimiz ihanete uram gibi hissetti,onlar haksz bulmak mmkn deil" dedi. GarantiBankas'nn Levent'tekigenelmerkezi nnde de protesto yapld. 5 Haziran 2013 aramba zmir'de Twitterzerinden Gezi Park direniine ar mesajlar atan 34 gen,halk sua tevik ettii gerekesiyle, gece yars evlerine yaplan baskn sonucu gzaltna alnd. Taksim Platformu temsilcileri ile Babakan Vekili Blent Arn'n somut tek nerisi 'Gezi iin referandum'olurken Taksim Platformu'nun yant, "Bilimsel gerekler referandum yoluyla deitirilemez" oldu. Dnyaca tannan Brezilyal yazar Paulo Coelho, "Kendimizden utanalm: Trkiye'deki biber gazBrezilya mal dedi. BDP,Gezi Park eylemine katlanlara "hukuka aykr" mdahalelerde bulunduklar gerekesiyle stanbulValisi Hseyin Avni Mutlu ile l Emniyet Mdr Hseyin apkn'n da aralarnda bulunduu sorumlu kii ve kurumlara su duyurusunda bulundu. Antikapitalist Mslmanlar Mira Kandili nedeniyle Gezi Park'nda Kuran okuttu ve Hatay'da ldrlen Abdullah Cmert iin dua edip tm direniilere lokma datt. "Herkesin Kandili mbarek olsun" sloganyla alana giren ar grubu da helva kavurdu. adamCem BoynerGezi Park eylemlerinde grntlendi.BoynerHolding Ynetim Kurulu BakanBoyner'in elinde tad pankartta,"Ne sacym ne solcu apulcuyum apulcu" yazyordu. Adana'da GeziPark eylemlerine destek iin dzenlenen gsteriye mdahale srasnda komiser Mustafa Sar, Atatrk Caddesiile Kenan Evren Bulvar'n birletirmek iin alan altgeit almalarnn olduu yerde gstericileri kovalad srada yaklak 5 metre yksekliindeki yoldan geit iin alan zemine dt. Komiser ar yaraland. 10. 10 6 Haziran 2013 Perembe Komiser Mustafa Sar tm mdahalelere ramen kurtarlamad. AB ve BamzakereciEgemen Ba halk gsterilere katlmalar iin destekleyen 11 terrist grup belirlediklerini syledi. Babakan Recep Tayyip Erdoan,Tunus'ta yaptaklamada Taksim Meydan'nn yeniden dzenlenmesiplanlarndan vazgemeyeceinisyledi. Borsada sert ini yaand,faiz 6.94'e frlad. Fethullah Glen, "Bir yerde hakszl bastrmak iin elli trl hakszlk yapyoruz, elli trl zulme giriyoruz." dedi. Avrupa ParlamentosuD likiler Komisyonu,Avrupa Komisyonu'nun da katlmyla Gezi Direnii'ni ele ald. Tartmalarda eylemcilere destek verilirken, AKP hkmetine reformlar iin daha fazla bask yaplmas grleri arlk kazand. Trk giriimciler olaylarla akllara kaznan 'apulcu', 'Biber gazna hayr', 'Gezi Park' gibi birok markann tescili iin Trk Patent Enstits'ne bavuruda bulundu. 7 Haziran 2013 Perembe Afrika gezisinden dnen Erdoan'n yattrc aklamalar yapmasbekleniyordu. Ancak eylemcilere 'vandal' diyen Erdoan,"Bir bankann genel mdr kp da bu vandalizmi organize edenlerin yannda olduunu sylyorsa bunlar karsnda bizi bulacaklardr." dedi. Gezi Park eylemlerine destek veren Antikapitalist Mslmanlar hsan Eliak nderliinde cuma namaz kld. Bu srada, sol grl genlerin provokasyonlara kar koruma amal bir emberoluturmas da dikkat ekti. BDP GenelBakanSelahattin Demirta, Abdullah calan'n selamn Gezi eylemcilerine iletti. 8 Haziran 2013 Cumartesi AKP'nin stanbul'da gerekletirilen MKYK toplantsndan miting yapma karar kt. Semenlerin katlm ile 15 Haziran Cumartesi Ankara Sincan,16 Haziran Pazar ise stanbulKazleme'de kitlesel miting yapma karar alnd. 9 Haziran 2013 Pazar 11. 11 Babakan Recep Tayyip Erdoan Mersin'de konutu.GeziPark direniine katlanlar iin 'anarist,terrist' nitelemesinde bulunarak, "Bu meydanlar anaristlere, terristlere mi brakacaktk? Neyin mcadelesini veriyorlar?" ifadesini kulland. Erdoan,"Atatrk Kltr Merkezi'nin atsna kyorlar. 'Yktrmayz'. Ona senin gcn yetmez,ykacaz" ifadelerini kulland. Babakan,faiz lobisi hakknda da "Faiz lobisi yllarca benim milletimin aln terini smrd.Bundan sonra smremeyeceksin. Bulobiyi ayakta tutan bankalara sylyorum. Siz ki bize kar byle bir mcadeleyi balattnz, bunun bedelini ar deyeceksiniz." dedi. Erdoan defalarca yalanlanmasna karn eylemcilerin snd camiye bira ieleri ile girildiini syleyerek, "Benim bartl kzlarma, baclarma saldrdlar. Dolmabahe camisine bira ieleriyle ve ayakkablaryla girdiler" dedi.Bezmialem Valide Sultan Cami mezzini Fuat Yldrm, iddialarla ilgili yapt aklamada "Burada iki iilmedi. Eylemciler buraya sndktan sonra iki ieni grselerdi zaten kendileri atarlard." dedi. 10 Haziran 2013 Pazartesi Yeni afak Gazetesitarafndan hedefgsterilen sanatMehmet Ali Alabora, "Anlalyor ki Gezi Park'nn korunmasyla balayan sreci bir komplo teorisiyle aklamaya almak iin bir oyuna ekilmeye allyorum. Can gvenliim yok, Avukatm araclyla koruma talebinde bulundum" dedi. Kzlay Meydan'ndaki GeziPark olaylarnda ar yaralanan Ethem Sarslk'n bir evik kuvvet polisi tarafndan silahla bandan vurulmasna ilikin grntler kt. 11 Haziran 2013 Sal Saat 08.00 sralarnda polis, AKM ile anttaki bayrak,flama ve afileri indirerek bu alanlara yerleti. Polis, Taksim'dekieyleme gn boyunca mdahale etti. Direniilerin yok saylmalar nedeniyle tepki gsterdiiana akm medya ayn saatlerde canl yayndayd. Direniin koordinasyonunuyrten Taksim Dayanmas,somut adm atlana kadar "Hi bir yere gitmiyoruz" dedi. Taksim Platformu'yla greceinin aklanmasndan sonra alana mdahale emri veren Babakan Erdoan,evrecilerin evre katliam yaptn syledi. CHP'nin olaylarn zerine reklendiini savunan Erdoan yalanlanan bayrak yakma ve trbanllara saldr olaylarn tekrarlad. Ar iddet nedeniyle eletirilen polise 12. 12 teekkreden babakan,sertlik eletirilerine de "Erdoan deimez" szleriyle yant verdi. Birok lke, vatandalarn Trkiye'ye tatile gitmemeleri konusunda uyard. Trkiye'de turizm sektrnde faaliyet gsteren birlikler, dernekler Ege ve Akdeniz'dekirezervasyonlarn iptal edilmemesi iin konsolosluklara yaz gndermeye balad. 12 Haziran 2013 aramba Ankara'dakiGezieylemleri srasnda polisin at ate sonucu bandan vurulduu belirtilen Ethem Sarslk'n beyin lm resmi olarak akland. zmir Kordon'da deniz kenarnda oturan genleri coplayp bir gen kzn san eken evik kuvvet polisi aa alnd. Olaylar canl yaynlarla duyuran CNN Internationalmuhabirinin u szleri basn tarihine geti: "u anda birok Trk bizi izliyor, nk kendimedyalarna gvenmiyorlar." Babakan Erdoan,eylemlerle ilgili "d mihrak" olarak srail'i iaret etti. Babakann,"ileri bakanma talimat verdim 24 saat iinde bu i bitecek" dedii renildi. Gezi Park eylemlerine katlan sanatlar, akademisyenler,renci, mimarve sosyal medya uzmanndan oluan bir heyetle bir araya gelen Babakan Erdoan heyetle be saat grt. Grmenin ardndan AKP Genel Bakan Yardmcs Hseyin elik konuile ilgili bir referandum yaplabileceini syledi ancak heyetin bu durumdan haberiyoktu. Babakan Erdoan,AKP,MKYK'yi toplad. Erdoan,"Trkiye'ye ve hkmete ynelik bu tr baz giriimler olacan ay nceden duymutuk.Srpriz olmad." diye konutu. Washingtonynetiminin Dileri Bakanl szcs Jen Psaki olaylarla ilgili bir aklama yapt. Psaki, "fade hakkn kullanan bireyleri her trl cezalandrma teebbsndenrahatszz" dedi. ABD'li nl gazeteci Christiane Amanpour,CNN Internationaltelevizyonundaki programna telefonla balanarak polis iddetinisavunan Babakan Danman brahim Kaln' "Show is over" "ov bitti" szleriyle yayndan kard. 13 Haziran 2013 Perembe 13. 13 Referandum nerisiniDantay BakanHseyin Karakullukcu deerlendirdi. Karakullukcu, hkmetin bir referandum deilkamuoyuyoklamas yapabileceini belirterek referandumda kacak sonucun yarg kararnn nne geemeyeceini syledi. Akam saat 23.00'te Babakanlk Resmi Konutu'nda Babakan ile Taksim Dayanmas'nn greceiduyuruldu. Grmeye Eyp Muhcu, Cem Tzn, Sunay Akn, Yavuz Bingl, Ceyda Dvenci, Halit Ergen, Sertap Erener, Mahsun Krmzgl, Nebil zgentrk ve Ali Sunal katld. Kredi Derecelendirme Kuruluu Moddy's'in yatrmclara ynelik servisi tarafndan yaplan aklamada iki haftadr devam eden protestolarn younlaarak srmesi halinde bunun stanbul'un iddial kentselkalknma plann negatifekilde etkileyecei vurguland. 14 Haziran 2013 Cuma Gece balayan ve 4 saat sren grmeler gergin geti.Grme sonucunda AKP GenelBakan Yardmcs Hseyin elik, yarg sreci sonlanana kadarGezi ile ilgili hi bir tasarrufta bulunulmayacan syledi. Sanatlar adna konuan Halit Ergen grmede kaygve zm nerilerini dile getirdiklerini syledi. stanbulValisi Hseyin Avni Mutlu, gece 00.00'da eylemcilerle bulutu. Yaklak 150 kiilik grupla sabaha kadarsohbet etti. Eylemler srasnda polisin kulland biber gazndan 8 kpek,63 kedi,bin 28 kuun ld belirlendi. Babakan,lbakanlar toplantsnda "Mesajalnmtr. Temenniederim ki artk bu i burada biter" diye konutu. 20 Haziran 2013 Cumartesi CumhurbakanAbdullah Gl, twitterhesabndan "artk herkes evine dnmeli" mesaj att. Babakan ErdoanGeziPark eylemlerine kar "byk oyunu bozmaya,hayditarih yazmaya" sloganyla dzenlediiMilli radeye Sayg mitinginde partililere seslendi. Erdoan,"Yarn Gezi Park'nn boalttlar boalttlar. Yoksa gvenlik glerimiz boaltacak" diye konutu. Saat 20.55 sralarnda Taksim Meydan'nda mdahale balad. Polis Gezi Park'na girerek adrlar paralad. Pankartlar skt.Polis tarafndan parkn boaltlmasnn ardndan i makineleri adrlar, stantlar kaldrd. Direniilerin tm eyalar p arabalarna yklendi. 14. 14 AKP GenelBakan Yardmcs Hseyin elik mdahalenin ardndan "Sabrn da belli bir snr vardr, kusura bakmayn bu devlet, halknn gvenliini salamak zorunda" diye konutu. 16 Haziran 2013 Pazar OkmeydanMahmut evket Paa Mahallesi'nde sabah frna giderken polisin att gaz bombaskapslyle yaralanan 14 yandaki Berkin Elvan hayatnkaybetti. Ankara Kurtulu'taki eylemlerde kafasna gaz bombasatlan Dila Dursun uyutuluyor. stanbulTabipler OdasGenel Sekreteri Ali erkezolu, toplumsal mdahale aralarndan sklan suyun kimyasal ieriinin iddetli reaksiyona sebep olduunu belirtti. stanbulValisi Hseyin Avni Mutlu, TOMA'dan sklan suyun iinde kimyasal madde olmadn, sadece ilal su olduunu syledi. Erdoan,"Talimatverdim. Gezi temizlendi" dedi. 17 Haziran 2013 Pazartesi Kzlay'da balayan atmalar Kennedy Caddesi'nde sabah saat 04.00'e kadarsrd. ileri BakanMuammerGler, Gezi Park eylemlerine ilikin sosyal paylam siteleri ile ilgili Emniyet Genel Mdrl'nn bir alma yrttnaklad. Babakan Erdoan, polisin orantsz g kullanmasna ynelik tepkikarar alan Avrupa Parlamentosu'na, "Bunlararm ya! Byle bir AP Parlamentosu'nu ben tanmyorum, omurgal olmaya mecbursunuz" diye konutu. SanatErdem Gndz, saat 18.00 sralarnda Taksim Meydan'nda AKM'ye asl Atatrk posterive Trk bayraklar karsnda Duran Adam eylemine balad. 18 Haziran 2013 Sal Erdem Gndz,eylemini saat 02.00'da sonlandrd. Erdem Gndz'e eylem boyunca yzlerce yurtta destek verdi. SosyalMedya'da gibi byyen Duran Adam eylemi Trkiye'yi durdurdu. Saat 04.00'e kadarsren operasyonla Kuulu Park'ta uyuyan insanlara mdahale edildi. 15. 15 Duran Adam'n pasif direnii tm dnyaya yayld. Duran Adam Erdem Gndz, "imdeki acy duyurmak iin durdum" dedi. Babakan Recep Tayyip Erdoan,"Polisimiziher ynyle daha da glendireceiz, mdahale gcn artracaz" diye konutu. 19 Haziran 2013 aramba Babakan Yardmcs Blent Arn, Duran Adam eylemleri iin "Bu bir iddet eylemi deil, gze ho gelen bir eylem tr. Bunu knayacak halimiz yok. 8 saat nasl ayakta durabiliyor, 8 dakika ile snrlayalm" dedi. Taksim'dekiduran adamlara ilgin bir misilleme yapld. Bir grup polisin eylemcilerin karsndaki aacn altnda kitap okuduu srada zerlerinde Duran Adama Kar Duran Adam eylemi balatt. 20 Haziran 2013 Perembe Gezi Park eylemlerinde gzaltna alnanlara zorla Babakan Erdoan'n Kazleme Mitingi'nin izlettirilmesi tartmaya yol at. stanbulBelediye BakanKadir Topba, "Bundan sonra bir duran yeri bile deise halka sorulacak" dedi. 21 Haziran 2013 Cuma Trk Tabipler Birlii (TTB) Gezi Park'nda balayp lke geneline yaylan gsterilerde bugne kadar4 kiinin ldn, 4 kiinin hayatitehlikesinin devam ettiini,11 kiinin de gzn kaybettiini aklad. TTB,hastane kaytlarna gre 60' ar 7 bin 832 yaralnn hastanelere bavurduunubelirtti. 22 Haziran 2013 Cumartesi Ankara'da 22 kii, stanbul'da 33 kii, zmir'de 9 kii tutukland. Ankara Bykehir Belediye BakanMelih Gkek GeziPark protestolaryla gndeme gelen tiyatro sanats Mehmet Ali Alabora'ya "Bu kadarinsan ortaya dkmeseydin,tahrik etmeseydin,bu kadarinsan lmeyecekti.Hukuk senin peine dmeli ve senin bu tahriklerine ceza vermeli" dedi. 23 Haziran 2013 Pazar 16. 16 ileri Bakanl 31 Mays'tan itibaren derledii verileri rapor haline getirerek yaymlad. Buna gre yaplan eylemlere 79 ilde 2 buuk milyon kii katld. Bakanlk raporunda 79 ildeki sokak eylemlerinde toplam 4 bin 900 kiinin gzaltna alnd ve 4 bin gstericinin yaraland bilgisi de yer ald. Gezi eylemleriyle ilgili yapt haberler sebebiyle BBC'nin Trkiye'deki muhabiri Selin Girit'i twitter'dan hedefalan Ankara BykehirBelediye BakanMelih Gkek,Girit'e "ajan ve vatan haini" sulamasn yneltti. Erzurum'da AKP'lilere seslenen Babakan Recep Tayyip Erdoan,"Sokaktaki eylemcilerin Trkiye dmanlar adna taeronluk yapmaktan vazgemelerini istiyorum" dedi. 24 Haziran 2013 Pazartesi Babakan Recep Tayyip Erdoan,Polis AkademisiMezuniyet Treni'nde yapt konumada polisin Gezi Park eylemlerinde "demokrasitestindengetiini" savunarak,"Polisimiz bir baka lkede yaansa asla tahammledilemeyecek tavrlar karsnda kahramanlk destanyazmtr" dedi. Ankara'dakiGeziPark protestosundaEthem Sarslk' bandan vurduu iin tutuklama istemiyle mahkemeye sevk edilen polis Ahmet ahbaz serbest brakld. Eylemlerde silah kullanlmasnn nnaabilecek bir karara imza atan mahkeme, polisin eylemini "meru mdafaa" olarak deerlendirdi. AKP hkmetinin GeziDirenii'nin d basnda ele alnmasna ynelik sert tepkileri srerken ngiliz yayn kurumu BBC, kurumun Trkiye'dekimuhabiri Selin Girit'in twitter'da aktardbir mesajn ardndan yine twitterzerinden Ankara Bykehir Belediye BakanMelih Gkek tarafndan "ngiliz ajan" olarak nitelenmesine yant verdi. Yant veren BBC Kresel Haber Dairesi BakanPeter Horrock, "BBC, Trkiye'de yetkililerce srdrlmekte olan ve BBC'nin gvenilirliine darbe vurmay, muhabirlerini de sindirmeyi amalayan kampanyanedeniyle byk kayg duymaktadr" dedi. ABD BakanBarack Obama ile Babakan Recep Tayyip Erdoan birsaat sren bir telefon grmesiyapt. Grmede Gezi Park gndeme geldi. Grmeyle ilgili Beyaz Saray tarafndan yaplan aklamada, "ki lider, iddete bavurulmamasnn, ifade ve toplanma zgrl haklarnn ve zgr bir basnn neminiele ald" ifadesi kullanld. 25 Haziran 2013 Sal 17. 17 Erdoan,Gezi Park eylemlerinde simge haline gelen "apulcular" sylemini Meclis'teki grup toplantsnda bir adm daha ileriye gtrd. Erdoan,"Sen hangi iktidarla konuuyorsun ya! AKP iktidaryla bunlar konuulur mu? Ayaklar ne zaman ba olmaya balad?" dedi. Erdoan eylemcilere kaplarn aan Divan Oteli'nden "Dnyaya polisin otele saldrdn takdim ediyorlar. Durup dururken polis o otele saldrmad. Polisle atanlar oraya kat. Onlar da ev sahiplii yapt. Bu bir yataklk etme suudur." dedi. OLAYLARIN SYAS BOYUTU Gezi Park olaylarnda AK Parti eylemleri reddederek muhalif bir tavr sergilerken CHP eylemlere destek vererek birebir eylemlere katld. MHP ve BDP ise eylemler karsnda net bir tavr taknmad. AK PART'NN EYLEMLERLE LGL SYLEMLER Gezi Park olaylarnda iktidarpartisi olan AK Parti'nin sylemleri herkesi yakndan ilgilendiriyordu. Bu sylemler olaylarn geliimini nemli lde etkiliyordu. AK Parti, Gezi Park eylemlerini hi bir ekilde desteklememi,sylemleriyle ise olaylarn daha da alevlenmesine neden olmutur. Burada Babakan Recep Tayyip Erdoan'n sylemleri n plandadr. Partinin dierisimleri genel anlamda Babakan'destekler biimde konusa da zaman zaman muhalif sesler de duyulmutur. Gezi Park eylemlerinin ilk gnlerinde AK Parti'nin aklamalar Gezi Park'nda uygulanmas planlanan projenin 'tarihi eserlere saygdan'kaynaklandna,projenin blgeyi yaanabilir klacana, 'yayalatrmann ve yeilliin artrlacana' ynelik olmutur. Sonrakignlerde ise gsterilere katlanlarn bir blmn sulamaya ve tekiletirmeye ynelik aklamalar, polis mdahalesinin meruluu ve lll, kresel bir komployla kar karya olunduuna ilikin aklamalar arlk kazanmtr. (1) Toplumsal sorunlarn yaanddnemlerde atma zme ve uzlatrma pratiklerini ncelikli hale getirmektedir. (2) Ancak Babakan Recep Tayyip Erdoan'dan gelen ilk aklamalar halk yattrmak yerine onlarn daha ok tepki vermesine sebep olacak nitelikteydi. Erdoan, "Taksim GeziPark yle olmu, byle olmu, orada gelip gsteriyapacaklar udur budur vesaire. Ne yaparsanz yapn. Biz karar verdik, verdiimiz gibi bunu ileyeceiz." dedi. CumhurbakanAbdullah Gl Babakann aksine,Gezi Park eylemlerinde uzlatrc ve yattrc bir sylem kulland. Yapt ilk aklamada Gl, "Taksim'de 18. 18 birka gnden bu yana devam eden ve maalesef kayg verici bir noktaya gelen olaylarn yatmasiin hepimize den daha fazla olgunluktur" dedi. Gl, "Gvenlik glerimiz. grevlerini yerine getirirken her zamankinden dahafazla ihtimam gstermeli,mdahalelerinde ll olmaya dikkat etmeli, zc grntlerin ortaya kmasna izin verilmemelidir." dedi. Gln dncelerini hkmete de ilettiini aklamasnn ardndan polis Taksim'den ekilmeye balad. AKP GenelBakan Yardmcs Blent Arn'n aklamalar zaman zaman eylemcilere destek verir nitelikte olsa da genelanlamda Babakan'n sylemlerine paralel bir yol izledi. Arn, Taksim Gezi Park'nda aalarn kesilerek yerine AVM yaplmak istenmesine kar gerekletirilen gsterilerde polisin ar iddetini, "Keke evreye duyarllk insanlarn hayatna ve salna zarar verebilecek bir noktaya gelmeseydi." szleriyle deerlendirdi.Arn, mahkemenin TopuKlas projesini iptal etmesini"isabetli bir karar" olarak deerlendirdi. AK Partinin iinden olup da partinin genel gryle farkl dorultuda aklamalarda bulunan baz isimler ise yle oldu: Kltr BakanErturul Gnay, arlkl olarak sosyal medya zerinden yapt aklamalarna ilikin olarak dzenledii basn toplantsnda "ynetimin suhulet, nezaket ve yumuaklk, kolaylk, efkat ve adalet isteyeceini" vurgulad, "husumet, iddet ve nefretle ynetim" olmayacanifade etti. (3) AKP zmir Milletvekili Erdal Kalkan da Twitterzerinden yapt, "Kimse ah deil, padiah deil, nce insan","Hi kimse vazgeilmez deildir, kutsallar dnda herkes ve her hareket eletirilebilir, nce insan" aklamalaryla parti iinde eletirel aklamalarda bulunan isimlerden biri oldu. (4) Eylemler sresince Babakan Recep Tayyip Erdoann sylemleri ise gndemi belirledi. Babakanyaptaklamalarda eylemcilere eitli sfatlar takt. Bunlardan biri yle oldu: "Biz birka tane apulcunun o meydana toplanp,insanmz, halkmz yanl bilgilendirmek suretiyle tahrik etmesine,pabu brakmayz" apulcu, nitelemesi eylemlerin ilerleyen srelerinde eylemciler tarafndan zellikle sosyalmedyada bir mizah unsuru olarak kullanlm ve bu kavramherkes kendi erevesine gre yeniden tanmlad ve sahiplendi. Babakan gstericileri tekiletirici, sulayc sylemlerine devam etti, eylemcilerin isteklerini, taleplerini gz ard eder bir tavr taknd. Erdoan,AKM'yi ykarak opera binasve cami yapacaklarn belirterek, "Ben bunun iznini imdigidip de CHP'nin genel bakanndan alacak deilim ve bu birka tane apulcudan da alacak deilim" dedi. 19. 19 Sosyal Medya'nn Gezi Park eylemlerinde nemli bir rol stlenmesi Babakan' rahatsz etti, Erdoan, "Twitter'n ba belas" olduunu szlerine ekledi. Babakan Erdoankonumalarnn hemen hepsinde GeziPark Olaylar kapsamndakigsterilerin hukuksuz gsteriler olduunu vurgulam ve tepkilerin sandkta ifade edilmesi gerektiinin altn izdi. Erdoan eylemlere tepki gsterirken "10 ay sonra sandk var ve milletim burada gerekli cevabverecek" dedi. Gl, Erdoan'n aklamasndan bir saat sonra, "Bu ereve ierisinde demokrasiler dediimizde,demokrasilerle, tabiiki seimlerle halkn iradesi ile her ey ortaya kar. Ama demokrasidemek sadece seim demek deildir." diyerek Erdoan ile ayn fikirde olmadn gsterdi. ktidarpartisi temsilcilerinin Gezi Park eylemlerinin hukuksuzluuna yapt gl vurgu st dzey kamu yetkililerince de paylald.(5) rnein;stanbulValisi Hseyin Avni Mutlu: "Taksim'de toplanmak hukukideil. Hukukun msaade etmediibir yerde toplanmanza msaade edemem. Edersem,hukukun dnda davranm olurum."(6) ileri BakanMuammerGler de Gezi Park eylemlerinin hukuka aykr olup olmad hususunda u aklamalarda bulundu: (7) "Polis, kanunsuz toplantlar nlemekle ilgili her trl yetkiyi kullanr. O zaman polisin varl niye? Polis gerektiinde kuvvet,gerektiinde tazyikli su, biber gaz kullanr, kanunda saylan belli aparatlar, vastalar var... stanbul'da toplant ve gsteriyry yaplacak o kadarok alan var ki.." Babakan Erdoan,kendisine ynelik eletirilere cevaben yaptbaz beyanlarnda "76 milyonun efendisideil hizmetkar" olduklarn vurgularken Gezi Park eylemlerine katlanlara: "nce sen haddinibileceksin. Bilmem ne platformuymu, ne platformu olursan ol. Ayaklar ne zaman ba olmaya balad. Byle ey olur mu?" eklinde seslendi. (8) Gezi Park Olaylar kapsamnda AKP kanadeylemlere katlan kiileri genellikle iki gruba ayrarak anlatt. Buna gre birinci grup "makulvatandalar","iyi niyetli doay seven vatandalar","evreye duyarl masum genler"; ikinci grup ise "marjinal gruplar", "apulcular", "terristler", "illegal rgtler" eklinde tanmland. (9) Partililerin sylemlerinde masum vatandalarn illegal rgtler tarafndan kkrtld ileri srld ve bu sylem hemen hemen her partilinin aklamalarnda yer ald. rnein: 20. 20 CumhurbakanAbdullah Gl ile gren Blent Arn, "lk eylemcilerden zr diliyorum: lk olayda, evre duyarllyla hareket edenlere kar yaplan ar iddet gsterisiyanl ve haksz olmutur. O yurttalarmdan zr diliyorum. Bunu rahatlkla syleyebilirim ama sokaklarda tahribat yapanlar,sokaklarda insanlarn zgrlklerine engelolmaya alanlara bir zr borcumuz olmadn dnyorum." dedi. Babakan Erdoanise Gezi Park'ndakieylemcilere ynelik olarak "evreye duyarll olan vatandalar" ile "ar ularn" birbirinden ayrlmasna vurgu yapan bir sylem ortaya koydu. (10) Gezi Park Olaylarnda en ok tartlan konulardan biri de eylemcilerin snd camiye bira ieleri ile girdikleri iddiasyd. Bu konu ile ilgili Babakan,"Benim bartl kzlarma, baclarma saldrdlar. Dolmabahe camisine bira ieleriyle ve ayakkablaryla girdiler" dedi.Bezmialem Valide Sultan Cami mezzini Fuat Yldrm, iddialarla ilgili yapt aklamada "Burada iki iilmedi. Eylemciler buraya sndktan sonra iki ien grselerdi zaten kendileri atarlard." dedi. Olaylarn yaanmayabalad ilk gnlerde "polisin mdahalesinin arya kam olabileceine" dair, Babakan dhilolmak zere, iktidar partisi temsilcileri tarafndan eitli aklamalar yapld. Olaylarn balangcnda yaplan konumalarla ilerleyen sreteki konumalarfarkllk gsterdi.Babakanilk gnlerde, "Burada gvenlik glerimizin zellikle biber gaz kullanmndaki yanllklar, u anda bakanlk tarafndan zaten incelenmektedir. Burada bir yanl var eyvallah." dedi. Ancak ilerleyen gnlerde Babakan busylemini deitirerek, "Polisimizi biz bunlara yedirtmeyiz.",ileri Bakanma,'24 saat iinde AKM'yi temizleyeceksiniz' dedim.'Meydantemizleyeceksiniz ve Ant temizleyeceksiniz, arkasndan da Gezi Park'n temizleyeceksiniz' dedim.Polise talimat ben verdim." gibi ifadeler kulland. Ar iddet nedeniyle eletirilen polise teekkr eden Babakan,sertlik eletirilerine de "Erdoan deimez"szleriyle yant verdi. AKP Genel Bakan Yardmcs Hseyin elik, mdahalenin ardndan "Sabrn da belli bir snr vardr, kusura bakmayn bu devlet, halknn gvenliini salamak zorunda" diye konutu. Babakan Recep Tayyip Erdoan,"Polisimiziher ynyle daha da glendireceiz, mdahale gcn artracaz" ifadelerini de kulland. Babakan Recep Tayyip Erdoan Polis AkademisiMezuniyet Treni'nde yapt konumada polisin Gezi Park eylemlerinde, "demokrasitestindengetiini" savunarak,"Polisimiz bir baka lkede yaansa asla tahammledilemeyecek tavrlar karsnda kahramanlk destanyazmtr" dedi. CHP'NN EYLEMLERLE LGL SYLEMLER 21. 21 Gezi Park Olaylar sresince CHP tarafndan Babakan'n kendisigibi dnmeyen tm yurttalar tekiletirici slubu eletirildi. CHP, eylemleri aktifbir ekilde destekledi ancak eylem kanadnda tekilat olarak pasif durmaytercih etti.ktidarise CHP'yi eylemlerin arkasndaki g olmakla itham etti. CHP Genel BakanKemal Kldarolu, Gezi Park'na gelerek birebir destekte bulundu ve her gn bir milletvekilin eyleme destekte bulunacaszn verdi. Kldarolu, Gezi Park Olaylar'n analiz ederken olaylarn "basklanan bir toplumun patlamas" olduu yorumunu yapt, "sadece parka sahip kmann tesinde bir olay" olduunu da ifade etti.(11) MHP'NN EYLEMLERLE LGL SYLEMLER MHP, Gezi Park Olaylarnda net bir tavr sergileyemedi. MHP GenelBakan Devlet Baheli, "MHP'nin hi bir ferdinin bu tr eylemler iinde yer almadn" vurgulad. Baheli, "Gezi Park'na sahip kan vatandalarla blc militanlarn ayn kefeye konulamayacan" ifade etti. (12) Kurumsal bazda olmasa da MHP Grup Bakanvekili Oktay Vural bata olmak zere, partinin yneticileri ve "azlaf yapan" mensuplartarafndan sk sk eylemlere destek kan mesajlarn verilmesinden de geri durulmuyordu. (13) BDP'NN EYLEMLERLE LGL SYLEMLER BDP,Gezi Park Olaylar'nn ilk gnlerinde bu gelimelere daha mesafeli bir tutum sergilemi olsa da,stanbulMilletvekili Srr Sreyya nder,Gezi Park'na gvenlik gleri tarafndan yaplan mdahalenin ilk gnlerinden itibaren etkin bir siyasi figr oldu. BDP'nin net olmayan tavr eletirilince gzler Abdullah calan'a evrildi. calan, "Direnii anlaml buluyor ve selamlyorum. Elbette ki bu duru yeni bir siyasi krlma yaratmtr. Ancak hi kimse ulusalc, milliyeti, darbeci,evrelere de kendini kullandrmamal. Bu hareketin onlarn denetimine girmesine Trkiyeli demokrat, devrimci, yurtseverve ilerici evreler izin vermemelidir" mesajn vererek eylemlere destek oldu. OLAYLARIN YARGI BOYUTU Taksim Gezi Park Koruma ve Gzelletirme Dernei,stanbul6. dare Mahkemesi'ne bavurarak,"TopuKlas" yaplmas kararnn iptalini ve yrtmenin durdurulmasn talep etti. 22. 22 31 Mays 2013te mahkeme dernein verdiidilekeye dayanarak ayngn "oluan yeni durum"un deerlendirildiini belirterek, yrtmenin durdurulmas hakknda yeni bir karar alnncaya kadaryrtmenin durdurulmas isteminin kabulne oy okluuyla karar verdi. 2 Temmuz 2013te Kltr ve Turizm Bakanl'nn yrtmeyidurdurma kararna kar verdii itiraz dilekesini deerlendiren mahkeme heyeti,yrtmeyidurdurma kararn yerinde grerek,itiraz oy okluuyla reddetti. 22 Temmuz 2013te stanbul6. dare Mahkemesi'nin verdiiyrtmeyidurdurma karar, Blge dare Mahkemesitarafndan oybirliiyle kaldrld. Taksim MeydanYayalatrma Projesi'nin nn Aan Nazm mar Planlarnn ptalinelikin Dava TMMOB Mimarlar OdasstanbulBykkent ubesi, TMMB ehir Planclar Odasstanbulubesi ve TMMOB PeyzajMimarlar Odas stanbulubesi, stanbul1. dare Mahkemesi'ne atklar davada,Taksim MeydanYayalatrma Projesi ile Gezi Park'na TopuKlas yaplmasnn nnaan, deiikliklerin iptalini istedi. 7 Mays 2013 tarihinde ise bilirkii, sunduu raporda imarplan deiikliklerinin, zellikle Gezi Park'nn iinde bulunduu bir alann planlamasn sonradan yapmak zere ayrarak belirsiz brakt ve sonu olarak ehircilik, planlama ve koruma ilkelerine uygun olmad ynnde raporsundu. 6 Haziranda mahkeme,bilirkii raporunukararna esas alarak, imar plan deiikliini, ehircilik ilkelerine ve planlama esaslarna uygun olmamas nedeniyle oybirlii ile iptal etti. OLAYLARIN EKONOMK BOYUTU Gezi Park Olaylar, Trkiye'nin ekonomik hayatnolumsuz ynde etkiledi. Eylemlerin balad ilk gnlerde stanbulBorsasbyk bir d sergiledi. Borsa stanbul(BIST),hkmet kart protestolarn etkisiyle ubat sonundan bu yana en dk seviyeye geriledi. Kayplar ikinci seansta yzde 9'u at. te yandan uzun zaman ve uralarn sonucunda elde edilen olumlu unsurlarda lkedeki gergin ortamdan nasibiniald. Trkiye'ye 18 yl aradan sonra 'yatrm yaplabilir lke' notunuveren ilk kredi derecelendirme kuruluu olan Fitch , Gezi Park Olaylar ile ilgili olarak aklama yapt. Fitch, 'Kitlelerin sesinin duyulmas kriteri BBB notunun ok altna indi' uyarsn yapt. Yurt genelindekipolis iddetinedeniyle zellikle stanbul, zmir ve Mula'ya rezervasyon iptalleri balad. Hkmetin geri adm atmak yerine gstericilere iddet 23. 23 dozunuartrd Gezi Park eylemleri sonrasnda Taksim'de oteller byk oranda boald. Birok lke vatandalarn Trkiye'ye tatile gitmeleri ynnde uyard. Trkiye'de turizm sektrnde faaliyet gsteren birlikler, dernekler Ege ve Akdeniz'deki rezervasyonlarn iptaledilmemesi iin konsolosluklara yaz gndermeye balad. Kredi Derecelendirme Kuruluu Moody's'in yatrmclara ynelik servisi tarafndan Gezi Park ile ilgili bir aklama geldi. Aklamada iki haftadr devam eden protestolarn younlaarak srmesi halinde bunun stanbul'un iddial kentsel kalknma plann negatifekilde etkileyecei vurguland. Kredi perspektifinden bakldnda, bu protestolarn stanbul'un byk yatrm ihtiyalarn, varlk sat kabiliyetini negatifekilde etkileyecei, kredi notuiin negatifolduu belirtildi. Gezi Park'na yaplacak alveri merkezine ynelik youn tepkii dnyasna da yansd. Eski TSAD Bakanmit Boynertoplumsaltepkinin bu kadaryksek olduu bir yere giremeyeceklerini syledi. Herry markasnn sahibi Selami Sar ise kan dklen bir yerde maaza amayacaklarn dile getirdi. OLAYLARIN ULUSLARARASI BOYUTU Gezi Park Olaylar Trkiye snrlarn at. Uluslararas arenada byk yank buldu. Dnyann birok nde gelen kuruluu Gezi Olaylar ile ilgili arda bulundu. te yandan dnyann drt bir tarafndaki lkelerde yaayan Trk vatandalarda kendi bulunduklar lkelerde bir araya gelerek protesto gsterileridzenlediler. Dnyann en ok dikkat ektiihusus ise polisin uygulad orantsz g, basnn zgrlne ynelik kstlamalar ve iktidarn olaylarla ilgili taknd tavrd. Avrupa Konseyi,Gezi Park direniilerine yaplan sert mdahalelere sert tepki gsterdi. Konsey,prensip olarak Avrupa nsan Haklar Szlemesi'nce belirlenen snrlar ierisinde ifade zgrlne sayg gsterilmesine nem verdiinive gvenlik birimlerince orantsz g kullanlmasna kar olduunu belirtti. D basnn ana gndem maddelerinden biri haline gelen Gezi Park iin CNN'de yaynlanan bir haberde "Arap Bahargibi belki bu da Trkiye Bahar olur" dendi. Twitter'n kurucusu Jack Dorsey Gezi Park'na destek verdi. ABD'li dnyaca nl aktivist ve dil bilimci Noam Chomsky,GeziPark'na destek verdiinibelirterek "Son gnlerde gelen haberler Trk tarihinin,gemite kald zannedilen en utan verici anlarn hatrlatyor." dedi. CNN ve BBC olmak zere birok yabancTV olaylar canl yaynlad. te yandan nl Hollywood yldz Bruce Willis att tweet'te,"Trkiye'de basn almyor. nsanlar sokaklarda lyor. Trkiye ac ekiyor! Tweet atn ltfen.." dedi. Boston,Milano, Sydney ve Buenos Aires'te eylemcilere destek gsterileri yapld. 24. 24 Amerikan New York Times gazetesiGezi ile ilgili haberinde,"Erdoan'n 10 yllk liderliinin ve otoritertaktikleri benimsediinisyledikleri hkmetinin geni bir reddi haline geldi." yorumu yapld. srail'in bakentiTelAviv'de ve Msrn bakenti Kahire'de destek eylemleri yapld. ABD'den yaplan aklamalarda tm taraflara "durumu yattrma" arsnda bulunuldu. Dileri BakanJohn Kerry, "polisin ar g kulland haberlerine ilikin kaygl olduklarn" syledi. Kerry, ABD'nin barl gsteriler de dahil ifade zgrln desteklediivurgusu yapt. CNN'de Christiane Amanpour'un programna AKP GenelBakan Yardmcs Mevlt avuolu konuk olurken soluk almadan konumasnl gazetecinin tepkisine neden oldu. Saatlerce yayn yapan Amanpour,avuoluna bunun bir rportajolduunu, soru sormasna izin vermesigerektiini syleyerek rportaj yarda kesti. BM nsan Haklar Konseyi'nden Geziprotestolarnda gvenlik glerinin eylemcilere ynelik tutumuna ilikin bamsz, kapsaml bir soruturma yaplmas ve sulularn adalet nne karlmas arsnda bulundu. Washingtonynetiminin Dileri Bakanl szcs Jen Psakitarafndan olaylarla ilgili bir aklama yapld. Psaki, "fade hakkn kullanan bireyleri her trl cezalandrma teebsnden rahatszz" dedi. ABD'li nl gazeteciChristiane Amanpour,CNN Internetionaltelevizyonundaki programna telefonla balanarak polis iddetinisavunan Babakan Danman brahim Kaln' "Show is over" "ov bitti" szleriyle yayndan kard. OLAYLARIN SANATSAL BOYUTU Gezi Park Olaylar sanat dnyasnda da geni yanklar uyandrd. Sanatlarn kimileri Gezi'ye ak destek verirken kimileri de gn kurtaran aklamalar yaparak hayranlarn artt. Yeni afak Gazetesitarafndan Gezi'ye destek verdiiiin hedefgsterilen sanat Mehmet Ali Alabora, "Anlalyor ki Gezi Park'nn korunmasyla balayan sreci bir komplo teorisiyle aklamaya almak iin bir oyuna ekilmeye allyorum. Can gvenliim yok, Avukatm araclyla koruma talebinde bulundum" dedi. Yeni afak'n yan sra Ankara BykehirBelediye BakanMelih Gkek,Mehmet Ali Alabora hakknda,"Bu kadarinsan ortaya dkmeseydin,tahrik etmeseydin,bu kadarinsan lmeyecekti.Hukuk senin peine dmeli ve senin bu tahriklerine ceza vermeli" diyerek sanaty hedefgsterdi. 25. 25 Mehmet Ali Alabora'nn yan sra eyleme destek verenler Fatih Akn, Zeki Demirkubuz,Nazan ncel, ebnem Snmez,Azra Akn, Okan Baylgen,Tarkan, aan Irmak,Mehmet Turgut,Kenan Doulu, Nazan ncel, Erdal Beikiolu, Halit Ergen, Kvan Tatltu, Mehmet Gnsr, Candan Eretin,ahan Gkbakar, Kenan mirzalolu, Tuba Bykstn,ebnem Ferah,Bergzar Korel, Levent zdilek, Melek Baykalgibi isimler oldu Uluslararas ne sahip ynetmen ZekiDemirkubuz, "Bundan sonra apulcuyum" diyerek eyleme ak destek verdi. Yine dnyaca nl piyanist Fazl Say, konserinde tencere tava alarak eylemcilere destek oldu. Son gnlerde popler dizilerde rol alan nl oyuncuift Halit Ergen ile Bergzar Korel eylemlere katldlar. Twitterda ok takipisi olmasna ramen bugne kadar twit atmayan Cem Ylmaz'n ilk twiti Gezi'ye destek mesajyd. Akil Adamlarheyetinde yer alan Hlya Koyiit ile Kadir nanr "orta yollu" aklamalarda bulundular. Nazan ncel, Duman ve Karde Trkler de Gezi Park iin ark yazd. Trk edebiyatnn nemli isimlerinden Yaar Kemal, "Bu bask yeter artk. Tolerans ve sayg gerekir. imdi hkmet bu kalabala kulak versin." dedi. Sanatlar Gezi Park Olaylarna olumlu ya da olumsuz mesaj vererek gelimelere kaytsz kalamadlar. Yaptklar ortak aklama ise u ekildeydi: "Biz bu lkenin sanatlar ve yazarlar olarak bata NTV,CNN Trk, Habertrk, KanalD, atv,Star, Show TV ve TRT olmak zere tm ana televizyon kanallarnn ve bata Star, Sabah ve Habertrk olmak zere baz gazetelerin, tarafsz haber ilkelerini hie sayan sansrc ve yanl tutumlarn knyoruz." OLAYLARIN MEDYA FAKTR Gezi Park Olaylarna taknd tavrla televizyon kanallar damgasnvurdu. Twitter ve Facebook eylemcilerin bir numaral haberleme kaynaoldu. Babakan Recep Tayyip Erdoan Twitter'ba belas ilan etti. SosyalMedya zerinden Gezi Park Olaylar mizahi bir dille yanstld. Dnya medyasnn ilk haberolarak verdii, Norve televizyonunun canl yayn yapt olaylara Trk medyassesiz kald. Gelimeleri internet zerinden takip eden yurttalar yemek ya da belgesel programyaynlayan kanallara tepkigsterdi. 26. 26 TV kanallarnn Taksim ve Gezi Park yerine penguenleri konu alan belgesel gstermesi sosyalmedyann ve mizah ustalarnn kaleminde sembole dnt. Trkiye'deki onlarca haberkanalna olaylar duyurmaynca,yurttalar gzlerini yabanckanallara evirdi. Olaylar canl yaynlarla duyuran CNN International muhabirinin u szleri basn tarihine geti: "u anda birok Trk bizi izliyor, nk kendimedyalarna gvenmiyorlar." Gezi Park Olaylarna yeterince yer vermeyen medya kurumlarnn aralar saldrya urad. Eylemciler aralarn zerine "Sahibinden satlk medya","Ucuz satlk TV kanal, ilk elden" eklinde yazlar yazd. Halk TV ile Ulusal Kanal'n olaylar ilk gnnden beri canl yaynlamas eylemciler tarafndan desteklendi. Eylemciler haber kanallar haberyapmak iin gelmeyince kanaln ayana gitti Habertrk ile NTV protesto edildi. NTV,len blteninde kanaln nndeki protestoyuyaynlad. Protesto edilen dieryayn organlar ise Sabah gazetesiile ATV oldu. Dou Yayn Grubu CEO'su Cem Aydn zr diledi. Aydn NTV alanlarna yapt aklamada, "Mesleki sorumluluumuz asndan bize den,olan olduu gibi vermektir. Dengesizlikler iinde denge aray tm medyayolduu gibi bizi de etkiledi. zleyicilerimiz kendiniihanete uram gibi hissetti,onlar haksz bulmak mmkn deil" dedi. Twitterzerinden verdikleri mesajlarla halk direnie ardklar gerekesiyle bir ok kii gzaltna alnd. ileri BakanMuammerGler, Gezi Park eylemlerine ilikin sosyalpaylam siteleri ile ilgili Emniyet Genel Mdrl'nn bir alma yrttnaklad. Seslerini duyurmak iin eitli yollar deneyen eylemciler internetten yayn yapan "apul TV"yikurdular. RTK, Gezi Park Olaylarnda halk iddete tevik ettikleri gerekesiyle Ulusal TV, Halk TV, Cem TV ve EM TV'ye para cezas kesti. Bunun zerine RTK'n internet sitesi Redhack tarafndan hacklendi. ngiliz yayn kuruluu BBC Kresel Haber Dairesi BakanPeterHorrocks, NTV ile ortakln askya aldn aklad. BBC'nin Trkiye'deki muhabiriSelin Girit'i twitter'dan hedefalan Ankara Bykehir Belediye BakanMelih Gkek,Girit'e "ajan ve vatan haini" sulamasn yneltti. Bunun zerine ngiliz yayn kurumu BBC, kurumun Trkiye'dekimuhabiri Selin Girit'in twitter'da aktardbir mesajn ardndan yine twitter zerinden Ankara Bykehir Belediye BakanMelih Gkek tarafndan "ngiliz ajan" olarak 27. 27 nitelenmesine yant veren BBC Kresel Haber Dairesi BakanPeterHorrock, "BBC,Trkiye'de yetkililerce srdrlmekte olan ve BBC'nin gvenilirliine darbe vurmay, muhabirlerini de sindirmeyi amalayan kampanyanedeniyle byk kayg duymaktadr" dedi. OLAYLAR SIRASINDAMEYDANA GELEN LMLER VE YARALANMALAR Gezi Park Olaylar'nda en ok tartlan ve tepki gsterilen unsurlardan biri polisin uygulad orantsz gt.Polisin kulland biber gazve tazyikli su binlerce insann yaralanmasna sebep oldu. CHP Genel Bakan Yardmcs Umut Oran biber gaznn ithalini ve kullanmn yasaklanmasiin TBMM'ye yasa teklifi verdi. Gaz yiyen CHP Milletvekili Sezgin Tanrkulu anjiyo oldu, BDPli Srr Sreyya nderomzundan yaraland. Ahmet k'n da aralarnda bulunduu 10 gazetecihastaneye kaldrld. Lobna Allani, Biber gaz kapslyle yaraland.. Uluslararas Af rgt Gezi Park'ndaki gsterilerde iddet kullanmn knad. Evlerden gece yars pencerelere kan yurttalar tencere-tavalara vurarak hkmeti ve polis iddetiniprotesto etti. ileri Bakanl ar g kullanan polisler hakknda ilem yapacanduyurdu. Bunun zerine Ankara'dakipolislerin kasklarndaki sicil numaralarn kapattklar grld. Ankara'dakigsterilerde polis kurunuyla vurulduu bildirilen 26 yandakiEthem Sarslk hayatn kaybetti. 1 Mays Mahallesi'nde yaplan yrye katlan Mehmet Ayvalta (19) saat 22.00 sralarnda bir srcn otomobilinigstericilerin zerine srmesi sonucuyaamn yitirdi. Eskiehir'de Gezi Park eylemlerine destek veren 19 yandaki niversite rencisi Ali smail Korkmaz kimlii belirsiz kiilerce acmaszca dvld. Korkmaz hayatn kaybetti. Balarna gaz bombasisabet eden iki kii plastik mermiyle gzlerini kaybetti. Taksim Gezi Park'ndaki olaylara destek vermek amacyla Hatay'da dzenlenen protestolarda Abdullah Cmert (22) adl gen yaamn yitirdi. Cmert'in kafasna ald darbe sonucu beyin kanamasndan ldbelirlendi. Adana'da GeziPark eylemlerine destek iin dzenlenen gsteriye mdahale srasnda komiser Mustafa Sar, Atatrk Caddesiile Kenan Evren Bulvar'n birletirmek iin alan altgeit almalarnn olduu yerde gstericileri kovalad 28. 28 srada yaklak 5 metre yksekliindekiyoldan geit iin alan zemine dt. Komiser Mustafa Sar tm mdahalelere ramen kurtarlamad. Eylemler srasnda polisin kulland biber gazndan 8 kpek,63 kedi,bin 28 ku ld belirlendi. OkmeydanMahmut evket Paa Mahallesi'nde sabah frna giderken polisin att gaz bombaskapslyle 14 yandakiBerkin Elvan hayatn yitirdi. Ankara Kurtulu'taki eylemlerde kafasna gaz bombasatlan Dila Dursun ar yaraland. stanbulTabipler OdasGenel Sekreteri Ali erkezolu, toplumsal mdahale aralarndan sklan suyun kimyasal ieriinin iddetli reaksiyona sebep olduunu belirtti. stanbulValisi Hseyin Avni Mutlu, TOMA'dan sklan suyun iinde kimyasal madde olmadn, sadece ilal su olduunu syledi. Trk Tabipler Birlii Gezi Park'nda balayp lke geneline yaylan gsterilerde 60' ar 7 bin 832 yaralnn hastanelere bavurduunubelirtti. ileri Bakanl 31 Mays'tan itibaren derledii verileri rapor haline getirerek yaymlad. Buna gre yaplan eylemlere 79 ilde 2 buuk milyon kii katld. Bakanlk raporunda yaplan eylemlere 79 ildeki sokak eylemlerinde toplam 4 bin 900 kii gzaltna alnd. 4 bin gstericiyaraland. 2. BLM GAZETELERN MANETLERNDEGEZ PARKI OLAYLARININ LEN *Gazeteler alfabetik sraya gre deerlendirmeyealnmtr. CUMHURYET GAZETES 29 Mays aramba 2013 29. 29 Cumhuriyet gazetesinin eylemlerin ilk balangc olan 28 Mays gecesinin ertesi gn 29 Mays 2013'te gazetenin birinci sayfasnn ortasndan yer verdiini gryoruz. Gazete gelimeleri olduu gibi aktarm ancak haberin syleminde dikkatieken unsurlardan biri 'yurtta' kelimesidir. Bu kelimeyi daha ok solcular kullanr. Cumhuriyet gazetesi de sol kkenli olduundan burada haberin sylemine az da olsa kendiideolojisini yerletirdiini sylemek mmkndr. 30 Mays Perembe 2013 Cumhuriyet gazetesiGezi Park Olaylarn ilk sayfadan grmemitir. 31 Mays Cuma 2013 30. 30 Cumhuriyet'in Gezi Park Olaylar'nn nc gnnde olaylar srmanetten verdiinigryoruz. Burada yine dikkatleri eken 'yurtta' kelimesidir. Ayrca halk savunan bir sylem taknldn da sylemek mmkn 1 Haziran Cumartesi2013 31. 31 Cumhuriyet Gazetesi,Gezi Olaylar'nda eylemcileri destekler nitelikte bir haber sylemi kullanyor. Polis mdahalesindekiiddetin arln eletiren gazete, eylemlerin srmesini tevik niteliinde bir sylemi tercih ediyor.Gazetenin syleminin tarafsz olduunu iddia etmek mmkn deil. Ayrca habersyleminde sfatlarn da kullanld gryoruz. Mdahalenin 'ok sert' diyerek nitelendirilmesi ve alt blmdeki 'Yok byle zorbalk' bal kullanlan sfatlara rnek olabilir. 2 Haziran Pazar 2013 32. 32 'Halkn Zaferi' bal ile kan gazete eylemleri destekleyen syleminin yan sra polisin sert mdahalesine eletiride bulunuyor. Babakan'n eylemcilere 'ricada bulunmasn' allmadk bir sylem olduunu vurgulayarak polisin geri ekilmesini halkn bir zaferi olarak manetine tayor. 33. 33 3 Haziran Pazartesi 2013 'Halkla atyor' balyla kan gazete bu sayfasnda Babakan'n ncekign eylemcilere rica ettiiniancak bugn Atatrk Kltr Merkezi'ni ykacan ve yerine cami ile opera yapacansylemesini eletiren bir slup kullanyor. Erdoan'n sylemleri zerinden 'Halkla atyor' bal hkmete getirilen bir eletiridir. Ayrca Cumhuriyet yine polisin mdahalesinin sertliini eletiriyor. Cumhuriyet'in haber syleminde dikkatleri eken bir baka unsur ise Cumhuriyet Halk Partisi'nin aklamalarna ska yer vermesidir. 4 Haziran Sal 2013 34. 34 'Tek o anlamad' bal ile kan gazete bu balkta Babakan'a sesleniyor. Babakan'n 'Yzde elliyi zor tutuyorum'demesinin bir tehdit olduunu iddia ediyor. Ayrca Erdoan'n szlerini 'tehlikeli szler' olarak nitelendiriyor. Haber metninde olaylarn deerlendirmesiniyapan Prof. Aye Saktanber'in konumasndan seilen 'ok yanl ve feci ifadeler' ve 'Demokrasisadece seim deil' ifadeleri yine hkmetin politikalarn eletirir nitelikte. 5 Haziran aramba 2013 35. 35 'Genler ders veriyor' bal ile kan gazetenin baln st ksmnda yer alan 'zgrlk ve demokrasiuruna korkuyu ykarak yeni bir siyasi iklim yarattlar' ifadesi yayn politikasyla eylemcileri desteklediini gsteriyor. Ayrca manetteki habermetninde olaylar direk vermekten ziyade yorumun hakim olduunu gryoruz. Sayfann sa ksmnda yer alan demelerde de eylemleri destekleyen sylemler sz konusu. Ayrca Cumhurbakan'nn konumasndan yine eylemi hakl karacak ksm alnm. Babakan'n AKP'li kesimlere yapacamitingeden 'gsteri'diye bahsedilirken AKP'lilerede 'AKP'nin kurmaylar' deniliyor. Bu ifadelerde taraflln ve aalamann olduunu gryoruz. 36. 36 Gazetede CHP ile ilgili haberlere zellikle yer veriliyor. Nitekim manetin alt ksmnda yer alan 'CHP'lilere sopayla saldrlyor' haberibunun bir rnei.Gazete polisin mdahalesinin sertliini eletiriyor. 6 Haziran Perembe 2013 "Diren Twitter" bal ile kan gazetenin manetinde habermetninde karlatmz ncl unsur gazetenin eylemcilerin taleplerine yer vermesi. Cumhuriyet'in eylemleri desteklediinisylemitik.Hkmet kanadnn szleri habermetninde grrken nefret ve fke sylemini kullanyor. Trafszlk gereiher iki tarafn aklamalarna yer vermektense eylemcilerin aklamalarnn daha ok yer aldn gryoruz.Zira gazetenin bu manetinde eylemcilerin istekleri sralanarak hkmet kanadnn aklamalarna eit lde yer verilmemitir. Ayrca haber 37. 37 metnine yorumlarn eklendiini 'Genlerden korktular' bal ile yaplan girite grmek mmkndr. 7 Haziran Cuma2013 "fkesiyle dnd" bal ile kan gazetenin habermetninde Erdoan'n aklamalarn eletirir nitelikte bir habersylemine yer verilmitir. Bu aklamaya karlk olarak eylemlere daha scak bakan CumhurbakanAbdullah Gl'n aklamalar ile Erdoan'n aklamalar arasnda bir denge kurulduunu sylemek mmkndr. 38. 38 8 Haziran Cumartesi2013 Gazete bu sayfasnda sfatlara yer vermi. Haber metninde sfatlarn bulunmamas gerekir ancak haber'kkrtc dil', 'buyurgan tavr' gibi sylemlere eklentiler yapldn gryoruz. Ayrca eylemleri destekleyen Avrupa'da kurumlarnn aklamalarna yer verilmitir. 9 Haziran Pazar 2013 39. 39 Gazete bu sayfasnda yine sfatlara yer vermi ve bu sfatlarn eylemcileri ver nitelikte olduunu sylemek mmkndr. 'Muhteem grnt'gibi. Eylemlerin yayldn bildiren haberde olaylarn aktarlmasnda herhangibir yoruma sfatlar haricinde yer verilmediini sylemek mmkndr. Ancak polisin mdahalesini eletiren ifadeler vardr. 10 Haziran Pazartesi2013 40. 40 Gazete bu sayfasnda Babakan'n aklamalarn yine eletiriyor ve eylemcilere 'yurtta' diyerek hitap ediyor ve eylemcileri savunur nitelikteki aklamalarn 41. 41 srdyor. Dnya'dan gelen tepkilere ska yer veren gazete eylemin niteliini aratran haberlerede yer vermi. 11 Haziran Sal 2013 42. 42 Gazete bu sayfasnda eylemcilerin bar yanls olduunu anlatan aklamalara yer vermi ve Babakan'n aklamalarn kkrtc olduunu aynzamanda eylemcileri 43. 43 anlamakatan uzak olduunu belirten sylemlere yer verildiini gryoruz. Haber dilinin ollay olduu gibi aktarmaktanziyade yorum ekline dntngryoruz. 12 Haziran aramba 44. 44 45. 45 "Vahete dnd"bal ile kan gazete polisin eylemcilere mdahalesinieletiren bir sylem tercih ediyor.Mdahale srasnda yaralanan eylemcileri savunan gazete AK Parti'yi eletirerek, eylemlere provokatrlerisoktuunuiddia ediyor. 13 Haziran Perembe 2013 46. 46 47. 47 "Referandum oyunu" bal ile kan gazete Babakan'n aklamalarna yer vererek hem 'Gezi Park halka sorulabilir' demesine hem de buna ramen 'Bu ii bitirin' diyerek ileri Bakan'na talimat vermesini eletiriyor. Ayrca eylemleri destekleyen kesimlerin aklamalarna yer veriyor. 48. 48 14 Haziran Cuma 2013 49. 49 "Orantsz fke" bal bir sfat tamlamas. Cumhuriyet kendigrlerini haberlerinde ska yanstm. Tarafszlktan sz etmek mmkn deil. hkmetin yapt her ey eletiriliyor. zellikle polisin mdahalesinin yine burada da eletirildiini gryoruz. *** Cumhuriyet Gazetesi'nin Gezi Park Eylemleri'ne bak asn genelanlamda ele aldmzda gazetenin eylemleri desteklernitelikte bir tavr tercih ettiinigryoruz. Gazetenin hkmetin tutumunuve aklamalarn sert bir ekilde eletirirken ska yorumlara ve sfatlara yer verdiinigryoruz. Eylemlerin ieriini anlatan ve eylemcileri destekleyen kii ve kurumlarn aklamalarna ska yer vererek eylemlerin makul ve hakl olduunu belirten sylemlere yer verilmitir. Polisin mdahalesine kar kan ve zarar gren eylemcilerin haklarn aramaya ynelik bir tavr takndn da gryoruz. Bu sre boyunca Cumhuriyet'in tarafsz olmadn haberlere kendiideolojisini yansttn sylemek mmkndr.Olaylar boyunca yalnzca bu gazeteyiokuyan bir okuyucu aslnda tek tarafl bir bak as olduundan yeterince salkl bilgi edinemediinisylemek mmkndr. Cumhuriyet Gazetesi'nin Gezi Park eylemelerini incelediimiz bir ay boyunca gazetenin ilk sayfasnn tamamnayrdn gryoruz.Aada sunulan rneklerde de yukardakilerle neredeyse aynolduu iin Cumhuriyet'e ait aklamalar burada bitiriyoruz. 15 Haziran Cumartesi2013 50. 50 16 Haziran Pazar 2013 51. 51 17 Haziran Pazartesi2013 52. 52 18 Haziran Sal 2013 53. 53 19 Haziran aramba 2013 54. 54 20 Haziran Perembe 2013 55. 55 21 Haziran Cuma 2013 56. 56 22 Haziran Cumartesi2013 57. 57 23 Haziran Pazar 2013 58. 58 24 Haziran Pazartesi2013 59. 59 25 Haziran Sal 2013 60. 60 26 Haziran aramba 2013 61. 61 27 Haziran Perembe 2013 62. 62 28 Haziran Cuma2013 63. 63 29 Haziran Cumartesi2013 64. 64 30 Haziran Pazar 2013 65. 65 HRRYET GAZETES 66. 66 29 Mays aramba 2013 Hrriyet Gazetesi,Gezi Park Olaylar'nn balangcn ilk sayfann kk bir kesinden vermi. Haber metnine baktmzda olaylara yorum katmadanolduu gibi aktardn gryoruz. 30 Mays Perembe 2013 67. 67 Gazete eylemle ilgili haberiyine kk bir keden ilemeye devam ediyor.Burada yalnzca hkmet kanadnn aklamasna yer verildiini gryoruz. 31 Mays Cuma 2013 68. 68 "Gezi Park'nda yakma timi" bal ile kan gazete olaylar olduu gibi aktaryor. Ancak burada polisin yapt aklamann yalan olduunu iddia etmekle birlikte iddiann doruolduunu kantlayacak nitelikte fotorafta sunuluyor. 1 Haziran Cumartesi2013 69. 69 "24 saat gaz" bal ile kan gazete ilk sayfasn Gezi Olaylar i.in ayrm burada hem hkmet kanadnn hem muhalefet kanadnn hem de eylemcilerle ilgili haberlerin dengeli bir dalmnn olduunu sylemek mmkn.Ayrca haber syleminde olaylarn olduu gibi aktarldn herhangibir yoruma yer verilmediini syleyebiliriz. 2 Haziran Pazar 2013 70. 70 Sayfasnn tamamnGezi'ye ayran gazete eylemlerin yurt geneline daldn gsteren fotoraflarkullanm. Burada dikkat eken ise ilk kez sfata yer 71. 71 verilmesidir. Haber syleminde sfatn kullanlmamas gerekir. Ancak gazete burada 'sert mdahale' ifadesinikullanmtr. Yinede habermetninde yoruma yer verilmediini sylemek gerekir. Hrriyet'in bir denge kurduunusylemek gerek. imdiye dein taraf tutmadan yaplan bir yayn sz konusu.Hem eylemlere hem de dier kesimlerin aklamalarna yer veriliyor. 3 Haziran Pazartesi2013 72. 72 Sayfasnn tamamneylem haberine ayran gazete Gezi Olaylar'nn farkl boyutlarna ve baka illerdeki yansmalarna yer veriyor. Hrriyet'in haberdilinde 73. 73 yoruma rastlamak pek mmkn deil. Aklamalar yapldka her kesime yer verildii sylenebilir. Ancak her ne kadaryorumdan kanlsa da hkmet kanadnn aklamalarna daha ok yer verdiini sylebiliriz. 4 Haziran Sal 2013 74. 74 75. 75 Hrriyet'in haberleri veri eklinde lml bir yaklam olduunu syleyebiliriz. Haber syleminde ne eylemcileri eletiren ne de eylemlere kart aklamalarda bulunan kii ya da kurumlar eletiren bir tavr tercih edildiini gryoruz. 5 Haziran aramba 2013 76. 76 Hrriyet her ne kadardengeli bir tutum sergilese de haberiveri eklinden aslnda eylemcilere sempatiuyandran bir dilin kullanldn hkmet kanadnn 77. 77 sylemlerinde ne karlan ksmlarn da yine lml olan sylemler olduunu bildirmek mmkndr. 6 Haziran Perembe 2013 78. 78 79. 79 Hrriyet sayfalarnda Gezi'de ki sempatiuyandran fotoraflara yer veriyor. eitli kesimlerin Gezi ile ilgili aklamalarna yer veriliyor bu aklamalarn ieriinde ise eylemleri destekler nitelikte sylem olduunu syleyebiliriz. 7 Haziran Cuma2013 80. 80 Hrriyet hkmet kanadnn aklamalarna ska yer verirken muhalefetin daha az yer aldn gryoruz. Eylemcilerle ilgili renkli fotoraflar yaymlayan gazete 81. 81 olaylarn siyasi boyutundan ziyade yaamla ilgili ksmlar ne plana karyor. Olaylarn ileni biiminin bazen daha magazine katn sylemek mmkndr. 8 Haziran Cumartesi2013 82. 82 83. 83 Olaylar boyunca ska lml aklamalarda bulunan CumhurbakanAbdullah Gl'e Hrriyet'in sk sk yer verdiini syleyebiliriz. Gazete yine eylemciler arasndaki dayanmayanlatan fotoraflara yer vermitir. 9 Haziran Pazar 2013 84. 84 Hrriyet Gezi Park Olaylarn olduu gibi verirken herhangibir ideoloji belirtisi grlmyor. Farkl kesimlerden eylemcilere yer veriliyor. Ayn zamanda yine her kesime yer verildiini syleyebiliriz burada hkmet kanadnn aklamalarnn arlk bastn da belirtmek gerekir. 85. 85 *** Hrriyet'in Gezi Park Olaylar'n genel anlamda dengeli ve elden geldike tarafsz olmaya alarak ilediini gryoruz. Haber sylemlerinde sfatlara pek fazla yer vermezken yorum neredeyse hi yaplamamtr. Gezi Park'na destek veren bir ok kesimin aklamalarna yer veren gazete setii balklarda herhangibir marjinallik sz konusu deil. Hkmetin aklamalarna sk sk yer veren gazete bu aklamalara yorumda bulunmam. Muhalefetin aklamalarna az da olsa yer verildii gzlenmektedir. Hrriyet, Gezi ile ilgili daha ok eylemcilerin sempatik hallerini fotoraflarla sayfalarna tam. Olaylarn siyasetten ziyade yaamsalesinin ar bastn syleyebiliriz. Magazinselelerin biraz daha bytldn syleyebiliriz. Hrriyet olaylar srasnda yalnzca polisin mdahalesinieletiriyor. Eylemciler ile hkmet kanadarasnda dengeli bir tutum sergiliyor.ncelediimiz bir ayn son gnlerinde eylemlere daha az yer verildiini gryoruz. Gezi Park Olaylar srasnda yalnzca Hrriyet Gazetesi'ni takip eden bir okuyucu gndemdenhaberdarolmakla birlikte magazinseleler ve bol fotorafla muhtemelen biraz elenerek bilgi edinmi olduunu tahmin ediyoruz. Gazetenin bundan sonrakisayfalar aadadr. 10 Haziran Pazartesi2013 86. 86 11 Haziran Sal 2013 87. 87 12 Haziran aramba 2013 88. 88 89. 89 13 Haziran Perembe 2013 90. 90 91. 91 14 Haziran Cuma 2013 92. 92 15 Haziran Cumartesi2013 93. 93 16 Haziran Pazar 2013 17 Haziran Pazartesi2013 94. 94 95. 95 18 Haziran Sal 2013 19 Haziran aramba 2013 96. 96 20 Haziran Perembe 2013 97. 97 21 Haziran Cuma 2013 98. 98 22 Haziran Cumartesi2013 99. 99 23 Haziran Pazar 2013 24 Haziran Pazartesi2013 100. 100 25 Haziran Sal 2013 101. 101 26 Haziran aramba 2013 102. 102 27 Haziran Perembe 2013 103. 103 28 Haziran Cuma2013 29 Haziran Cumartesi2013 30 Haziran Pazar 2013 104. 104 ZAMAN GAZETES 29 Mays aramba 2013 105. 105 Zaman Gazetesi,Gezi Park Olaylar'nn balangcn duyururken habermetninde olaylar olduu gibi aktardn syleyebiliriz. Metinde herhangibir yorum bulunmamaktadr. 30 Mays Perembe 2013 106. 106 Gazete eylemlerle ilgili kulland habersyleminde sfat ya da yoruma yer vermemitir. 31 Mays Cuma 2013 Zaman,Gezi Park Olaylar'nda eylemcilere yaplan mdahaleye olduka kk bir yer vermitir. Gazetelerin olaylarla ilgili bak asn yalnzca sylemlerden deil ayn zamanda haberlerihangibyklkte verdiiyle de anlayabiliriz. 1 Haziran Cumartesi2013 107. 107 "Gerilim Taksim'iat" bal ile kan gazetenin polisin sert mdahalesiifadesine yer verirken eylemcilerinde ta ve sopalarla karlk verdiinibelirterek her iki taraf da eletirir nitelikte bir sylem kullandn syleyebiliriz. Ayrca metinde verilen demelerde yine buna benzerbir tutumun sergilendiini syleyebiliriz. 2 Haziran Pazar 2013 108. 108 Zaman Gazetesi'nin habersyleminde daha ok uzlatrc bir tavr takndn syleyebiliriz. Ve bu gr destekleyecek nitelikte demelere yer verdiini gryoruz. Hkmet kanadnn grlerinin arlkl olarak yer aldn syeleyebiliriz.Ayn zamanda eylemcilerle ilgili meydana gelen olumsuz her durumu sayfalarna tayarak eylemlerin hakszl noktasnda vurgu yapmaktadr. 3 Haziran Pazartesi2013 109. 109 "evre duyarll yakp ykmaya dnt" bal kan gazetenin buradan sonra habermetnine kendigrlerini yanstmaya baladn gryoruz. Eylemlere destek vermeyen gazete eylemlerin yanlln belirten demelere yer vererek hakl olunan noktalar bir nevi rtme yolunu semitir. Gazetenin ilk sayfasnda kullanlan fotorafta da yine eylemcileri olumsuzlayan bir tema sergilenmitir. Ayrca hkmet kanadnn grlerine yer verildiini, muhalefete yer verilmediini gryoruz. 110. 110 4 Haziran Sal 2013 Cumhurbakan'nn yapt uzlatrc aklamalara sk sk yer veren gazete muhalefetin demelerinde de yine olaylarla ilgili uzlatrc ksmlar n plana karlmtr. Gazetenin haberdilinde yoruma ve sfat ok sk rastlanmamakta verilmek istenen mesaj demeler zerinden ilenmektedir. Gazete eylemlere destek vermemekle birlikte eylemlerin hakllk payna deinmedenhkmet yetkililerin sylemleri 111. 111 zerinden olaylar ilemektedir. Ayrca muhalefet partilerine ve muhalif bir tutum taknan sivil toplum kurulularna yer vermemektedir. 5 Haziran aramba 2013 Gazetenin olaylara genel anlamda taknd tavr uzlamacdr. Bunu neredeyde her balkta grmek mmkn ancak bu izgi bazen eylemcilerin aleyhine deimektedir. Hkmet yetkilileri zellikle yumuak aklama yaptnda bu sylem direk bala tanmakta. Gazeteninhabermetinlerin aslnda olaylar olduu gibi anlatyormu izlenimi uyandrdn ancak eylemcilerin beklentilerinin ve eylemin kma sebebinin hak eksenli ilenmediini gryoruz. 112. 112 6 Haziran Perembe 2013 113. 113 "Provakatrlere su st" bal ile kan gazetenin aslnda eylemler boyunca ilk kez sert bir balkla ktn gryoruz. Ayrca haberin spotunda gazetenin eylemcileri tpk hkmet gibi ikiye ayrdn gryoruz. Bu balk ve spot aslnda yine gazetenin eylemlere destek vermediinive hkmetin aklamlar ile paralel seyreden bir yayn politikas gttklerini sylemek mmkn. 7 Haziran Cuma2013 114. 114 Babakan'n aklamasnn bala tayan gazetenin aslnda bu balkta ve spotta yine eylemcileri ikiye ayrdklarn gryoruz. Demokratik talepleri olan ve 115. 115 provakatrlk yapan eylemciler diye ayrlan sylemi dier haberler destekler niteliktedir. Olaylarn meydana gelmesinde sorumlu tutulan d mihraklar ile ilgilide haberler yaplmaktadr. Ancak bu haberlerin doruluuda tartmaldr. 8 Haziran Cumartesi2013 116. 116 9 Haziran Pazar 2013 117. 117 *** Gezi Park Olaylar'n Zaman Gazetesi'nin manetleri zerinden inceledik. Gazetenin habersylemlerinde sfatlara ve yorumlara sk olmasa da yer verildiini gryoruz. Yayn politikas daha ziyade aklamalar zerinden kendinibelli ediyor. Gazete byk oranda hkmet yetkililerinin aklamalarn manetine tayor. Hkmetin grlerini destekler nitelikte baka kii ya da kurumlarn aklamalarna yer veriliyor. Muhalefetin aklamalarna verilen yer neredeyse hi yok ayrca muhalefet partilerine verilen yer kk olduu kadarda aklamalarn ierii bakmndan daha olumlu ve yapc olanlar tercih ediliyor. Hkmet olaylarda eylemcileri demokratik talepleri olanlar ile provokatrlk yapanlar olmak zere ikiye ayrmt. Gazetede budorultuda hareket ederek eylemlerin olumsuz ksmlarn sayfalarna tayor. Burada dikkati eken eylemcilerin dncelerine, aklamalarna yer verilmemesidir. Gazetelerin ilevi halkn karn gzeterek devletive halkn karlarnn sz konusu olduu durumlar denetlemek bu konular hakknda bilgilendirme yapmaktr.Zaman 118. 118 gazetesinin yayn politikas eylemler hakknda bilgi vermekten ziyade hkmetin aklamalarna yer vererek adeta hkmetin szclnyapmtr.Ayrca eylemlerin neden kt konusunda ayrntl bir bilgilendirme yer almamaktadr. Gazetenin muhalefet partisine ve muhalif kurululara yer vermemeside tek ynl bir bilgi akna sebep olmaktadr. Gazete genelanlamda eylemciler ile hkmet arasnda uzlamac bir tavr taknsa da bu izginin sk sk eylemciler aleyhine deitiinigryoruz.Ayrca eylemlerin getirdiiolumsuzluklar ile ilgili haberlere ska yer verildiini gryoruz. Gezi Park Olaylar srasnda yalnzca Zaman Gazetesi'niokuyan bir okuyucunun eylemler hakknda ayrntl ve gerek bilgiye ulaamayacave yalnzca hkmetin olaylara bak as hakknda bilgi edineceinisylemek mmkndr. Gazete incelediimiz sre ierisinde son on gnde eylemleri manetine tamamtr. Dier manetlerde aadakigibidir. 10 Haziran Pazartesi2013 119. 119 11 Haziran Sal 2013 120. 120 121. 121 12 Haziran aramba 2013 13 Haziran Perembe 2013 122. 122 14 Haziran Cuma 2013 123. 123 124. 124 15 Haziran Cumartesi2013 16 Haziran Pazar 2013 125. 125 17 Haziran Pazartesi2013 126. 126 18 Haziran Sal 2013 127. 127 19 Haziran aramba 2013 20 Haziran Perembe 2013 128. 128 21 Haziran Cuma 2013 129. 129 Bu tarihten itibaren GeziOlaylargazetenin ilk sayfasnda yer almamtr. SONU ve YORUM Bu almada Trkiye'de ve dnyada geni yanklar uyandran Gezi Park Olaylar'nn farkl bak asna sahip gazetenin habersylemlerine nasl yansd ortaya karlmaya allmtr. Toplumu dorubilgilendirmekle grevli medyann yapt yaynlar neticesinde okuyucularn kapsaml ve dorubilgiye ulaamad aksine gazetelerin ideolojileri dorultusunda snrl bilgilere ulat saptanmtr. Medya,eylemlerin kk ve nemsiz olduunu varsayarak haberleri yaynlamad yahut kk bir ekilde eylemlere yer verdi. ncelediimiz gazeteler zerinden rnek verecek olursak Cumhuriyet Gazetesiolaylar ilk gnnden itibaren manetine tamtr. Ayrca incelediimiz bir ay boyunca her gn manetlerinde eylemlere yer vermitir. Hrriyet Gazeteside eylemlerin en bandan beri olaylar manetlerine tamtr. Ancak incelediimiz bir ayn sonlarna dorumanette eylemlerle ilgili yaplan haberlerin azaldn gzlemlemekteyiz.Son olarak Zaman Gazeteside eylemlere ilk gnnden itibaren manettenyerverse de incelenen bir ay ierisinde son on gn eylemlerin manette yeterince yerbulamad saptanmtr. Gezi olaylarnn balamasnn sebebiiktidarpartisinin Taksim ile ilgili projeleriydi. AKP, Taksim'dekitrafiiyer altna almak, cami yapmak,Atatrk Kltr Merkezi'ni ykmak ya da restore etmek ve TopuKlas yaparak bunu bir AVM olarak kullanmak istiyordu. Ancak bunlarn gerekletirilmesi iin Gezi Park'ndaki aalarn sklmesi gerekiyordu.evreci bir grubun aalarn kesilmesini nlemek maksadyla eylem yapmasve bu kk masum eylemin sert bir mdahale ile karlk bulmas olaylarn bymesine sebep oldu. Polisin sert mdahalesikamuoyunun tepkisin ektive eylemlerin niteliini deitirdi.iddetin artmasna tepkiolarak insanlar eylemlere destek vermeye balad. Resmi makamlarn slubu eylemlerin alevlenmesine ve hkmetin politikalarna verilen bir reaksiyona dnt.Hareket balangcndan beri lidersiz ve rgtszd. Neredeyse her kesimden insanlarbir araya gelmiti. rnein;Cuma namaznklan Mslmanlar polisin mdahale riskine kar Komnistler korudu. Krtler halay ekti, Trkler alklad. Mslmanlar oru at, Ateistler ise onlara iftariyelikler hazrlad... Gezi Park Olaylar'nda eylemciler tarafndan tepkigsterilen bir kesim de medyayd.Eylemlerin balangcnda bir ksm medya grubu eylemlere yer vermediler. zellikle televizyonlarn canl yaynda eylemleri vermek yerine penguen belgeseli ya da yemek programlar yaynlamas sosyalmedyada geni yank 130. 130 uyandrd. Eylemcilerin bir araya gelmesi ve iletiim kurmasnda Twittterve Facebook nemlirol oynad. nsanlarn zellikle bu mecralar tercih etme sebepleri konvansiyonelmedyada yeterince kendidncelerine yer verilmemesiydi. Bu nedenle bireyler tepkilerini sosyal medyadan duyurdu.Burada gazetelerin ve gazetecilerin misyonuna dikkat ekmek istiyorum. Gazeteler, halka lkelerindeki ve dnyadakigelimeleri aktarmakla ykmldr. Devlet karsnda halkn gzkula durumundakigazetelerin halk dorubir ekilde bilgilendirme grevivardr. Ayn zamanda iktidarelinde bulunduran kesimin faaliyetlerini halkn bilme hakkvardr ve gazetecilerin bunlar aratrarak halkn daha iyi anlayabilmesi iin tutarl bir ekilde yorumlamalar gerekir. Gezi Park Olaylar'nn hem ulusal hem de uluslararas arenada geni yanklar oldu. Olaylarn balangcnda halk kendilkesindeki medyadan yeterli bilgiye ulaamad iin sosyalmedyayve uluslararas medyaytakip etmeye balad. Gazeteciler bu anlamda zerlerine den halk bilgilendirme vazifesini yeterince yerine getiremediler. Eylemlerin gazetelere yansmaskendi ideolojileri ve karlar dorultusunda oldu. Okuyucular gazeteleri okuduklarnda tek tarafl bir bilgiye ulamlardr. Bu almada incelenen gazeteleryanl bilgi vermekten ziyade olaylarn sadece tek bir ynnvermeyi tercih etmilerdir. Bunun sebebigazete sahiplerinin ideolojileri ve karlar dorultusunda yayn yaplmasdr. ncelediimiz gazetelerde: Cumhuriyet Gazetesi'nin Gezi Park Eylemleri'ne bak asn genelanlamda ele aldmzda gazetenin eylemleri desteklernitelikte bir tavr tercih ettiinigrdk. Gazete hkmetin tutumunuve aklamalarn sert bir ekilde eletirirken ska yorumlara ve sfatlara yer vermitir. Eylemlerin ieriini anlatan ve eylemcileri destekleyen kii ve kurumlarn aklamalarna younlukla yer vererek eylemlerin makul ve hakl olduunu belirten sylemlere yer ayrmtr. Cumhuriyet Gazetesipolisin mdahalesine kar kan ve zarar gren eylemcilerin haklarn aramaya ynelik bir tavr taknmtr. Bu sre boyunca Cumhuriyet'in tarafsz olmadn haberlere kendiideolojisini yansttn sylemek mmkndr. Olaylar boyunca yalnzca bu gazeteyiokuyan bir okuyucunun aslnda tek tarafl bir bak as olduundan yeterince salkl bilgi edinemediinisylemek mmkndr. Hrriyet Gazetesinin GeziPark Olaylar'n genel anlamda dengeli ve elden geldike tarafsz olmaya alarak ilediini grdk.Haber sylemlerinde sfatlara pek fazla yer vermezken yorum neredeyse hi yaplmamtr. Gezi Park'na destek veren birok kesimin aklamalarna yer veren gazete setiibalklarda herhangibir marjinallik sz konusu deil. 131. 131 Hkmetin aklamalarna sk sk yer veren gazete bu aklamalara yorum getirmemitir.Muhalefetin aklamalarna az da olsa yer verildii gzlenmektedir. Hrriyetin, Gezi ile ilgili daha ok eylemcilerin sempatik hallerini fotoraflarla sayfalarna tadn gzlemledik. Gazetede olaylarn siyasetten ziyade yaamsal esinin ar bastn syleyebiliriz. Bu bakmdan magazinselelerin biraz daha bytldn syleyebiliriz. Hrriyet olaylar srasnda yalnzca polisin mdahalesinieletirmitir. Eylemciler ile hkmet kanadarasnda dengeli bir tutum sergilemitir. te yandan incelediimiz bir ayn son gnlerinde eylemlere daha az yer verildii grlmektedir. Gezi Park Olaylar srasnda yalnzca Hrriyet Gazetesi'nitakip eden bir okuyucunun gndemdenhaberdarolmakla birlikte magazinseleler ve bol fotorafla birlikte tatmin edicibir bilgi edinmi olduu tahmin edilmektedir. Gezi Park Olaylar'n Zaman Gazetesi'nin manetleri zerinden incelediimizde gazetenin habersylemlerinde sfatlara ve yorumlara sk olmasa da yer verildii grlmektedir.Yayn politikas daha ziyade resmi aklamalar zerinden kendini belli etmektedir.Gazete byk oranda hkmet yetkililerinin aklamalarn manetine tamaktadr.Hkmetin grlerini destekler nitelikte baka kii ya da kurumlarn aklamalarna da yer verilmektedir. Muhalefetin aklamalarna neredeyse hi yer verilmemitir. Ayrca muhalefet partilerinin ierii bakmndan daha olumlu ve yapc olanlarna yer verilmesi tercih edilmitir. Hkmet olaylarda eylemcileri demokratik talepleri olanlar ile provokatrlk yapanlar olmak zere ikiye ayrmt. Gazete de bu dorultuda hareket ederek eylemlerin olumsuz ksmlarn sayfalarna tamaktadr. Burada dikkatieken eylemcilerin dncelerine, aklamalarna neredeyse hi yer verilmemesidir. Gazetelerin ilevi halkn karn gzeterek devletidenetlemek ve halkn karlarnn sz konusu olduu durumlar ortaya koyup bu konular hakknda bilgilendirme yapmaktr.Zaman gazetesieylemler hakknda bilgi vermekten ziyade hkmetin aklamalarna yer vererek adeta hkmetin szclnyapmtr. Ayrca eylemlerin neden kt konusunda ayrntl bir bilgilendirme yer almamaktadr. Gazetenin muhalefet partisine ve muhalif kurululara yer vermemeside tek ynl bir bilgi akna sebep olmaktadr. Gazete genelanlamda eylemciler ile hkmet arasnda uzlamac bir tavr taknsa da bu izginin sk sk eylemciler aleyhine deitiinigrdk.Ayrca eylemlerin getirdii olumsuzluklar ile ilgili haberlere ska yer verildiini grmekteyiz.Gezi Park Olaylar srasnda yalnzca Zaman Gazetesi'niokuyan bir okuyucunun eylemler hakknda ayrntl ve gerek bilgiye ulaamayacave yalnzca hkmetin olaylara bak as hakknda bilgi edineceinisylemek mmkndr. 132. 132 Sonu olarak gazetelerin yayn politikalar gazeteciliin misyonuile pek fazla rtmemektedir.Eylemler sresince bu gazeteden herhangibiri takip edildiinde doru ve kapsaml bilgiye tam anlamyla ulamak mmkn deildir. Gazetelerin de kendi ideolojilerine yahut karlarna gre yayn yaparak yalnzca tek ynl bir bilgi ak salamlardr. Eylemlerin ortaya kma sebepleri ile ilgili yeterli bilgi yaynlanmam ve zellikle muhalefet partilerinin ve muhalif tavr taknan kii ve kurumlarn grlerine yeterince yer verilmemitir. Medyada kendine ait bir eyler bulamayan okuyucular da sosyalmedyaya ynelerek kendidncelerini burada ifade etme ve kapsaml bilgiye ulama ans elde etmilerdir. KAYNAKA Kitaplar 133. 133 KongarEmre, Kkkaya Aykut ( Temmuz 2013) "Trkiye'yi Sarsan Otuz Gn, Gezi Direnii, Artk Hi Bir ey Eskisi Gibi Olmayacak" stanbul,Cumhuriyet Yaynlar, 99-189 Ayata Gkiek,al Pnar, Elveri dil, Erylmaz Sevin, Gl dil Il, Karan Ula, Muratolu Cansu, TaboluEzgi, Tokuzlu LamiBertan,Yeiladal Burcu (Kasm 2013) "Gezi Park Olaylar, nsan Haklar Hukuku ve Siyasi Sylem Inda Bir nceleme),stanbulniversitesi Yaynlar, 136-182 Ertrk Ali Ekber (Austos 2013) " Gnein Evlatlar, Bir Direni Efsanesi", TanyeriKitap, 39-117 Gazeteler "Gazete Manetleri" www.iha.com.tr (Eriim Tarihi: Mart 2014)