serif mardin makaleler 4

Download Serif Mardin Makaleler 4

If you can't read please download the document

Post on 14-Apr-2018

242 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    1/182

    ERFMARDNTRK

    MODERNLEMESM akaleler 4

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    2/182

    le t i im Yaync l k A. Btn Eser ler i 6 I SB N 9 7 5 - 4 7 0 - 0 5 7 - 5 ( T K . N O . )

    I SB N 9 7 5 - 4 7 0 - 1 4 4 - X (4 . C L T )

    1. BASKI letiim Yaynlan, st. 1991

    KAPAK RESM Re c a izade Mahm u d E kr am in Araba Sevdas romannn tefrika

    edildii Servet-i Fnn dergisinin 28 ubat 1987 tarihli 260.

    saysndaki roman iin izilmi bir desen.DZG M ar at on Di zg iev i

    DZELT S e zar At m ac a - Fatih M. ztan

    KAPAK BASKISI A yh an M at ba as

    BASKI ve CLT efik Matbaas

    leti im Yaynla rKlodfarer Cad. letiim Han No.7 Caalolu-STANBUL Tel: 516 22 60-61-62

    ERF MARDN

    Trk ModernlemesiMakaleler IV

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    3/182

    letiim Yaynclk A.. Btn Eserleri 6 I S B N 9 7 5 - 4 7 0 - 0 5 7 - 5 ( T K . N O . )

    I SB N 9 7 5 - 4 7 0 - 1 4 4 - X ( 4. C L T )

    1. BASKI letiim Yaynlan, st. 1991

    KAPAK RESM Re c a izade Mahm u d E kr am in Araba Sevdas romannn tefrika

    edildii Servet-i Fnn dergisinin 28 ubat 1987 tarihli 260.

    saysndaki roman iin izilmi bir desen.

    DZG M ar at on Di zg iev i

    DZELT Seza r Atma ca - Fatih M. ztan

    KAPAK BASKISI A yh an M at ba as

    BASKI ve CLT efik Matbaas

    il etiim Yaynl arKlodfarer Cad. letiim Han No.7 Caallu-STANBUL Tel: 516 22 60-61-62

    ERF MARDN

    Trk ModernlemesiMakaleler IV

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    4/182

    NDEKLER

    TRK MODERNLEMES

    Batclk 11Batcln lk Devresi 11II. Mahmut Dnemi ve Tanzimatn lan 131856 Islahat Fermam 16II. Abdlhamit Dnemi 17II. Merutiyet Dnemi 18Atatrk ve Batclk 19Atatrkn lmnden Sonra Batcla Kar Tepkiler 21

    Tanzimattan Sonra Ar Batllama 23Sonu 78

    XIX. Yzylda Dnce Akmlar ve Osmanl Devleti 82Kameralizmin Etkisi 84

    "Hrriyet" Kavramnn Gelimesi 85Yeni Osmanllar Hareketi 87slamcln Ortaya k 92II. Abdlhamid Devrinde Mi lliyetil ik 95

    J n Trkler 98ttihat ve Terakki 99

    Osmanl Bak Asndan Hrriyet 1031. Giri 1032. Osmanl "Zmn" Szlemesi 108

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    5/182

    "Mecelle"ni Kaynaklar zerine Aklayc Notlar 123I. Ticaret Mahkemeleri 124II. Ceza Kanunu 130III . "Mecelle" 134

    Trkiyede letiimin ModernlemesininErken Bir Safhas zerine Baz Notlar 142

    Trkiyede Muhalefet ve Kontrol 176Trk Tarihi ve Siyaset 178Kk Gelenek 185Kurumlama ve Muhalefet 189

    Trkiye: Bir Ekonomik Kodun Dnm 194Gelir Dalm Kalplarnn Karlatnlabili rlii 196Frsat Alan 205

    Geleneksel Osmanl Ekonomisi 206Cumhuriyetin Deneyimi 223Eitim 229

    Trk DncesindeBat Sorunu 238Batmn "Hunharl " 239

    Yapsal Nedenler 242Sorumlu Av 243Deiikl ik Kavram 245Faydal Fakat Yetersiz

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    6/182

    Modernlemesi

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    7/182

    Batclk *

    Osmanl mparatorluunda balayp Cumhuriyet Trki-yesinde yeni boyutlar kazanan, Bat Avrupann toplumsalve fikirsel bileimini eriilmesi gereken bir hedef olarak gren yaklam. Bu gr bazen lml bir biimde ortaya km, bazen ok kktenci -geleneksel kltr elerimizi eletiren ve karsna kan- boyutlar kazanmtr. Ancak, szcn kendisi daha ok Baty her hususta rnek almak isteyenlerin yaklamn adlandrmak iin kullanlmtr.

    Batcln tik Devresi

    Osmanl mparatorluu, Bat uygarl adn verebilece-

    (*) Cumhuriyet Dnemi TrkiyeAnsiklopedisi, Cilt 1, (stanbul, iletiim Yaynla-

    r, 1983), s. 245250.

    11

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    8/182

    imiz kltr btnyle hibir zaman ilikisini kesmemitir.Ne var ki, mparatorluun ykselme devrinde, Osmanllar,kendi uygarlklarn Batnnkinden stn saymlar, Bat-nn bir "model" olarak izlenmesi bir sorun olarak ortaya kmamtr. mparatorluun gerilemeye balamasyla, niin

    geriledii sorusu, nce devlet ynetiminin bozulduu ileri srlerek, daha sonra belki de yzeyleen bir tutumla Batnnasker stnl gsterilerek cevaplandrlmtr. Bugn,yaplan aratrmalardan bu tr aramalarn Osmanl sivil brokrasisinde ("kalemi'ye) ekillenmi olduunu anlamayabalyoruz. Bylece, daha XVIII. yzyl balarnda, Batnnaskeri kuramlarnn ve silah gcnn imparatorlua naslgetir ilebilecei nemli bir devlet sorunu olmutur. Bu dnceler, III. Ahmet zamannda (1703-1730), bilhassa 1720ler-den sonra, Sadrazam Nevehirl i brahim Paann (1718-1730) desteiyle tevik grmtr. Batcln bu ilk devresinde Batnn asker teknolojisinin savataki rol ve savansonucunu ksmen Tanrya brakma eklindeki kkl inantartlmtr. Zamanla (1780lerde) bunun karsnda, savata en ok teknolojinin sonu verecei gr belirecekti. Gerilemeyi "din btnlnn yitirilmesine balayan birazfarkl grlerse bir ksm ulema arasnda ortaya kmtr.

    lk Tepkiler: II I. Ahmet devrinde Batdan gelen birmlteci, brahim Mteferrika, basn sanatn Osmanl mpa

    ratorluuna getirmi, Batnm askeri eitimi ve teknolojisikonusundaki bilgilere imparatorlukta nem verilmeye balanmtr (Mteferri ka, Usl l-H i kem fi N i zam l-men,1731). Gene bu yllarda Yirmisekiz Mehmet elebi, NiliMehmet Aa gibi devlet katnda grevli kimseler Avrupann"ahvali"ni renmeye eitli bakentlere eli olarak gnderilmilerdir. te yandan, Bat uygarlnn kiinin refahna ynelik deerleri Osmanl idareci snfna szmtr (Lale Dev

    12

    ri). Bu yaay tarzn bir st kesitin imtiyaz ve ayn zamanda mahalli kltrn ksteklenmesi olarak alglayanstanbulun alt ve orta snflan, devletin bu srada ortaya kan zaaf karsnda yenierilerle ve sadrazamn dmanlaryla birleerek ayaklanmlardr (Patrona isyan). Batyla

    kurulan ilikileri halkn yararlannm unutulmas olarak deerlendiren, Osmanl toplumunun iinden kaynaklanan buiti cumhuriyet devrine kadar srecek olan Batllama ilebirlikte gelen bir etki-tepki mekanizmasnn ilk rneini tekil eder. [Dier rnekleri: K abak syan (1807), ksmen birNakibendi eyhinin tevikiyle ekillenen Kuleli Vakas(1859) ve 31 Mart (13 Nisan) 1909 Hareketi.]

    Batnm asker kurulularndan rnek alma abalar I.Mahmut (1730-1754), I. Abdlhamit (1774-1789) ve zellikleIII. Selim zamannda (1789-1807) hzlanm fakat gelenekselOsmanl kltrnn tepkisi ve geimleri tehlikeye girenlerinbirleen akmlaryla bir daha sekteye uratlmtr. Batdasrekli Osmanl eliliklerinin kurulmas bu devreye rastlar.Avrupayla ilgili ilk sistematik deerlendirmeler, devamldiplomatik ilikilerin bir rn olarak Batda grevlendirilen Osmanl hariciye memurlanndan gelmitir. Osmanl mparatorluu iin Batnn genel bir "model" olarak kullanlmasna dayanan "dzeltme1' (tanzimat) tekli fleri de buradankaynaklanmtr.

    I I . Mahmut Dnemi ve Tanzimatn tlan

    II. Mahmut (1808-1839) kendinden nce gelen reformcu-lann kt tecrbelerini gz nnde tutarak askeri yeniliklere kar bir odak noktas oluturan yenierileri topa tutmu,bu piyade kuruluunu lavetmi ve III. Selim zamannda or

    13

  • 7/27/2019 Serif Mardin Makaleler 4

    9/182

    taya kan ada asker birlikleri ordunun esas birimlerihaline getirmitir. Batnn yalnz asker kurulular sayesinde ykselemedii, bunlar ayakta tutan mali kaynaklarn vevergi toplama sisteminin de imparatorlukta yaratlmas gerektii III. Selim zamanndan beri biliniyordu. II. Mahmut

    devrinin sonlarna doru Batda grevli bulunan Osmanl elileri Batnn yeni bir zelliini kefettiler. XVIII. yzyl Avrupasnda baz krallar tebann verimliliini artracak birkoruyucu tedbirler btnn devletin olaan bir politikashaline getirmilerdi. Kral otoritenin bir temsilciler meclisiyle paylalmad lkelerde bile mill devlet kurmak isteyenhkmdarlar tebamn mlkiyet hakarnn garanti altnaalnmasnn zorunluluunu anlamlar, eitimi halka yaymann kendilerine getirecei fayday alglamlard. Milldevletlerin kurulmasna ve orta snflarn g kazanmasnaparalel yryen bu politika, ayn zamanda mill btnlkkurmay ve feodalizmden kalan imtiyaz "cep"lerini temizlemeyi amalyordu. Bu idare sistemine sonradan "aydn despotizmi" denmitir. O zamanlar Avrupada yeni gelimekteolan devlet bilimlerinde ise bu elere "kameralizm" ad veriliyordu. "Tanzimat" olarak bildiimiz, 1839da Glhane Hatt-Hmayununun ilanyla balad kabul edilen yenilik hareketi, byk apta "kameralizm"den esinlenmitir. Kamera-lizmin uygulanmasn grerek Batnn zn burada ara

    yanlar arasnda Avusturya Bykelisi Sadk Rfat Paayve Tanzimatn mimar Londra eliliinde, dileri bakanlve sadrazamlkta bulunan Mustafa Reit Paay saymak gerekir. K ameralizmin bu devlet adamlarna belki en cazip gelen taraf, Osmanl mparatorluu gibi dank bir lkeyi birletirici bir grnt getirmesiydi. Osmanl devlet adamlarmill apta idari, hukuksal ve iktisadi tedbirlerle Osmanlmparatorluumda yksek sayda yer alan kltr birimlerini

    14

    "eritebileceklerini" bir "Osmanllk" uuru yaratabileceklerini sanyorlard. Uzun vadede bu ama gerekleemedi, fakatBatl mill devletin birok kurumu bazen zn yitirmi olarak - imparatorlua yerleti (rnein yeni bir milli eitim sistemi, yeni bir yarg mekanizmas, yeni bir idari sistem). Tan

    zimat Trkiyesinde Batya kar bir tepkinin ortaya kmas, Avrupa devletlerinin d politikasnn ok zaman Osmanlmparatorluunu smrd ya da kendi menfaatleri iinbir ara olarak kulland algsnn dourduu hayal krklna balanabil ir. Gerekten de Tanzimat balatanlarn okiyi anlamadklar bir husus eitli devletlerin birbirleriyle ticaret alannda amansz bir savaa girmi olduklar ve XIX.yzyl ilerledike "emperyalizm" adn verdiimiz kapsaycpolitikay da -bu ad kullanmadan- daha ok benimseyecekleriydi. Osmanllann 1838den itibaren eitl i devletlerle imzaladklar ticaret anlamalarnda olduu kadar tarm ve endstri politikalarnda kendi karlarn koruyamamalarBatya olan tepkilerinin bir ynn oluturur.

    Tanzimatn, Mustafa Reit Paa (ve onu izleyen li Paave Fuat Paa) gibi kurucular. Batnn asker ve idari yapsn Osmanl mparatorluuna aktarrken Batnm gnlkkltr de ikinci defa etkin bir biimde imparatorlua girmiti. Giyim, ev eyas, parann kullanl, evlerin stili, insanlar aras ilikiler "Avrupa" olmutu. Osmanl tutucu ta

    rihisi Cevdet Paa,

View more