shkup - 2009

Click here to load reader

Post on 29-Jan-2017

271 views

Category:

Documents

18 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 7Shkup - 2009

    GjeografiaPR KLASN VII

    Asllan Selmani

  • 7 Hyrje9 KARAKTERISTIKAT NATYRORE-GJEOGRAFIKE T EVROPS9 Emri, pozita gjeografike,kufijt dhe madhsia13 Vija bregdetare14 Relievi16 Klima dhe vegjetacioni18 Kushtet klimatike21 Hidrografia21 Lumenjt22 Liqenet24 POPULLSIA N EVROP24 Karakteristikat themelore t popullsis s Evrops26 Dallimet gjuhsore dhe religjioze t popullsis s Evrops26 Gjuht e popujve t Evrops27 Religjionet e popujve t Evrops28 Vendbanimet n Evrop31 Ndarja rajonale e Evrops33 Bashksia evropiane35 PASQYR GJEOGRAFIKE E RAJONEVE T EVROPS35 EVROPA JUGORE35 Pozita gjeografike, kufijt dhe madhsia37 Karakteristikat themelore t rregullimit t shteteve38 Viset karakteristike t trmeteve dhe vullkaneve, pasojat ndaj jets s njerzve39 Klima dhe vegjetacioni i Evrops Jugore 40 Deti Mesdhe, karakteristikat themelore natyrore-gjeografike

    dhe rndsia ekonomike41 Afrsit dhe dallimet e popullsis n Evropn Jugore43 Ekonomia dhe turizmi n Evropn Jugore46 EVROPA PERNDIMORE46 Pozitas gjeografike, shtetet dhe kryeqytetet48 Karakteristikat themelore t rregullimit shtetror49 Relievi dhe klima e Evrops Perndimore51 Ndikimi i deteve n jetn e njerzve (dikur dhe sot)52 Popullsia n Evropn Perndimore54 Evropa Perndimore si zon imigrative e dokeve, gjuhs dhe kulturave56 Ekonomia n Evropn Perndimore (dikur dhe sot)61 EVROPA VERIORE61 Pozita gjeografike, shtetet dhe kryeqytetet62 Karakteristikat e rregullimit shoqror t shteteve63 Roli i relievit n klimn dhe jetn e njerzve n Evropn Veriore64 Karakteristikat e bregut detar dhe rndsia e tij65 Popullsia n Evropn Veriore67 Resurset natyrore dhe ekonomia e Evrops Veriore71 EVROPA E MESME71 Pozita gjeografike, shtetet dhe kryeqytetet e tyre73 Karakteristikat themelore t rregullimit shtetror73 Karakteristikat themelore t relievit dhe klims n Evropn e Mesme75 Ultsita e Panonis dhe rndsia e saj pr zhvillimin ekonomik76 Alpet dhe rndsia e tyre pr vendet e Evrops s Mesme

    PP RR MM BB AA JJ TT JJ AA

  • 77 Lumenjt dhe rndsia e tyre pr jetn e njeriut78 Popullsia e Evrops s Mesme80 Ekonomia e Evrops s Mesme, dikur dhe sot83 EVROPA LINDORE83 Evropa Lindore, shtetet dhe kryeqytetet85 Karakteristikat themelore t rregullimit shoqror t shteteve85 Relievi dhe klima e Evrops s Mesme86 Rrjeti lumor-karakteristikat, rndsia dhe problemet87 Afrsit dhe dallimet e popullsis s Evrops Lindore88 Kushtet pr zhvillimin ekonomik t Evrops Lindore91 KARAKTERISTIKAT NATYRORE-GJEOGRAFIKE T AZIS92 Pozita gjeografike, kufijt dhe madhsia93 Zhvillimi i vijs bregdetare t Azis95 Karakteristikat e relievit n kontinentin e Azis97 Klima dhe vegjetacioni97 Faktort q ndikojn n klimn e kontinentit t Azis98 Zonat klimatike-bimore100 Lumenjt dhe rndsia e tyre101 Liqenet me rndsi botrore102 Begatit natyrore t kontinentit t Azis104 KARAKTERISTIKAT SOCIO-GJEOGRAFIKE DHE NDARJA RAJONALE E AZIS104 POPULLSIA E AZIS106 Prkatsia religjioze107 Gjuht aziatike108 Kultura dhe doket110 NDARJA RAJONALE E AZIS112 PASQYRA RAJONALE E KONTINENTIT T AZIS112 Katastrofat natyrore n Azin Lindore114 Popullsia n Azin Lindore115 Roli i familjes, kultura dhe tradita116 Ekonomia e Azis Lindore119 AZIA JUGLINDORE DHE JUGORE120 Himalajet, karakteristikat dhe rndsia e tyre122 Mosunet dhe jeta e njerzve123 PASURIT NATYRORE T INDIS124 POPULLSIA E INDIS-BEGATI DHE PROBLEME126 AZIA QENDRORE127 POPULLSIA DHE EKONOMIA E AZIS S MESME130 AZIA JUGPERNDIMORE132 NAFTA, BEGATIA M E MADHE E SHTETEVE T AZIS JUGPERNDIMORE

  • 7

    Hyrje Nxns t dashur

    Shpresojm se ju keni pushuar e keni marr mjaft energji e fuqi sa pr t'iafilluar ktij viti me forca t reja e me vullnet t madh. Me siguri ju kujto-hen msimet e vitit t kaluar kur ne s bashku udhtuam e shtitm nprterritorin e Republikn s Maqedonis, pam shum vende u njohm edheme shumicn e rajoneve t vendit ton. Sigurisht dikush nga ju gjat ktijpushimi edhe ka mundur t ket udhtuar dhe ti kaloj pushimet n ndonj ngalokalitetet turistike t vendit ton t bukur kshtu q ta ilustroj edhe konkretisht at qe ka msuar.

    Ne edhe kt vit do ta vazhdojm shtitjen ton, por tash do t shkojm m larg, ngaseedhe ju tash jeni m t rritur. Kt vit udhtimi yn do t kaloj npr kontinentin eEvrops dhe t Azis.

    Gjat ktij udhtimi do t'i ndeshim zonat e nxehta dhe t ftohta n Evrop dhe Azi,do t endemi npr bukurit e shteteve hprh ndr m t zhvilluara n bot - EvropnPerndimore, do ta vizitojm Britanin e Madhe, Francn, Spanjn e Gjermanin t cilanju deri tash i keni njohur vetm si mrekulli t futbollit e nuk e keni ditur se edhe fud-boli, pos tjerash jan mrekulli t tyre. Pastaj pak, pra jo shum gjat, do t ndalemi nSibirin me siprfaqe t madhe e marramendse, pr t kaluar prej aty krejt n ann tjetrt Azis n Kin, Japoni, Indonezi e Tajland, ku pos q do t shohim shumka q nukt z syri n Evrop, do t mund t njihemi edhe me popullin me numr m t madh nbot-Kinezt dhe Indust, zhvillimin e tyre shoqror dhe ekonomik, por edhe m me fana-tizm do t njihemi me ruajtjen e kulturs s tyre. Ato jan akulli vet. Dhe, krejt nfund t librit do t bisedojm edhe pr vendet e Azis Jugperndimore, vatr e qytetrimevet hershme n Lindjen e Afrme.

    Tani po ju l q vet ta hapni faqen e par t bindeni n tr at q e tham ktu.

    Suksese!Autori

  • 8

  • IGJEOGRAFIA

    KARAKTERISTIKAT NATYRORE-GJEOGRAFIKE T

    EVROPS

    POZITA GJEOGRAFIKE, KUFIJT DHE MADHSIA

    Pozita gjeografikeEmri Evrop rrjedh nga fjala asire Ereb, q do t thot tok e errsirs,

    tok e perndimit t Diellit. N t jetojn popuj me kultura t ndryshme,t cilt kan ln gjurm n zhvillimin jo vetm t kontinentit evropian, pordhe n at mbar botror. N zhvillimin e ktyre qytetrimeve rol t madhka luajtur sidomos deti Mesdhe, i cili m tepr i ka afruar se sa larguar ktapopuj.

    Relievi dhe thellsit ujore n kontinentin e Afriks

    9

    Puna n hartNumroni emrat e kontinenteve dhe rradhitni ato sipas madhsis. Pse kontinenti i

    Evrops llogaritet si pjes e Bots s Vjetr. Pse, Evropa nuk llogaritet si siujdhes emadhe e Azis?

  • 10

    Evropa shtrihet n hemis-fern veriore ndrmjet 360 dhe710 gjersi gjeografike veriore.Paraleli 450, q shnon gjysmne hemisfers veriore, kalonnpr pjesn m t madhe tsaj. Vetm nj pjes e vogl egadishullit t Skandinavis dhee Rusis prfshihet n zonn earktikut. Meridiani fillestar 00kalon npr Grinui, q e ndanpjesn m t madhe t Evropnn hemisfern lindore dhe njpjes t vogl n hemisfernperndimore.

    Pozita gjeografike e Evro-ps sht e prshtatshme. Ajoshtrihen n udhkryqet e rnd-

    sishme toksore dhe detare. Detrat, limanet, kanalet ujore i kan mund-suar popujve t Evrops t lidhen me popujt dhe kulturat afrikane dheaziatike.

    Evropa me Afrikn sht e ndar me me ujrat e Detit mesdhe q lidhpopujt dhe kulturat e dy kontinenteve. Brigjet perndimore dhe jugore tEvrops kalojn rrug t rndsishme detare. Me hapjen e kanalit t SuezitEvropa pr mijra kilometra ka shkurtuar rrugt detare me shtetet e AzisJugore dhe t Afriks Lindore. N pjesn e brendshme t kontinentit ekzis-tojn korridore t shumta t trafikut automobilistik, hekurudhor dhe ajror.

    Me zbulimin e Bots s re, Evrops iu mundsua t krijoj koloni t rejan Amerik, Azi dhe Australi.

    Evropa dhe kufijt e sajtradicional

    Incizimsatelitor i

    ngushtic sGjibraltarit

    (majtas)

    Incizimsatelitor i

    ngushtic sBosforit

    (djathtas)

  • 11

    KufijtN veri brigjet e Evrops lagen nga ujrat e Oqeanit

    t Ngrir t Veriut, n perndim nga ujrat e oqeanitAtlantik dhe n jug nga ujrat e detit Mesdhe. N lind-je ajo ndahet nga Azia nprmjet kufirit toksor, i cilikalon n malet Urale, lumin Ural dhe n liqenin Kaspik.Pjesa juglindore e Evrops ndahet nga vendet e Lindjess Afrme nprmjet ngushticave t Dardaneleve, tBosforit dhe t kanalit t Suezit, ndrkoh q meAfrikn ajo ndahet nprmjet ngushtics s Gjibraltarit(14 km e gjer).

    N t kaluarn detet dhe oqeanet kan pasur mtepr karakter izolues. Deri n periudhn e zbulimevet mdha gjeografike shtetet e Evrops Perndimorepran brigjeve t oqeanit Atlantik kishin pozit per-iferike. Sot ky oqean shrben pr lidhjet e Evrops meAmerik dhe Afrikn Perndimore e Jugore. Zhvillimibashkkohor i transportit ka ndihmuar n marrdhni-et e Evrops me t gjitha vendet e bots.

    MadhsiaEvropa shtrihet midis koordinatave gjeografike 71o 08-36o 02 gjersi

    gjeografike veriore dhe 9o31- 67o gjatsi gjeografike lindore. Pikat m tskajshme t shtrirjes s saj gjeografike jan: kepi Norkap n ishullin Magero(gadishulli i Skandinavis) n veri, kepi Marok n Gjibraltar n jug, kepiRoka n Portugali n perndim dhe malet Urale n lindje. Brenda ktyrekufijve siprfaqja e prgjithshme e Evrops sht 10,5 milion km2 ose 1/5e siprfaqes s prgjithshme t Toks.

    GJEOGRAFIA

    North Keip-pika(veriore) m e largt nEvrop

    Hulumto dhe shpjego

    - Pse Evropathuhet

    se ka pozit t prshatshmegjeografike?

    - Krahaso pozitn

    gjeografike t vendeve t

    Baltikut me ato tMedheut.

    Pyetje - N gjersi gjeografike shtrihet Evropa?- Prcaktoni kufijt e Evrops n hartn gjeografike.- Ku kalon meridiani fillestar dhe do t thot kjo pr Evropn dhe botn?

    Detyr- Gjeni n hart pikat m t skajshme t Evrops?- N hartn gjeografike t Evrops gjeni detet q e rrethojn at,.ngushticat dhe kanalet detare. N ciln pjes ofrohen Evropa me Afrikndhe Evropa me Azin.

  • VIJVIJA BREGDETA BREGDETAREARE

    Evropa ka nj vi

View more