Przepławki dla ryb

Download Przepławki dla ryb

Post on 31-Dec-2014

235 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<p>Wst Wstp</p> <p>Przepawki dla rybWyk Wykad XII</p> <p>Jazy, zapory, stopnie, progi, bystrotoki zamykaj zamykajc ciek wodny ograniczaj ograniczaj lub uniemo uniemoliwiaj liwiaj przep przepyw ryb, a tym samym zak zakcaj caj wdr drwki niezb niezbdne dla ich cyklu yciowego. Ograniczone zostaje r rwnie wnie poruszanie si si innych organizm organizmw wodnych, stanowi stanowicych warunek prze przeycia wielu ryb. Nast Nastpstwem jest zmniejszenie liczby i r rnorodno norodnoci ryb. W celu uchronienia od zag zagady reofilnych (pr (prdolubnych) gatunk gatunkw ryb, a szczeg szczeglnie najcenniejszych z nich wdrownych, przy budowie nowych budowli na rzekach musz musz by by zaprojektowane skutecznie dzia dziaaj ajce urz urzdzenia umo umoliwiaj liwiajce rybom pokonanie tych przegr przegrd rzecznych.</p> <p>Wdrwki ryb</p> <p>W drwki koncentrujce</p> <p>W drwki dyspersyjne</p> <p>Losowe</p> <p>W drwki rozrodcze</p> <p>W drwki ryb na zimowiska</p> <p>W drwki kompensacyjne</p> <p>Wzrostowe lub odywcze</p> <p>W drwki larwalne</p> <p>W drwki potarowe.</p> <p>Wdr drwki rozrodcze. S to w wdr drwki, podczas kt ktrych osobniki dojrza dojrzae dla wydania potomstwa z erowisk udaj udaj si si na tarliska. Nale Nale do nich gatunki migracyjne, dorastaj dorastajce w morzu. Wst c do g Wstpuj puj one do rzek, d dc grnych partii i dop dopyw yww, stanowi stanowicych dogodne miejsca dla z zoenia ikry i dla rozwoju wyl wylgych form m modocianych. Wdr drwki ryb na zimowiska. S to w bszych, spokojnych wdr drwki, przed okresem zimowym, w poszukiwaniu g gbszych, miejsc, o odpowiednich warunkach fizykofizyko-chemicznych. Przyk Przykadem jest leszcz, kt ktry w du duych stadach gromadzi si si na le leach zimowych. Wdr drwki kompensacyjne. kompensacyjne. Polegaj Polegaj na tym, e ryby, porywane przez pr prd, przy ka kadym wi wikszym wezbraniu wody w d d rzeki d d z powrotem na swe pierwotne stanowiska. Rodzaj tej migracji powtarza si eniu si kilka razy do roku i obejmuje wiele gatunk gatunkw ryb. O du duym nat nateniu wdr drwek kompensacyjnych wiadcz wiadcz ryby zniesione przez wezbrania i znajdowane po opadni bieniach na brzegach rzek, a nawet na polach. opadniciu wody w odci odcitych zag zagbieniach Wdr drwki wzrostowe lub od odywcze. S to w wdr drwki, podczas kt ktrych ryby rozpraszaj rozpraszaj si si w obr obrbie naturalnego zasi zasigu bytowania gatunku. Ryby w poszukiwaniu pokarmu odbywaj odbywaj je indywidualnie lub ma maymi stadami. Wdr drwki larwalne. Podczas tych w wdr drwek stadia m modociane, jeszcze drobne i s sabe s s biernie unoszone przez ruch wody. Przyk Przykadem mog mog by by wdr drwki larw w wgorza, kt ktre przez oko okoo dwa lata niesione s s przez pr prd zatokowy ku brzegom Europy. Wdr drwki potar potarowe. owe. Odbywaj Odbywaj je osobniki, kt ktre po z zoeniu ikry powracaj powracaj na erowiska. S S one, podobnie jak i w wdr drwki rozrodcze, cz czsto bardzo dalekie, szczeg szczeglnie u gatunk gatunkw migracyjnych. Wdr drwki losowe. Do tej grupy zaliczaj zaliczaj si si wszystkie przemieszczenia ryb z innych przyczyn. Mog Mog to by by masowe w wdr drwki ryb zagro zagroonych brakiem tlenu w zimie.</p> <p>Wp Wpyw przegrody na rzece na wygini wyginicie ryb rzecznychJe Jeeli przegroda wybudowana jest powy powyej g gwnych tarlisk danego gatunku dzia dziaanie jej jest ma mao szkodliwe; Je Jeeli przegroda przedziela rzek rzek w rejonie tarlisk ujemny jej wp wpyw jest w tym przypadku znacznie wi wikszy i zale zaleny od rozleg rozlegoci obszar obszarw pozosta pozostaych poni poniej przegrody i przydatnych do tar tara; Je Jeeli nast nastpuje odci odcicie przegrod przegrod gwnych tarlisk powoduje to najgro najgroniejsze nast nastpstwa. W tym przypadku zaniedbanie lokalizacji przep przepawki przy budowli pi pitrz trzcej spowoduje szybkie wymarcie gatunku.</p> <p>Przepisy reguluj regulujce obowi obowizek budowy przep przepawek wodnychDz. U. 1997 r. Nr 21, poz. 111 W sprawie warunk warunkw technicznych, jakim powinny odpowiada odpowiada obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich usytuowanie. 21 Budowle hydrotechniczne przegradzaj przegradzajce rzek rzek powinny by by wyposa wyposaone w urz urzdzenia zapewniaj swobodne zapewniajce przedostawanie si si ryb przez przeszkod przeszkod, a zbiorniki wodne powinny by by tak ukszta uksztatowane, aby by byy pozostawione ostoje i tarliska dla ryb ryb.</p> <p>USTAWA z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. 2001.115.1229 z dnia 11 padziernika 2001 r.) Art. 63.2. Budowle pitrzce powinny umoliwia migracj ryb, o ile jest to uzasadnione lokalnymi warunkami rodowiska.</p> <p>1</p> <p>Typy stosowanych rozwi rozwiza za konstrukcyjnych. Urz Urzdzenia, pozwalaj pozwalajce rybom pokonanie rnic poziom poziomw wody w rzece, mo mona podzieli podzieli nast nastpuj pujco: przep przepawki - s to urz urzdzenia umo umoliwiaj liwiajce samodzielne przechodzenie ryb z dolnego do grnego stanowiska, wyci wycigi - s to urz urzdzenia przenosz przenoszce ryby z dolnego poziomu wody do g grnego, luzy - urz urzdzenia pozwalaj pozwalajce rybom pokonanie stopnia wodnego, sk skadaj adajce si si z komory i zamkni . zamkni.</p> <p>Przep PrzepawkiPrzep Przepawka - to kana kana otwarty, kt ktry w zale zaleno noci od ukszta uksztatowania terenu, jest w planie kana kanaem prostym lub amanym, o spadku 1:31:30. Poszczeg Poszczeglne rodzaje przep przepawek r rni ni si si mi midzy sob sob urz urzdzeniami wewn wewntrznymi, kt ktre s su do zmniejszenia pr prdko dkoci przep przepywu wody, po to aby ryby mog mogy pokona pokona spi spitrzenie w dowolnym czasie. Ze wzgl wzgldu na konstrukcje przep przepawki mo mona podzieli podzieli na nast nastpuj pujce typy:1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.</p> <p>bez urz urzdze dze wewn wewntrznych, z urz urzdzeniami wewn wewntrznymi, komorowe, o pr prdzie wstecznym, kaskadowe, wgorzowe, kana kanaowe, pochylnie kamienne.</p> <p>Przep Przepawki bez urz urzdze dze wewn wewntrznych.S to przep przepawki najprostszego typu, kt ktre u uywane s s przy spi spitrzeniach ma maych, nie przekraczaj przekraczajcych 1 - 2 m. R Rni ni si si mi midzy sob sob kszta ksztatem dna, kt ktre mo moe by by proste, wkl wklse lub amane w postaci schod schodw</p> <p>Przep Przepawki z urz urzdzeniami wewn wewntrznymiPrzep Przepawki tego typu posiadaj posiadaj urz urzdzenia wewn wewntrzne zmniejszaj zmniejszajce pr prdko dko wody. S S to g gazy, bloki kamienne lub betonowe, umieszczone na dnie kana kanau (rys. 4.4). Wystawa Wystawa one mog mog rwnie wnie w postaci wyst wystpw ze cian bocznych kana kanau (rys. 4.5), lub przedstawiaj przedstawiaj one przegrody niepe niepene (rys. 4.6).</p> <p>Przep Przepawki z pionowymi szczelinamiPrzep Przepawki z pionowymi szczelinami mog mog posiada posiada cianki dzia dziaowe, umieszczone w stosunku do cian bocznych kana kanau, pod k ktem prostym (rys. 4.7) lub r rnymi k ktami (rys. 4.8); czasami otwory w cianach dzia dziaowych zaopatrzone s s w skrzyd skrzyda boczne (rys. 4.7b, 4.7c, 4.8c).</p> <p>Przep Przepawka dla ryb z pionowymi szczelinami [Ritta, Ritta, Kamula] Kamula]Sk Skada si si z kana kanau o przekroju prostok prostoktnym z pochy pochy albo stopniowan stopniowan podstaw podstaw. Kana Kana jest podzielony przegrodami na pewn pewn liczb liczb kom komr o regularnych d dugo ugociach. Przegroda mo moe posiada posiada jedn jedn lub dwie pionowe szczeliny przez kt ktre przep przepywa woda. W Wskie szczeliny na ca caej wysoko wysokoci cian kana kanau pozwalaj pozwalaj na przep przepyw ryb zar zarwno przy niskich jak i wysokich poziomach wody. Gaszenie energii przep przepywu nast nastpuje przez ruch obrotowy strumienia przep przepywu w osi prostopad prostopadej do podstawy kana kanau. W zale zaleno noci od gatunku ryb, ich przep przepyw przez pionowe szczeliny, odbywa si si na rnych g boko ciach. Nachylenie dna kana gboko kanay mo moe wynosi wynosi 1:5 do 1:10. Typowe rozmiary kom komr wynosz wynosz : d dugo ugo 3 m, szeroko szeroko 2 m. Pr Prdko dko wody w przep przepawce reguluje nachylenie dna kana kanau i wielko wielko szczelin. Przep Przepawki dla ryb z pionowymi szczelinami s s stosowane raczej przy du duych r rnicach poziomu wody g grnej i dolnej oraz przy niskim poziomie wahania zwierciad zwierciada wody.</p> <p>2</p> <p>Schemat usytuowania przep przepawki z pionowymi szczelinami</p> <p>Przep Przepawki komorowe</p> <p>Przep Przepawka komorowa sk skada si si z kana kanau z regularnie rozstawianymi przegrodami, ustawionymi schodkowo jedna wy wyej od poprzedniej przy czym schodkowy uk ukad przegr przegrd jest utworzony dzi dziki pochyleniu koryta przep przepawki ze spadkiem w kierunku przep przepywu wody (rys. 4.10 4.12) lub przez stopnie w podstawie kana kanau (rys. 4.13). Najwi Najwiksze przyjmowane pochylenie wynosi 10%.</p> <p>Typy wyci wyci w przegrodach</p> <p>Przep Przepawki o pr prdzie wstecznymPrzep Przepawki te posiadaj posiadaj du duy spadek (1:10 - 1:16). W zale zaleno noci od sposobu i rodzaju prog progw umieszczonych w kanale mo mona wyr wyrni ni nast nastpuj pujce typy: progi wbudowane przy dnie w kszta ksztacie z zbw nachylonych przeciwnie do kierunku przep przepywu wody - typ Mc. Donalda, progi wbudowane w cianach bocznych - typ Denil, Denil, zby o kraw krawdzi zygzakowatej typ Lachadenede. Woda sp spywaj ywajca stromym korytem odrzucana jest przez progi, dzi dziki czemu redukuje si si pr prdko dko wody nieraz 2,52,5krotnie. Redukcj Redukcj pr prdko dkoci wody otrzymuje si si rwnie wnie przez skierowanie do kana kanau, przez otwory poprzeczne w dnie, strugi wody o kierunku przeciwnym do przep przepywu wody w kanale. Stosuje si si je przy niskich zaporach. Nie s s one zbyt odpowiednie dla ma maych i s sabych gatunk gatunkw ryb. Og Oglnie s s uywane dla silnych ryb, tj. pstr pstrgw i ryb ososiowatych.</p> <p>Przep Przepawka dla ryb typu DenilSk Skada si si z kana kanau zawieraj zawierajcego symetryczne, progi o kszta ksztacie z zbw mocowane w cianie bocznej. Przegrody s s ustawione pod k tem 45 k 45 do dna kana kanau (nachylenie dna od 1:3 do 1:5), przeciwnie do kierunku przep przepywu i stawiaj stawiaj op opr g gwnemu strumieniowi w centralnej cz ci kana czci kanau, kieruj kierujc cz cz energii przep przepywu na ciany i podstaw podstaw kana kanau. Uzyskuje si si znaczne rozproszenie energii przep przepywu oraz stabilizuje pr prdko dkoci przep przepywu w centralnej strefie przep przepawki.</p> <p>Przep Przepawka typu Denil</p> <p>Schemat usytuowania przepawki typu Denil: 1-wejcie, 2-wyjcie, 3-pole spocznikowe, 4-pokrywa ochronna, 5-przelew wabicy ryby, 6-krata, 7-przelew przy wysokim poziomie wody.</p> <p>3</p> <p>Przep Przepawki kaskadoweTen typ przep przepawki jest wzorowany na naturalnych wodospadach. Sk Skada si si ona z du duych zbiornik zbiornikw wypoczynkowych, wykutych w skale (lub wybudowanych sztucznie) po czonych kr poczonych krtkimi kana kanaami o znacznych spadkach. W zale zaleno noci od nachylenia kana kanau dobierane s s w nich urz urzdzenia wewn wewntrzne.</p> <p>Przep Przepawki dla w wgorzyPrzep Przepawka dla w wgorzy sk skada si si z w wskiego drewnianego kana kanau (koryta), cz cego dolny poziom wody z g cz grnym. Kana Kana przy wodzie dolnej mo moe by by szerszy, w celu u uatwienia rybom do niego wej wejcia. Spadek dna kana kanau mo moe by by bardzo du duy, nie wi wikszy jednak ni ni 1:8. Kana Kana mo moe by by przedzielony przegrodami, si sigaj gajcymi do 2/3 wysoko wysokoci cianek bocznych, wype wypenionych grubym wirem lub drobnymi otoczakami. W dnie mog mog by by zainstalowane pionowe kolce, mi midzy kt ktrymi poruszaj poruszaj si si wgorze. Dla tego typu przep przepawki jest u uywana minimalna ilo ilo wody.</p> <p>1-zapora, 2-akweny, 3poczenia (przepawki komorowe).</p> <p>Przep Przepawki kana kanaowePrzepawka - kana obiegowy: 1-rzeka, 2-jaz, 3pochylnia kamienna, 4-przepawka - kana obiegowy, 5wlot, 6ujcie - wejcie dla ryb, 7-kierownica palowa, 8przepust, 9-kana na stawy rybne.</p> <p>Przep Przepawki ze swobodnie ukszta uksztatowanymi basenamiSchemat usytuowania przep przepawki ze swobodnie ukszta uksztatowanymi basenami: 1-wej wejcie, 22-wyj wyjcie, 3-zw enie kana zwenie kanau w celu kontroli i monitorowania przep przepywu ryb, 44-zakola kana kanau formowane z ziemi, kamieni i ro rolinno linnoci, tworzone przez naturalne ukszta uksztatowanie terenu, 55zw enie wylotu w celu zwenie kontroli i monitowania przep przepywu ryb, 66- przelew wabi wabicy ryby.</p> <p>Sk Skadaj adaj si si z koryta ukszta uksztatowanego na podobie podobiestwo naturalnych ciek ciekw, zoonych z odcink odcinkw o zmniejszonym przep przepywie i du duej liczbie ma maych stopni lub ostr ostrg kamiennych. Koryto przep przepawki jest poprowadzone w ten spos sposb, aby roboty ziemne by byy jak najmniejsze, dlatego jej kszta ksztat jest dosy dosy nieregularny. Maksymalne r rnice wysoko wysokoci po pooenia zwierciade zwierciade wd w basenach nie powinny przekracza przekracza w strefach g grskich 25 cm, w obszarach nizinnych 1010-20 cm. Przep Przepawka przedstawiona na rysunku [ [bikowski, elazko] sk skada si si z pi piciometrowych odcink odcinkw o wi wikszym spadzie i nast nastpuj pujcych po nich odcink odcinkw bez spadu, niekiedy z progiem dennym. Jej dno jest umocnione wirem i drewnianymi palikami. Zosta Zostay tam te te wbudowane du due kamienie, kt ktre wytwarzaj wytwarzaj miejsca o niejednakowym przep przepywie. Skarpy umocnione faszyn faszyn i brzegos brzegosonem wiklinowym.</p> <p>Nachylenie w pochylniach przyjmowane jest w granicach 1:15 1:27. Su one do pokonywania niskich stopni, poniewa w wikszych budowlach dugo pochylni byaby zbyt dua. Przepyw wody odbywa si midzy kamieniami. S to konstrukcje tanie.</p> <p>Pochylnie kamienne.</p> <p>Wyci Wycigi dla ryb</p> <p>Schemat usytuowania pochylni kamiennej: 1-wejcie, 2-wyjcie, 3-obszar wypoczynku ryb, 4-poprzeczny ukad kamieni formujcy seri basenw 5-pena szeroko kanau z pochyleniem 1:20 w kierunku przepywu, 6grzbiet zapory, 7-zanurzony grzbiet progu, 8grzbiet z kamieni.</p> <p>Schemat usytuowania pochylni kamiennej: 1-wejcie, 2-wyjcie, 3-obszar wypoczynku ryb, 4-poprzeczny ukad kamieni formujcy seri basenw, 5-zanurzony grzbiet progu, 6-grzbiet z kamieni, 7-przelew wabicy ryby</p> <p>Schemat usytuowania wycigu: 1-wejcie, 2-wyjcie, 3-przepawka, 4-klatka, 5-klatka w pozycji podniesienia, 6-przewd doprowadzajcy wod, 7-machanizm podnoszcy, 8pochylnia.</p> <p>4</p> <p>Su do pokonywania r rnic poziom poziomw wodnych budowane s s na zaporach, maj majcych ponad 12 metr metrw spadu. Dzia Dziaaj aj one na tej samej zasadzie co przep przepawki. Tak jak w przep przepawkach tworzony jest pr prd wabi wabicy ryby, kt ktry powoduje e ryby wp wpywaj ywaj do komory luzy, gdy zamkni zamknicie dolne jest podniesione. Po okre okrelonym czasie zamkni zamknicie dolne jest opuszczane i nast nastpuje nape napenienie komory luzy wod wod, a a poziom wody w luzie osi osignie taki sam, jak w g grnym stanowisku. Nast Nastpnie zamkni zamknicie grne zostaje otworzone i ryby wyp wypywaj ywaj z komory. Czas poszczeg poszczeglnych faz cyklu luzowania jest okre okrelany indywidualnie dla ka kadej budowli.</p> <p>luzy</p> <p>luza typu Deelder</p> <p>Schemat usytuowania luzy dla ryb typu Deelder: a) wpynicie ryb do luzy, b) napenienie c) wypuszczenie ryb; 1-wejcie, 2-wyjcie, 3-zamknicie dol...</p>