elektrik kumanda elemanlar±

Download ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR±

Post on 04-Apr-2018

213 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    1/49

    KUMANDA ELEMANLARI

    GR:Elektrik makinalarnn ve elektrikli aygtlarn altrlmalarnda kullanlan

    elemanlara, kumanda elemanlar ad verilir. Kumanda elemanlar, kumanda devrelerinde

    ok kullanlrlar. Kumanda elemanlarn iyice tanmak, kumanda devrelerini renmeyiok kolaylatrr. Bu nedenle aadaki ksmlarda kumanda elemanlarnn yaplan,almalar, eitleri ve zellikleri geni olarak aklanacaktr:

    BUTONLAR:Rle ve kontaktrleri altran veya durduran kumanda elemanlarna, buton ad

    verilir. Butonlar yaplarna jne durdurma, balatma ve iki yollu olmak zere ksmaayrlrlar. ekil 1-1 de grnleri ve yaplan verilen butonlardan iki yollu buton, hemdurdurma ve hem de balatma grevi yapar. Butonlar alma ekillerine gre kalc veani temasl olmak zere iki ksma ayrlrlar. Kalc butona basldnda, buton durumunu

    deitirir. Kalc buton serbest brakldnda, normal konumuna dnmez. Yani basldekilde kalr. Baka bir kumanda eleman kalc butonu tekrar normal konumunadndrr. Bu eleman bir an akm rlesi veya bir durdurma butonu olabilir. Ani temasl

    butona basldnda, buton durumunu deitirir. Serbest brakldnda, ani temasl butonotomatik olarak normal konumuna dner.

    ekil l 1) Buton eitleri ve grnleri.

    SNYAL LAMBALARI :

    Bir kumanda devresinin veya bir kumanda elemannn alp almadn gsterenelemana,sinyal lambas ad verilir. Bu lambalar kumanda devrelerinde ok kullanlrlar.Sinyal lambalarnn gvdelerine neon veya akkor telli lamba taklr. Neon lambalar 220 Vgibi yksek gerilimli kumanda devrelerinde, akkor telli lambalar ise 36 V gibi dkgerilimli kumanda devrelerinde kullanlrlar. Sinyal lambalar ekil l - 2 de grld gibigenellikle elektrik tablolarna balanacak ekilde yaplrlar. Bu balamada, sinyal lambas-nn gvdesi tablonun arka tarafnda kalr. Sinyal lambasnn bombeli ve renkli camtablonun n yznde bulunur.

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    2/49

    MKRO ANAHTARLAR :

    Yaps ve grnleri ekil l - 3 de verilen kumanda elemanlarna, mikro anahtaradverilir. Buz dolaplarnn veya arabalarn iinde bulunan lambalar, kap kenarlarna

    balanan mikro anahtarlar ile yaklp sndrlrler. Mikro anahtarlarn yaplan okkktr. Bu nedenle mikro anahtarlar zaman rlelerinde, program alterlerinde, vitrinotomatiklerinde, basn anahtarlarnda ve bunun gibi bir ok yerde kullanlrlar. Mikroanahtarlarda genellikle normalde ak veya kapal bir kontak bulunur. Mikro anahtarlarn

    bazlarnda da normalde ak ve kapal olmak zere iki kontak vardr.

    ekil 1 2) Sinyal lambasnn grnleri ve sembol.

    Anahtarlarn btn eitlerinde kontaklarn abuk almalar ve abuk kapanmalargerekir. Aksi halde kontaklar arasnda oluan ark, kontaklarn bozulmasna ve yaltkan

    paralarn yanmasna neden olur. Mikro anahtarlarda kontaklarn abuk alpkapanmalar ekil, l - 3 de grlen paral yaprak yayla salanr.

    Bir kumanda elemannn veya devresinin, alp almadn belirlemek iin,sinyal lambalar kullanlr.

    Sinyal lambalar, vidal ve gemeli tiptedir. Ampul olarak neon ampuller kullanlr.

    6V. ile 380V. Aras standart gerilimlere uygun neon ampuller vardr. Sinyal lambasgvdesine taklan ampuller, devrenin kumanda gerilimine uygun olmaldr.Genellikle krmz, san ve yeil! renkleri mevcuttur. alter panolarna veya buton

    merkezlerine taklrlar. Gvde, tablonun arka tarafnda kalr. Sinyal lambasnn bombeli verenkli cam, tablonun n yznde bulunur.

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    3/49

    RLELER:

    ekil l -4 de yaps ve grn verilen ufak gteki elektromanyetik anahtarlara, rle

    ad verilir. Rleler elektromknats, palet ve kontaklar olmak zere ksmdan oluurlar.Elektromknats, demir nve ve zerine sarlm bobinden meydana gelir. Bobini doruakma balanan rlelerde, demir nve yumuak demirden ve bir para olarak yaplr. Burlelerde artk mknatsiyet nedeniyle paletin demir nveye yapk kalmas, nvenin nyzne konmu kk bir plastik pulla nlenir. Bobini alternatif akma balananrlelerde, demir nve sac paketinden yaplr. Alternatif akmn deer ve yn deitirmesi,rlelerde titreime neden olur. Bobini alternatif akma balanan bir rlenin titreimyapmas, demir nvenin n yznde alm oyua yerletirilen bir bakr halkayla nlenir.Demir nve zerinde bulunan bobin bir veya daha fazla sargdan oluur. Rle bobininde

    birden fazla sargnn bulunmas, rlenin deiik gerilimlerde kullanlmasn salar.

    Rledeki kontaklar palet aracl ile alr ve kapanrlar. Normal durumda palet, yayveya yerekimi nedeniyle, demir nveden uzakta bulunur. Rlelerde normalde ak venormalde kapal olmak zere iki eit kontak vardr. Bu kontaklarn yapmnda gm,tungsten, paladyum metalleri ve bunlarn alamlar kullanlr.

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    4/49

    ekil 1 3) Mikro anahtarlarn yaps, grnleri ve sembolleri.

    ekil l - 4 de verilen rlenin bobinine bir gerilim uygulandnda, rle enerjilenir vepaletini eker. Palet zerinde bulunan (1-3) nolu kontak alr ve (l -2) nolu kontakkapanr. Bobin akm kesildiinde, rle zerinde bulunan yay, paletin demir nvedenuzaklamasn salar. Bu durumda kapanm olan (l - 2) nolu kontak alr, alm olan(l -3) nolu kontak kapanr.

    ekil 14) Bir rlenin yaps, grn ve sembolleri.

    KONTAKTRLER:

    ekil l -5 de yaps ve grnleri verilen byk gteki elektromanyetikanahtarlara kontaktr ad verilir. Kontaktrler de elektromknats, palet ve kontaklarolmak zere ksmdan oluurlar. Elektromknats ekil l - 5 de grld gibi demirnve ve zerine sarlm bobinden meydana gelir. Bobini alternatif akmda alankontaktrlerin demir nveleri, silisli saclann paketlenmesiyle yaplr. Demir nvede d

    bacaklarn n yzlerinde alan oyuklara bakr halkalar taklr. Bakr halkalar, yn vedeer deitiren akm nedeniyle kontaktrn titreim ve dolaysyla grlt yapmasnaengel olurlar. Bobini doru akma balanan kontaktrlerin demir nveleri, yumuakdemirden ve bir para olarak yaplr. Bobin akm kesildiinde, demir nvede kalan kkartk mknatsiyet, paletin demir nveye yapk kalmasna neden olabilir. Bu sakncademir nvenin palete bakan yzlerine konan plastik pullarla nlenir. Doru akmkontaktrlerinde palet, yumuak demirden ve bir para olarak yaplr. Alternatif akmkontaktrlerinde ise palet, silisli saclarn paketlenmesinden meydana gelir. Palet,kontaktrde bulunan kontaklarn alp kapanmasn salar. Yay veya yerekimi kuvveti,

    paleti demir nveden uzakta tutar. Bobin enerjilendiinde, demir nve paleti eker vekontaklar durum deitirir.

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    5/49

    Kontaktrlerde normalde ak ve normalde kapal olmak zere iki eit kontak vardr.

    Kontaklarn yapmnda gmn; bakr, nikel, kadmiyum, demir, karbon, tungstenve molibdenden yaplm alamlar kullanlr.

    ekil 1 5) Kontaktrlerin yaps, grnleri ve sembolleri.

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    6/49

    Bu alamlar gme gre daha dayankldrlar. Kontaktrlerde bulunan kontaklarana ve yardmc kontak olmak zere iki ksma ayrlrlar. Ana kontaklar yk akmn,

    yardmc kontaklar kumanda devresinin akmn tarlar. Kontaktrlerde bazenarzulanandan daha fazla sayda kontak bulunur. Fazla kontaklar bo brakmaypkullanmak, kontaktrn mrn uzatr. Kontaktrn kullanld devrede akmyksekse, kontaklar birbirine paralel olarak balanrlar. Devre gerilimi yksekse vekontaklar arasnda ark meydana geliyorsa, kontaklar birbirlerine seri olarak

    balanrlar.

    ekil l - 6 da bir buton ve bir kontaktrle yaplan balantnn emas verilmitir. Bubalantda (Balatma) butonu akken, (A) kontaktr enerjilenemez. Yani (A)kontaktr normal konumunda bulunur. Bu durumda (Al) konta ak ve (Ll) lambassnktr. (A2) konta kapal olduundan, (L2) lambas yanmaktadr. (Balatma)

    butonuna basldnda, (A) kontaktr enerjilenir. Normalde ak (Al) konta kapanrve (L1) lambas yanar. Normalde kapal (A2) konta alr, yanan (L2) lambas sner.(Balatma) butonu serbest brakldnda, (A) kontaktrnn enerjisi kesilir. Kontaklarnormal konumlarna dnerler. (Ll) lambas sner ve (L2) lambas yanar.

    ekil 1 6) Bir alternatif akm ekil 1 7) Bir doru akmkontaktrnn devresi. kontaktrnn veya rlesinin devresi.

    Rle ve kontak trlerde palet, demir nveden olduka uzakta bulunur. Paletin uzaktanekilebilmesi, bobine anma geriliminin uygulanmasyla salanr. Palet ekildiktensonra, bobin gerilimi uygun bir deere kadar drlrse, palet gene ekik kalr. Bobingerilimi daha ok drldnde, palet alr. Alternatif akma balanm olan

    bobinler, normal gerilimlerinin % 50 veya %60 nda paletlerini brakrlar. Bobini doruakma balanm rle veya kontaktrler, bobin gerilimleri normal deerlerinin % 20veya % 50 sine dnceye kadar paletlerini ekik tutarlar.

  • 7/29/2019 ELEKTRIK KUMANDA ELEMANLAR

    7/49

    Verilen bu deerlerden, bobini doru akma balanm rle veya Kontaktrlerde,paletin brakld gerilimin ok kk olduu grlr. Bu nedenle doru akmla alanbir rle veya kontaktr bobinine balangta byk, daha sonra kk gerilimuygulanr. Bu alma sekil l - 7 de verilen devre ile salanr. Bu devrede (Balatma)

    butonuna basldnda, (P) ucundan gelen akm (Balatma) btanmdan, (Al) kontandan

    ve (A) bobininden geerek devresini tamamlar. (A) kontaktr veya rlesi normal gerilimleenerjilenir. Normalde kapal (Al) konta alr. (Rl) direnci (A) bobinine seri olarak

    balanr. (Rl) direncinde den gerilim nedeniyle, (A) bobini daha kk bir gerilimlealmaya devam eder. nk (A) bobinine uygulanan bu kk gerilim, paletin ekikkalmasn salar. (A) bobini ener j ilenince, (A2) konta kapanr ve (Ll) lambas yanar.(A3) konta alr, yanan (L2) lambas sner.

    MOTOR KORUMA RLELER VE SGORTALAR

    A-Genel Aklama:

    Motorlarn kullanmnda nemli unsur, motorun korunmasdr. nk motor mekanikenerji vererek i grmektedir, motor sarglarnn yanmas veya bir arza annda; iaknda aksama ve byk ekonomik kayplar meydana gelir. Onun iin, motoru tehlikeyesokacak arzalar, motor sargs yanmadan nlenmelidir. Arza tr ne olursa olsun,sonuta stator veya rotorda s art meydana gelir. Isnn anma snn zerine kmashalinde, motorun enerjisi kesilerek, devre d braklmaldr. Bu ilem iin deiikkoruma rlelerinden yararlanlr.

    B- Motorlar Tehlikeye Sokan An Akmn Nedenleri:

    Motorlar

View more