gojko vukcevic o porijeklu ilira

Download Gojko Vukcevic o Porijeklu Ilira

Post on 22-Jan-2016

225 views

Category:

Documents

13 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Poreklo Ilira

TRANSCRIPT

  • BIBLIOTEKA POSEBNA IZDANJA

    Gojko VukeviO PORIJEKLU ILIRA

    Recenzenti:

    Akademik DRAGOSLAV SREJOVI, arheolog (Beograd)Akademik BORIVOJE OVI, arheolog (Sarajevo)Prof. dr RELJA NOVAKOVI, istoriar (Beograd)

    IzdavaUNIREKS Niki

    Za izdavaaJANKO BRAJKOVIC, direktor

    Tehniki urednikDUKO MILOJEVI

    Tira1000 primjeraka

    YU ISBN 86-427-0303-2

    tampaDP tamparija Trebinje Trebinje

    GOJKO VUKEVI

    O PORIJEKLU ILIRAMULTIDISCIPLINARNA ISTRAIVANJA PORIJEKLA

    STANOVNITVA ZAPADNOG BALKANAIZ PRAISTORIJSKOG DOBA

    PODGORICA 1992.

  • SVOJIM RODITELJIMA:Milou (18931975) iRumici, rod. Radovi (19021968)

  • PREDGOVOR

    Ova knjiga obuhvata multidisciplinarna i komparativna istrai-vanja o porijeklu i nastanku Ilira. Multidisciplinarnim istraivanjimasmo prili zato, to nam sama arheologija praistorijskog perioda nijemogla dati zadovoljavajui odgovor. A komparativni metod je proiza-ao iz samog povoda za ova istraivanja. Naime, uoavajui neke antro-poloke i Ingvistike slinosti, izmeu zapadnog Kavkaza i sjeverneAlbanije, potreba za hronoloki usaglaenom komparacijom nametnulase sama od sebe. Korieni su rezultati mnogobrojnih naunika iz raz-nih naunih oblasti, koji su se bavili Ilirima i kavkaskim narodima.Za ova istraivanja je od posebne vanosti bilo vie studijskih boravaka(4) na Kavkazu sa istraivakim programom. On se sastojao od upo-znavanja sa pokretnim arheolokim materijalom izloenim u dravnimmuzejima u Tbilisiju, Jerevanu i Bakuu, i posjete arheolokim, isto-rijskim, antropolokim, lingvistikim, etnolokim i dr. dravnim insti-tutima. Zatim korienje strune literature u Biblioteci akademije naukaGruzije u Tbilisiju, putovanje po zemlji u cilju sticanju subjektivnihutisaka i zapaanja iz oblasti lingvistike, toponimije, hidronimije, ono-mastike i si. Ta su nam istraivanja mnogo pomogla da shvatimo onoto se iz knjiga ne moe nauiti, te je time nae opte shvatanja oKavkazu proireno.

    Ovaj rad pokree preispitivanje postojee teorije o etnogeneziIlira i njihove praistorije. No, autor je svjesan da teorija koju nudiima jo dosta nedostaka, te u tom pravcu oekuje kritike primjedbei raiavanje nekih nejasnoa. Jer u ostalom, nijesu iscrpeljeni ni sviantiki izvori na ovu temu. A itava jedna nauna oblast o praistorijiKavkaza, koja se njeguje na tri akademije nauka i velikom broju insti-tuta na Kavkazu, samo je djelimino iskoriena. Svjesni smo da biovako obimna i kompleksna istraivanja po pravilu trebalo da obav-ljaju nauni timovi. Mi smo dali koliko smo mogli, a nadamo se da ese nai neko da nastavi ovaj rad na pripremljenim osnovama.

    Trudili smo se da izbjegavamo politike note prisutne u ilirolo-giji. Problemi albanologije nijesu bili u naem programu, ali smo se nanjih osvrali tamo gdje su izali na povrinu.

    Imam zadovoljstvo i obavezu to mogu da zahvalim mnogim lju-dima koji su mi bili od pomoi tokom dugotrajnog rada, uputili naliteraturu, pruili informacije, ili konstruktivnu kritiku. Spisak je po-dugaak, ali da pomenemo bar neke od njih: Rianivili Uangi knji-evnik iz Tbilisija, Gurgenidze Tamaz direktor Biblioteke AN Gruzije,Volkov Nikitin Sergej direktor Informat. centra AN SSSR u Moskvi;arheolozima: akademiku Milutinu Garaaninu, sada ve pokojnom aka-

  • demiku Alojzu Bencu, Tamazu Kiguradze direktoru Dr. muzeja Gru-zije u Tbilisiju, Oliveri ii, Milanu Praviloviu, Dr. edomiru Marko-viu, Jovanu Martinoviu; istoriarima: Dr. Radoju Pajoviu akade-miku Dr. Dimu Vujoviu, Dr. Miomiru Daiu; Dr. Vojislavu Novosel iprof. Dr. Dragosla. Marinkovi, genetiarima. Sveteniku iz Tuzi Dr. Ma-l j a j Vinku. Filolozima, Mr. Camaj Marku i Dr. Aleksandru Lomo kao ipsihijatrima Dr Bakovi Todor

    u i Dr. Tomislavu Tomiu i na kraju

    Dr. Borivoju Vukeviu (mom sinu). Svima dugujem zahvalnost zadoprins ovom radu, ali za sve zablude i greke odgovornost je moja.

    Posebnu zahvalnost dugujem strunim recenzentima, akademikuDragoslavu Srejoviu (Beograd), prof. Dr Relji Novakoviu (Beograd)i akademiku Borivoju oviu (Sarajevo), na njihovim korisnim i iscrp-nim primjedbama. Profesoru R. Novakoviu sam posebno obavezan zapodrku koju mi je ukazivao tokom rada.

    Ovaj rad nema pretenzi je da kae posljednju rije o problemimaporijekla i etnogeneze Ilira, ve da bude skromni doprinos ovom veomasloenom pitanju. Koliko smo u tome uspjeli pokazae nauna kritikaPostavljali smo smjele hipoteze, jer smo u principu za to, da vie vri-jedi izloiti se mogunosti greke, nego osuditi sebe zbog pretjeraneopreznosti na sterilnost. Ilo nam je na ruku to to smo osloboeniprofesionalne doktrine, ali smo zato bili svjesni da moemo biti izlo-eni nepotednoj kritici ili ak ignorisanju. I pored toga usuujemo seda na sedmogodinji trud predamo na uvid javnosti.U Podgorici, jula 1991. god. G.V.

    U V O D

    Ideja i podsticaj za ovaj rad je sasvim sluajni dogaaj. Boraveina zapadnom Kavkazu u antikoj Kolhidi srio sam Gruzina, ovjekakoji je u svemu liio na mog kolskog druga iz gimnazijskih dana, kojije bio Malisor (Arbanas) iz jednog prigraninog sela kod Podgorice.Slinost je bila nevjerovatna, kao da se radilo o jednojajanim blizan-cima. Ona se nije odnosila samo na fiziki izgled, ve i na mentalnikompleks. Jer Gruzin je podsjeao na njega i stasom i likom i maniromi takorei svakim detaljem. Bio sam zbunjen i opsjednut ovim doga-ajem, jer mi je bilo nejasno o emu se radi. Pokuavao sam da odgo-netnem to ovo treba da znai. Da li se radilo o ponovljenom genotipu,kao sluajnoj igri gena, ili o nekoj etnikoj vezi, odnosno zajednikimprecima, ovog Gruzina i mog kolskog druga.

    Prva hipoteza o sluajnoj pojavi dva identina genotipa, moralaje biti odbaena kao nevjerovatna i nerealna. Naime, sve informacijeod kojih zavisi nastanak i opstanak svake ljudske jedinke, upisane suna dugakoj spiralnoj traci DNK, koja se nalazi u jedru svake elije.Taj dinovski molekul DNK sastoji se od 3 milijarde slova (nukleo-tida). Raspored tih slova formira genotipski kod, a nauka jo nijeotkrila kako su poredani i kako djeluju ti geni. Poto je broj nukleo-tida koji formiraju gene ogroman ali ogranien, jasno je da se raun-ski moe dobiti broj kombinacija potreban da se doe do dva isto-vjetna genotipa. Ova se operacija izvodi zakonom velikih brojeva(zakon vjerovatnoe). Mi ve unaprijed znamo da bi broj dobijen ovimputem bio ogroman, astronomski, te bi uveliko prevazilazio broj svihgeneracija od nastanka Homo sapiens do danas. To znai da se tahipoteza moe lako odbaciti kao nerealna. Druga hipoteza da mojkolski drug i ovaj Gruzin imaju zajednike pretke, izgledala je mnogorealnija. Iz iskustva znamo da priroda zna da se poigra, da poslijepuno generacija donese na svijet lik nekog zaboravljenog pretka.Upravo, ona se ponaa kao ponornica, iznenada se pojavi na neoe-kivanom mjestu. Meni se esto deavalo da u naim dinarskim kra-jevima sretnem ovjeka iste mongolske rase, to sam tumaio kaopojavu, ponavljanja poslije mnogo generacija, genotipa onih Avara(Obara) koji su prije 1400 godina izvrili invaziju Balkana zajednosa Slovenima. No, tu je ve vidljiva neka realna veza i istorijskidokazana pretpostavka.

    Narednih dana sam srio jo dva-tri ovjeka i jednu enu kojisu podsjeali na tipove koje sam poznavao iz Malesije. Kad samzatim jo pogledao i geografsku kartu Gruzije, zapazio sam da su i

  • neki toponimi i hidronimi slini nekima u Skadarskoj Malesiji. Pa ineka gruzijska imena zvuale su mi nekako poznato, upravo slinonekim imenima katolika u Malesiji.

    Sada sam ve bio ubijeen da me zapaanja ne varaju i da samotkrio neku etniku vezu izmeu Kavkaza i sjeverno-albanskih ple-mena. Vezu, koju jo nijesam mogao da smjestim u neke vremenskeokvire. Sada se logino nametalo pitanje, da li o tim seobama netozna istorijska, arheoloka ili neka druga nauka? Ako ne znaju, ondaovo otkrie treba nauno dokazati. I to je sada bio izazov kojemnijesam mogao odoljeti i koji me pokrenuo na ova istraivanja.

    Trebalo je sada organizovane prii radu. Vidjeti to bi se moglonai u literaturi i da li se ko ovim problemom ranije bavio i tomeslino. Zatim, ustanoviti da li je dolazilo do migracije stanovnitvaizmeu Balkana i Kavkaza, u kom pravcu i u kom vremenu? Upravo,glavni je problem sada bio u kom vremenu traiti te migracije i ko-liko se smije ii u prolost a da bi se mogunost prenoenja nasljeazadrala? Moralo se uzeti u obzir, da je mogla postojati i neka redu-cirana distribucija gena kod minulih generacija, u obje populacijei one na Kavkazu i ove na Prokletijama. to je izgledalo i realno, ob-zirom na zatvorenost i konzervatvnost kako malisorskih plemena naProkletijama, tako i onih u kavkaskim planinama.

    Bibliografska istraivanja literature koja bi se bavila ovim pro-blemom na savremeni nain u Institutu informatike drutvenih naukaAkademije nauka SSSR u Moskvi, Dravnoj biblioteci Lenjin u Mo-skvi, Biblioteci Akademije nauka Gruzije u Tbilisiju, Narodnoj i Uni-verzitetskoj biblioteci u Beogradu, nijesu dale zadovoljavajue rezul-tate, ali su ukazala na dvije stvari, da se treba usmjeriti na istrai-vanje migracija u pravcu KavkazBalkan i da vladajuu teoriju oetnogenezi Ilira, po kojoj su oni Indoevropljani, doli na zapadni Bal-kan krajem eneolita i bili glavni supstrat Ilira, treba primiti sa rezer-vom.

    Cirkulacija stanovnitva izmeu Prednje Azije i Balkana prekomoreuza bila je iva od najstarijih vremena. Arheologija je ustanoviladolazak etno-kulturnih grupa na Balkan iz Male Azije jo od neolita(dolazak ratara). Ta se kretanja nastavljaju sve do dolaska Turakakrajem srednjeg vijeka. A da su postojale neke etnike veze izmeuKavkaza i Balkana sauvano je i u antikom mitu Argonauti, posebnou epu Apolonija Rodskog. Prilikom Kserksovog napada na Heladu(4804e g.st.e.), po Herodotu (VII, 79), u njegovoj je vojsci bilo jedi-nica sastavljenih od kolhidskih plemena. I u vojsci srpskog kraljaUroa II (12961321. god.) bilo je po ufflay-u najamnika, hrianskihOseta (Jassa) sa Kavkaza.1 Njihovi tragovi se pominju i u venecijan-skom katastru Ska