VNG - Van Woonvisie tot Prestatieafspraken

Download VNG - Van Woonvisie tot Prestatieafspraken

Post on 14-Feb-2017

216 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<ul><li><p>HANDREIKING</p><p>Van Woonvisie tot Prestatieafspraken</p><p>vng handreiking omslag 01.indd 1 24-01-2007 09:35:08</p></li><li><p>Van Woonvisie tot PrestatieafsprakenHANDREIKING</p><p>Vereniging van Nederlandse Gemeenten</p><p>vng handreiking 04.indd 1 23-01-2007 22:30:31</p></li><li><p>2</p><p>vng handreiking 04.indd 2 23-01-2007 22:30:35</p></li><li><p>Voorwoord</p><p>Wonen. En van de belangrijkste beleidsthemas voor de gemeente. Burgers wensen een passend </p><p>huis, een prettige en veilige leefomgeving, een fi jne buurt. De gemeente staat aan de lat om het </p><p>woonbeleid goed vorm te geven. Om die positie waar te maken is een gezaghebbende woonvisie on-</p><p>ontbeerlijk. Vanuit een redelijke, uitlegbare en transparante woonvisie kan de gemeente samen met </p><p>maatschappelijke organisaties bouwen aan het woonbeleid. Met een woonvisie nemen gemeenten </p><p>het voortouw om niet op de macht maar vanuit hun gezag het woonbeleid vorm te geven.</p><p>In deze handreiking van Woonvisie tot Prestatieafspraken bieden wij u aanknopingspunten om </p><p>bewuster en op een moderne manier aan het woonbeleid te werken. Niet alleen bij het formuleren </p><p>van beleid, maar zeker ook bij de uitvoering daarvan. Een belangrijk middel om dat woonbeleid </p><p>te realiseren zijn de prestatieafspraken met de woningcorporaties. Op basis van een gemeentelijke </p><p>woonvisie kunnen de corporaties vanuit hun brede zorg voor het wonen een ambitieus bod uitbren-</p><p>gen dat resulteert in rele en niet-vrijblijvende prestatieafspraken met de gemeente. De relatie tussen </p><p>de gemeente en de woningcorporatie krijgt in deze handreiking daarom volop aandacht.</p><p>Bij het ontwikkelen van de woonvisie zal de gemeente te rade moeten gaan bij de inwoners. Hoe </p><p>leven ze, wat vinden ze van hun woning? Hoe ervaren zij hun wijk of buurt? Wat vinden ze van de </p><p>leefbaarheid? Welke wensen leven er voor de toekomst? Bewoners zijn de toetssteen voor het woon-</p><p>beleid.</p><p>Werken aan een woonvisie en prestatieafspraken is vooral mensenwerk. In het woonbeleid is de per-</p><p>soonlijke samenwerking doorslaggevend. Een goed verhaal op papier is het begin, maar het moet de </p><p>gemeente ook echt wat waard zijn om er met de corporatie wat van te maken. Een commitment van </p><p>alle betrokken partijen is onmisbaar om ook echt resultaten te boeken. Want ook hier geldt: bouwen </p><p>aan vertrouwen geeft een goede basis om uiteindelijk ook fysiek te kunnen bouwen.</p><p>3</p><p>vng handreiking 04.indd 3 23-01-2007 22:30:37</p></li><li><p>De VNG heeft het buitengewoon op prijs gesteld dat het ministerie van VROM, Aedes en de Woon-</p><p>bond hun visie hebben gegeven op eerdere versies van deze handreiking.</p><p>Wij vertrouwen erop dat deze handreiking u de bouwstenen biedt om verder vorm te geven aan een </p><p>aantrekkelijk woon- en leefklimaat.</p><p>drs. H.J.J. Lenferink,</p><p>burgemeester van de gemeente Leiden </p><p>en voorzitter van de ad hoc VNG-commissie </p><p>van woonvisie tot prestatieafspraken</p><p>mevrouw mr. S. E. Korthuis, </p><p>lid directieraad, Vereniging van Nederlandse </p><p>Gemeenten</p><p>4</p><p>vng handreiking 04.indd 4 23-01-2007 22:30:38</p></li><li><p>Inhoudsopgave</p><p>Voorwoord 3</p><p>1. Inleiding 9</p><p>1.1. Achtergrond: overheidssturing in de markt 9</p><p>1.2. Beleidsvisie toekomst woningcorporaties 10</p><p>1.3 Doelstelling van deze Handreiking 11</p><p>1.4. Opbouw van de Handreiking: voor bestuurders en gemeentelijke medewerkers 11</p><p>Deel I. Van macht naar gezag 13</p><p>2. Maatschappelijke ontwikkelingen: de dynamiek in het woonbeleid 15</p><p>2.1. Het verdwijnen van de zilveren koorden 15</p><p>2.2. Decentrale verantwoordelijkheid 15</p><p>2.3. Verzelfstandiging corporaties 16</p><p>2.4. Opkomst van een sterke marktsector 16</p><p>2.5. Van macht naar gezag; van verordenaar naar netwerker 16</p><p>2.6. Dualisering: bewegingsvrijheid voor het college 16</p><p>2.7. Hernieuwde positiebepaling 17</p><p>3. De gemeente aan het roer 19</p><p>3.1. De gemeentelijke woonvisie als kerninstrument 19</p><p>3.2. Onderscheid korte en langere termijn: de visie en de inzet 20</p><p>3.3. Woonvisie: van papieren naar getande tijger. Maak de cirkel rond! 20</p><p>3.4. Woonvisie koppelen aan zittingstermijn raad? 22</p><p>3.5. Weeg bewust de meerwaarde af van regionale samenwerking 22</p><p>3.6. De rol van de provincie 25</p><p>3.7. Duale taakverdeling: raad geeft college richting en onderhandelingsruimte 26</p><p>3.8. Investeringsplan in de woonvisie: uitdaging aan corporaties en andere marktpartijen 26</p><p>3.9. Ken de maatschappelijke partners en weet ermee om te gaan 27</p><p>3.10. Prestatieafspraken: bredere reikwijdte dan alleen wonen, 29</p><p>uitwerking op verschillende niveaus</p><p>3.11 Mediation: als het niet lukt er gezamelijk uit te komen 30</p><p>3.12. Zorg voor een hoogwaardige inzet en organisatie 30</p><p>4. Van bestuurlijke noties naar het ambtelijk bedrijf 33</p><p>Deel II. Van macht naar gezag: de uitvoering 35</p><p>5. Stapsgewijze aanpak 37</p><p>Praktisch vormgeven aan het woonbeleid 37</p><p>De kluwen ontwarren door stapsgewijze aanpak 37</p><p>Geen blauwdruk, lokaal maatwerk 37</p><p>6. Opstellen of actualiseren van de woonvisie 39</p><p>6.1. Stappenschema 39</p><p>6.2. Stap 1. Formatie: eerst denken, dan doen 40</p><p>6.3. Stap 2. De opstelling van de woonvisie 41</p><p>6.4. Stap 3. Besluitvorming 46</p><p>5</p><p>vng handreiking 04.indd 5 23-01-2007 22:30:38</p></li><li><p>7. Opstellen of actualiseren van prestatieafspraken 49</p><p>7.1. Stappenschema 50</p><p>7.2. Stap 1. Formatie: om de tafel komen 50</p><p>7.3. Stap 2. Onderhandelen en afspraken maken 51</p><p>7.4. Stap 3. En als het nou niet lukt? 54</p><p>8. De uitvoering van de woonvisie: van papier naar daadwerkelijke realisatie 57</p><p>Borging van de uitvoering 57</p><p>9. Monitoring, evaluatie en verantwoording 59</p><p>Monitoring 59</p><p>Evaluatie 60</p><p>10.De extras bij regionale samenwerking 61</p><p>Onderbouw samenwerkingsmotieven 61</p><p>Geef aan welke vorm bij de regionale problematiek past 62</p><p>Concrete inhoud en efficint proces 62</p><p>Monitoring: bij uitstek regionaal 62</p><p>11. Het ambtelijk bedrijf: de uitvoering samengevat 63</p><p>Bijlagen 65</p><p>Bijlage 1. Checklist/voorbeeld startnotitie/plan van aanpak 67</p><p>Inhoudsopgave 67</p><p>Bijlage 2. Checklist onderzoek en analyse 69</p><p>Het verleden: geen garanties voor de toekomst, wel interessant 69</p><p>Het heden: een zo scherp mogelijke foto schieten 69</p><p>De toekomst: beredeneerd verkennen en voorspellen 70</p><p>Bijlage 3. Checklist onderwerpen woonvisie 73</p><p>Kaders 73</p><p>Analyse 73</p><p>Onderdelen van de Visie 73</p><p>Kwaliteit van het bouwen (keurmerken) 73</p><p>Doelgroepen 74</p><p>Proces 74</p><p>Betrokken partijen 74</p><p>Bijlage 4. Voorbeelden opzet woonvisie 75</p><p>Traditionele inhoudsopgave van een woonvisie 75</p><p>Thematische inhoudsopgave 76</p><p>Bijlage 5. Checklist prestatieafspraken 77</p><p>Algemeen 77</p><p>Per beleidsthema 77</p><p>Beleidsthemas 77</p><p>6</p><p>vng handreiking 04.indd 6 23-01-2007 22:30:38</p></li><li><p>7</p><p>Bijlage 6. Typen prestatieafspraken 79</p><p>Van globaal tot concreet 79</p><p>Rijk: concrete afspraken om investeringsdoelstellingen zeker te stellen 79</p><p>Soorten overeenkomsten, typen afspraken 79</p><p>Prestatieafspraken in de praktijk: hoe dwingend is het kader? 79</p><p>Bijlage 7. Tips opzet monitoring 81</p><p>Toetsing van de uitvoering: succes inboeken en verantwoording afleggen 81</p><p>Monitoren marktontwikkelingen: signaleren 81</p><p>Bijlage 8. Woonvisie en formeel instrumentarium 83</p><p>Algemeen 83</p><p>Juridisch instrumentarium 83</p><p>Semi-wetgeving 84</p><p>Financile regelingen 85</p><p>Samenvatting 85</p><p>Bijlage 9. Mediation 87</p><p>En als het nou niet lukt ? Dan kan mediation in beeld komen 87</p><p>Bijlage 10. Schematische opzet kavels investeringsplan 89</p><p>Colofon 90</p><p>vng handreiking 04.indd 7 23-01-2007 22:30:39</p></li><li><p>8</p><p>vng handreiking 04.indd 8 23-01-2007 22:30:39</p></li><li><p>9</p><p>1. Inleiding </p><p>Waarom deze Handreiking Van Woonvisie tot Prestatieafspraken? In deze inleiding gaan we in </p><p>op de achtergrond, doelstelling en doelgroep van de Handreiking. Tevens lichten we de opbouw </p><p>van dit document toe.</p><p>1.1. Achtergrond: overheidssturing in de marktGemeenten stellen een woonvisie vast</p><p>De overheid heeft de grondwettelijke opdracht goed wonen te bevorderen. In het bijzonder be-</p><p>treft dat de gemeenten. Zij staan het dichtst bij de burger. Van gemeenten mag men verwachten </p><p>dat zij een visie hebben op hun taak. Een woonvisie, die de basis vormt voor het gemeentelijk </p><p>opereren.</p><p>Maar valt er nog wel wat te sturen?</p><p>Over de vraag in hoeverre gemeenten vandaag de dag daadwerkelijk woonbeleid kunnen voe-</p><p>ren, is nogal wat discussie gaande. Immers, als reactie op de naoorlogse verzorgings staat leven </p><p>we thans in een tijd van privatisering en marktwerking, ook op het gebied van het wonen. Om </p><p>een paar voorbeelden te noemen: de commercile projectontwikkeling heeft een grote vlucht </p><p>genomen, veel bouwgrond is in particuliere handen, de huizen prijzen zijn sky high gestegen, de </p><p>woningcorporaties zijn verzelf standigd tot maatschap pelijke ondernemingen en via Europa is het </p><p>beginsel van de vrije vestiging in de Huis vestings wet vastgelegd.</p><p>Verder is het beleidsterrein van het wonen steeds meer uitgedijd in de richting van welzijn en </p><p>zorg, werkgelegenheid, leefbaarheid en veiligheid. Daardoor zijn er steeds meer maatschappelijke </p><p>organisaties bij het wonen betrokken.</p><p>Valt er voor gemeenten dan nog wel wat te sturen? Wat kunnen zij nog met hun instrumenta-</p><p>rium? Zijn gemeenten nog wel die regisseurs met een stevige grip op de zaak? </p><p>vng handreiking 04.indd 9 23-01-2007 22:30:40</p></li><li><p>Betrokken inwoners</p><p>Naast de vraag in hoeverre gemeenten daadwerkelijk nog woonbeleid kunnen voeren wordt de </p><p>vraag hoe betrekken we de inwoners daarbij? steeds pregnanter. Woonbeleid raakt immers di-</p><p>rect de belangen van de inwoners. Waar vroeger doorgaans werd volstaan met alleen de formele </p><p>inspraak, voldoet een dergelijke benadering in de huidige tijd niet meer. De bewoners (al dan niet </p><p>georganiseerd) zijn een belangrijke ontwikkelkracht bij het opstellen van een kwalitatief hoog-</p><p>waardige woonvisie. Voor de gemeente is het zaak om gebruik te maken van de inzichten van </p><p>inwoners en daarmee haar beleid met meer gezag te onderbouwen en uit te voeren.</p><p>D uitdaging voor gemeenten: van macht naar gezag</p><p>D uitdaging voor gemeenten is hoe zij hun taak, die door de veranderde positie van de over-</p><p>heid in een ander daglicht is komen te staan, kunnen oppakken op een wijze die in de huidige </p><p>tijd past. Op een wijze die niet alleen recht doet aan hun opdracht, maar ook wordt geaccepteerd </p><p>door alle partijen die op de woningmarkt actief zijn. Want de overheid zal haar beleidsdoelstellin-</p><p>gen primair moeten realiseren door in de markt en bij burgers verworven gelegitimeerd gezag en </p><p>veel minder door de inzet van machtsmiddelen.</p><p>1.2. Beleidsvisie toekomst woningcorporaties1</p><p>Naast de hiervoor geschetste ontwikkelingen in het woonbeleid is er een recente aanleiding om </p><p>deze Handreiking te publiceren. In de beleidsvisie toekomst woningcorporaties schetst de minis-</p><p>ter van VROM de relatie tussen de gemeenten en de woningcorporaties. Over de wijze waarop </p><p>deze relatie vorm zal krijgen is in de Tweede Kamer brede consensus. Reden waarom wij hier een </p><p>citaat opnemen uit de brief aan de Tweede Kamer:</p><p>Allereerst stelt het rijk vast welke prestaties op landelijk niveau voor de komende jaren benodigd </p><p>zijn, waar wenselijk geconcretiseerd tot op provinciaal of het regionale niveau. Dat gebeurt van-</p><p>zelfsprekend in samenspraak met de medeoverheden. Kwantitatieve en kwalitatieve voorbeelden </p><p>hiervan zijn de regionale woningbouwafspraken en ook het toegankelijk maken van de woning-</p><p>voorraad met het oog op de vergrijzing. Ik constateer dat in de corporatiesector het besef groei-</p><p>ende is dat er ook specifiek voor die sector een meerjarig kader moet worden overeengekomen </p><p>voor de prestaties en de beleidsprioriteiten. Ik vind dat een goede zaak. </p><p>De volgende stap is dat de gemeente in relatie tot de landelijke doelstellingen kenbaar maakt </p><p>wat, gegeven onder meer de ontwikkeling en samenstelling van de bevolking, haar visie op het </p><p>wonen in de lokale situatie is. Een woonvisie inclusief de prioriteiten die de gemeente daarin stelt, </p><p>opdat de corporaties daarmee rekening houden. Daarbij geeft de gemeente aan welke concrete </p><p>prestaties hierbij van de corporaties worden verwacht, met name, maar niet uitsluitend, in termen </p><p>van investeringen in woningbouw en herstructurering. Daarbij ligt het in de rede dat de gemeen-</p><p>te ook de regionale situatie op de woningmarkt in haar woonvisie betrekt en haar beleid met de </p><p>andere gemeenten in de regio c.q. de provincie afstemt. Ik heb bij die woonvisie geen nieuwe </p><p>verplichte planfiguur voor ogen. Maar het is wel zo dat wanneer ik uiteindelijk moet beoordelen </p><p>of een corporatie in gebreke is gebleven, ik zal bezien of de gemeente haar wensen tijdig en in </p><p>redelijkheid geconcretiseerd heeft en aantoonbaar andere partijen, waaronder corporaties en </p><p>ook bewoners(-organisaties), hierbij voldoende heeft betrokken. Is dat niet het geval, dan kan </p><p>de corporatie niet verweten worden dat zij het gemeentelijk beleid niet in acht neemt en kan zij </p><p>los van de gemeente invulling geven aan haar investeringsdoelstelling. Ik verwacht dat de kring </p><p>der gemeenten zelf een handleiding opstelt hoe te komen tot zon woonvisie, voorzien van een </p><p>transparant investeringsplan, met name ook wat betreft de betrokkenheid van corporaties, orga-</p><p>nisaties van huurders en andere partijen daarbij. Uiteraard heeft het beleid van de gemeente een </p><p>dynamisch karakter en zal de woonvisie iedere vier of vijf jaar geactualiseerd worden. </p><p>Corporaties dienen reeds nu op grond van het Besluit beheer sociale huursector het gemeentelijk </p><p>1 Tweede Kamer, vergaderjaar 20052006, 29 453, nr. 30.</p><p>10</p><p>vng handreiking 04.indd 10 23-01-2007 22:30:41</p></li><li><p>11</p><p>beleid in acht te nemen. Ik zal aan deze verplichting als volgt nader inhoud geven. Ik heb in mijn </p><p>hoofdlijnenbrief aangegeven dat corporaties een bod moeten uitbrengen op wat de gemeente </p><p>aan prestaties vraagt in haar woonvisie. Concreet in een plan met gekwantificeerde investeringen </p><p>en activiteiten voor vier of vijf jaar, waarbij de investeringen voor deze periode vastliggen. Dit </p><p>moet leiden tot concrete (meerjarige) prestatiecontracten tussen gemeenten en corporaties, op </p><p>grond van de eigen afwegingen van partijen. </p><p>1.3. Doelstelling van deze HandreikingHandreiking: hoe invulling geven aan veranderde positie </p><p>De hierboven geschetste ontwikkelingen op het gebied van het wonen hebben geleid tot ander-</p><p>soortige verhoudingen tussen overheid en marktpartijen. Gemeenten worstelen met de vraag hoe </p><p>zij invulling kunnen geven aan hun veranderde positie. De VNG wil hen hierin ondersteunen door </p><p>expertisebevordering en kennisdeling. En van de middelen is het opstellen van deze Handreiking, </p><p>bedoeld voor bestuurders en beleidsmedewerkers.</p><p>Aanknopingspunten voor opstellen woonvisie en prestatieafspraken</p><p>In deze Handreiking geven we aanknopingspunten om bewuster en op een eigentijdse wijze aan </p><p>het woonbeleid te werken. Niet alleen bij het maken van beleid, maar zeker ook bij de uitvoering </p><p>daarvan. Een belangrijk middel om tot realisering van de woonvisie te komen zijn prestatieafspra-</p><p>ken met woningcorporaties. Vandaar dat deze ook een prominente plaats in de Handreiking heb-</p><p>ben gekregen. </p><p>Handreiking, geen receptenboek</p><p>Bewust is gekozen voor een Handreiking. Elke lokale situatie is weer anders en de aanpak van </p><p>gemeentelijk woonbeleid laat zich niet vangen in recepten. Bovendien is niets belangrijker dan </p><p>zelf ervaring opdoen met het werken aan een woonvisie. Een Handreiking kan die erva...</p></li></ul>