cumhuriyet dnemi makaleler bibliyografyas 1923 yunus. umutal/publications/cdmb-tk.pdfcumhuriyet...

Download Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923 yunus. umutal/publications/CDMB-tk.pdfCumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999: Eletirel ... “Atatrklkâ€‌ gibi

Post on 07-Feb-2018

218 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Trk Ktphanecilii 22, 3 (2008), 320-334

    Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999: Eletirel Bir Deerlendirme*1*

    The Bibliography of Articles of the Republican Era 1923-1999: A Critical Review

    Yaar Tonta** ve Umut Al***

    z:

    Mill Ktphane 2001de Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999 (CDMB) adl bir CD-ROM yaymlamtr. CDMB derleme yoluyla Mill Ktphaneye gnderilen dergilerdeki makalelerin dizinlendii en kapsaml kaynakadr. CDMB, 1923 ile 1999 yllar arasnda Trkiyede karlan 4418 dergide yaymlanan 566.627 makale hakknda bibliyogra k bilgi iermektedir. Bu almada CDMB CD-ROMu kullanc arayz, veri taban tasarm ve veri kali-tesi asndan deerlendirilmektedir. CDMB kullanc arayz insan-bilgisayar et-kileimi ve kullanlabilirlik ltleri dikkate alnmadan tasarlanmtr. Arayzn kullanm sezgisel deildir. CDMB veri taban kapsaml bir sistem analizi yapl-madan ve baz temel veri taban tasarm ilkeleri dikkate alnmadan gelitirilmitir. Trkiye Makaleler Bibliyografyasnn basl kopyasnda yer alan veriler tek bir dz tabloya aktarlmtr. Bu durum veri tekrarna ve makalelerin bibliyogra k bilgilerini girmek iin ayrlan baz alanlarn nemli bir ksmnn bo kalmasna yol amtr. Yazar ve makale adlar zerinde Boole ileleri kullanlarak arama yaplamamaktadr. Kaytlarn %9unda makale, dergi ve yazar adlar hatal giril-mitir. Halen Mill Ktphanenin web sayfas araclyla kullanma ak olan CDMB veri taban yeniden tasarlanmal, arama motorunun ilevleri artrlmal ve kullanc arayz kullanlabilirlik ilkeleri dikkate alnarak iyiletirilmelidir.

    * Bu alma TBTAK Sosyal Bilimler Aratrma Grubu (SOBAG) tarafndan desteklenen Trkiyenin bi-limsel yayn haritas: Trkiyede dergi yayncl zerine bir aratrma balkl projenin (Proje no: 105K088) sonu raporuna dayanarak hazrlanmtr. Proje raporu iin bkz. http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinlar/cdmb-projesi-sonuc-raporu-24ocak.pdf.

    ** Prof.Dr., Hacettepe niversitesi Bilgi ve Belge Ynetimi Blm. e-posta: tonta@hacettepe.edu.tr*** Ar.Gr., Hacettepe niversitesi Bilgi ve Belge Ynetimi Blm. e-posta: umutal@hacettepe.edu.tr

  • Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999: Eletirel Bir DeerlendirmeThe Bibliography of Articles of the Republican Era 1923-1999: A Critical Review 321

    Anahtar szckler: Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999, kullanc arayz, veri taban tasarm, veri kalitesi

    Abstract:

    The Turkish National Library has recently published the Bibliography of Articles of the Republican Era 1923-1999 (BARE) on CD-ROM. BARE is the most comprehensive bibliography that indexes the articles contained in Turkish journals received by the Library through legal depot. It contains bibliographic information on a total of 566,627 articles that appeared in 4,418 Turkish journals and periodicals. This paper critically reviews the Bibliography on the basis of its user interface, database design and data quality. Human-computer interaction (HCI) issues and the usability criteria seem to have not been taken into account when designing the user interface of the BARE CD-ROM. The user interface is not intuitive. It appears that a comprehensive systems analysis study was not carried out before designing the database and the principles of database management design seem to have been ignored. Bibliographic data listed in the printed copies of the Bibliography was simply transferred to a at table, which resulted in data redundancy and waste of space. Boolean searches cannot be performed on author and article titles. Nine percent of the records contained errors in article and journal titles as well as authors names. Used through the web site of the Turkish National Library, the Bibliography and its interface should be redesigned and improved, and the functions of the search engine should be increased.

    Keywords: Bibliography of Articles of the Republican Era 1923-1999, user interface, database design, data quality

    Giri

    Mill Ktphane, 1934 tarihli 2527 sayl Basma Yaz ve Resimleri Derleme Yasasna gre derlenerek Mill Ktphaneye gnderilen bilimsel ya da kltrel arlkl dergilerden seilmi makalelerin bibliyogra k kaytlarndan oluan Tr-kiye Makaleler Bibliyografyasn (TMB) hazrlamaktan sorumludur. TMB, 1952 ylndan bu yana srekli yaymlanmaktadr (www.mkutup.gov.tr). 1923-1945 yl-lar arasnda kan dergilerde yaymlanan makalelerin bibliyogra k kaytlar ise Mill Ktphane kurulmadan nce faaliyet gsteren Babakanlk Basn ve Yayn Genel Mdrl alanlarnn abalaryla 1940-1945 yllar arasnda be cilt

  • 322 Hakemli Yazlar / Refereed Articles Yaar Tonta, Umut Al

    halinde yaymlanmtr. TMB lkemizde yaymlanan en kapsaml kaynakadr. Ancak Trkiyede ya-ymlanan sreli yaynlarda kan btn makalelerin TMBde yer aldn syle-mek gtr. nk yaymlanan her sreli yaynn bir kopyas Derleme Yasas gerei Mill Ktphaneye gnderilmemekte, sz konusu sreli yaynlarda kan makaleler de ne yazk ki TMBde dizinlenememektedir. Yasann denetim ve yap-trm gc kstl olduundan derleme kaa olarak adlandrlan bu sorun yl-lardr devam etmektedir. Derleme kaann byklyle ilgili resmi kaynaklara dayanan saylara ne yazk ki ulalamamtr. Fakat baz yazarlar, somut verilere dayanmasa da, Trkiyede derleme kaa orannn %40 ile %70 arasnda oldu-unu tahmin etmektedirler (Atlgan, 2005; Kaygusuz, 1998, s. 49; Polat, 1999, s. 179; Tavac, 1998, s. 234). Mill Ktphane, 2001de TMBnin 1923-1999 yllarn kapsayan basl kop-yalarnda yer alan tm bibliyogra k knyelerin bir proje kapsamnda elektronik ortama aktarlmasn kararlatrmtr. Projeyi stlenen Nvis Beeri Aratrmalar ve Yaynclk Ltd. irketi tm bibliyogra k knyeleri bir veri tabanna aktarm ve Mill Ktphane bu almay Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999 (CDMB, 2001) adyla CD-ROM olarak yaymlamtr. CDMBde yer alan makale knyeleri Mill Ktphanenin Web katalou araclyla evrimii olarak da taranabilmektedir (www.mkutup.gov.tr). Bu bildiride CDMB tantl-makta ve kullanc arayz, veri taban tasarm ve veri kalitesi alarndan deer-lendirilmektedir.

    Bilgi Eriim Sistemleri

    Bilgi eriim sistemi belge dermesi (ya da bu belgeleri temsil eden kaytlarn bu-lunduu veri taban), kullanclarn sistemle etkileimlerini salayan kullanc ara-yz ve kullanclarn sorgularnda yer alan terimlerle veri tabanndaki belgelerde ya da belge tanmlarnda geen terimlerin eletirilerek ilgili belgelerin saptanma-sna yarayan eriim kuralndan oluurlar (Tonta, 1995, s. 303-304). Bir bilgi eriim sistemi iin belgeleri ya da belgelerin tanmlarn ieren bir veri taban olmas n kouldur. Veri taban tasarm depolanacak verilerin sap-tanmasn ve bu verileri temsil etmek iin uygun yaplarn seimini ierir. Bu ilemler genellikle veri taban kurulmadan nce gerekletirilir. Kullanclarn gereksinimlerini karlayan bir tasarm gelitirmek veri taban tasarmclarnn sorumluluundadr (Elmasri ve Navathe, 1989, s. 10). Veri tabanndaki kaytlara erimek iin hangi eriim kuralnn (Boole mant, vektr uzay modeli, olas-lksal model, vd.) kullanlacana da bu aamada karar verilir. Veri tabanlarnda

  • Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999: Eletirel Bir DeerlendirmeThe Bibliography of Articles of the Republican Era 1923-1999: A Critical Review 323

    depolanan verilerin kalitesi de nemlidir. Veri kalitesi girilen verilerin eksiksiz ve hatasz olmasyla llr. Heceleme hatalar ya da yanl girilen veriler bilgi eriimi engeller. Bir bilgi eriim sistemiyle kullanc arasndaki etkileimi kullanc arayz salar. Kullanc arayz insan-bilgisayar etkileimi (human-computer interacti-on) alannn bir alt konusunu oluturur (Shneiderman, 2002; 1986). Kullanc ara-yz, kullanclarn sorgularn sisteme girmelerine izin verir, bu sorgular deer-lendirerek bilgi eriim sistemi tarafndan anlalabilecek bir biime dntrr, veri tabanndan eriilen sonular listeler ve veri taban, sistem ya da kullanmla ilgili yararl bilgiler salar (Tonta, 1995, s. 305-306). Gnmzde birok bilgi kaynana ve bilgi hizmetine web arayzleri ara-clyla eriim salandndan, arayzlerin kullanlabilirlii (usability) byk nem tamaktadr. Bir kullanc arayznn kullanlabilirlii, kullanclarn ara-yz etkin ve verimli bir biimde kullanp kullanmadklar ve sistemle etkile-imlerinden memnun kalp kalmadklaryla llmektedir. Etkinlik grevlerin doru ve tam olarak tamamlanma dzeyini, verimlilik grevler tamamlanrken harcanan aba ve sreyi, memnuniyet ise kullanclarn sisteme kar olumlu ya da olumsuz tutumlarn ifade etmektedir (Grses, 2006, s. 14). Bu almada bir bilgi eriim sistemi olarak deerlendirilen CDMB CD-ROMu incelenmektedir.

    Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas 1923-1999

    CDMB CD-ROMunun tantm bilgilerinde rn hakknda unlar sylenmekte-dir: Cumhuriyet Dnemi Makaleler Bibliyografyas almas 15 Temmuz 2001 30 Kasm 2001 tarihleri arasnda gerekletirilmi, 4418 periyodik yayndan 566.627 makale taranmtr. alma kendi iinde iki ayr blmden olumutur. Milli Ktphane tarafndan 1952 ylndan bu yana yaymlanan Trkiye Makale-ler Bibliyografyasnda yer alan bibliyogra k knyeler, Dewey 20. Versiyon 2. zet kurallarna uygun biimde standardize edilerek elektronik ortama aktarlm ve 1923-1951 yllar arasnda yaymlanan 670 derginin mevcut nshalar tarana-rak, yaynlanm makalelerin bibliyogra k knyeleri tespit edilmi ve elektronik ortama aktarlmtr. Aratrma Dnemi 1923-1999 yllar arasn kapsyor olmakla birlikte, tarama kapsamna alnan sreli yaynlarn k tarihleri 1923 ncesine gittiinde, o der-ginin 1923 ncesi saylarnda yaymlanan makaleler de bibliyografya kapsamna alnmtr.

  • 324 Hakemli Yazlar / Refereed Articles Yaar Tonta, Umut Al

    Bibliyografyada yer alan makalelerin bibliyogra k knyeleri, Milli Ktphane'nin knye sistemine gre verilmitir. (Cumhuriyet, 2001) CDMB CD-ROMunun nce bilgisayara kurulmas gerekmektedir. Kurulum iin yaklak 80 megabaytlk (MB) bir disk alanna ihtiya duyulmaktadr. Sz konusu rn aada kullanc arayz, veri taban tasarm ve veri kalitesi asn-dan incelenmektedir.

    Kullanc Arayz

    Yukarda da deinildii gibi, kullanclar bir bilgi eriim sistemindeki bilgilere kullanc arayz araclyla eriim salarlar. CDMB

Recommended

View more >