askeri aviyonik - emo

Click here to load reader

Post on 12-Jan-2022

1 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

2015_3.indd10
Bu sayda Haberleme ve Tanma-Tantma sistemleri ele alnacak, ardndan bu sistemlerden ülkemizde neler yapld incelenecektir.
Haberleme ve Tanma-Tantma Sistemleri
2. Tanma - Tantma (Identification): Verilen bir hedefe nian alma kurallar. Ate etmeden önce hedefi snflandrma ve tanmlama yetenei.
Söz konusu üç sistem, askeri uçaklarda CNI (Communica- tion, Navigation, Identification) olarak tanmlanmaktadr.
a) Haberleme Sistemleri
CNI fonksiyonlarnn RF spektrumu, aadaki ekilden de görüldüü üzere 100 kHz ile 4 GHz aralnda yer almaktadr.
Söz konusu sistemlerin artan frekans sralamas ile listesi aadaki gibidir:
• Haberleme Birimleri.
• HF telsizleri
• TCAS;
CNI fonksiyonlarn salamak üzere uçak gövdesine birçok anten monte edilmesi gerekmektedir. Aadaki ekilde, askeri bir uçaa dönütürülmü sivil bir Boe- ing 777 uçann gövdesine monte edilmi antenler gösterilmitir.
Askeri Aviyonik Sistemler ve Modernizasyon(6)
M. Oktay ELDEM Elektronik Y. Mühendisi EMO Ankara ubesi Üyesi [email protected]
TMMOB EMO ANKARA UBES HABER BÜLTEN 2015/3
11
Çalma karekteristiklerine ve gönderme özelliklerine bal olarak her bir antenin kendi montaj kriteri vardr. GPS ve SATCOM anteni yukardadr, uydular görmek üzere, ini ile alakal ILS antenleri ön tarafta, gövdenin alt ksmnda yer alr.
Haberleme Kontrol Sistemleri
Bir uçaktaki haberleme sistemini kontrol etmek gittikçe zor bir hal almaktadr. Karklk, uçan hzna, hava trafik younluuna ve haberleme çeitlerinin artmas ile gittikçe artmtr. Kolaylk salamak amacyla; haberleme tipi, frekans seçimi gibi ayarlar Uçu Yönetim Sistemi (FMS) tarafndan yaplmaktadr. Bu sayede pilotun i yükü azaltlabilmitir.
HF Haberlemesi
Kara, deniz ve hava haberlemesi için yaygn olarak kullanlr. Haberleme band (HF SSB/AM) 2 MHz ile 30 MHz aralndadr. Uçak ile yer haberleme istasyonlar arasnda direkt görü olmad zaman, çok uzun me- safe haberlemeleri için, örnein okyanus amnda, HF haberlemesi kullanlr. Haberlemenin kalitesini artrmak için HF veri linki (HFDL) kullanlr. Bu sayede ses haberlemesindeki bozulmalar azaltlr.
Yukardaki resimde Rockwell Colins firmasna ait Link 11 kabiliyetli HF-9500, 400W’lk telsiz sistemi görülmekte- dir.
VHF ve UHF Haberelemesi
VHF band sivil, UHF band ise askeri havaclk için kullanlmaktadr. Sivil havaclkta kullanlan VHF band 118.000–135.975 MHz aralndadr. VHF/UHF haberlemesi direkt haberlemedir, (Line Of Sigth, LOS)
yani alc verici antenlerin birbirini görmesi gerekir. Haberleme mesafesi antenlerin yerden olan yüksekliine baldr.
VHF haberlemesinde birçok veri linki (VHFDL) kullanlmaktadr. Yer istasyonuna operasyonel bilgiler gönderen ACARS (Aircraft Communication and Re- porting System) telsizleri 131.55 MHz frekansnda, veri haberlemesi salayan özel telsizlerdir.
Yandaki ekilde Raytheon firmasnn AN/ARC-231 VHF/ UHF/LOS/SATCOM hava telsizi görülmektedir. Bu sistem güvenli bir anti-jam ses, veri ve görüntü iletimi salayan, a özellikli ve uydu haberlemesi yapabilen son tasarm bir tel- sizdir.
Uydu haberlemesi
Uçaklar INMARSAT (International Maritime Satellite Organisation) uydusu ile L-bandnda haberleir,
gönderme frekans 1626.5–1660.5 MHz ve alma frekans 1530.0–1559.0 MHz bandndadr. Uydu ile yer istasyonu ise C-bandnda haberleir.
Uçaktan yerdeki bir alcya sinyalin ak u ekilde gerçekleir. Uçak-Uydu-Yer stasyonu-Yerdeki Bir Alc. Yerden uçaa haberleme yolu ise bu yolun tersidir.
Telsiz açld zaman otomatik olarak uydu frekanslarn tarar (1530- 1559Mhz) sinyali bulunca o uydunun balantl olduu yer istasyonlar ana kaydolur. Böylece yerdeki herhangi bir istasyon uça görür. Kayt
gerçekletikten sonra uçak ile yerdeki bir kullanc arasnda
TMMOB EMO ANKARA UBES HABER BÜLTEN 2015/3
12
b) Tanma Tantma Sistemleri
IFF sistemi bir sorgulama ve cevaplama sistemidir, sorgulayc ve cevaplayc cihazlardan oluur. Sorgulayc, platformdaki birincil sensör ile koordineli olarak çalmaktadr ve radarn tespit ettii hedefleri sorgulamak- ta ve sonuç olarak uçan dost/bilinmeyen bilgisi ile uçaa ait bilgiler elde edilmektedir.
Mode S Transponder
Hava Trafik Kontrol Transponder: sivil uçaklar artan say ve hzlaryla hava trafik denetiminde sorunlar yarat- abilmektedirler. Bu sorunlarn üstesinden gelebilmek için, dünya çapndaki sivil kurulular IFF teknolojisini sivil hava trafik kontrol ortamlarna uyarlamlardr. Bu ortamlarda IFF sistemi, SSR (Secondary Surveillance Radar) olarak adlandrlmaktadr.
Mod S (Selective), youn trafik ortamlarnda Hava Trafik Kontrol sistemlerini (ATC) desteklemek için kullanlan bir gözetleme (Surveillance) ve veri linki sistemi olarak gelitirilmitir.
Sistemin Sivil havaclktaki uygulama ekilleri Uluslararas Sivil Havaclk Tekilat (ICAO) tarafndan, ICAO Annex 10 (Volume III ve IV) dokümanlarnda tanmlanmaktadr.
Mod S sistemi ile; adresli sorgulama yetenei, veri linki kabiliyeti ile uçaa ait uçu bilgisi, hz, güzergah, hava du- rumu gibi bilgilerin aktarlabilmesi mümkündür. Bu sayede hava trafik kontrolü daha etkin yaplabilmektedir.
Mod S’te uçaklar kendilerine bir sorgulama yaplmadan dahi, kimlik ve uçu durumlar hakkndaki bilgileri
peryodik olarak yaynlayabilirler (Automatic Dependent Survaillance - Broadcast, ADS-B). Bu sayede daha iyi bir trafik kontrolü ve da az elektromanyetik kirlenme salanabilmitir.
TCAS (Traffic Collision Avoidance system): Hava Trafik kazalarndan korunma sistemleri, Bültenin 2014-3 saysnda anlatlmt.
c) Veri Linki
Ses, veri ve görüntünün ezamanl olarak iletiminde salanan gelimeler sava alannda büyük yeniliklere olanak sunmutur. Bu olanaklardan en önemlisi ise link-16 sistemidir. JTIDS (Joint tactical information distrubition system) veya MIDS (Multifunctional Information Distrubi- tion System) olarak da isimlendirilir.
Dost birimlerin kendi aralarnda sava ortamnda kullan- mak zorunda olduu yaamsal bilgiler link-16 bilgisayarlar aras veri deiimi format ile paylalr. Bu format ayn zamanda NATO ülkelerinin ordularnn ortak bir veri paylam dilidir.
Link 16; 960-1215 MHz bandnda çalr, TDMA (Time Division Multiple Access) temelli, güvenli ve kartrmaya kar dirençli network radio sistemidir.
Yukardaki ekilde Viasat firmasnn sava uçaklarnda kullanlan MIDS-LVT(1) - Link 16 Tactical Airborne Termi- nal görülmektedir
Yukardaki ekilde Amerikan silahl kuvvetlerinin JTIDS ile nasl entegre olduu görülmektedir.
TMMOB EMO ANKARA UBES HABER BÜLTEN 2015/3
13
d) VHF/UHF Hava ve Yer Telsizleri
ASELSAN MXF serisi VHF/UHF hava telsizlerini Amerikan Raytheon lisans ile üretmektedir. Özellikleri öyledir:
VHF/UHF Telsizleri, hava telsiz haberlemesinin elektronik harp tehditlerinden etkilenmeden güvenli ve etkin bir ekilde yaplabilmesini salayan Have Quick I-II ve Saturn (opsiyonel) frekans atlama özelliklerine sahip telsizlerdir.
Hava Platform Telsizleri
Panel Monteli (MXF- 483) ve uzaktan kontrollü tip (MXF- 484)
olmak üzere iki farkl birimden olumaktadr. MXF-243A Uzak Komuta Kontrol Birimi, MXF-484 hava platform telsizlerinin uzak komutas için tasarlanm olan ve telsizin tüm fonksiyonlarn kontrol edebilen bir cihazdr.
Yer Telsizleri
4300 VHF/UHF Yer Telsizleri, harekât ihtiyaçlarna göre, MXF-793 Srt Telsizi, MXF-794 Araç Telsizi ve MXF-795 Sabit Merkez Telsizi birimlerinden olumaktadr.
e) Milli Mod 5/S IFF Sistemi
ASELSAN, dost düman tanma tantma sistemi olarak bilinen Mod 5/S IFF sistemini, benim de içinde bulunduum bir Ar-Ge projesi ile tü- müyle yerli tasarm olarak gelitirmeyi baarmtr. Sistem,
NATO’daki gelimelere parelel olarak, STANAG 4193 uyumlu Mod 1, 2, 3/A, C, 4, 5 (Seviye 1 ve Seviye 2) ve Mod S sorgularna yant iletme kabiliyetine sahiptir.
Milli IFF Mod 5/S Sorgulayc ve Cevaplayc cihazlar ile birlikte kullanlan “M5K Kripto
Birimi” TUBTAK-BLGEM tarafndan gelitirilmitir.
Milli IFF sistemi, F-4 uçaklar ile Hava Savunma Radarlarna entegre adilerek test edilmi olup uzman- lardan tam not almtr. TSK envanterindeki mevcut cihazlarn Milli Mod 5/S’e yükseltilmesi amacyla seri
üretim ve entegrasyon çalmalar devam etmektedir.
Amerikan firmas BAE lisans ile üretilmekte olan AN/ APX-123 Cevaplayc Birimi ile TSK’nn ksa vadedeki ihtiyaçlarnn karlanmas hedeflenmitir.
a) Link-16 Taktik Veri Linki
2005’lerde, Türk Hava Kuvvetleri, mevcut F-16 Block 30/40/50 filosunu link-16 veri transferi sistemleri ile FMS kapsamnda modernize ederek balamtr. Daha sonralar Savunma Sanayi Müstaarl (SSM) önderliinde
1) Lockheed Martin firmas ile birlikte çalabilirlik kavram (Interoperability) oluturulmu,
2) HAVELSAN ile GENESS, MLSOFT ile ÇAVLST, ASELSAN/METEKSAN ile KEMENT projeleri ile Link 16 çalmalarna devam edilmi.
3) VIASAT firmasndan Link-16 terminal tedarik çalmalar yaplmaktadr.
Sonuç olarak; Link 16 çalmalar yazlm açsndan ksmen milli, donanm açsnda ise dardan temin edilme yoluna gidilmitir.
Kaynaklar:
2)http://www.aselsan.com.tr/tr-tr/Sayfalar/default.aspx