instrumenti platnog prometa

Download Instrumenti platnog prometa

Post on 11-Dec-2015

71 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Pojam i vrste instrumenata platnog prometaPojam platnog prometaVrste instrumenata platnog prometaRačun kod banke kao osnovni instrument platnog prometaOpšti nalog za prenosPosebni nalog za prnosAkceptni nalog (Nalog za naplatu) ČekDokumentarni akreditivCirkularno kreditno pismoInstrumenti platnog prometa za gotovinska plaćanjaNalog za uplatuNalog za isplatuPopunjavanje elemenata instrumenata platnog prometaElektronski način obavljanja platnog prometaElektronski platni promet – sistemi plaćanjaRTGS SistemKliring sistemE-Banking

TRANSCRIPT

1. UVODNastankom drutvene podjele rada kod ljudi i razvitkom ljudske civilizacije poele su da se javljaju sve vee potrebe ljudi . U poetku su ljudi bili ogranieni da koriste ono to proizvedu sopstvenim rukama i nije postojao viak proizvoda koji bi mogao biti zamijenjen sa drugim plemenima. Dolo je do bitnog napretka pa su ljudi poeli da proizvode sve vei broj proizvoda i da ih uspjeno razmijenjuju. Tako je nastala robno-novana razmjena izmeu fizikih lica.Pravna lica-preduzea koja predstavljaju samostalne organizacije koje ine ljudi i sredstva za rad u cilju ostvarenja zadataka u okviru drutvene podjele rada. Meutim subjekti kao to su preduzea ne bi mogla da opstanu na tristu da koriste proizvode samo za svoje potrebe. Ona takoe razmijenjuju svoje proizvode kako sa ostalim preduzeima tako i sa fizikim licima. Kod njih je isto kao i kod fizikih lica zastupljena robno-novana razmjena.Platni promet predstavlja sva plaanja koja se vre u cilju izmirivanja dugovanja odnosno odreenih potraivanja izmeu fizikih i pravnih lica.Danas se izmirenje dugovanja odnosno naplata odreenih potraivanja sve manje vri predajom novca iz ruke u ruku. Tehnologija je napredovala pa su sada knjigovotsvene knjige i runo unoenje podataka zamijenjeni upotrebom kompijutera i programa koji olakavaju transakcije elektronskim prenoenjem novca sa jednog iro rauna na drugi. Sve to je potrebno jeste da i jedna i druga strana imaju otvorene raune u banci. elja ljudi da ne ekaju redove u banci i da svoje poslove obavljaju u kratkom vremenskom roku stvorila je ovaj nain plaanja koji se zove elektronski platni promet.Platni promet se dijeli na : Domai platni promet Meunarodni platni promet1. Domai platni promet obuhvata sva plaanja koja se vre izmeu fizikih i pravnih lica. Jedini uslov koji postoji da bi bilo rijei o domaem platnom prometu jeste da se i fiziko i pravno lice izmeu kojih se vri plaanje nalaze na istom dravnom podruju odnosno u istoj dravi.2. Meunarodni platni promet obuhvata sva plaanja koja se vre izmeu fizikih i pravnih lica, kao i kod domaeg platnog prometa. Jedina razlika izmeu domaeg platnog prometa i meunarodnog je ta to se plaanja u meunarodnom platnom prometu vre izmeu fizikih i pravnih lica koja se nalaze na teritoriji razliitih drava.

2. Pojam i vrste instrumenata platnog prometa

2.1. Pojam platnog prometaPod platnim prometom obino se podrazumjevaju sva plaanja koja vre u novcu (gotovinska i bezgotovinska) izmeu domaih (pravnih i fizikih) lica, kao i izmeu domaih i stranih (pravnih i fizikih) lica. Do plaanja izmeu pravnih i fizikih lica (domaih ili stranih) u platnom prometu dolazi po osnovu plaanja robe i usluga, kao i plaanja po osnovu finansijskih transakcija. Poslovi platnog prometa koji se obavljaju preko poslovnih banaka, spadaju u grupu neutralnih, odnosno posrednikih pravnih poslova, gde se banka pojavljuje kao posrednik u svoje ime, a za raun komitetnta.Platni promet u zemlji ili unutranji platni promet obuhvata sva plaanja koja se realizuju izmeu domaih (pravnih i fizikih) lica. Platni promet u zemlji se realizuje u skladu sa nacionalnim propisima koji ureuju ovu materiju i sa propisanim instrumentima platnog prometa, u kom pogledu postoji dosta slinosti, ali i odreene razlike izmeu zemalja, pijre svega u zavisnosti od razvijenosti bankarskog sistema i stepena privrednog razvoja.Platni promet sa inostranstvom, odnosno meunarodni platni promet, obuhvata sva plaanja i naplate izmeu fizikih i pravnih lica jedne zemlje sa licima koja se nalaze u drugim zemljama, bez obzira na osnov po kome se vri plaanje i naplaivanje. U platnom prometu sa inostranstvom, za razliku od platnog prometa koji se odvija unutar jedne zemlje, ne postoji univerzalno zakonsko sredstvo plaanja koje je prihvaeno u svim zemljama. S obzirom na to da se platni promet sa inostranstvom obavlja u razliitim valutama, izmeu rezidenata razliitih monetarnih i carinskih podruja, izvravanje svakog naloga za plaanje ili naplatu vri se po specifinom postupku, u zavisnosti od raspoloivih stranih sredstava plaanja, nacionalnih zakonodavstava kojima se ureuje ova oblast, konverzije i pariteta valuta, meubankarstih odnosa, instrumenata platnog prometa. Platni promet sa inostranstvom obavlja se u razliitim nacionalnim valutama, a prema sklopljenim platnim sporazumima i aranmanima izmeu drava koje uestvuju u plaanju, a operativno se sprovodi izmeu banaka u zemlji i inostranstvu, na bazi otvorenih kontokorentnih rauna.

2.2. Vrste instrumenata platnog prometa

2.2.1. Raun kod banaka kao osnovni instrument platnog prometaOsnovni istrumenti platnog prmeta su rauni ili konta koja se vode kod banaka po knjigovodstvenom principu duguje za svako odobrenje (na lijevoj strani) i potrauje za svako zaduenje (na desnoj strani) i kojima se plaanja obavljaju virmanskim putem, tj. odobrenje na raunu korisnika i zaduenje na raunu nalogodavca. Organizovani platni promet posredstvom banke nije nista drugo nego beskrajno i svakodnevno preknjiavanje platnih naloga, i to to pre i to tanije, sa rauna na raun, po osnovu kupovine robe, usluga i drugih finansijsko kreditnih obaveza, na inicijativu i po nalogu platioca (nosioca rauna). O svim promjenama na raunima nosioci platnog prometa svakodnevno putem izvoda izvetavaju vlasnike (nalogodavca i korisnika), kako bi mogli da evidentiraju date promjene na raunima u svom knjigovodstvu. Na taj nain automatski se postie meusobna kontrola izmeu uesnika i nosilaca platnog prometa. Dva osnovna poslovna rauna kod banke kao istrumenti platnog prometa su: iro-raun i tekui raun. U naoj zemlji svi privredni subjekti su, prema vaeim zakonskim propisima, duni da cjelokupno svoje finansijsko poslovanje obavljaju preko iro-rauna, tj. da svi prihodi i rashodi budu preko njega evidentirani. On se svakodnevno odobrava ili zaduuje za nastali prihod i rashod, i razlika izmeu njih daje saldo koji uvek mora biti aktivan sa gledita vlasnika. Ovo stoga to se ne moe isplatiti sa iro-rauna vie, nego onoliko koliko je na njemu raspoloivih novanih sredstava.Pravna i fizika lica mogu pored iro-rauna da poseduju i tekui raun. To je knjigovodstveni raun preko koga se knije sve tekue promjene koje svakodnevno nastaju iz mnogostrukih transakcija izmeu banke i vlasnika tekueg rauna. Isplate se knjie na lijevoj strani tekueg rauna kao dugovanja. Naplate se knjie na desnoj strani tekueg rauna kao potraivanja. Plaanje se vri u granicama raspoloivih sredstava na tekuem raunu. Ona se izuzetno mogu realizovati i na osnovu kredita.Tekui raun moe biti prost i reciproan. On je prost kada samo jedna strana preko njega vri uplate i isplate i primenjuje se obino izmeu banke i njenog komitenta. Tekui raun je reciproan kada obje strane preko njega vre uplate i isplate, i primenjuje se izmeu dvije banke. Tekui raun je zasnovan na ugovoru u pismenoj formi kojim se regulie: vrsta poslova koji e se obavljati preko tekueg rauna, trajanje ugovora, nain njegovog otkaza, kamatna stopa, uslovi valutiranja i dr.Na osnovu izvoda tekug rauna vlasnik u ugovorenom roku saznaje kakav je saldo: pozitivan ili negativan. Ovim pismenim putem potvruje njegovu ispravnost, kao punovani uslov potraivanja izmeu uesnika kontokontnog sporazuma. I kod iro-rauna i kod tekueg rauna, uplate i isplate sredstava po tekuem raunu vre se primjenom odgovarajuih propisanih istrumenata platnog prometa.2.2.2. Opti nalog za prenosOpti nalog za prenos (virman) je bezgotovinski istrument platnog prometa pomou koga se, u cilju plaanja izvjesnih novanih obaveza, vri prenos sredstava sa iro-rauna nalogodavca na iro-raun korisnika nazavisno od toga da li se vode kod istog ili razliitog nosioca platnog prometa. Pomou njega se na isti nain vri i prenos sredstava sa tekueg rauna nalogodavca na tekui raun korisnika. Opti nalog za prenos se kree na relaciji: izdavalac - nosilac platnog prometa (banka) korisnik. On se koristi za sva plaanja kad inicijativa za izmirenje novane obaveze, potie od dunika.Opti nalog za prenos sadri: 1) naziv i sjedite organizacione jedinice nosioca platnog prometa, 2) naziv i sjedite nalogodavca, 3) broj rauna nalogodavca, 4) poziv na broj (zaduenje), 5) svrhu plaanja, 6) ifru plaanja, 7) iznos valute, 8) naziv i sjedite primaoca u iju se korist vri prenos sredstava, 9) broj rauna primaoca u iju korist se vri prenos sredstava, 10) poziv na broj(odobrenje), 11) peat i potpis nalogodavca, i 13) mjesto i datum podnoenja.Opti nalog za prenos se sastoji iz jednog primerka opti nalog za prenos, koji ostaje kod nosioca platnog prometa, kao dokument o zaduenju iro-rauna dunika i odobrenju iro-rauna korisnika.2.2.3. Posebni nalog za prenosPoseban nalog za prenos koristi se za iste namene kao i opti nalog za prenos kada je nalogodavcu potreban jedan primerak ovog naloga za njegove potrebe ili kao dokaz o izvrenom prenosu sredstava. On ima isti sadraj kao i opti nalog za prenos. Sastoji se iz dva primerka: poseban nalog za prenos i izvetaj o prenosu. Poseban nalog za prenos (prvi primerak) ostaje kod nosioca platnog prometa kao dukument o zaduenju rauna dunika i odobrenju rauna povjerioca.Izvetaj o prenosu (drugi primerak) ostaje kod nosioca platnog prometa kao dokument o zaduenju rauna dunika i odobrenju rauna povjerioca.

2.2.4. Akceptni nalog (Nalog za naplatu)U sadanjoj praksi koju karakterie izraena nelikvidnost privrednih subjekata, u cilju osiguranja naplate potraivanja po bilo kom osnovu se koristi akceptni nalog. On je istrument bezgotovinskog platnog prometa koji se koristi u sluajevima kada povjerilac eli, saglasno ovaenjima, osigurati naplatu svojih potraivanja o roku dospjea bez obzira po kom osnovu. Akceptni nalog izdaje dunik koji, pored ostalih elemenata, upisuje datum i mjesto izdavanja naloga i datum njegovog dospjea, potpisuje ga, ovjerava ga i uruuje povjeriocu. Primljeni akceptni nalog povjerilac potpisuje, ovjarava i podnosi neposredno ili potom na naplatu.Akceptni nalog sadri: 1) broj i sedite organizacione jedinice nosioca platnog prometa, 2

Recommended

View more >