epİlepsİ rehberİ

Download EPİLEPSİ REHBERİ

Post on 16-Jan-2017

222 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • TND

    EPLEPS REHBERTRK NROLOJ DERNEEPLEPS ALIMA GRUBU

    Hazrlayanlar

    Editr: Canan Aykut Bingl

    Berrin AktekinKadriye AanFehim ArmanKezban AslanEbru AykutluBar BaklanBetl BaykanNerses Bebek

    Erhan Bilirbrahim Bora

    Hacer BozdemirCandan GrsesNalan Kayrak

    idem zkaraSerap Sayg

    Sibel Veliolu

    2007

    1

  • TND

    Bu epilepsi rehberi pratisyen hekimler, aile hekimleri ve nroloji uzmanlarna ynelik hazrlanmtr. Rehberde epilepsi nbetlerine yaklam ve epilepsili hastaya yaklam ele alnacaktr. Ana balklar:

    Epilepsiye yaklam Karar verme prensipleri Epilepsi ile birlikte yaamak

    Genel Bilgiler lk Nbet Tan nceleme yntemleri Snflama Epilepsili Hastaya Yaklam Sk tekrarlayan ya da uzam nbetler Status epileptikus tedavisi Genlerde epilepsi Yallarda epilepsi

    Olarak sralanmtr.

    GENEL BLGLER:

    Epilepsiye Yaklam:Epilepsi hemen her yata grlebilen ve uzun sreli tedavi ve izleme gerektiren bir hastalk

    olup yaam kalitesini nemli lde etkiler. Epilepsi konusunda salk hizmeti veren tm doktorlarn, epilepsili bireyler ve onlarn aileleri ile hastalkla ilgili tm kararlara ortak katlmlarn salayabilecek ekilde ve onlarn tm sosyo-kltrel ve zel ihtiyalarn gzeten bir iletiim kurma bilgi ve becerisine sahip olmal ve bunlar gzetmelidir.

    Epilepsi ile Birlikte Yaamak: Epilepsili bireyler ve onlarn aileleri ve/veya bakmlarn stlenen kiiler bu durumla ba

    edebilecek ekilde cesaretlendirilmelidirler. Erikin bireylere epilepsinin tm ynleriyle ilgili olarak uygun bilgi ve eitim verilmelidir.

    Doktorlar, kendi durumu hakknda daha fazla bilgiye ulamak isteyen bireyleri hastalara ynelik hazrlanm gncel internet sitelerine ynlendirmelidirler (Trk Epilepsi ile Sava Derneinin web sitesi vb).

    Epilepsili hasta ve yaknlarna verilmesi gereken bilgiler: Genel olarak epilepsi Tan ve tedavi seenekleri lalar ve yan etkileri Nbet tipi (tipleri), nbet tetikleyicileri ve nbet kontrolu Tedavi ve kendi kendine bakm Risklerle baa kma lk yardm, evde, okulda veya iyerinde gvenlik ve yaralanmaktan korunma Psikolojik konular Sosyal gvenlik ve sosyal hizmetlerden yararlanm Sigortayla ilgili konular Okulda eitim ve salk bakm Erikinler iin i bulma ve bamsz yaama Koullar uygunsa hastann epilepsisi olduunu iyerine bildirmesi (eer daha fazla bilgi ya da

    aklamaya gereksinim varsa gnll rganizasyonlarla balantya geilmelidir) Yol gvenlii ve ara kullanma Prognoz Epilepside ani lm Status epileptikus Yaam biimi, bo zaman ve sosyal konular (alkol, destekleyici ilalar, cinsel aktivite ve uyku

    yoksunluu) Aile planlamas ve gebelik

    2

  • TND

    Destekleyici gruplar ve hayrsever kurulular gibi gnll organizasyonlar ve bunlarla nasl balantya geilebilecei

    Bu bilgilerin verilecei zamanlama tannn kesinliine ve tany kesinletirmeye yarayacak incelemelere olan gereksinime baldr. Bu bilgiler bireyin taleplerine uygun bir yapda, dilde ve yolda anlatlmaldr. Bireyin geliimsel ya, cinsiyeti, kltrel dzeyi ve yaamn hangi aamasnda bulunduu gz nnde tutulmaldr.

    Hasta ile yaplan grmede bilgi vermek iin uygun bir zaman ayrlmal, daha sonraki grmelerde de bu bilgiler tekrarlanmaldr. Grmeler srasnda tartlacak konularn hem bireyler hem de salk profesyoneli tarafndan hatrlanabilmesi iin kontrol listeleri kullanlmaldr. Epilepsili bireylerin bakmn ya da tedavisini salayan herkes verilmesi zorunlu olan tm bilgiyi salayabilmelidir. Epilepsisi olan birey ve ailesi bilgiye gereksinimleri olduunda kime ulaacaklarn bilmelidirler. Bu kii salk ekibinin bir yesi olmaldr ve epilepsili birey ve ailesi bilgi ihtiyacn karlamaktan sorumlu olmaldr.

    Nbet geirme olasl tartlmal ve nbet geirme riski yksek olan kiilerde (ar beyin hasar geirmi olanlardaki gibi), renme gl olanlarda ya da ailesinde yaygn epilepsi yks olanlarda nbet olumadan nce epilepsiyle ilgili bilgi verilmelidir. Epilepsili kiilere kendileriyle ilgili nemli kararlar almalarndan nce uygun bilgiler verilmelidir (rnein, gebelik ya da bir ie girme).

    Bir neden bulunamayan ve nedeni aklanamayan ani lm (sudden unexplained death) (SUDEP) insidans normal populasyonda ylda 1000 kiide 0.35tir. Epilepsisi olan kiilerde daha sk grlebilmektedir; kontrol edilemeyen nbetler ve ilaca direnli epilepsilerde daha ok grlmektedir. Uygun medikal tedaviye yant vermeyen hastalar zaman kaybedilmeden cerrahi tedavi iin ynlendirilmelidirler. Aileler ve/veya bakclarn bana SUDEP geldiyse salk profesyonelleri ailelerle temas kurmal, basal dilemeli, lm olayn tartmak iin onlar davet etmelidir.

    LK NBETE YAKLAIM:

    lk kez nbet kukusu olan bir hastann ilk deerlendirmesi acil ya da poliklinik servisde bir hekim tarafndan yaplmaldr ve hastann bir nroloji uzmanna ynlendirilmesi salanmaldr.

    Hastalarn acil ve nroloji polikliniinde gereken ekilde deerlendirilmesi iin kesin veya kukulu epileptik nbete yaklam protokolleri hazr bulunmaldr (ALGORTMA 1, 2, 3). Hastann hem kendisinden, hem de olaya tanklk eden aile bireyleri, bakc ya da arkadalarndan ayrntl bilgi alnmaldr. Epileptik bir atak olduu konusundaki klinik karar atan tarifine ve semptomlarna bal olarak verilmelidir. Tan tek bir zelliin varl veya yokluu temel alnarak konulmamaldr.

    lk kez nbet geiren her hastann (ya da ilk kez afebril nbet geiren her ocuun) en ksa zamanda (bu sre ilk 1-2 hafta, tercihan olay gn) bir nroloji uzman tarafndan grlmesi salanmaldr. Bu yaklamn amac erken ve doru tan konmasnn yan sra hastaya uygun ekilde tedavinin gerekliliinin belirlenmesi ve doru tedavinin seilmesidir. Yakn zamanda gereklemi bir nbet iin ilk deerlendirmede uzmann gereken incelemeleri elde etmesi gereklidir.

    Bir atak yks ile gelen hasta iin ayrntl bir fizik muayene yaplmaldr. Bu muayene hastann kardiyak, nrolojik ve mental muayenesini de iermelidir. Ayrca gereinde geliimsel deerlendirme de yaplmaldr (ALGORTMA 2).

    Bir nbetin nasl tannaca konusunda temel bilgiler, ilk yardm ve sonraki ataklar bildirmenin nemi ilk nbet olasl olan kii ve ailesi/bakcs gibi ilgili kiilere uygun ekilde anlatlmaldr.

    Eer kesin epilepsi tans konulamyorsa, ileri incelemeler iin bir epilepsi kliniine (EK-1) sevk planlanmaldr. Hastann takibi mutlaka organize edilmelidir. Eer nonepileptik bir atak kukusu varsa, uygun psikolojik veya psikiyatrik servise sevk salanmaldr (ALGORTMA 3).

    TANI: Epilepsi tans, bir nroloji uzman tarafndan konulmaldr. Birey ve atan grg tanndan

    bir epileptik nbetin olup olmadn belirlemeyi mmkn klacak ayrntl bir yk alnmaldr. Kiinin bir epileptik nbet geirip geirmediine dair bilgi, atan tarifi ve farkl semptomlarn birliktelii temeline dayanmaldr. Kesin bir epilepsi tansnn mmkn olamayabileceini anlamak nemlidir. Eer tan net olarak konulamamsa, yanl tan koymaktansa aratrmalara devam etmek veya bir epilepsi kliniine gndermek en iyisidir. Bu tip vakalarda takip her zaman ok nemlidir. Tanya varmada, hastalarn video kaytlarn ve yazl aklamalarn istemek yararl olabilir.

    3

  • TND

    NCELEMELER:

    Bireylere ve yaknlarna, testlerin nedenleri, sonular ve anlamlar, zel inceleme gereksinimleri ve onlara ulama konularnda bilgi salanmaldr. EEG

    Epilepsi tans iin klinik bilgiler yannda en nemli yardmc tan yntemi EEGdir ve nbet dnlen her hastada EEG ekilmelidir. lk tan konulurken ilk 1 hafta iinde, dier durumlarda EEG istenildikten EN GE 4 hafta iinde yapmaldrlar. EEG epilepsi tansn koymada tek bana kullanlamaz. EEG, epilepsi olduundan phelenilen bireylerde nbet tipini ve epilepsi sendromunun prognozunu belirlemede yardmc olarak kullanlabilir. Bu bireylerde prognozun doru tahminini salayabilir. lk kez tetikleyici bir neden olmakszn ortaya kan nbeti olan bireylerin EEGlerinde epileptiform bir aktivite grlmesi, yksek oranda nbet tekrarlama olasln gstermede kullanlabilir. Tansal glkleri olan bireylerde zel aratrmalar gereklidir. Epilepsi veya sendrom tansnn belirsiz olduu durumlarda tekrar EEG ekimleri yararl olabilir. (4DEN FAZLASININ KATKISI YOKTUR) Fakat eer tan konulmusa EEG tekrarlarnn katks olmaz. Uyku veya uyku deprivasyonlu EEGler, tekrar EEGlere tercih edilmelidir. Eer standard EEG tan veya snflandrmaya katkda bulunmamsa uyku EEGsi ekilmelidir. Bu en iyi uyku deprivasyonuyla yaplan uyku EEGsidir. Uyku deprivasyonu tm gece uykusuzluk ya da tercihan parsiyel uyku deprivasyonu olarak yaplabilir. Nbetlerin artmas dnlerek karar verilmeli ve hasta ve yaknlar bilgilendirilmelidir. Klinik deerlendirme ve standard EEG sonras tansal glkler olan hastalarda uzun dnem video-EEGnin nemli bir rol vardr. Nonepileptik psikojen atak bozukluklarn deerlendirmede telkinle provakasyon ynteminin rol snrl olup, baz bireylerde yanl pozitiflie neden olabilir. Fotik stimlasyon ve hiperventilasyon standard EEG deerlendirmesinin paras olarak kalmaldr. Birey ve yakn, bu tr aktivasyon prosedrlerinin bir nbeti tetikleyebilecei hakknda bilgilendirilmeli ve her nbetin birey asndan bir risk tadndan eer isterlerse reddetme haklarnn olduundan haberdar edilmelidirler. EEG STANDARTLARI

    Uluslararas 10-20 sistemine gre en az 21 elektrot kafa zerine simetrik yerletirerek EEG ekilmelidir. EEG ekim sresi en az 30 dakika olmaldr. Analog EEG aletlerinde en az 16 kanall ekim yaplmaldr, ekimlerde longitudinal, transvers ve referans montajlar bulunmaldr, kat hz 15-30 mm/s olmaldr. Her bir montaj ile en 2 dakika ekim yaplmaldr. ocuklarda elektrot says azaltlabilir ve en az 9 elektrot ile ekim yaplmaldr (Fp1, Fp2, C3, Cz, C4, T3, T4, O1, O2). Aktivasyon yntemlerinden gz ama kapama, hiperventilasyon ve fotik stimulasyon yaplmaldr (RESM 1).

    Hiperventilasyon en az 3 dakika yaplmal ve ekim hiperventilasyon sonras en az 2 dakika devam etmelidir. Fotik stimlasyon hiperventilasyon srasnda ya da hiperventilasyon sonras ilk 3 dakika iinde yaplmamaldr.

    Resim 1: Rutin EEG incelemesinde aktivasyon yntemleri ve sreleri.

    4

  • TND

    Fotik stimlasyonda kullanlacak frekanslar iin nerilen Avrupa standartlar u ekildedir: 1,2,4,6,8,10,