blauwe kamer

Download Blauwe Kamer

Post on 22-Mar-2016

214 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Artikel over de stedenbouwkundige toekomst van de stad Utrecht.

TRANSCRIPT

  • 24 blauwe kamer 4 / 2011 4 / 2011 blauwe kamer 25

    Wat is het stedenbouwkundige verhaal van Utrecht?

    Utrecht onderneemt stedelijke projecten op tal van plekken in de stad.

    Een overkoepelende gedachte lijkt daar niet achter te zitten. De stad is

    het drukke middelpunt van forenzend Nederland en het centrum van de

    omringende stadsregio maar het gedraagt zich als een dorp. Er wordt

    wel gesproken over samenwerking met andere partijen, maar het liefst

    maken ze op het gemeentehuis zelf alle plannetjes.

    Mark HendriksFotos Nadine van den Berg

    Knus en gezellig, maar geen visie

    Het woonproject Parkhaven, met rechts de 105 meter hoge Rabotoren en aan de andere kant van het water de Jaarbeurshallen.

  • 26 blauwe kamer 4 / 2011 4 / 2011 blauwe kamer 27

    De door Klunder Architecten ontworpen hoogbouw van de City Campus Max met 728 huur- en 261 koopappartementen voor studenten is een waardevolle toevoeging

    aan de skyline van Utrecht. Het is een goed voorbeeld van een gemengd woonmilieu en kan een opmaat zijn voor verdere ontwikkeling van de Merwedekanaalzone.

  • 28 blauwe kamer 4 / 2011 4 / 2011 blauwe kamer 29

    dat ook in die hoedanigheid functioneert. Het kaartje in Bestemming Utrecht spreekt boekdelen: alle ambities passen netjes binnen de gemeentegrenzen. Dat is niet nieuw voor Utrecht, want ook de structuurvisie uit 2004 toont een op de stad gerichte blik. Utrecht is in die visie een bipolaire stad met twee comple-mentaire stadscentra: Leidsche Rijn Centrum en de binnenstad. Een bredere blik had op zijn minst de vraag opgeworpen of Leidsche Rijn Centrum niet vervangen had moeten worden door bijvoorbeeld het inmiddels gerealiseerde stadscentrum van Nieuwegein.Op stadsgewestelijk niveau zijn meerdere bestuursorganen actief, zoals het Bestuur Regio Utrecht (BRU) en de NV Utrecht (Noordvleugel Utrecht). Hun structuurplan-nen en ontwikkelingsvisies gaan vooral over woningbouw- en kantorenprogrammas en lokale mobiliteitsvraagstukken. In de ontwik-kelingsvisie tot 2035 is door de NV Utrecht

    tijd te hebben voor een ruimtelijk-economische visie op de stad. Zelfs Colin Kyteman Benders is kritisch over de gemeente. Hij had jarenlang het gevoel dat zijn ideen en initiatieven bin-nen de gemeente niet serieus werden genomen. Het Utrecht dat ik aan het opbouwen ben is niet het Utrecht waar de gemeente mee bezig is.Bestemming Utrecht en de Stadsagenda heb-ben maar weinig te maken met de stedenbouw-kundige werkelijkheid waarin Utrecht verkeert. Kennis en cultuur mogen dan interessante themas zijn, ze raken nauwelijks aan de gigan-tische vraagstukken waar de stad voor staat: de herontwikkeling van het stationsgebied, de afronding van Leidsche Rijn en Leidsche Rijn Centrum, de bouw van Rijnenburg, de verbre-ding van de A27 en de eventuele aanleg van een noordelijke ringweg, de herstructurering van Kanaleneiland en Overvecht en de vastge-lopen woningmarkt waaraan de komende 30 jaar vijftigduizend woningen moeten worden toegevoegd. Bestemming Utrecht, de Stadsagenda en de focus op kennis en cultuur geven geen antwoord op deze actuele opgaven. Ze bevat-ten vooral de bekende marketingtaal, met mooie ambities en dromen, maar zonder een ruimtelijke vertaling. Want wat zijn de steden-bouwkundige consequenties van het streven naar dynamische kennis- en opleidingscentra, aantrekkelijke woonmilieus, de status van Cul-turele Hoofdstad en meer culturele podia?

    Bipolaire stadHet ontbreekt de gemeente aan een regionale blik terwijl de stad onderdeel is van een stads-gewest van achthonderdduizend inwoners,

    Trompettist Colin Benders, beter bekend als Kyteman, nam vorig jaar zijn intrek in enkele lege loodsen langs de Utrechtse Vecht, vlakbij de Bemuurde Weerd. Onder de naam Kyto-pia verbouwde de in de Domstad geboren en getogen muzikant de oude werkplaatsen tot woningen en oefenruimtes voor muzikanten, schrijvers en kunstenaars. De jonge Benders bouwt graag mee aan de stad. Want, vindt hij, er is meer woon- en werkruimte nodig voor artiesten die in Utrecht willen wonen. In een interview zegt hij: Ik doe dit niet zomaar. Ik ben er oprecht trots op dat ik mijn kunsten in Utrecht heb geleerd.Het verhaal van Kyteman is door de gemeente gebruikt als uithangbord voor het project Bestemming Utrecht. In dit project ging de Dienst Stadsontwikkeling (DSO) op zoek naar een strategische agenda voor de stad. De resultaten van deze exercitie zijn in 2010 gepubliceerd in de toekomstschets Bestem-ming Utrecht, stad van kennis en cultuur. De boodschap: Met de focus op kennis en cultuur wil de stad zich onderscheiden door kennisont-wikkeling, innovatie, hoogwaardige culturele evenementen en duurzame en aantrekkelijke woonmilieus. Deze ambities zijn begin dit jaar vertaald in een zogeheten Stadsagenda, waarin opnieuw een aantal speerpunten is benoemd: dynamische kennis- en opleidingscentra, kennisintensieve bedrijvigheid, nieuwe stede-lijkheid in woon- en werkmilieus, openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeting en cultu-rele podia en werkplaatsen.Uit een rondgang langs deskundigen, oud-bestuurders en raadsleden blijkt niemand Bestemming Utrecht en de Stadsagenda te ken-nen, ondanks een kostbare promotiecampagne

    met behalve Kyteman cabaretire Claudia de Breij en oud-Schipholdirecteur Gerlach Cerfontaine. Ontwerpers die regelmatig voor Utrecht werken fronsen de wenkbrauwen bij het zien van het langwerpige boekje. Staat in deze brochure de visie van de stad? Navraag bij raadsleden levert een nog schrijnender beeld op. Ik ken dit niet en bij mijn weten is het niet in de raad behandeld.

    KruimelwerkDe sceptische en verbaasde reacties op Bestem-ming Utrecht passen bij de groeiende kritiek op het gebrek aan visie en daadkracht bij de gemeente. Door onvrede over lopende pro-jecten zoals het stationsgebied (zie kader), worstelen ambtenaren en bestuurders met het beeld van een tandeloze organisatie die zich geen raad weet met grote projecten en nieuwe initiatieven.Ontwerpers spreken van een gebrekkige ste-denbouwkundige dienst, waar ambtenaren krampachtig vasthouden aan de versleten dogmas van de maakbaarheidsplanologie. Ze moeten in Utrecht eens leren zaken los te laten. Er wordt wel gesproken over samen-werking met andere partijen, maar het liefst maken ze op het gemeentehuis zelf alle planne-tjes. Anderen wijzen op het gebrek aan samen-hang tussen projecten. Het is kruimelwerk. Op het ene moment gaat het over het aanpakken van plekken in de bestaande stad, terwijl even later doodleuk plannen voor een landelijk woonmilieu in polder Rijnenburg worden gepresenteerd. Raadsleden verwijzen naar de visieloosheid van opeenvolgende stadsbestu-ren. De huidige wethouder Harrie Bosch is sterk in de wijkenaanpak. Maar hij lijkt weinig

    Vaak gehoord: de gemeentelijke

    Dienst Stadsontwikkeling (DSO) zou

    te omzichtig omgaan met bewoners

    en invloedrijke partijen. Wim Voogt

    van het Utrechtse landschapsarchitec-

    tenbureau OKRA: De gemeente lijkt

    soms bang voor de plannen en ideen

    van andere partijen. Hun stedenbouw-

    kundige uitgangspunten komen in het

    nauw door contractuele afspraken met

    andere partijen, die de speelruimte van

    de gemeente beperken. Een andere

    ontwerper stelt: De gemeente heeft

    geen eigen opvatting. Als je iets vraagt,

    zeggen ze: dat bespreken we eerst

    met bewoners en gebiedspartijen. De

    gemeente durft niet door te pakken.

    Een voorbeeld hiervan is het project

    Parkhaven aan het Merwedekanaal,

    dat op papier een hoogstedelijk woon-

    milieu moest zijn, met dure koopap-

    Ontzag voor de burger

    De kaart in Bestemming Utrecht toont niet meer dan bekende ontwikkelingen. Rijnenburg en Leidsche Rijn Centrum zijn aangegeven,

    evenals de aanpak in Overvecht en Kanaleneiland. Bijna alle wijken zijn aangemerkt als potentile verdichtingslocaties, waarbij

    bloemkoolwijk Lunetten gelijk is gesteld aan de buurten langs de statige Maliebaan en arbeiderswijk Ondiep.

    Kytemans Kytopia in een oude loods langs de Vecht. Parkhaven, een ontwerp van Atelier Quadrat, is een aangename woonbuurt

    geworden, maar de gewenste stedelijkheid is niet bereikt.

    partementen. Toch wilde de gemeente,

    geheel volgens de regels, dat er een

    flink percentage sociale huurwoningen

    kwam. Het resultaat is een aangenaam

    woonwijkje, met enkele restaurants,

    maar dat op een doordeweekse middag

    niet hoogstedelijk aandoet.

    Ook op stadsgewestelijk niveau

    ontbreekt het lef om het voortouw

    te nemen. Omliggende gemeenten

    gaan hun eigen gang, zonder de stad

    te raadplegen. Op initiatief van de

    gemeente Houten werkt H+N+S Land-

    schapsarchitecten aan een visie voor

    Laagraven-Oost, een belangrijk groen-

    gebied voor de stad Utrecht. Maar die

    zit niet aan tafel.

  • 30 blauwe kamer 4 / 2011 4 / 2011 blauwe kamer 31

    en hoogst opgeleide beroepsbevolking van het land, levert de op een na hoogste bijdrage aan het Bruto Nationaal Product, is de tweede aantrekkelijkste woonstad en blijft van alle Randstad-steden het langst groeien. Waarom dan tijd en energie steken in een verhaal voor de toekomst?Dat hoefde ook niet zolang de gemeente de touwtjes stevig in handen had en zelf bepaalde waar welke gebraden duiven een plek kregen. Maar in de ruimtelijke ordening en steden-bouw is de gemeente niet meer de baas. De rijksoverheid (via infrastructurele werken), projectontwikkelaars, particuliere investeer-ders, woningcorporaties en burgers hebben grote invloed op het tempo en het karakter van stedelijke ontwikkeling. Een gemeente moet over een verhaal beschikken om al die initia-tieven en ontwikkelingen in goede banen te leiden en potentile investeerders