“özel İstİhdam bürolari araciliĞi İle geçİcİ ici İş İlişkisi 09...

Click here to load reader

Post on 24-Feb-2020

1 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 2013 ANKARA

    “ÖZEL İSTİHDAM BÜROLARI ARACILIĞI İLE GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ”

    ÇALIŞMA MECLİSİ HAZIRLIK TOPLANTISI RAPORU

    2013 ANKARA

  • “ÖZEL İSTİHDAM BÜROLARI ARACILIĞI İLE GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ”

    ÇALIŞMA MECLİSİ HAZIRLIK TOPLANTISI RAPORU

  • 1 2013 ANKARA

    “ÖZEL İSTİHDAM BÜROLARI ARACILIĞI İLE GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ”

    ÇALIŞMA MECLİSİ HAZIRLIK TOPLANTISI RAPORU

  • 2

    YAYIN KURULU BAŞKANI

    Ali Kemal SAYIN

    YAYIN KURULU ÜYELERI

    Nurcan ÖNDER

    İbrahim DEMİRCAN

    Mehmet DOĞAN

    Mehmet Yavuz GÜNGÖR

    Necla UZ

    Özge ÖZTÜRK

    RAPORU HAZIRLAYANLAR

    Ebru Öztüm TÜMER (Çalışma Genel Müdürlüğü)

    Melahat GÜRAY (AB Koordinasyon Dairesi Başkanlığı)

    Arzu Zübeyde BİLGİ (Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı)

    Koray Alper AKDEMİR (Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü)

    Esra CANKURTARAN (İş Teftiş Kurulu Başkanlığı)

  • 3

    4857 sayılı İş Kanununda özel istihdam büroları ve geçici iş ilişkisi ayrı ayrı yasal temele kavuşturulmuş, ancak özel istihdam büroları aracılığı ile geçici iş ilişkisine yönelik bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu yönde bir düzenleme ihtiyacı işveren kesimi tarafından sık sık dile getirilmekte; işçi kesimi tarafından “kölelik düzeninin bir aracı” olarak nitelendirilerek geçici iş ilişkisine yönelik düzenlemelere karşı durulmaktadır.

    Ancak, küresel ekonomi ve teknolojik gelişmeler göz önünde bulundurulduğunda, gerek iş arayanların kendilerine geçici iş bulmak için başvurabilecekleri yasal kurumların kurulması, gerekse işverenlerin hızlı ve doğru bir biçimde ihtiyaç duydukları geçici işçileri temin edebilecekleri kurumlara yönelik ihtiyaçların doğduğu görülmektedir.

    Özellikle, Uluslararası Çalışma Örgütünün 181 sayılı Özel İstihdam Büroları Hakkındaki Sözleşmesi ve Avrupa Birliğinin 2008/104/EU sayılı Direktifindeki hususlar dikkate alınarak özel istihdam büroları aracılığı ile geçici iş ilişkisinin kurulmasına yönelik sosyal diyalog mekanizmaları etkin olarak işletilerek bir düzenleme yapılması için konu Çalışma Meclisi gündemine alınmıştır.

    Ülkemizdeki en önemli ve geniş kapsamlı sosyal diyalog mekanizmalarından biri olan Çalışma Meclisinde, işçi ve işveren kesimi için önem taşıyan bu konunun tartışılmasını endüstri ilişkileri sistemimiz açısından olumlu ve umut verici bir gelişme olarak görmekteyim.

    Çalışma Meclisi Hazırlık Toplantısının bir çıktısı olan Özel İstihdam Büroları Aracılığı ile Geçici İş İlişkisi Raporunda sosyal tarafların konuya ilişkin görüşlerinin Bakanlığımız çalışmalarına ışık tutmasını diliyorum.

    Faruk ÇELİK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı

    SUNUŞ

  • 4

    TABLOLAR 5

    KISALTMALAR 6

    GİRİŞ 7

    BİRİNCİ KISIM

    ULUSAL VE ULUSLARARASI BOYUTUYLA ÖZEL İSTİHDAM 9 BÜROLARI ARACILIĞI İLE GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ

    BİRİNCİ BÖLÜM

    ESNEKLİK KAVRAMI VE İŞGÜCÜ PİYASALARINDA ESNEKLİK 11

    İKİNCİ BÖLÜM

    ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ NORMLARI AÇISINDAN 17 ÖZEL İSTİHDAM BÜROLARI VE GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ

    ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

    AVRUPA BİRLİĞİ MÜKTESEBATI VE UYGULAMALARI 21

    DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

    GEÇİCİ ÇALIŞMANIN FAYDA VE MALİYETİNE İLİŞKİN ANALİZ 33

    BEŞİNCİ BÖLÜM

    TÜRKİYE’DE ÖZEL İSTİHDAM BÜROLARI ARACILIĞIYLA GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ 36

    İKİNCİ KISIM

    ÇALIŞMA MECLİSİ HAZIRLIK TOPLANTISI 41

    BİRİNCİ BÖLÜM

    16 MAYIS 2013 TARİHİNDE YAPILAN TOPLANTI 43

    İKİNCİ BÖLÜM

    17 MAYIS 2013 TARİHİNDE YAPILAN TOPLANTI 48

    TOPLANTI ÖZET SONUÇLARI 51

    SONUÇ 57

    KAYNAKÇA 58

    KATILIMCI LİSTESİ 62

    İÇİNDEKİLER

  • 5

    Tablo 1: Avrupa Birliği Ülkelerinde Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla 15 Geçici Çalışanlarının Özellikleri

    Tablo 2: Geçici İstihdam Bürolarının Kuruluş ve 25 İşleyişi İle İlgili Düzenlemeler

    Tablo 3: Özel İstihdam Bürolarına İlişkin İstatistikler 37

    Tablo 4: Özel İstihdam Büroları Yıllar İtibarıyla 38 İşe Yerleştirme Rakamları

    Tablo 5: Özel İstihdam Büroları Eğitim Düzeyine Göre 39 İşe Yerleştirme Rakamları

    Tablo 6: Özel İstihdam Büroları Yaş Grubuna Göre 39 İşe Yerleştirme Rakamları

    TABLOLAR

  • 6

    AB : Avrupa Birliği

    a. g. m : Adı geçen makale

    a. g. e : Adı geçen eser

    ABD : Amerika Birleşik Devletleri

    DB : Dünya Bankası (World Bank)

    EC : Avrupa Komisyonu (European Commission)

    EUROCIETT : Özel İstihdam Büroları Avrupa Konfederasyonu

    EUROFOUND : Avrupa Yaşam ve Çalışma Koşullarını Geliştirme Vakfı

    EUROSTAT : Avrupa İstatistik Ofisi

    ILO : Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organization)

    OECD : Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (The Organization for

    Economic Co-operation and Development)

    s. : Sayfa

    S. : Sayı

    vb. : Ve benzerleri

    vd. : Ve diğerleri

    KISALTMALAR

  • 7

    Esneklik kavramı, yeni iş ilişkilerinin ortaya çıkması, yeni ücret ve çalışma koşullarının ge- liştirilmesi, farklı iş ilişkilerinin kurulması ile gündeme gelmekte, giderek karmaşık bir yapı göstermeye başlayan işgücü piyasasında esnekleşme yolunda ciddi adımlar atılmakta, iş- veren kesimlerinin desteklediği bu adımlar, işçi sendikalarının tepkisine neden olmakta ve her iki kesim arasında sosyal diyalog mekanizmalarının tıkanmasına sebep olmaktadır.

    Küreselleşme sonucu rekabet ortamında ayakta kalma mücadelesi olarak çalışma haya- tında sıkça dile getirilen esnek çalışma biçimlerinin bir türü olan özel istihdam büroları aracılığı ile geçici iş ilişkisini işverenler ihtiyaçlarına daha çabuk ve etkili olarak cevap ve- rebildikleri için desteklemekte; işçi kesimi ise klasik iş ilişkileri yapısında tahribata ve işçi simsarlığına yol açtığı için eleştirmektedir.

    20.yy başlarında, o dönemin koşulları dikkate alındığında, iş aracılığı kamu tekelinde sağ- lanırken, zamanla kamunun istihdam piyasasının değişen koşullarına uyum sağlamakta zorlanması sistemin sorgulanmasına neden olmuş ve yeniden yapılandırma ihtiyaçları or- taya çıkmış, bazı firmalar insan kaynakları ve danışmanlık faaliyetleri adı altında aracılık hizmetleri yapmaya başlamıştır.

    Özellikle Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarihsel süreçte doğrudan ya da dolaylı olarak özel istihdam bürolarına ilişkin pek çok sözleşme ve tavsiye kararı kabul etmiş, söz konusu sözleşmeler konu hakkındaki uluslararası normların temelini oluşturmuştur.

    Avrupa Birliği (AB)’nde ise, 2008 yılına gelindiğinde, uzun süren çalışmalar ve sosyal ta- raflar arasında sağlanan mutabakat sonucunda özel istihdam bürolarının geçici iş ilişkisi kurmasına yönelik 2008/104/EU sayılı Direktifi kabul etmiştir.

    Türkiye’de ise 4857 sayılı İş Kanunu ile işgücü piyasası esnek bir yapıya kavuşturulmaya çalışılmış, hem geçici iş ilişkisi hem de özel istihdam büroları farklı kanun maddelerinde düzenlenmiştir. Ancak yapılan bu düzenlemeler ILO’nun 181 sayılı Sözleşmesinde bahse- dilen ve sınırları çizilen özel istihdam büroları aracılığı ile geçici iş ilişkisine uyum sağlama- maktadır.

    Bu çalışmada, öncelikle esneklik ve güvenceli esneklik yaklaşımları teorik çerçevede ele alınacak, ilgili ILO Sözleşmeleri ve AB Direktifi kapsamında özel istihdam büroları aracılığı ile geçici iş ilişkisine yönelik ülke uygulamalarına değinilecektir. Daha sonra ülkemizdeki mevcut durum ve 16-17 Mayıs 2013 tarihleri arasında Çalışma Meclisi Hazırlık Toplantısın- da yer alan sosyal tarafların konu hakkında bildirdikleri görüşler çalışmaya yansıtılacaktır.

    GİRİŞ

  • 8

  • 9

    BİRİNCİ KISIM

    ULUSAL VE ULUSLARARASI BOYUTUYLA ÖZEL İSTİHDAM BÜROLARI ARACILIĞI İLE

    GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ

  • 10

  • 11

    1.1. Post-Fordizm ve Esneklik

    Esneklik, 1970’li yıllardan bu yana, istihdam politikaları ve endüstriyel ilişkiler alanındaki tar- tışmaların temelinde yer alan bir kavramdır. Esneklik, bir yandan yoğun küresel rekabetin yaşandığı küresel ortamda işletmelerin rekabet gücünün artması için üretim süreci ve işgücü piyasasının uyum yeteneğinin artmasını sağlayan bir politika aracı olarak görülürken, diğer bir yandan gerek işe alım ve işten çıkarma süreçlerinde gerekse çalışma hayatında kuralsız- laştırma ilkesi çerçevesinde çalışanlar açısından önemli hak kayıplarına ve eşitsizliğe sebep olan bir politika aracı olarak değerlendirilmektedir.

    Esneklik tartışmaları Fordizm’den Post-Fordizm’e geçişle birlikte gündeme gelmiştir. Kitle üretimi ve tüketimine dayalı bir sermaye birikim rejimi olarak tanımlanan ve sembolik olarak